Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00108 005672 13431755 na godz. na dobę w sumie
Ośrodek przyjemności. Zaufaj swoim instynktom - ebook/pdf
Ośrodek przyjemności. Zaufaj swoim instynktom - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-656-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

JAK PRZYJEMNOŚĆ I NAGRODA WARUNKUJĄ NASZE DECYZJE? DLACZEGO NIE ODCZUWAMY PRZYJEMNOŚCI W STANACH DEPRESJI? CZY PRZYJEMNOŚCI ODGRYWAJĄ ROLĘ W UCZENIU SIĘ?

Morten Kringelbach w swojej książce eksploruje temat najbardziej podstawowych ludzkich dążeń do zaspokojenia pragnień i odczuwania przyjemności. Autor jest nie tylko uznanym w świecie neurobiologiem, lecz także utalentowanym dziennikarzem, potrafiącym przetłumaczyć wyniki badań naukowych na język codziennego życia. Jego wywód zawiera odniesienia do filozofii, antropologii, psychologii i neurobiologii. Liczne przykłady i anegdoty sprawiają, że książka, niosąca ze sobą sporą porcję wiedzy, jest też pasjonującą lekturą.

 

Gdybyśmy mogli wybierać, zapewne niewielu z nas zdecydowałoby się na życie pozbawione emocji; z drugiej strony, wiele osób uważa, że emocja stanowi przeszkodę w rozumnym działaniu. Emocja nie jest jednak antytezą rozumu, przeciwnie, nieracjonalna jest walka z pragnieniami i przyjemnościami życia, są one bowiem fundamentem wszelkich ludzkich zachowań. […] Zrozumienie i akceptacja mechanizmów odpowiedzialnych za odczuwanie przyjemności i pragnień w systemie złożonych interakcji zachodzących między aktywnością mózgową a subiektywnymi doświadczeniami może pomóc nam podejmować słuszne decyzje, odkrywać radości życia i czuć się szczęśliwym człowiekiem.

Morten Kringelbach, fragment wstępu do książki

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

w tłumaczeniu Elżbiety de Lazari Łódź 2017 Tytuł oryginału: Morten L. Kringelbach, The Pleasure Center: Trust Your Animal Instinct, First Edition RADA NAUKOWA SERII W POSZUKIWANIU IDEI XXI WIEKU Tomasz Sieczkowski, Paweł Grabarczyk, Katarzyna de Lazari-Radek Marcin Kafar, Michał Wróblewski REDAKTORZY INICJUJĄCY SERII Urszula Dzieciątkowska, Agnieszka Kałowska, Beata Koźniewska RECENZENT Krzysztof Saja TŁUMACZENIE Elżbieta de Lazari OPRACOWANIE REDAKCYJNE Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/unorobus@gmail.com The Pleasure Center: Trust Your animal Instincts was originally published in English in 2009. This translation is published by arrangement with Oxford University Press. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego is responsible for this translation from the original work and Oxford University Press shall have no liability for any errors, omissions or inaccuracies or ambiguities in such translation or for any losses caused by reliance thereon. © Copyright 2009 by Morten L. Kringelbach © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 © Copyright for Polish translation by Elżbieta de Lazari, 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07404.16.0.M Ark. wyd. 13,0; ark. druk. 19,75 ISBN 978-83-8088-655-1 e-ISBN 978-83-8088-656-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Przedmowa Gdybyśmy mogli wybierać, zapewne niewielu z nas zde- cydowałoby się na życie pozbawione emocji; z drugiej strony wiele osób uważa, że emocja stanowi przeszkodę w rozum- nym działaniu. Emocja nie jest jednak antytezą rozumu, przeciwnie, nieracjonalna jest walka z pragnieniami i przy- jemnościami życia, są one bowiem fundamentem wszelkich ludzkich zachowań. Ta książka pomoże ci zrozumieć, co tworzy w mózgu emocje. Przyjemność (i wynikające z niej zabezpieczenie się przed bólem) ma tu kluczowe znacze- nie, gdyż jest „zapłatą” za wszystkie nasze decyzje, dzia- łania i doświadczenia. Lepsze zrozumienie mechanizmów funkcjonowania przyjemności i pragnień w naszym mózgu pozwoli uważniej przyjrzeć się naszej naturze, a być może z czasem udoskonalić leczenie tych, których depresja lub inne zaburzenia psychiczne pozbawiły odczuwania przy- jemności. Badanie mózgowego układu nagrody dało mi możliwość przeanalizowania rozmaitych aspektów przyjemności, pragnienia i emocji, a przy okazji – odsłonięcia spektrum ludzkiego doświadczenia (od integracji sensorycznej i pa- mięci poprzez emocję, procesy poznawcze, decyzje i świa- domość do obłędu, narkotyków i seksu) oraz przedstawienia niektórych z najnowszych i najciekawszych odkryć nauko- wych, dotyczących przyjemności i pragnienia. Zrozumienie i akceptacja mechanizmów odpowiedzialnych za odczuwa- i c ś o n m e j y z r p k e d o r ś O nie przyjemności i pragnień w systemie złożonych interak- cji zachodzących między aktywnością mózgową a subiek- tywnymi doświadczeniami może pomóc nam podejmować słuszne decyzje, odkrywać radości życia i czuć się szczęśli- wym człowiekiem. Spis treści 1. Wyzwanie: poznaj samego siebie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Decyzje: inteligencja społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Świadomość: sztuczne przyjemności i pragnienia . . . . . . . . 4. Emocje: szczęście, strach…, czyli o tym, co w duszy gra . . . . . 5. Doznania: interpretowanie wrażeń zmysłowych . . . . . . . . . 6. Pamięć: zapominać, by pamiętać. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Zdobywanie wiedzy i umiejętności: emocje i myśli . . . . . . . 8. Obłęd: złe pragnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Stymulanty: przyjemność i ból, jedzenie i narkotyki . . . . . . 10. Seks: miłość reprodukcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Rozważania o przyszłości: dokąd zmierzamy? . . . . . . . . . . . 12. Objaśnienia, uwagi i informacje o źródłach. . . . . . . . . . . . . . Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 17 37 53 83 107 125 151 169 195 223 241 275 297 301 1. Wyzwanie poznaj samego siebie Znajomość dobra i zła nie jest niczym innym, jak afektem radości lub smutku, o ile jesteśmy go świadomi1. Baruch Spinoza (1632–1677) „Poznaj samego siebie” – tak brzmi jedno z zaleceń, wyrytych u wejścia do świątyni Apollona w Delfach. Niezwykła trafność owych mądrych maksym polegała właśnie na samorozumie- niu. Nic nie interesuje człowieka bardziej niż zrozumienie samego siebie i innych. Naukowcy nieustannie zgłębiają se- krety funkcjonowania mózgu, ogłaszają coraz nowsze i coraz bardziej zdumiewające wyniki badań. Dopóki nie wynalezio- no różnorodnych metod skanowania, pozwalających śledzić aktywność mózgu, właściwe rozumienie jego pracy nie było możliwe. Zaawansowane techniki głębokiej stymulacji mózgu umożliwiają wreszcie przyjście z pomocą pacjentom, których zaburzenia zdrowotne były do tej pory klasyfikowane jako nie- poddające się leczeniu. 1 B. Spinoza, (2008), Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, tłum. I. Myślicki, oprac. L. Kołakowski, Warszawa, s. 251. 10 AMBITNE MÓZGI Najnowsze odkrycia neurobiologii – nauki o ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym – dają nam nowe pojęcie o mózgu, a w ślad za tym – podstawę lepszej samowiedzy. Ba- danie istoty przyjemności, pragnień i emocji skłania nas do po- nownego przeanalizowania przekonań, z którymi zdążyliśmy się już zżyć. Przyjemność jest niezwykle ważna dla naszych działań, w bardzo dużym stopniu wpływa bowiem na sposób, w jaki uczenie się kieruje naszym mózgiem i go kształtuje. Od wczesnego dzieciństwa naszą jaźń kreuje w mózgu rywali- zacja między zapisem genetycznym a zmiennymi procesami poznawczymi. Mózg ludzki nie jest czystą tabliczką, na której może być zapisana dowolna informacja. Podstawowa struktu- ra mózgu najpierw jest warunkowana materiałem genetycz- nym, nagromadzonym w czasie całej historii ewolucyjnej czło- wieka, a dopiero później przyjęte formy uczenia się – jako część potencjału stale obecnego w świecie przyrody – pozostawiają w niej swój ślad. Dobrym przykładem potencjału właściwego wszystkim istotom ludzkim – potencjału powszechnego – jest język. Potencjał ów kształtuje podstawy wszystkich naszych umiejętności. Mimo iż ludzkie doświadczenia (a zatem i na- sza zdolność uczenia się) są nieprzekraczalne, to jednak po- zostawiają niejednoraki ślad, nasza jaźń może więc przybierać formy, które dają się ująć w szersze kategorie, zwane typami osobowościowymi. ANATOMIA PRZYJEMNOŚCI Gdybyśmy nie znali przyjemności i bólu, nigdy nie zaznali- byśmy pragnienia, motywacji i emocji. Nasze doświadczenie pokazuje, że zawsze staramy się osiągnąć to, co sprawia nam przyjemność, a unikamy tego, co przyjemności nie daje. Nasze subiektywne doświadczanie przyjemności jest dość zadziwia- jące. Uczucie zadowolenia zdaje się ulatniać, gdy kierujemy na Ośrodek przyjemności i e n a w z y W 11 nie naszą uwagę. Im więcej skupiamy się na samej przyjem- ności, tym szybciej ona umyka. Nie dzieje się tak jednak, gdy w centrum naszej uwagi znajdzie się wydarzenie wywołujące uczucie przyjemności. Doświadczanie przyjemności łączy się z intencjonalizmem oraz z co najmniej czterema odrębnymi etapami: zaangażowaniem (dokonaniem wyboru), akcepta- cją, kontynuacją i subsekwentnym powtórzeniem. Na przy- kład przyjemność wynikająca z konsumpcji czekolady wiąże się z wyborem czekolady spośród innych produktów, skoszto- waniem pierwszego kęsa, kontynuowaniem przyjemnego do- świadczenia, jakim jest jedzenie czegoś, co nam smakuje oraz ponowieniem epizodu. Z podobnym scenariuszem mamy do czynienia w przypadku, gdy spotykamy kogoś, kto nas pocią- ga: wybieramy osobę i nawiązujemy z nią kontakt; decydujemy, czy rzeczywiście jest ona warta naszego zainteresowania (i czy my jesteśmy dla niej warci tego samego); staramy się, aby roz- mowa trwała odpowiednio długo; pragniemy jak najprędzej spotkanie powtórzyć. Ogólnie rzecz ujmując, przyjemności i bólu doświadczamy w jednej z trzech kombinacji: przyjemny–przykry, odprężony– spięty, spokojny–pobudzony. Przyjemność bądź przykrość nie są sprawą wyłącznie naszej jaźni. Zależą one raczej od tego, jak odbieramy ich źródło (obiekt bądź doświadczenie); to, w jaki sposób antycypujemy i oceniamy obiekt lub doświadczenie jest najważniejszym aspektem przyjemności i cierpienia. Przyjem- ność i ból są powiązane z wartością nagrody, która kieruje na- szym uczeniem się, naszymi wyborami i decyduje o takim bądź innym zachowaniu. Ten typ hedonicznej oceny został nazwany przez angielskiego filozofa, Jeremy’ego Benthama, wyznawcę epikureizmu, „użytecznością” (ang.: utility). Choć filozofowie pozostają sceptyczni wobec wszystkich teorii użyteczności, wielu neurobiologów i ekonomistów jest przekonanych, że antycypacyjne i wartościujące komponenty przyjemności są 12 kluczowe w podejmowaniu decyzji. Jednym z tych uczonych jest niedawny laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii, Daniel Kahneman, który dla zobrazowania wpływu przyjem- ności na optymalizację decyzji na nowo wprowadził do nauki pojęcie użyteczności. W swoim opisie tego pojęcia Kahneman zawarł ważne rozróżnienie między użytecznością odczuwa- ną i użytecznością decyzyjną. Użyteczność odczuwana mówi o tym, w jakim stopniu nasz wybór podoba się nam bądź nie podoba (lubimy nasz wybór bądź go nie lubimy), użyteczność decyzyjna natomiast wskazuje, czy to, co wybraliśmy, jest bądź nie jest obiektem naszych pragnień (chcemy naszego wyboru, czy go nie chcemy). Neurobiolodzy kierują obecnie uwagę ku bardziej subiek- tywnemu charakterowi odczuwania przyjemności. Porównują przekazywane przez badane osoby informacje o tym, w jakim stopniu przyjemne jest w ich odczuciu doświadczenie, z wyni- kami dokonywanego w trakcie trwania doświadczenia skano- wania aktywności ich mózgów. Zwierzęta nie potrafią opisać słowami, na ile przyjemne jest dla nich dane doświadczenie, lecz pionierskie eksperymenty amerykańskiego neurobiolo- ga Kenta Berridge’a pokazują, że odczuwanie przyjemności często pociąga za sobą charakterystyczne dla danego gatunku zwierząt zachowania hedoniczne. Na przykład szczury i my- szy, gdy jedzą słodkie smakołyki, z zadowoleniem się oblizują, a z niesmakiem potrząsają głowami, rozdziawiają pyszczki i zawzięcie je wycierają, gdy podaje się im jedzenie o przykrym smaku – zupełnie tak samo, jak robią to małe dzieci. Badając częstotliwość podobnych zachowań, Berridge zebrał sporo informacji o szczurzych doznaniach hedonicznych, które na- stępnie porównał z pomiarami ich mózgowej aktywności. Jak przekonamy się później, Berridge dowiódł, że na przyjemność składają się co najmniej dwa elementy: „lubienie” (ang. liking) i „chcenie” (ang. wanting), które pokonują częściowo oddziel- Ośrodek przyjemności i e n a w z y W 13 ne szlaki mózgowe i mogą odpowiadać Kahnemanowskiemu rozróżnieniu pomiędzy użytecznością odczuwaną – związaną z „lubieniem” a użytecznością decyzyjną, związaną z „chce- niem”. Przyjemność generowana jest aktywnością i  interakcją wielu różnych rejonów mózgu. Pewna część tego hedoniczne- go przetwarzania przebiega z udziałem świadomości, jednak znacznie większa odbywa się poza nią. Nasz świadomy udział w cyklu powstawania uczucia przyjemności jest więc niewiel- ki. Dalsze badania w tym zakresie mogą przyczynić się do lep- szego zrozumienia funkcjonowania naszego emocjonalnego mózgu, a także mogą skłonić nas do zweryfikowania sądów na temat racjonalności i wolnej woli. Jeśli zaledwie w niewielkim stopniu jesteśmy świadomi procesów zachodzących w mózgu, to jak wiele decyzji podejmujemy świadomie? Na ile niezawod- na jest nasza pamięć? Na ile racjonalne są nasze działania? PRZYJEMNOŚĆ I BÓL W MÓZGU Przyjemność i ból są ściśle ze sobą powiązane, różne są jednak zdania co do tego, czy są to przeciwności, czy różne aspekty tego samego doświadczenia. Choć rzadko zdarza się, aby ten sam bodziec zachęcał i zarazem zniechęcał nas do czegoś, to jest sprawą oczywistą, że to samo doświadczenie może wywołać w nas zarówno uczucie przyjemności, jak i niezadowolenia. Te odczucia i wspomnienia – gdy na przykład uśmiechamy się na myśl o przyjemnych zdarzeniach z przeszłości i jednocześnie za nimi tęsknimy – często określa się jako słodko-gorzkie. Pragnienie ma z  motywacją, przyjemnością i  nagrodą wspólną płaszczyznę. Większość standardowych definicji łączy pragnienie z motywacją w takim sensie, że jeśli czegoś pragniemy, jesteśmy zmotywowani do działań zmierzających do osiągnięcia upragnionego celu. Portugalski filozof Baruch Spinoza pisał, że „przyjemność jest przejściem człowieka od 14 mniejszej ku większej doskonałości”, gdzie doskonałość jest stopniem, w jakim człowiek uzmysławia sobie swoje prag- nienia. Kanadyjski filozof Timothy Schroeder nie zgadza się z tą interpretacją; wrodzone pragnienie kojarzy bezpośrednio z mózgowym układem nagrody. ROZSĄDNE UCZUCIA? Najnowsze badania dowodzą, że ludzie są przede wszystkim istotami emocjonalnymi, że dla swoich korzyści tylko nie- kiedy kierują się rozumem. Ustalenie to stoi w sprzeczności z powszechnym przekonaniem, że ludzkie postępowanie ma podstawy racjonalne. Historia ludzkości dowodzi jednak, iż rozum często nie tylko nie decyduje o naszych działaniach, lecz nie ma nawet na nie wpływu. Mimo że nieraz racjonalizuje- my motywy swoich działań już po fakcie i przedstawiamy je jako najlepszą „opcję” w danej sytuacji, wciąż przybywa do- wodów na to, że owe późniejsze racjonalne uzasadnienia mają niewielki związek z pierwotnymi decyzjami. Gdy osądzamy siebie samych, zapominamy o tak ważnych w naszym życiu pragnieniach, przyjemnościach, emocjach i uczuciach lub po prostu ich nie rozumiemy. W całej naszej historii emocja i ra- cjonalność były i są odbierane jako siły przeciwstawne, gdzie emocja uważana jest za niższy, zwierzęcy instynkt, i najlepiej, aby była – jako wymykająca się spod władzy rozumu – tłu- miona. Jeśli nauczymy się należycie rozumieć nasze emocje, zobaczymy, że wcale nie są sprzeczne z rozumem. KARUZELA MÓZGU Walka z pragnieniami, których nie rozumiemy, jest niedo- rzeczna, jest stratą energii i potencjału. Nie proponujemy pod- dawania się wszelkim wewnętrznym impulsom; niektórym – owszem, innym jednak słusznie jest się opierać. Ale bez ich rozumienia nie będziemy wiedzieć, jak mamy to robić. Ośrodek przyjemności i e n a w z y W 15 Przyjemność i pragnienie leżą u podstaw wszystkich na- szych decyzji, jeśli więc je rozumiemy, akceptujemy, a choćby jedynie się w nie wsłuchujemy, nie tylko jesteśmy w stanie za- oszczędzić czas i energię, lecz także – wierzcie lub nie – stajemy się mądrzejsi. Nasze emocje i pragnienia należą do tych nie- zbędnych narzędzi, którymi posługujemy się w celu poznania i zrozumienia siebie oraz innych. Ludzkie emocje i pragnienia ewoluowały przez tysiąclecia po to, by to rozumienie, które z nich wynika, chroniło nas i czyniło nasze życie lepszym. Aby rozumieć swoje emocje i pragnienia, musimy wiedzieć, jakie funkcje w naszym ciele i umyśle spełniają ich poszczególne komponenty. Każdy rozdział tej książki objaśnia inną kwestię. Rozdział 2 pokazuje, jak przyjemność i nagroda warunkują nasze decyzje. Rozdział 3 stara się opisać nasze subiektywne, świadome doświadczanie przyjemności. Rozdział 4 ujawnia trudności w rozumieniu emocji oraz analizuje sposób, w jaki uczeni usiłują mierzyć zarówno emocje, jak i ich powiązania z przyjemnością i pragnie- niem. Rozdział 5 bada podłoże naszych doznań zmysłowych (sensorycznych). Rozumienie tych doświadczeń jest punktem wyjścia do rozumienia naszych sensorycznych przyjemności, które prawdopodobnie są podstawowym elementem, a także matrycą naszych przyjemności wyższego rzędu. Rozdział 6 bada układy pamięci w mózgu i ich rolę w zapa- miętywaniu i odpamiętywaniu przyjemnych doznań. Rozdział 7 bada zachodzące w mózgu procesy poznawcze; dowiadujemy się tu, że przyjemność odgrywa ważną, lecz nie- docenianą rolę w edukacji. Rozdział 8 zwraca uwagę na brak odczuwania przyjemności w stanach depresji i innych zaburzeniach psychicznych. Rozdział 9 opisuje efekty stosowania niektórych stymulan- tów, a także powodowane przez nie uzależnienia, określane jako „chcenie” bez „lubienia”. Rozdział 10 odkrywa sekrety przyjemności czerpanych z seksu – od pożądania do orgazmu. Rozdział 11 podsumowuje książkę i wskazuje, jak możemy wykorzystać zawarte w niej idee zarówno dla poprawy jakości naszego własnego życia, jak i całego świata. 16 Krótka definicja przyjemności Przyjemność możemy zdefiniować jako jeden ze sposo- bów wypełniania ewolucyjnych imperatywów przetrwa- nia i prokreacji. Z powyższej definicji wypływa podział na: przyjemności podstawowe (sensoryczne, seksualne, społeczne) oraz przyjemności wyższego rzędu (finan- sowe, artystyczne, muzyczne, altruistyczne oraz trans- cendentne). Przyjemności nie należy rozpatrywać w kategoriach doznania, można ją raczej odnieść do antycypacji i póź- niejszej oceny bodźców. Przyjemność jest złożonym zjawiskiem psychologicznym, mającym ścisły związek z mózgowym układem nagrody, na który składają się procesy świadome i nieświadome. Istnieją co najmniej trzy podstawowe elementy, które tworzą przyjemność: „chcenie”, „lubienie” i uczenie się. Mózgowe rejony i me- chanizmy kojarzone z subkomponentami przyjemności są badane przez neurobiologów zarówno u ludzi, jak i u innych zwierząt. Ośrodek przyjemności 2. Decyzje Inteligencja społeczna Ci, którzy nie kierują się rozumem, Giną w działaniu; Ci, którzy nie działają, Giną z tego powodu. W.H. Auden (1907–1973) W chicagowskim zoo trzyletni chłopiec wspiął się na ogrodze- nie, otaczające wybieg dla wielkich małp, i z wysokości około sześciu metrów spadł na beton, tracąc przytomność. Gorylica nizinna, Binti Jua, pospieszyła na ratunek: podniosła dziecko z ziemi, usiadła i przez chwilę delikatnie je kołysała, następnie ruszyła z nim w kierunku wyjścia z wybiegu. Gdy chłopczyk był już z opiekunami, Binti Jua, jak gdyby nic się nie stało, dalej spacerowała ze swoim siedemnastomiesięcznym dzieckiem. Chłopiec w pełni odzyskał zdrowie. Binti Jua wkrótce stała się sławna, a jej uczynek posłużył niektórym politykom za przykład niezbędnego w społeczeń- stwie altruizmu. Jeśli wysoki moralnie postępek może być udziałem goryla, dlaczego tak trudno o jego przykłady wśród ludzi? Niektórzy uczeni przekonywali, że Binti Jua nauczyła się takiego zachowania od ludzi – wychowywali ją przecież ludzie, a umiejętności związanie z matczyną troską o dzie- 18 cko ćwiczyła na lalce. Ich zdaniem zachowanie Binti Jua nie było aktem moralnym, lecz wyłącznie reakcją na podpowiedź instynktu macierzyńskiego. Argumenty, które miałyby prze- mawiać za takim wyjaśnieniem zachowania gorylicy, wydają się wątpliwe, zwłaszcza gdy weźmiemy pod uwagę fakt, że jej instynkt opiekuńczy był w pełni zaspokojony – w czasie incy- dentu miała na plecach swoje własne dziecko. Trudno również spekulować, że tak inteligentne zwierzę, jak gorylica mogło nie odróżnić ubranego chłopca od swojego gorylątka. Przeprowa- dzone badania potwierdziły słuszność twierdzenia o moralnej decyzji zwierzęcia, a nie o jego działaniu wynikłym z pomyłki. Holenderski prymatolog i etolog Frans de Waal, a także inni uczeni stoją na stanowisku, że wyższe ssaki z rzędu naczelnych przejawiają co najmniej podstawowe zachowania moralne. Je- śli zatem przyjmiemy, że wyższe naczelne są zdolne do aktów moralnych, będziemy mogli mówić o zmierzchu długo pielęg- nowanego przekonania, że ludzie są jedynymi podmiotami moralnymi. Czymkolwiek działanie Binti Jua było podykto- wane, trudno zaprzeczyć, że było ono zachowaniem pozytyw- nym i inteligentnym, wypływającym z woli zwierzęcia i przy- noszącym mu zadowolenie. I rzeczywiście, najnowsze badania wskazują, że odczuwanie przyjemności odgrywa kluczową rolę zarówno w podejmowaniu świadomych decyzji, jak i w zrozu- mieniu tych, których sobie nie uświadamiamy. Choć przyjemność i pragnienie leżą u podstaw naszych wszystkich decyzji, nie znaczy to, że kieruje nami wyłącznie własna korzyść. Źródłem ogromnych przyjemności, jakich doświadczamy w  życiu, są interakcje społeczne. Jesteśmy niezwykle towarzyskimi ssakami i tę towarzyskość dzielimy z przedstawicielami innych gatunków zwierząt. Jeśli chcemy zrozumieć emocjonalną stronę naszego mózgu, musimy tak- że zrozumieć, co kieruje jego stroną społeczną. W wyższych przedstawicielach z rzędu naczelnych możemy przejrzeć się jak Ośrodek przyjemności e j z y c e D 19 w lustrze i dostrzec, iż mimo ogłady kulturowej wciąż jesteśmy, szczególnie pod względem zachowania społecznego – czy cie- szy nas to, czy wprost przeciwnie – do nich podobni. Istnieją udokumentowane dowody na to, że szympansy przejawiają geograficznie uwarunkowane zachowania, które z całą pew- nością powinny być uznane za dające początek kulturze. Wiele cech moralnych, chwalonych bądź ganionych w nas samych, można spotkać i u innych przedstawicieli z rzędu naczelnych. Ludzie posiadają też zwierzęce przywary, nad którymi, na szczęście, starają się trzymać kontrolę. PO DRUGIEJ STRONIE LUSTRA Możemy śmiało powiedzieć, że służymy sobie nawzajem jako zwierciadła społeczne. Ten rodzaj zachowania pojawia się wcześnie: wydaje się, że niemowlę naśladuje wyrazy twarzy innych osób, by wyrazić własne uczucia. Fakt, że niewidome dziecko także wyraża swoją twarzą powszechne emocje, świad- czy o tym, że w dużym stopniu oddziałuje tu zapis genetyczny. Eksperymenty przeprowadzone z udziałem małp naczelnych wykazały obecność „neuronów lustrzanych” w czołowym płacie mózgu. Są to neurony, które uaktywniają się zarówno wtedy, gdy zwierzę samo sięga po przedmiot, jak i wówczas, gdy obserwuje inne zwierzę wykonujące tę czynność. Odkrycie lustrzanych neuronów dowiodło, że u małp powstają umysło- we reprezentacje działań współosobników, odgrywające ważną rolę w rozumieniu ich intencji. U nas zdolność ta wykształciła się tak dalece, że z wyrazu twarzy innych osób bezustannie staramy się odczytać ich zamiary. W roku 1970 amerykański psycholog Gordon Gallup, chcąc przekonać się, czy szympans potrafi rozpoznać siebie w lustrze, umieścił na jego czole kropkę. Gdy zwierzę spojrzało w lu- stro, od razu ją dostrzegło. Doświadczenie było powtarzane z udziałem innych zwierząt i wykazało, że większość z nich nie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ośrodek przyjemności. Zaufaj swoim instynktom
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: