Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00123 010276 20256886 na godz. na dobę w sumie
Osteoartroza. Usuń ból stawów dzięki delikatnym ćwiczeniom, diecie oraz medycynie naturalnej - ebook/pdf
Osteoartroza. Usuń ból stawów dzięki delikatnym ćwiczeniom, diecie oraz medycynie naturalnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 212
Wydawca: Vital Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8168-626-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

 

Osteoartroza dotyka coraz więcej ludzi na całym świecie. Wbrew pozorom nie jest chorobą wyłącznie ludzi starszych. Cierpią na nią również sportowcy oraz osoby preferujące aktywny tryb życia. Dlatego na jej symptomy warto reagować odpowiednio wcześniej. Tym bardziej, że ból stawów znacznie obniża jakość życia i utrudnia codzienne funkcjonowanie. Kompleksowy program terapeutyczny profesora Citaka pozwoli Ci zapobiec osteoartrozie, zatrzymać jej postęp i złagodzić wywołane nią dolegliwości. To skuteczna, bezpieczna, a co najważniejsze - prosta metoda samouzdrowienia, która łączy osiągnięcia medycyny naturalnej z odpowiednią dietą i umiarkowanym ruchem. Naturalne metody na zdrowe stawy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja: Mariusz Golak Skład: Dorota Sikora Projekt okładki: Dorota Sikora Tłumaczenie: Aneta Trybulska © Rysunki: Axel Kock, Michaela Spatz © Zdjęcie na okładce: Jan Russok Wydanie I  Białystok 2020 ISBN 978-83-8168-628-0 Tytuł oryginału: Die Wahrheit über Arthrose. Endlich wieder schmerzfrei leben Copyright © 2018 ZS Verlag GmbH Kaiserstrasse 14b D-80801 München © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2019 All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w  systemie wyszukiwania, przesyłana lub w  inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego – w inny sposób niż „dozwolony użytek” obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach. Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u  siebie problemy zdrowotne lub wiesz o  nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod. 15-762 Białystok ul. Antoniuk Fabr. 55/24 85 662 92 67 – redakcja 85 654 78 06 – sekretariat 85 653 13 03 – dział handlowy – hurt 85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl PRINTED IN POLAND SPIS TREŚCI PRZEDMOWA ..................................................................................... 8 ROZDZIAŁ 1 OSTEOARTROZA: PRZYCZYNY, PRZEBIEG CHOROBY I SKUTKI ........... 10 Prawda o chorobie zwyrodnieniowej stawów ...................................... 12 Osteoartroza – nikt nigdy nie musi cierpieć na próżno ....................... 18 Pięć filarów mojej terapii .................................................................... 21 Czym tak właściwie jest osteoartroza? ................................................. 24 Bóle przychodzą falami ....................................................................... 27 Osteoartroza: mity i przydatne informacje .......................................... 30 Dlaczego mam chorobę zwyrodnieniową stawów? .............................. 32 Test: jak wysokie jest u mnie ryzyko wystąpienia choroby? ................. 37 Jak sam mogę postawić sobie diagnozę? .............................................. 39 Konsultacje: mam pytanie .................................................................. 42 Bóle stawów: kiedy to reumatyzm? ..................................................... 45 ROZDZIAŁ 2 DELIKATNA POMOC PRZECIWBÓLOWA .............................................. 48 Zdrowie z natury – zioła lecznicze na osteoartrozę .............................. 50 Naturalne środki lecznicze z tradycją .................................................. 56 Delikatna pomoc z wykorzystaniem alternatywnych metod leczenia ..... 57 Jak rozluźnienie pomaga na ból .......................................................... 69 Wreszcie spokojny, regeneracyjny sen ................................................. 79 Zapobiegaj chorobie dzięki aktywności ............................................... 82 Sport a osteoartroza: na to należy zwracać uwagę ................................ 85 Jedzenie na zdrowie: w ten sposób wzmocnisz swoje stawy ................. 89 Uzdrawiające zioła i przyprawy ........................................................... 98 SPIS TREŚCI 5 ROZDZIAŁ 3 BÓLE ARTRETYCZNE I MIĘŚNIOWE: RUSZAJ SIĘ ................................ 100 Stopy ................................................................................................... 102 Moje wskazówki na zdrowe stopy ....................................................... 111 Pozdrowienia dla stóp ......................................................................... 112 Kolana ................................................................................................. 114 Moje wskazówki przy osteoartrozie kolan ........................................... 119 Zapalenia ścięgien i kaletek maziowych .............................................. 120 Bóle w udach i podudziach ................................................................. 123 Artroskopia nie pomaga na bóle kolan ................................................ 130 Biodra ................................................................................................. 131 Moje wskazówki przy osteoartrozie bioder .......................................... 136 Zapalenia ścięgien i kaletek maziowych biodrowych ........................... 137 To, co dobre dla bioder ...................................................................... 138 Barki .................................................................................................... 141 Moje wskazówki przy osteoartrozie barków ........................................ 149 Bóle mięśni i ścięgien ......................................................................... 150 Ręce .................................................................................................... 154 Najlepsze atrakcje dla rąk .................................................................... 164 Moje wskazówki przy osteoartrozie rąk ............................................... 166 Łokcie .................................................................................................. 167 Szczególny przypadek: łokieć tenisisty ................................................ 171 Szczególny przypadek: łokieć golfisty .................................................. 173 ROZDZIAŁ 4 KLASYCZNE TERAPIE PRZECIW OSTEOARTROZIE ............................... 176 Klasyczne metody leczenia: tak pomaga lekarz .................................... 178 Pięć przypadków z mojej codziennej praktyki ..................................... 186 Jaki ortopeda jest dla mnie właściwy? ................................................. 188 Kiedy jest najlepszy moment na operację? ........................................... 191 Test: czy muszę już poddać się operacji? .............................................. 194 Bóle pooperacyjne .............................................................................. 196 6 OSTEOARTROZA Problemy pacjentów ........................................................................... 198 Zbiór przydatnych informacji dla pacjentów z osteoartrozą z naukowego punktu widzenia ............................................................ 200 Checklista: przygotowuję się do wizyty lekarskiej ................................ 202 ROZDZIAŁ 5 ZDROWA DIETA W WALCE Z BÓLEM ................................................... 204 Przepis na zdrowe stawy ...................................................................... 206 Przepisy .............................................................................................. 209 INDEKS .............................................................................................. 250 WYKAZ ZDJĘĆ .................................................................................... 253 POMOCNE ADRESY ............................................................................. 254 PODZIĘKOWANIA ............................................................................... 254 O AUTORZE ......................................................................................... 255 SPIS TREŚCI 7 SAMOPOMOC W WALCE Z BÓLEM Nawet jeśli choroba zwyrodnieniowa stawów jest chorobą nieuleczalną, możesz wiele zrobić, by złagodzić ból i zatrzymać jej postęp. Odzyskaj swoją jakość życia. Pomoże ci w tym mój autorski program oparty na pięciu filarach, który we właściwy sposób łączy w sobie różne podejścia terapeutyczne. 8 OSTEOARTROZA Blisko 5 milionów ludzi w Niemczech cierpi z powodu najczęściej wystę- pującej choroby spośród wszystkich chorób stawów, mianowicie osteoartro- zy. Wraz ze zmianami demograficznymi liczba tych osób stale rośnie. Wśród 60-latków z tą chorobą zmaga się już dzisiaj co druga kobieta i co trzeci męż- czyzna. Ponad 4 miliony osób mają już wstawioną protezę stawu. Czy to w kolanie, biodrze, rękach, stopach czy w barkach – zużycie chrząstki może przemieniać każdy ruch w istną męczarnię. Choroba ta uchodzi za nieuleczal- ną. Nie ma żadnych leków, które mogłyby odbudować uszkodzoną chrząstkę. To brzmi dość przygnębiająco – ale na szczęście to nie do końca prawda! Jako lekarz na co dzień mam do czynienia z ludźmi, którzy walczą z tą podstępną chorobą. Na podstawie mojego wieloletniego doświadczenia w za- kresie badań, działalności w szpitalach, różnych gabinetach lekarskich i kli- nikach rehabilitacyjnych mogę powiedzieć ci tak: nawet jeśli nie ma na to żadnej rady, da się uśmierzyć ból. I to jest najważniejsze. Pomogłem już wielu pacjentom, którzy po długiej odysei po gabinetach lekarskich porzucili ostat- nie resztki swojej nadziei na poprawę dolegliwości, by później odnaleźć swoją indywidualną drogę powrotną do normalnego życia. Posiadam wykształcenie w zakresie medycyny konwencjonalnej i alternatywnej i zawsze staram się dać to, co najlepsze, z obu tych światów. Ta książka jest moim osobistym programem powstałym na bazie własnych sukcesów w leczeniu pacjentów. Stanowi połączenie samoleczenia i terapii, które może dla ciebie przygotować ortopeda. Dzięki mojej pięciofilarowej koncepcji ty i twój lekarz dowiecie się, skąd bierze się twój ból. Następnie wypróbuj – bez żadnego ryzyka – różne możliwości leczenia i spróbuj jednocześnie poprawić swój styl życia. Często odczucie bólu zmienia się już wtedy, gdy nauczysz się rozluźniać i robić sobie przerwy w ciągu dnia. Odpowiednio dobrana dieta, jak również odpowiednia dawka ruchu stanowią kolejne filary mojej koncepcji. Wykorzystaj tę książkę jako wsparcie w samopomocy. Potraktuj ją jak szansę na nowy początek z mniejszym bólem i większą radością z życia. Wszystkiego dobrego życzy ci twój prof. dr med. Musa Citak PRZEDMOWA 9 1OSTEOARTROZA: PRZYCZYNY, PRZEBIEG CHOROBY I SKUTKI Miliony ludzi cierpią z powodu bólów stawów wywołanych osteoartrozą. Skąd się bierze ta choroba? Kogo dotyka? Dlaczego lekarze i pacjenci sami mogą wiele zrobić, mimo iż nie da się uzdrowić uszkodzonej chrząstki? Tutaj znajdziesz odpowiedzi na najważniejsze pytania dotyczące powstawania, przebiegu i leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów. PRAWDA O CHOROBIE ZWYRODNIENIOWEJ STAWÓW „Ma pan/i chorobę zwyrodnieniową stawów”. Taka diagnoza nie jest nieodwracalnym wyrokiem, nawet mimo tego, że choroba ta jest nieuleczalna. Czy to przy ustalaniu przyczyn, leczeniu, czy stosowaniu diety – dla długiego życia w zdrowiu każdy może zrobić wiele, co w rozmowie wyjaśnia autor tej książki, prof. dr med. Musa Citak. Prawda o osteoartrozie – na czym polega ta choroba? Prawda jest taka, że nie istnieje żadna terapia, która na pewno pomoże. Osteoartroza jest bardzo złożoną chorobą. Niezależnie od tego, czy chodzi o przyczyny, o bóle czy o prawidłowe leczenie, u każdego jest ona tak róż- na, że jakakolwiek ogólnikowa obietnica wyleczenia wzbudziłaby fałszywą nadzieję. Nie oznacza to jednak wcale, że w ogóle nie ma na to rady. Wręcz przeciwnie, prawda jest też taka, że zarówno lekarz, jak i pacjent mogą zrobić wiele, by zapobiec chorobie, zatrzymać jej postęp i złagodzić wywołane nią bóle. Problem jest jednak taki, że istnieje wiele przydatnych terapii, które nie na wszystkich działają tak samo. Co jest szczególnego w Pana książce? Daję moim czytelnikom wsparcie do samopomocy. Dzięki tej książce każdy na własną rękę może ustalić, skąd biorą się jego bóle oraz jakie ćwiczenia lub terapie są dla niego właściwe. Następnie trzeba sprawdzić, co nam pomaga – i to bez żadnego ryzyka i skutków ubocznych. Przede wszystkim zalecam te środki, które można samemu przedsięwziąć w domu. Można oczywiście połączyć ze sobą kilka różnych metod leczenia, by zwiększyć efektywność. Czy ta książka zastępuje wizytę u lekarza? Nie, w  żadnym wypadku! Każdy, kto odczuwa bóle, powinien możliwie jak najszybciej udać się do lekarza celem poddania się badaniom. Przy sa- modzielnej terapii zbyt często pomija się różne aspekty. Także w przypad- ku naturalnych metod leczenia albo metod zaczerpniętych z  Tradycyjnej Chińskiej Medycyny pomocna jest, przynajmniej na początku, konsultacja 12 OSTEOARTROZA z ekspertem. Dlatego też przedstawiam tutaj najważniejsze terapie komple- mentarne mogące stanowić istotne uzupełnienie leczenia. Czy jest Pan lekarzem medycyny konwencjonalnej czy naturopatą? Przez większą część mojego lekarskiego życia byłem lekarzem medycyny konwencjonalnej, który kiedyś, co muszę przyznać, wyśmiewał się z uzdro- wicieli. Aczkolwiek muszę powiedzieć, że praktyka nauczyła mnie czegoś lepszego. Moje naukowe rozumienie, jakie nabyłem w czasie moich studiów medycznych, pomogło mi w krótkim czasie poznać sposoby leczenia z za- kresu naturopatii i stosować je w taki sposób, by korzyści z nich czerpali moi pacjenci. Są takie choroby, które mogę bardzo szybko wyleczyć dzięki medycynie konwencjonalnej, ale są też i takie, w przypadku których lepiej sprawdzają się naturalne metody leczenia. Niekiedy pomaga także połączenie tych dwóch podejść terapeutycznych – to wszystko zależy od indywidualnego przypadku. Co nieco przetestowałem też na sobie. Z jakim skutkiem? Miałem nagłe bóle pleców, które stawały się coraz gorsze. Musiałem przyj- mować coraz więcej tabletek, by móc w ogóle przetrwać dzień. Mogłem pracować jedynie w pozycji przykurczonej, aż w końcu przestałem zupełnie podnosić się z łóżka. Tomografia komputerowa wykazała dwie przepukliny. Na dłuższą metę nic nie pomagało, ostatecznie zdecydowałem się na opera- cję. Przez przypadek trafiłem na akupunkturę. Mimo iż z początku byłem do niej nastawiony sceptycznie, zdecydowałem się na nią. I rzeczywiście szyb- ko zauważyłem wyraźną poprawę. Moje serce badacza chciało się w związku z tym dowiedzieć czegoś więcej o tej metodzie, więc zacząłem się dokształcać. Z czasem moim życiowym zadaniem stało się ciągłe usprawnianie wyuczo- nych metod, aby w miarę możliwości unikać albo opóźniać operację. Czy w Niemczech wykonuje się zbyt dużo operacji? Jeśli uwzględnimy radiologiczną diagnozę „osteoartroza”, z pewnością opero- wany jest wówczas jedynie ułamek pacjentów z tą chorobą. Choroba zwyrod- nieniowa stawów nie zagraża życiu. To pacjent decyduje, czy chce się poddać operacji czy nie. Przeważnie zależy to od jego bólów i wyobrażenia na temat jakości życia. Te dwa kryteria różnią się znacząco w zależności od osoby. PRAWDA O CHOROBIE ZWYRODNIENIOWEJ STAWÓW 13 Często doświadczam, że pacjenci z początku kategorycznie odrzucają opera- cję, a potem z jednakowym zdecydowaniem o nią proszą. Ból wiele zmienia. Ja zalecam każdemu dwie rzeczy: dobrze wykorzystać konserwatywne meto- dy i kiedy już będzie musiało dojść do operacji, samodzielnie wybrać szpital, w którym taką operację, której dana osoba potrzebuje, wykonuje się często. Badania pokazują, że zadowolenie chorych rośnie wraz z liczbą zoperowa- nych pacjentów. To znaczy, że pacjenci korzystają z doświadczenia chirurgów. Połączenie metod tradycyjnych z nowoczesnymi często jest pomocne. Dlaczego osteoartroza dzisiaj jest tak ważnym tematem? Nawet jeśli popularne stało się przeklinanie medycyny konwencjonalnej, należy powiedzieć, że dzięki niej dożywamy coraz późniejszego wieku. Przewidywana średnia długość życia i oczekiwania względem jakości życia rosną jednocześnie. My, lekarze, mamy przed sobą nową generację osób starszych, które są bardzo sprawne fizyczne i nie dają się ograniczać bólowi. Mało kto jest w stanie sobie wyobrazić, że bóle i osteoartroza idą w parze ze starzeniem się. Wszyscy chcemy dożyć później starości w dobrym zdrowiu. Niestety zwykle to, co daje o sobie znać szczególnie w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów, dostrzegamy zbyt późno. Bowiem początki choroby powstają dużo wcześniej. 14 OSTEOARTROZA Czy powinniśmy uprawiać więcej sportu w młodszym wieku? To zależy od sportu. Tutaj obowią- zuje powiedzenie Paracelsusa: daw- ka stanowi o  truciźnie. W  moim gabinecie widzę przede wszystkim osoby, które albo uprawiają zbyt mało, albo zbyt dużo sportu. Bra- kuje złotego środka. Ten, kto chce uprawiać dużo sportu, powinien najpierw przeanalizować swój za- kres ruchu. Kiedy na przykład ktoś ma szpotawe kolana i biega maratony, to później może zmagać się z osteoartrozą kolan. Taki wyczynowy sport rzadko kiedy jest dobry dla stawów. Dużo ważniejszy jest regularny ruch i ćwiczenia, w czasie których pracuje cały obszar stawowy, bez przeciążania. Najgorszym rozwiązaniem jest oczywiście życie na kanapie. Stawianie baniek uwalnia od napięć na zasadzie podciśnienia. W jakim stopniu dieta wpływa na chorobę zwyrodnieniową stawów? Z  mojego własnego doświadczenia wynika, że istnieje wyraźna zależność między dietą a rozwojem choroby. Kiedy źle się odżywiam, szybciej odczu- wam bóle w ścięgnach i w dużym palcu u stopy. Bo tam właśnie mam osteoartrozę po tym, jak kiedyś w czasie uprawiania sportu złamałem sobie staw palucha. Tłuszcze zwierzęce, mięso ssaków i cu- kier wywołują u mnie bóle, a więc ich unikam. Taki sposób żywienia polecam także moim pacjentom. Stosuję u siebie również inne alternatywne meto- dy lub też proszę o to kolegów. Jest to na przykład stawianie baniek, które w moim przypadku jest bardzo skuteczne, albo akupunktura. Czy osteoartroza jest chorobą wieku starczego? Niekoniecznie. Istotnym czynnikiem dla rozwoju choroby jest czas. Im wię- cej czynników ryzyka występuje u danej osoby, tym szybciej rozwija się cho- roba. Wiek jest raczej kwestią poboczną. Choroba bardzo wcześnie występuje przede wszystkim u byłych sportowców. Równie dobrze można być już grubo po osiemdziesiątce i nie mieć problemów ze zwyrodniałymi stawami. Raczej PRAWDA O CHOROBIE ZWYRODNIENIOWEJ STAWÓW 15 Lekarz może dokładnie określić, jak daleko posunięta jest choroba zwyrodnieniowa stawów. rzadko widuję takie osoby w świetnej formie, bo w ogóle do mnie nie przy- chodzą. Co jeszcze? Jeśli u kogoś nie występuje żadne ryzyko, czas normalne- go życia teoretycznie jest zbyt krótki, by nabawić się osteoartrozy. Czy choroba jest uleczalna? Nie. Choroba zwyrodnieniowa stawów w dalszym ciągu stanowi chorobę nie- uleczalną. Uzdrowienie też nie jest celem mojej terapii. Bardziej chodzi o to, by zatrzymać proces rozwoju choroby, względnie spowolnić go i złagodzić bóle. Czy protezy stawów są dobrym rozwiązaniem? Jeżeli prześwietlenie potwierdzi konieczność poddania się operacji i pacjent jej rzeczywiście potrzebuje, to zadowolenie po roku od zabiegu jest bardzo duże. Przesądzają o tym trzy kryteria: czy konserwatywną terapią naprawdę nic już więcej się nie wskóra? Czy to jest dobra pora na operację? Czy chirurg, który będzie operował, nadaje się do tej pracy? O te same pytania chodzi też w tej książce. Czy osteoartroza występuje u dzieci? Tak, ale na szczęście rzadko. Badania kontrolne oraz zakaz pracy dzieci z pew- nością miały na to duży wpływ. Jeśli choroba pojawia się u nastolatków, to przeważnie są to sportowcy wyczynowi, których zakres ruchu nie jest idealny. 16 OSTEOARTROZA Im jest on gorszy, tym szybciej poznają ortopedę. W wielu przypadkach już w dzieciństwie można nabawić się preartrozy, która dopiero znacznie później przeradza się w faktyczną chorobę. Wielu pacjentów mówi: „Odczuwam bóle i nikt nie potrafi mi pomóc”. Co im Pan poradzi? Może to wynikać z faktu naruszonego zaufania pacjentów do lekarzy. Albo też, że chory ląduje u lekarza, który ma inną specjalizację. To często się zda- rza. Wielu pacjentów wierzy bowiem, że lekarze potrafią wszystko w równie dobrym stopniu. Dlatego jednocześnie przybywa specjalizacji. Wystarczy wejść na stronę internetową danego lekarza i sprawdzić, czym się zajmuje. Ten, kto dużo operuje, nie będzie poświęcał czasu na tradycyjne leczenie. Z kolei zwolennik takiej konserwatywnej terapii nie może być jednocześnie najlepszym chirurgiem. Dlaczego diagnoza często jest trudna? Z uwagi na to, że osteoartroza początkowo jest bezbolesna, przez długi czas pozostaje w ukryciu. Kiedy przez przypadek zostanie stwierdzone uszkodze- nie chrząstki, mało kogo to interesuje. W takich sytuacjach pytam swoich pacjentów, czy woleliby poczekać i nic nie robić, czy może chcieliby prze- analizować ryzyko i podjąć działania prewencyjne. Większość woli odczekać, dopóki nie pojawi się ból. A że może to zająć od 10 do nawet 30 lat, łatwo można to wyprzeć. A potem jest już za późno. Problemem zatem nie jest postawienie właściwej diagnozy, lecz postawienie jej w porę. Jak choroba będzie rozwijać się w przyszłości? Biorąc pod uwagę fakt, że w przyszłości będziemy dożywać coraz później- szego wieku i jednocześnie będziemy mieli coraz większe wymagania wzglę- dem jakości naszego życia, choroba zwyrodnieniowa stawów stanie się dość istotnym tematem. Aby móc uporać się z problemami, które na nas spadają, należy odpowiednio wcześnie podjąć działania prewencyjne. Ale że wymaga to uwzględnienia wielu ewentualnych przyczyn, jest to trudne. Mogę jedy- nie każdemu polecić, by dowiedział się, jakie występuje u niego ryzyko i za- wczasu przedsięwziął stosowne kroki, by później na starość mógł cieszyć się bezbolesnym życiem. Ono jest w twoich rękach. PRAWDA O CHOROBIE ZWYRODNIENIOWEJ STAWÓW 17 OSTEOARTROZA – NIKT NIGDY NIE MUSI CIERPIEĆ NA PRÓŻNO Osteoartroza – także w połączeniu z silnymi bólami – nie jest powodem do tego, żeby się poddać. A to dlatego, że wiele problemów da się w sposób delikatny i bez żadnego długofalowego ryzyka rozwiązać dzięki liczącym tysiące lat metodom leczniczym albo najnowszym technikom. Musisz jedynie chcieć i wiedzieć, jakie mamy dzisiaj możliwości. Stań się własnym ekspertem! Kilka lat temu sam przekonałem się o tym, jak silne bóle mogą negatywnie wpływać na jakość życia. Bardzo bolał mnie odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Znajomy lekarz postawił diagnozę: dyskopatia. Na dłuższą metę byłoby to nie do zniesienia. Przeszedłem wiele tradycyjnych terapii, ale nic nie pomo- gło. Mój kolega bardzo szybko doradził mi: „Musisz poddać się operacji”. By- łem zaskoczony, jak to wszystko szybko się działo. Po kilku miesiącach byłem już zmęczony i nie broniłem się dłużej. Termin operacji był już wyznaczony. Przez przypadek spotkałem znajomą, która specjalizowała się w akupunk- turze. Ja sam wtedy posiadałem jedynie wykształcenie w zakresie medycyny konwencjonalnej i uważałem ją za jedyną słuszną. Ale dałem się namówić, przecież mi nie zaszkodzi. Zatem zgodziłem się. Niedługo potem byłem pod takim samym wrażeniem jak moi pacjenci, kiedy do mnie przychodzą: już po pierwszym zabiegu bóle osłabły, a po jakimś czasie całkowicie zniknęły. Nie potrzebowałem żadnej operacji, a moje plecy po dziś dzień mnie nie bolą. Od tamtej pory chciałem wiedzieć więcej na ten temat. Moja droga do medycyny alternatywnej Byłem zachwycony i postanowiłem zająć się alternatywnymi metodami le- czenia. Kiedy poprosiłem mojego ówczesnego szefa o wsparcie w zdobyciu dodatkowego wykształcenia, ten spojrzał na mnie zdegustowany i powie- dział: „A jutro będziesz tańczył wokół ognia?”. Wprawdzie nie tańczyłem, ale dokształcałem się mimo wszelkich pogardliwych reakcji ze strony lekarzy me- dycyny konwencjonalnej. Na studiach i szkoleniach zajmowałem się alterna- tywnymi terapiami. Jako naukowiec analizowałem metody i ich kombinacje, 18 OSTEOARTROZA dzięki którym mogłem pomóc wielu pacjentom bez operacji, którzy już od wielu lat na próżno szukali pomocy, a także tym, którzy poddali się operacji, ale mimo to nie byli zdrowi. Pacjentom, którzy niepotrzebnie znosili ból i nie robili dla siebie nic innego poza połykaniem tabletek, których dawkę stale musieli zwiększać. I to mimo iż doskonale wiedzieli o tym, że regularny ruch poprawiłby ich sytuację, że palenie szkodzi zdrowiu, a nadwaga niepotrzeb- nie obciąża stawy. Nie bez własnej inicjatywy Niestety zmiana życiowych przyzwyczajeń nie jest wcale prosta. Słodkie kłamstewko bardziej trafia do nas, ludzi, niż gorzka prawda. Mamy skłonno- ści do wypierania często męczącej rzeczywistości i trzymania się płonnych na- dziei, które obiecują zapłatę bez wysiłku. Chcielibyśmy być wiecznie młodzi, sprawni i nie odczuwać bólu – ale nie robiąc nic w tym kierunku. Oczywiście podarowałbym to każdemu człowiekowi. Ale niestety, bez własnej inicjatywy nie da się tego zrobić. Uważamy, że niesprawiedliwe jest to, że czterdziestola- tek porusza się jedynie z wielkim trudem, a siedemdziesięciolatek idzie przez życie, nie odczuwając żadnego bólu, ale nie zapytamy, co ten siedemdziesię- ciolatek zrobił inaczej, że teraz jest w lepszej formie. Z pewnością zajmie nam to jeszcze parę ładnych lat, zanim odkryjemy tajemnicę wiecznej młodości – o ile w ogóle. Zatem nie czekaj na fantastyczne tabletki odmładzające, tylko sam bądź bardziej aktywny. Być może zarzucisz mi teraz, że „przecież na chorobę zwyrodnieniową stawów nic się nie poradzi. Pojawia się sama”. Zgadza się, każdy poważny lekarz się pod tym podpisze. Ale nie oznacza to wcale, że musisz poddać się swojemu losowi. Popraw swoją sytuację wyjściową Uszkodzenie chrząstki nie jest równoznaczne z osteoartrozą. Samo w sobie wcale nie musi boleć. Z kolei choroba zwyrodnieniowa stawów boli bar- dzo – aczkolwiek nie zawsze. Celem skutecznej terapii powinno zatem być utrzymanie bezbolesnej fazy możliwie jak najdłużej, a bolesnej możliwie jak najkrócej. Jestem pewien, że prawdopodobieństwo tego, że później będziesz zmagać się z chorobą i bólami, jest niewielkie, jeżeli w porę zajmiesz się tym tematem, stwarzając sobie w ten sposób warunki umożliwiające zredukowa- nie ryzyka rozwoju osteoartrozy i zniwelowanie bólu. Wszystko zaczyna się OSTEOARTROZA – NIKT NIGDY NIE MUSI CIERPIEĆ NA PRÓŻNO 19 już w wieku dziecięcym. Kiedy odbieram moją córkę z zajęć sportowych, czę- sto mam okazję chwilę poprzyglądać się ćwiczeniom. Widzę wtedy, że blisko 70 dzieci ma deformacje w kończynach dolnych. Jeśli z tego nie wyrosną albo w porę nikt nic z tym nie zrobi, osteoartroza z bólami w późniejszym ich życiu jest jakby zaprogramowana z góry. Dzięki odpowiedniemu treningowi i innym środkom pomocniczym dałoby się poprawić tę wyjściową sytuację, ale to średnio interesuje młodzież. Nie chcą stawiać czoła problemom, które będą im doskwierać dopiero za 30 lat. Tutaj świetnie obrazują to słowa Da- lajlamy: „Człowiek poświęca swoje zdrowie, by zarabiać pieniądze, następnie zaś poświęca pieniądze, by odzyskać zdrowie”. Jak garnek gorącego rosołu W rozmowie z pacjentami próbuję im w sposób obrazowy nakreślić ich sytu- ację: w tym celu, na wzór medycyny chińskiej, wyobraź sobie swoją energię życiową jako garnek gorącego rosołu, który każdy z nas otrzymuje w chwili narodzin i który z biegiem lat powoli się wyczerpuje. Zrozumiesz wówczas, że masz możliwość żyć ekscesywnie, nie zważając na przyznane ci zasoby, i szybko opróżnić ten garnek. Albo też obchodzić się z nim ostrożnie, zdrowo się odżywiać i prowadzić zrównoważony tryb życia, by móc czerpać z niego dłużej. Niestety jesteśmy gotowi zainwestować w nasze zdrowie dopiero wte- dy, gdy choroba zdobywa nad nami przewagę. 20 OSTEOARTROZA PIĘĆ FILARÓW MOJEJ TERAPII Aby moi pacjenci mieli szansę na życie bez bólu, a przynajmniej z jego ograniczoną ilością, leczę ich na tyle kompleksowo, na ile mogę w ramach mojego osobistego systemu bazującego na pięciu filarach, począwszy od szukania przyczyn choroby, a na właściwej diecie kończąc. Jeżeli będziesz tego przestrzegać, sam możesz przeprowadzić znaczną część terapii. 1. Skąd pochodzi mój ból? Mój program terapeutyczny zawsze zaczyna się od pytania: skąd się bierze ból? Czy jest to mięsień, czy może ścięgna i kaletki maziowe? Czy ból wydo- bywa się ze stawu na skutek choroby zwyrodnieniowej, czy może w wyniku stresu? A może chodzi o problem natury neurologicznej? Każdy ból ma swoją przyczynę. Staw otacza wiele struktur, z których każda odgrywa swoją rolę. Kiedy tylko odnajdziesz przyczynę bólu, będziesz mógł wdrożyć odpowiednią terapię. W tej książce znajdziesz kilka testów, dzięki którym będziesz w stanie oszacować ryzyko i szybko ustalić, czy w twoim przypadku faktycznie chodzi o osteoartrozę. To – jako uzupełnienie wizyty lekarskiej – powinno ci pomóc. 2. Co mi osobiście pomaga? Czy to w kręgu przyjaciół, wśród kolegów w pracy, w szpitalu czy w pocze- kalni przed gabinetem lekarskim, stale będziesz napotykać na ludzi, którzy będą ci składać nierealne obietnice, jeśli chodzi o leczenie. To ludzie, którzy stawiają na rzekome cudowne środki (albo znają kogoś, kto miał z nimi pozy- tywne doświadczenia) oraz negują jakąkolwiek alternatywę tylko dlatego, że nie przyniosła u nich oczekiwanych efektów od razu. Nie wierz we wszystko, co mówią inni. Sprawdź sam, co jest dla ciebie dobre. Każdy człowiek jest inny i reaguje inaczej. Stereotypowe podejście pomaga przeważnie jedynie częściowo. Uspokój się, zrelaksuj, odpuść i poczuj radość: to również ważna część terapii bólu. Wszelkie sugestie znajdziesz na stronie 69. PIĘĆ FILARÓW MOJEJ TERAPII 21 3. Jak postrzegam świat? Unikanie stresu jest istotnym elementem życia bez niego. Nieważne czy szklanka jest do połowy pełna czy pusta, nieważne czy żyjemy w dobrym czy w złym świecie, wszystko zależy od punktu widzenia. Sami możemy go sobie określić. Każda negatywna sytuacja albo informacja trwale nas zmienia. Jeśli chcemy żyć bezstresowo, potrzebny jest nam dobry filtr, który będzie odsiewał negatywne wpływy. Możesz mieć stresującą pracę, ale jeśli twoje życie prywatne bardziej cię stresuje niż pobyt w miejscu zatrudnienia, to masz problem. 4. Jak się odżywiam? W ostatnich latach medycyna żywieniowa poczyniła znaczące postępy. Co- raz więcej wiemy o tym, jaka zależność zachodzi między naszym zdrowiem a tym, co jemy. Poprzez swoją dietę możesz wiele zdziałać. Dlatego dora- dzam spożywanie pokarmów przyjaznych dla stawów, które mają działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, wzmacniają tkankę łączną i pobudzają pracę nerek. Moja dieta przeciwbólowa wymaga zmiany nawyków żywieniowych polegającej na niespożywaniu przez jakiś czas mięsa zwierzęcego ani produk- tów zawierających cukier, a zamiast nich przyjmowaniu świeżego pokarmu bogatego w witaminy. Jeśli musisz pozbyć się nadwagi, polecam tymczasową głodówkę. Przykładowe przepisy w ramach mojego programu żywieniowego znajdziesz na stronie 209. 5. Jak się poruszam? Wielu ludzi wierzy w pewne wielkie nieporozumienie, zgodnie z powiedze- niem: skoro stawy z biegiem lat się zużywają, najlepiej jest je zawczasu zacząć oszczędzać. Nawet lekarze kiedyś tak myśleli i w razie wątpliwości odsyłali pa- cjentów do łóżka na odpoczynek. Dzisiaj wiemy, że było to co do zasady błędne przekonanie i dlatego doradzamy coś wręcz odwrotnego: ruszaj się, to najlepsze lekarstwo na osteoartrozę! Ruch jest jednocześnie pokarmem dla chrząstki. Świadomość tego faktu przez długi czas nie docierała do ludzi. Jedni uprawiali za dużo, inni za mało sportu. Dlatego też moja terapia ruchowa opiera się na zdrowej, przeciętnej ilości ruchu w ciągu dnia, umiarkowanym 22 OSTEOARTROZA sporcie i określonych ćwiczeniach na wzmocnienie stawów. Nietrudno jest ustalić właściwą porcję ruchu. Nie ćwicz, jeżeli sprawia ci to ból. Skup się na harmonijnych ruchach zamiast na takich rodzajach sportu, które wymagają gwałtownych skoków i nagłego hamowania. Od dwóch do trzech razy w ty- godniu trenuj taki sport, który odpręża, a nie przeciąża. Rób sobie przerwy, zaakceptuj swoje granice. Zauważysz, że sport redukuje także stres i tym samym stanowi istotną metodę relaksacyjną. Dla mnie osobiście idealne jest połączenie medytacji i jogi albo tai chi. Począwszy od strony 100 zaprezen- tuję ci ćwiczenia, które, w zależności od twoich dolegliwości, powinieneś wykonywać regularnie. PIĘĆ FILARÓW MOJEJ TERAPII 23 CZYM TAK WŁAŚCIWIE JEST OSTEOARTROZA? Aby zrozumieć złożony proces powstawania tej podstępnej choroby cywilizacyjnej, musisz wiedzieć, jak zbudowany jest staw, jak dochodzi do jego zwyrodnienia i dlaczego każde uszkodzenie chrząstki wymaga gruntownej analizy. Dopóki nasze stawy funkcjonują bez zarzutu i nie dają o sobie znać, powo- dując ból, praktycznie ich nie wyczuwamy. Współpraca mięśni, więzadeł, ścięgien, chrząstek, kości i odpowiedniej ilości „smaru” pomiędzy nimi umoż- liwia nam bieganie, podskakiwanie, chodzenie, pochylanie się i rozciąganie, jeśli tylko mamy na to ochotę. Dopiero kiedy to wszystko nie przebiega bez zakłóceń, skupiamy naszą uwagę na stawach. Ruchom, które wcześniej były oczywiste, nagle towarzyszy straszny ból. Diagnoza lekarza: „Ma pan/i cho- robę zwyrodnieniową stawów”. „Co to właściwie jest?”, zapytasz. Pod tą powszechną chorobą rozumie się chorobę wywołaną zużyciem stawów. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest to najczęstsza choroba stawów w ogóle. Jej przyczy- ny są przeróżne: brak ruchu, nieprawidłowa postawa, długotrwałe obciąże- nia, uwarunkowania genetyczne, urazy, nadwaga, uwarunkowane wiekiem zużycie stawów i deformacje stawów. Osteoartroza zaczyna się od uczucia rwania w chrząstkach, przez co zwiększa się tarcie w stawie. Chrząstki mię- dzy kośćmi coraz bardziej się ścierają, aż powierzchnie kości zaczynają trzeć o siebie. Może to trwać długo, gdyż chrząstka nie zużywa się z dnia na dzień. Jest to długi, powolny proces, na końcu którego następuje całkowite zużycie chrząstki stawowej. W tym stadium staw jest zniszczony, czyli nieodwracal- nie uszkodzony. Kiedy to następuje, choroby nie da się już cofnąć. Zdrowy staw Aby zrozumieć cały proces powstawania i przebieg choroby zwyrodnieniowej stawów, należy w pierwszej kolejności przyjrzeć się budowie stawu. Niezależ- nie od tego, czy jest to staw ramienny, kciuka, kolanowy, biodrowy, łokciowy czy palca: mimo że każdy z nich wygląda inaczej, co do zasady wszystkie są zbudowane tak samo. Staw jest elementem łączącym co najmniej dwie 24 OSTEOARTROZA kości albo struktury chrzęstne. Stawy umożliwiają naszemu ciału poruszanie się. Zdrowy staw zwykle znajduje się między dwiema kośćmi, których koń- ce powleczone są chrząstką stawową. Pomiędzy chrząstkami stawowymi mieści się krążek stawowy. Najbar- dziej znanym krążkiem jest łąkotka, przy czym ma ona szczególną formę, gdyż dzieli staw w  sposób niepełny. Staw chroni torebka stawowa, która niczym powłoka odseparowuje go od otoczenia i  skupia. Od wewnętrznej strony torebki stawowej znajduje się pochewka maziowa, która wytwarza płyn stawowy. Płyn ten, nazywany mazią stawową, dostarcza stawom i chrząstkom substancji odżywczych. Z uwagi na to, że chrząstka nie ma ani naczyń krwionośnych, ani nerwów, jej samoczynne wyleczenie jest praktycz- nie niemożliwe, a samo uszkodzenie chrząstki kiedyś przestaje boleć. Uszkodzenie chrząstki Uszkodzenie chrząstki nie zawsze oznacza, że jesteśmy chorzy, aczkol- wiek osteoartroza jest zawsze związana właśnie z nim. Niejednokrotnie leka- rze i  terapeuci traktują takie uszko- dzenie na równi z chorobą. Ważne jest dokładne przeanalizowanie danego uszkodzenia. Kiedy o nim mówimy, to odnosi się ono wyłącznie do chrząstki. Odizolowane uszkodzenia chrząstki ZDROWY STAW Kość Maź stawowa Chrząstka Torebka stawowa z więzadłami Pochewka maziowa OSTEOARTROZA Ostroga Resztki chrząstki Zapalenie pochewki maziowej Obrzęk torebki stawowej CZYM TAK WŁAŚCIWIE JEST OSTEOARTROZA? 25 mogą wystąpić na skutek uprawiania sportu i  stanowią wówczas główny czynnik dający początek chorobie zwyrodnieniowej stawów. W zależności od skali, uszkodzenia klasyfikuje się według stopni. Najczęściej stosowaną przez lekarzy klasyfikacją jest klasyfikacja według Outerbridge’a, zgodnie z którą wyróżniamy pięć grup uszkodzenia chrząstki: uszkodzenie chrząstki 0 stop- nia oznacza zdrową chrząstkę. Uszkodzenia od 1. do 3. stopnia można ze sobą połączyć, gdyż opisują one jedynie rosnące uszkodzenie chrząstki – od małych pęknięć poprzez lezje aż do ubytków w warstwie chrzęstnej. Uszko- dzenie chrząstki 4. stopnia oznacza całkowite zniszczenie chrząstki, powo- dując całkowite odsłonięcie znajdującej się pod nią kości. Na prześwietleniu wówczas trudno jest dostrzec szparę stawową. W takim przypadku mówi się o „łysieniu chrząstki”. 26 OSTEOARTROZA BÓLE PRZYCHODZĄ FALAMI Niestety, choroba zwyrodnieniowa stawów długo pozostaje w ukryciu. Kiedy pojawia się ból, ona już dawno istnieje. Może mieć to niebezpieczne konsekwencje, ponieważ pacjenci często przez lata tkwią w poczuciu błędnej pewności, zamiast zawczasu zapobiegać. Czy mam osteoartrozę? W miarę upływu lat każdy kiedyś zada sobie to py- tanie. Udzielenie na nie szczerej odpowiedzi bez konsultacji z lekarzem jest jednakże praktycznie niemożliwe. Największym problemem w przypadku tej choroby jest to, że rozwija się powoli, przez co bardzo długo pozostaje nie- wykryta. A kiedy po raz pierwszy pojawi się ból, to znak, że choroba już od dawna jest obecna w organizmie. Pacjenci są oczywiście tym zaniepokojeni i umawiają wizytę u lekarza. Średnio dwa tygodnie później siedzą u mnie w gabinecie i są w zaskakująco dobrym humorze. Gdybym nie wiedział, z czego to wynika, byłbym zdziwiony. Ale ja już to znam i potrafię zrozumieć swoich pacjentów. Bo z ich perspektywy mają zupełną rację, mówiąc: „Wła- ściwie to przyszedłem, bo miałem wyznaczoną wizytę i nie chciałem już z niej rezygnować. Moje dolegliwości w międzyczasie ustąpiły. Jestem zdrowy”. Ból słabnie, ale choroba pozostaje Byłoby pięknie, ale niestety tak nie jest. To nie choroba jest tym, co znika, lecz ból, który – w zależności od wieku i zastosowanej terapii – ustępuje po pierwszej fali. Od tej chwili aktywna i bolesna faza choroby zaczyna przepla- tać się z fazą nieaktywną, która jest bezbolesna. Pacjenci mają poczucie, że wszystko znów jest tak jak było. W tym okresie chętnie wierzą, kiedy ktoś opowiada im kłamstwa na temat choroby i zapewnia ich, że właściwie ich problem to żaden problem. Niestety to nieprawda. Podczas gdy pacjenci czują się bezpiecznie, tkwiąc w błędzie, choroba na- sila się powoli, ale pewnie. Niezależnie od odczucia bólu krzywa choroby sta- le pnie się w górę, a ból przebiega falowo. Po pierwszej aktywnej i pierwszej nieaktywnej fazie następuje kolejna zmiana faz. Tym razem bóle są silniejsze, ale potem znikają tak samo jak w pierwszej, nieaktywnej fazie. Powtarza się to BÓLE PRZYCHODZĄ FALAMI 27 jeszcze kilka razy, aż ostatecznie bóle stają się tak silne, że pacjent jest w stanie je znieść wyłącznie dzięki lekom przeciwbólowym i pragnie jedynie wymiany stawu oraz związanej z tym operacji. Zanim jednak to następuje, mija wiele miesięcy i lat, w czasie których można było zatrzymać postęp tej podstępnej choroby wieloma różnymi metodami. Nasze ciało posiada bowiem ogromne siły samouzdrawiania, które jednakże wymagają aktywowania. Przyczyna bólu przesądza o terapii Do tego dochodzi jeszcze to: wielu pacjentów nie cierpi z powodu bólu wy- wołanego bezpośrednio przez chorobę zwyrodnieniową stawów, lecz wsku- tek podrażnienia ścięgien albo bólów mięśniowych, które powstały w efekcie zmiany biomechaniki stawu. Dlatego nie chodzi o to, by możliwie jak naj- szybciej odesłać pacjenta, któremu nie dokuczają już ostre bóle, z powrotem do domu. Jako lekarz muszę umieć rozróżniać trzy główne problemy związa- ne z bólem. Czy dolegliwości pochodzą ze stawu, mięśni czy ścięgien? Tylko wtedy mogę dobrać właściwą terapię. Osoba, która zmaga się z bólem, postępuje zgodnie z naturalnym odru- chem: próbuje złagodzić dolegliwości, w miarę możliwości jak najczęściej oszczędzając dany staw. To sprawdza się przez pewien czas: to, co się nie rusza, nie boli. Ale im dłużej utrzymuje się taka bolesna faza, tym mniej poruszany jest dany staw. Taka forma ostrożności nie prowadzi do wyzdro- wienia, lecz ma działanie wręcz odwrotne! Nieużywany staw staje się słabiej ukrwiony, przez co osteoartroza może postępować szybciej. Dlatego też pa- cjenci zmagający się z tą chorobą powinni w miarę możliwości ostrożnie poruszać zaatakowanym stawem, niezależnie od tego czy odczuwają przy tym ostry ból czy nie. 28 OSTEOARTROZA DOLEGLIWOŚCI PRZEBIEGAJĄ FALOWO PREARTROZA OSTEOARTROZA 1 Chęć operacji Wizyta lekarska 1 1 1) aktywowana osteoartroza 2) nieaktywna osteoartroza 2 2 2 rozwój choroby rozwój bólu Podczas gdy choroba zwyrodnieniowa stawów stale postępuje (górna linia), krzywa bólu (dolna linia) biegnie falowo. Aktywne fazy (1) występują naprzemiennie z nieaktywnymi (2). BÓLE PRZYCHODZĄ FALAMI 29 OSTEOARTROZA: MITY I PRZYDATNE INFORMACJE Czy to źle, kiedy kości strzelają? Co wspólnego z terapią osteoartrozy mają żelki? Jak uzyskać drugą opinię lekarską? I w jakich warunkach osteoartroza kości jest chorobą zawodową? Tutaj znajdziesz wskazówki i informacje. NIESTETY FAŁSZ Żelki na stawy? „Żelatyna jest dobra na stawy”. Ciągle się to mówi, ale niestety nie daje nam to wolnej ręki do podjadania żelków. Założenie to bazuje na tym, że faktycznie istnieją tabletki z  żelatyną, które mają pomagać na bóle stawów. Zawierają one jednak inne substancje niż te zawarte w że- latynie spożywczej. Zatem teoria o żelkach jest fałszywa. Wręcz przeciwnie: takie przekąski za- liczane są do niezdrowych słodyczy, przyklejają się do przestrzeni międzyzębowych i  zawierają zbyt dużo cukru. W zakresie skuteczności table- tek z  żelatyną istnieją nawet badania, których jedne po- wyniki wzajemnie się wykluczają: twierdzają ich działanie, inne z kolei nie wykazu- ją żadnej różnicy między zażywaniem tabletek a placebo. 30 CZĘSTO PRAWDA Strzelanie w barkach „Strzyka mi w  barkach. Czy mam osteoartrozę”? Często słyszę takie pytanie. Strzelanie w barkach może mieć wiele przyczyn. Najczęstszą faktycznie jest choroba zwyrodnieniowa stawów, względnie początkowe jej stadium w  stawie barkowo-oboj- czykowym. Na skutek tego, że stawy pod wpływem choroby się zmieniają, kości zbliżają się do siebie. Powstają kościane zęby, które w czasie ruchu mogą o siebie trzeć. Dopóki nie odczuwasz żadnego bólu, kiedy strzela w stawach, nie wprowadzałbym jesz- cze żadnej terapii, aczkolwiek nie nadwerężałbym ramion, na przykład poprzez wykonywanie pracy przez dłuższy czas z ramionami uniesionymi nad głową. To mogłoby spowodować uaktywnienie się choroby. Kolejną przyczyną strzelania w stawach barkowych może być także zwapnienie. W  takiej sytuacji zwapnione ścięgno trze o  sąsiadujące struktury. W  obydwu przypadkach rozsądnie jest zasięgnąć porady lekarza. OSTEOARTROZA BARDZO ROZSĄDNIE Druga opinia pożądana Jeśli masz wątpliwości co do diagnozy i zaleceń terapeutycznych twojego lekarza, zawsze powinieneś zasięgnąć opinii innego specjalisty. W  tym celu twój lekarz musi wydać ci kopię twojej dokumentacji medycznej. Państwowe kasy chorych służą w tym zakresie wsparciem. Przed operacją pleców, bioder, ramion albo kolana każdy pacjent może skonsultować swój przypadek z innym lekarzem. Kasy zalecają z reguły odwiedzenie specjalisty. Zapytaj o dodatkowe informacje swoją kasę chorych. DOBRZE WIEDZIEĆ Tak zapisujesz się do lekarza Czas oczekiwania na wyznaczenie terminu wizyty u  ortopedy wynosi przeważnie cztery tygodnie. Jeżeli nie chcesz czekać tak długo, skorzystaj z terminów na kasę chorych [dotyczy niemieckiej służby zdrowia]. Dziwi mnie, jak wielu pacjentów z  poważ- nymi problemami musi czekać bardzo długo na wizytę, podczas gdy inni tra- fiają do mojego gabinetu już po kilku dniach. Nie wstydź się skorzystać z ta- kiej możliwości. Nie zostaniesz potrak- towany inaczej niż pozostali pacjenci. Nawet jeśli ortopeda nie jest lekarzem twojego pierwszego wyboru, powinie- neś bezwzględnie zasięgnąć jego opi- nii, by móc podjąć już pierwsze kroki. PAMIĘTAJ Choroba zawodowa: osteoartroza kości Jeżeli wykonujesz zawód rzemieślniczy, w którym często klęczysz, kucasz, czołgasz się albo musisz siedzieć na piętach (na przykład murarz, płytkarz, instalator albo dekarz), osteoartroza kolana może być chorobą zawodową. Wówczas przy określo- nych założeniach przysługuje ci odszkodowanie w formie renty z tytułu obniżonej zdolności do pracy zarobkowej albo przejęcie kosztów za czyn- ności medyczne lub rehabilitacyjne. OSTEOARTROZA: MITY I PRZYDATNE INFORMACJE 31 DLACZEGO MAM CHOROBĘ ZWYRODNIENIOWĄ STAWÓW? Nawet osoba, która żyje zdrowo, może nabawić się choroby zwyrodnieniowej stawów i kości. Przyczyny osteoartrozy są różne. Wcześniejsze wypadki, predyspozycje genetyczne albo wady wrodzone odgrywają równie istotną rolę co styl życia. Bardzo dobrze pamiętam przypadek pewnej pacjentki, u której zdiagnozowa- łem osteoartrozę. Miała 47 lat i ćwiczyła od czterech do pięciu razy w tygo- dniu. Nie miała nadwagi, nie paliła i była wegetarianką. Miała zatem bardzo dobre warunki do tego, by wieść długie życie w zdrowiu. Kiedy skonfron- towałem ją z moją diagnozą, zareagowała niezadowoleniem. „Co za bzdura. Jak może pan twierdzić, że mam chorobę zwyrodnieniową stawów? Prowadzę zdrowy tryb życia i uprawiam sport. To nie może być prawda”. Próbowałem jej wyjaśnić diagnozę na podstawie wyników badań RTG, ale wstała i podeszła do drzwi. „Zasięgnę opinii u innego specjalisty”. Ledwie zdołałem ją uspoko- ić. Kiedy dowiedziała się, że osteoartroza nie tylko jest skutkiem niezdrowego stylu życia, ale może mieć też wiele innych przyczyn, pomału zmieniła swoje nastawienie na bardziej przyjazne. W rozmowie okazało się potem, że w wie- ku 20 lat w wyniku wypadku doznała urazu stawu kolanowego. Wtedy przez około osiem tygodniu walczyła z ciągłym bólem, który leczyła maściami i ta- bletkami przeciwbólowymi. Prawdopodobnie wtedy doszło do uszkodzenia chrząstki i rozwoju preartrozy. Dodatkowo miała nieco koślawe nogi. Na- stępnie powiedziała, że jej matka miała tę chorobę, co jednakże nie było dla mnie żadnym zaskoczeniem, gdyż matka miała silną nadwagę. Mimo swojego zdrowego stylu życia pacjentka wykazywała wiele czynników ryzyka. Wiele przyczyn naraz Genetyczne predyspozycje, urazy, ubytki w stawie kolanowym i prawdopo- dobnie także nadmierna aktywność fizyczna – te wszystkie czynniki dopro- wadziły w tym przypadku do rozwoju choroby. Gdyby pacjentka uprawiała mniej sportu, a  przede wszystkim mniej sportu tak obciążającego stawy, 32 OSTEOARTROZA i zawczasu zadbała o korekcję postawy, jej problemy z pewnością nie wystą- piłyby w tak stosunkowo młodym wieku. Niestety w przypadku osteoartrozy tak właśnie jest: nigdy nie mamy do czynienia z jedną przyczyną. Zawsze jest wiele przyczyn naraz. Wyobraź sobie małe dziecko, które próbuje zbudować wieżę z różnej wielkości klocków. Najpierw idzie mu dobrze, dziecko kładzie klocek na klocku. Ale im wieża jest wyższa, tym większe jest prawdopodobieństwo, że kolejny klocek ją przewróci. Upadająca wieża wywołuje wówczas reakcję łań- cuchową, powodując, że zaczynają spadać po kolei wszystkie klocki. Sytuacja ma się podobnie w przypadku rozwoju choroby: od pewnego stopnia proces usamodzielnia się i trudno go zatrzymać. Dysplazja – wrodzone wady rozwojowe Pod pojęciem dysplazji rozumie się wrodzone wady rozwojowe. W ortopedii zawsze przyjmujemy wrodzone wady w budowie kości. Dobra wiadomość jest taka, że to jeszcze nie przesądza o naszym losie. Nawet jeśli nie możemy zmienić wrodzonej dysplazji, możemy pozytywnie wpłynąć na jej dalszy rozwój, o ile zostanie ona w porę rozpoznana w wieku dziecięcym i poddana odpowiedniej terapii. Dzisiaj każdy już wie o badaniu USG bioderek prze- prowadzanym u niemowląt; w ten sposób bada się dysplazję bioder. Ucho- dzi bowiem ona za najczęstszą wrodzoną wadę szkieletu. Dotyczy około 4 noworodków, sześciokrotnie częściej dziewczynek niż chłopców. Z uwagi na to, że kości jeszcze rosną, czasem mówi się również o zaburzeniu kształtu bioder. Kulisty staw biodrowy łączy nogi z miednicą. Głowa kości udowej jest górnym końcem kości udowej i znajduje się w panewce stawu biodro- wego należącej do miednicy. W przypadku dysplazji biodrowej głowa kości udowej nie jest w pełni otoczona przez panewkę. Na podstawie prostego badania USG można określić stopień wady i często pomóc pacjentowi, sto- sując zwykłą poduszkę Frejki. W wieku dziecięcym warto przeprowadzać wszelkie badania prewencyjne, gdyż dysplazja panewki stawu biodrowego jest w wielu badaniach wskazywana jako czynnik ryzyka rozwoju osteoar- trozy stawu biodrowego. Dysplazja biodrowa jest czynnikiem ryzyka nieza- leżnym od wieku, płci i masy ciała oraz stanowi częstą przyczynę rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów u młodych pacjentów, którzy nie ukoń- czyli jeszcze nawet 30 lat. DLACZEGO MAM CHOROBĘ ZWYRODNIENIOWĄ STAWÓW? 33 Czynniki ryzyka w pigułce Wypadki i urazy są częstą przyczyną. Nawet jeśli o  nich już dawno zapomnieliśmy, poprzez osteoartrozę znów o sobie przypominają. Predyspozycje genetyczne: Ryzyko wystąpienia choroby jest uwarunkowane genetycznie. Jeśli twoi rodzice na nią chorowali, to dla ciebie jest to czynnik ryzyka. Nadmierna aktywność fizyczna powoduje szybsze starzenie się stawów. Z tego też powodu byli sportowcy wyczynowi już w wieku 40 lat zmagają się z tym problemem. Wrodzone wady postawy są częstą przyczyną. W miarę możliwości powinny być leczone już w wieku dziecięcym. Nadwaga: Kto ma genetyczne skłonności do nadwagi, odznacza się też wyższym ryzykiem rozwo- ju choroby. Zbyt duża masa ciała mocniej obciąża stawy. Z MOJEJ PRAKTYKI Sport i rehabilitacja na receptę Aby odzyskać siły i zredukować ból, należy koniecznie zapisać się na si- łownię. Często wystarczy gimnastyka korekcyjna na przyrządach wyko- nywana pod okiem fizjoterapeuty. Warte polecenia są również ćwiczenia rehabilitacyjne. Obydwa rodzaje ćwiczeń możesz otrzymać na receptę. Najlepiej zapytaj w swojej przychodni, co i w jakim zakresie oferuje dana placówka. Zwiększone ryzyko wystąpienia choroby przy nadwadze Istnieje wiele osób z  nadwagą, które mimo to nie odczuwają takich silnych bólów ani nie mają osteoartrozy, acz- kolwiek w  przypadku otyłości bada- nia wykazują wyraźnie podwyższone ryzyko rozwoju choroby. Niemniej jednak powinniśmy wystrzegać się do- szukiwania się jakiejkolwiek zależności między osteoartrozą a zbyt dużą masą ciała. W pewnym holenderskim bada- niu z 1988 roku wykazano, że osoby otyłe także zmagają się z osteoartrozą stawów, która nie jest uwarunkowana ich nadmierną wagą. Późniejsze bada- nia jedynie to potwierdziły. Co więcej, osoby z nadwagą obarczone są również większym ryzykiem rozwoju choro- by w  stawach małych palców. Przyj- muje się, że ludzie o  genetycznych 34 OSTEOARTROZA skłonnościach do nadwagi wykazują jednocześnie silniejsze predyspozycje do rozwoju u siebie choroby zwyrodnieniowej stawów. Dziedziczenie potwierdzone naukowo Już w 1941 roku opublikowano pierwsze badanie, które dotyczyło gene- tycznej zależności między poliartrozą palców a dziedziczeniem. Genetyczne podłoże rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów w ostatnich latach zysku- je coraz więcej uwagi. Co więcej, dla uwarunkowanych genetycznie zmian zwyrodnieniowych zidentyfikowano nawet wywołujący je gen: CO2A1. Zdaje się między innymi być odpowiedzialny za rozwój osteoartrozy stawu kolanowego. Przyjmuje się jednak, że dziedziczenie genetyczne nie bazuje wyłącznie na jednym genie, lecz jest rozdzielone na wiele genów w taki spo- sób, że zrozumienie tej skomplikowanej ścieżki dziedziczenia pewnie zajmie uczonym jeszcze trochę czasu. Na bazie badań przeprowadzonych na bliźnię- tach naukowcy stwierdzili, że osteoartroza stawu biodrowego jest ewidentnie dziedziczona. Jeżeli nasze rodzeństwo ma chore stawy biodrowe, to i u nas występuje wyraźnie zwiększone ryzyko zachorowania na tę chorobę. Siła mięśni we właściwych proporcjach Wiele badań pokazuje, że ludzie chorzy na osteoartrozę mają mniejszą siłę mięśni. Od razu nasuwa się tutaj pytanie o przyczynę i skutek: czy choroba rozwinęła się na skutek zbyt małego umięśnienia, czy może też uniemożli- wia ona ruchy, dzięki którym można rozbudować masę mięśniową? Badania wykazały, że pacjenci z osteoartrozą stawu kolanowego mają średnio o 20 mniej siły w mięśniu prostowniku kolana. Kiedy wzmocnią te mięśnie, au- tomatycznie zmniejszają ryzyko rozwoju choroby. W ramach badania pa- cjenci w wieku 60–70 lat cierpiący na osteoartrozę wykazali się o połowę mniejszą siłą niż ich zdrowi rówieśnicy, kiedy musieli wyprostować kolana. Przy zginaniu byli też wyraźnie słabsi. Nie oznacza to, że wzmożony trening wysiłkowy też dużo pomoże. Pacjenci z dużą siłą mięśnia prostownika kolana z większym prawdopodobieństwem zapadają na osteoartrozę niż ci, którzy tej siły mają mniej – dotyczy to przede wszystkim tych pacjentów, którzy do- datkowo mają luźne stawy kolanowe. Fakt, że mężczyźni zwykle mają więcej siły w rękach, nie chroni ich przed chorobą. Wręcz przeciwnie: mężczyźni o bardzo silnych ramionach wykazują wyższe ryzyko rozwoju osteoartrozy DLACZEGO MAM CHOROBĘ ZWYRODNIENIOWĄ STAWÓW? 35 w wielu stawach jednocześnie. Kobiety o dużej sile uścisku z kolei charak- teryzują się podwyższonym ryzykiem jedynie w okolicy kości śródręcza. Po dokładnej analizie tych badań okazuje się, że zbyt mała siła stanowi tak samo duże ryzyko rozwoju choroby co zbyt duża siła. Jeśli ktoś chciałby się do- kładnie tego dowiedzieć, może zmierzyć siłę swoich mięśni, jednocześnie stwierdzając różnicę między prawą i lewą stroną, lub też określić swoją siłę w stosunku do średniej wieku. Deformacje i ich konsekwencje Do najbardziej znanych deformacji zalicza się szpotawość (deformacja varus) i koślawość (deformacja valgus), ale zasadniczo mogą one występować we wszystkich stawach. W wielu badaniach udowodniono zależność między tymi wadami a wskaźnikiem występowania osteoartrozy. Wady te – szczególnie sta- wu kolanowego – prowadzą raczej do osteoartrozy po zewnętrznej stronie stawu niż po wewnętrznej, jak wykazało pewne badanie. Częściej chorobę wywołuje koślawość kolan, nie szpotawość. Poza tym stwierdzono, że osoby z odizolowaną osteoartrozą za rzepką mają częściej koślawe kolana. Kolejny problem związany z deformacjami jest taki, że więzadła z czasem stają się coraz słabsze, przez co wzrasta niestabilność stawu. W ramach badania z 2005 roku okazało się, że osoby ze zbyt długimi goleniami częściej uskarżają się na bóle kolan i artrozę kolan niż te, których podudzia są przeciętnej długości. Preartroza jako pierwszy stopień choroby Czy pamiętasz jeszcze przykład z wieżą z klocków, przytoczony na początku tego rozdziału? Powstanie osteoartrozy jest porównywalne: kiedy podstawa nie jest idealna, z biegiem czasu pojawiają się trudności. Uszkodzenie może zniszczyć podstawę, nawet jeśli teraz nie wydaje się to jeszcze takie straszne. Do typowych urazów zalicza się na przykład naderwanie więzadeł, uszkodze- nie chrząstki, deformacje albo złamania kości w pobliżu stawu. Jeżeli pierwszy klocek, na którym ma powstać wieża, zostanie nieprawidłowo położony, cała wieża szybciej się zawali. Preartroza, choćby w formie uszkodzenia chrząstki, jest jak ten źle ustawiony pierwszy klocek: gdybyśmy usunęli ten zły klocek (nie wydarzyłby się wypadek), wieża stałaby pewnie. Im więcej czynników ryzyka występuje u danej osoby, tym większe prawdopodobieństwo szybsze- go wystąpienia u niej choroby. 36 OSTEOARTROZA TEST: JAK WYSOKIE JEST U MNIE RYZYKO WYSTĄPIENIA CHOROBY? Czy w późniejszym wieku będę mieć osteoartrozę? Jak duże jest ryzyko? Ten, kto zna swoje ryzyko, może w porę podjąć działania zapobiegawcze. W tym celu wykonaj ten test. To krótkie badanie szybko pokaże, czy jesteś zagrożony. 1. Ile masz lat? Poniżej 30 lat .................................................. 0 31–45 lat ....................................................... 2 46–55 lat ....................................................... 3 Powyżej 55 lat ................................................ 4 2. Jaki jest twój wskaźnik BMI? Możesz go łatwo policzyć, dzieląc swoją masę ciała w kilogramach (na przykład 85 kg) przez swój wzrost w metrach (1,90 m) do kwadratu (1,90 x 1,90 = 3,61). Czyli liczymy: 85 : 3,61 = 23,54 Poniżej 23 ....................................................... 0 24–28 ............................................................ 1 29–31 ............................................................ 2 31–35 ............................................................ 3 Powyżej 35 ..................................................... 4 4. Czy dokuczają ci bóle stawów? Nie .................................................................. 0 Rzadko, do dwóch razy na rok przy obciążeniu .............................................. 1 Tak, przy obciążeniu ....................................... 2 Tak, nawet w fazie spoczynku ........................ 4 5. Czy miałeś/-aś już kiedyś operację stawu (łąkotka, więzadła, chrząstka)? Nie .................................................................. 0 Tak, raz ........................................................... 2 Tak, więcej niż raz ........................................... 4 6. Czy doznałeś/-aś już kiedyś urazu stawu? Nie .................................................................. 0 Tak ................................................................. 4 3. Jaki rodzaj sportu uprawiasz regularnie? Chodzenie, jazda na rowerze, pływanie .......... 0 Żaden ............................................................. 1 Sporty kontaktowe (piłka nożna, piłka ręczna) ............................. 3 Sport wymagający nagłych zahamowań (tenis, squash, badminton) ............................ 4 7. Przy jakich obciążeniach często odczuwasz bóle stawów? Nie odczuwam ich nigdy ................................ 0 Przy wstawaniu po długim siedzeniu ............. 2 Przy wchodzeniu po schodach ........................ 1 Przy klękaniu .................................................. 3 Przy chodzeniu ............................................... 4 TEST: JAK WYSOKIE JEST U MNIE RYZYKO WYSTĄPIENIA CHOROBY? 37 11. Czy twoje stawy często puchną? Nie .................................................................. 0 Tak ................................................................. 4 12. Jak się odżywiasz? Codziennie jem świeże owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i praktycznie w ogóle nie jem mięsa ................................... 0 Jadam przeważnie dania gotowe, które uzupełniam świeżymi warzywami i owocami ................................... 1 Odżywiam się zdrowo, ale w międzyczasie podjadam dużo słodyczy ................................ 2 Jem dużo słodyczy, chętnie gotuję, często makaron z dużą ilością wieprzowiny .... 3 Przeważnie jadam fast foody, ciastka i słodycze ............................................ 4 8. Czy twoje kolana strzykają w czasie ruchu? Nigdy ............................................................. 0 Przy ekstremalnych ruchach ........................... 1 Rzadko ........................................................... 2 Często ............................................................. 3 Przy każdym ruchu ......................................... 4 9. Czy członkowie twojej rodziny mają chore stawy albo deformacje stawów? Nie .................................................................. 0 Tak ................................................................. 4 10. Jak często z powodu bólu byłeś/-aś u lekarza? Wcale ............................................................. 0 Mniej niż dwa razy ......................................... 1 Od dwóch do czterech razy ............................. 3 OCENA Dodaj zgromadzone przez siebie punkty. Ich suma wskaże ci twoje osobiste ryzyko. Poniżej 5 punktów Twoje stawy raczej nie mają żadnych poważnych problemów. Staraj się dalej utrzymać for- mę, stosując się do zaleceń z tej książki. Od 5 do 10 punktów Twoje ryzyko artrozy jest nieco podwyższone. Ruszaj się regularnie, nie przeciążając stawów. Jeśli już dokuczają ci bóle, powinieneś skonsultować się z lekarzem w celu analizy czynników ryzyka. Od 11 do 20 punktów Twoje ryzyko artrozy jest znacznie podwyższone. Powinieneś udać się do lekarza, jeśli znów pojawią się bóle. Musisz wyraźnie zredukować swoje czynniki ryzyka. Powyżej 20 punktów Z pewnością już zauważyłeś/-aś, że masz problemy. Jeśli jeszcze nie byłeś/-aś u lekarza, naj- wyższa pora się do niego udać. Musisz szybko pozbyć się bólu. 38
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Osteoartroza. Usuń ból stawów dzięki delikatnym ćwiczeniom, diecie oraz medycynie naturalnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: