Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00560 010961 7499531 na godz. na dobę w sumie
Oświadczenia i zapewnienia w umowie sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (w świetle zasady swobody umów) - ebook/pdf
Oświadczenia i zapewnienia w umowie sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (w świetle zasady swobody umów) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 428
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5330-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
'Prezentowane opracowanie jest analizą jednego ze standardowych elementów umowy sprzedaży udziałów, znanego w praktyce pod nazwą oświadczeń i zapewnień. Autorka przeprowadza analizę tej instytucji prawnej w oparciu o model oświadczeń i zapewnień, wypracowany w praktyce obrotu udziałami. Jakkolwiek niemal każda umowa zbywająca udziały w spółce z o.o. zawiera różnego rodzaju oświadczenia, a także zapewnienia sprzedającego, niemniej do tej pory nie doczekały się one głębszej i wielopłaszczyznowej analizy w doktrynie prawa handlowego. W tym sensie nie będzie nadużyciem stwierdzenie, że jest to praca w zasadzie pionierska, o znaczeniu trudnym do przecenienia zarówno z pozycji nauki prawa, jak również od strony praktyki obrotu. Nie można nadto pominąć chciałoby się rzec uniwersalnego charakteru tej pracy, gdyż zawarte w niej uwagi zachowują w znacznej części aktualność także dla obrotu akcjami w spółkach akcyjnych'. z opinii dr. hab. Marka Michalskiego, prof. UKSW
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

I B B L I O T E K A P R A W A H A N D L O W E G O Beata Gessel-Kalinowska vel Kalisz Oświadczenia i zapewnienia w umowie sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (w świetle zasady swobody umów) Warszawa 2010 Wydawca: Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący: Adam Choiński Opracowanie redakcyjne: „Littera” Maria Beata Wawrzyńczak-Jędryka © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0343-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa: www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .............................................................................................. 11 Wstęp ............................................................................................................... 15 Rozdział 1 Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne .................................................. 21 1.1. Pojęcie oświadczeń i zapewnień .......................................................... 21 1.2. Model oświadczeń i zapewnień w świetle polskiej praktyki obrotu udziałami .................................................................................... 22 1.3. Cel składania oświadczeń i zapewnień przez sprzedającego ......... 24 1.4. Funkcje oświadczeń i zapewnień składanych przez sprzedającego .......................................................................................... 25 1.5. Cel i funkcje zapewnień składanych przez spółkę, w której udziały są nabywane .............................................................................. 26 1.6. Badania American Bar Association nad częstotliwością występowania oświadczeń i zapewnień w umowach sprzedaży udziałów/akcji ......................................................................................... 28 1.7. Uwagi terminologiczne.......................................................................... 29 Rozdział 2 Zasada swobody umów – zarys problematyki ........................................ 34 2.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................... 34 2.1.1. Zasada swobody umów jako naczelna zasada prawa zobowiązań .................................................................................... 34 2.1.2. Zasada swobody umów na gruncie art. 58 k.c. ....................... 37 2.1.3. Zasada swobody umów w ujęciu współczesnej doktryny prawa cywilnego w świetle przepisów kodeksu cywilnego . 40 2.2. Ograniczenia zasady swobody umów poprzez ustawę ................... 44 5 Spis treści 2.3. Ograniczenia zasady swobody umów poprzez zasady współżycia społecznego ........................................................................ 51 2.4. Ograniczenia zasady swobody umów poprzez naturę stosunku prawnego ................................................................................................. 56 2.5. Skutki przekroczenia granic zasady swobody umów ...................... 71 2.6. Podsumowanie ........................................................................................ 73 Rozdział 3 Zakres kompetencji stron w kształtowaniu odpowiedzialności ex contractu ..................................................................................................... 75 3.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................... 75 3.2. Zasada swobody umów a niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie zobowiązania – wina ......................................................... 82 3.3. Zasada swobody umów a szkoda i odszkodowanie ......................... 86 3.4. Szczególne przejawy zasady swobody umów w obszarze kreowania zasad odpowiedzialności ................................................... 91 3.4.1. Wyłączenie odpowiedzialności dłużnika ................................. 92 3.4.2. Umowne ograniczanie odpowiedzialności .............................. 98 3.4.3. Umowy dławiące .......................................................................... 100 3.4.4. Przedawnienie roszczeń .............................................................. 102 3.5. Ograniczenia swobody umów w zakresie rękojmi i gwarancji ...... 103 3.6. Podsumowanie ................................................................................. 105 Rozdział 4 Udział jako przedmiot świadczenia w umowie sprzedaży .................. 108 4.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................... 108 4.2. Pojęcie udziału w odniesieniu do kapitału zakładowego ................ 111 4.3. Udział jako prawo podmiotowe ........................................................... 114 4.3.1. Ewolucja pojęcia udziału w odniesieniu do instytucji prawa podmiotowego ................................................................. 114 4.3.2. Istota udziału jako prawa podmiotowego w odnie- sieniu do trzech pochodnych typów normatywnych: uprawnienia, władztwa i kompetencji ..................................... 121 4.3.3. Udział jako prawo podmiotowe o charakterze majątkowym .................................................................................. 130 4.4. Udział a uprawnienia związane z udziałem lub osobą .................... 136 4.5. Udział w ujęciu funkcjonalnym ........................................................... 143 6 Spis treści 4.6. Udział a członkostwo w spółce............................................................. 149 4.6.1. Stosunek członkostwa jako stosunek prawny ......................... 149 4.6.2. Cechy zobowiązaniowe stosunku członkostwa ...................... 151 4.6.3. Cechy podległości kompetencyjnej stosunku członkostwa .. 156 4.7. Podsumowanie ........................................................................................ 160 Rozdział 5 Instytucja oświadczeń i zapewnień w międzynarodowej i polskiej praktyce sprzedaży udziałów ..................................................................... 163 5.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................... 163 5.2. Oświadczenia i zapewnienia w praktyce międzynarodowej ......... 164 5.2.1. Uwagi ogólne ................................................................................ 164 5.2.2. Zasada caveat emptor ..................................................................... 166 5.2.3. Defi nicja misrepresentation ............................................................ 167 5.2.4. Odpowiedzialność deliktowa i kontraktowa sprzedającego udziały ............................................................................................ 169 5.2.5. Indemnity ........................................................................................ 174 5.2.6. Umowne ograniczenia odpowiedzialności z tytułu warranty .......................................................................................... 177 5.2.7. Wzory umowy kupna udziałów w międzynarodowej praktyce .......................................................................................... 180 5.2.7.1. Wprowadzenie ................................................................. 180 5.2.7.2. Umowa Modelowa ABA ................................................. 180 5.2.7.3. ICC Model Mergers Acquisitions Contract ................... 182 5.3. Uwagi wprowadzające do analizy Modelu oświadczeń i  zapewnień ............................................................................................. 183 5.3.1. Treść oświadczeń i zapewnień – uwagi ogólne ....................... 183 5.3.2. Ograniczenia zakresu oświadczeń i zapewnień ..................... 185 5.3.3. Oświadczenia i zapewnienia jako realizacja obowiązku udzielania informacji zawartego w art. 546 k.c. ...................... 187 5.3.4. Znaczenie punktu 2 Modelu dla analizy zapewnień ............. 189 5.4. Treść zapewnień dotyczących zakresu informacji udzielonych kupującemu ............................................................................................. 190 5.5. Treść zapewnień składanych w związku z przystąpieniem spółki do umowy sprzedaży udziałów ........................................................... 191 5.6. Treść zapewnień dotyczących zdolności sprzedającego do zawarcia umowy ............................................................................... 196 7 Spis treści 5.7. Treść zapewnień dotyczących stanu prawnego udziału .................. 208 5.8. Treść zapewnień związanych z obowiązkami wspólnika ................ 212 5.8.1. Zakres obowiązków wspólnika .................................................. 213 5.8.2. Wykładnia art. 186 k.s.h. ............................................................. 216 5.8.3. Obowiązki potencjalne ................................................................ 219 5.9. Treść zapewnień związanych ze sferą ustrojową spółki ................ 221 5.10. Treść zapewnień związanych z przedsiębiorstwem spółki ........... 224 5.10.1. Zgodność z prawem, zapewnienia dotyczące koncesji i zezwoleń ................................................................................. 224 5.10.2. Sprawozdania fi nansowe ........................................................ 231 5.10.3. Wierzytelności i zobowiązania, w tym zobowiązania publicznoprawne ..................................................................... 238 5.10.4. Inne zapewnienia związane z przedsiębiorstwem ............. 240 5.11. Podsumowanie. Podział typologiczny oświadczeń i zapewnień . 245 Rozdział 6 Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień; oświadczenia i zapewnienia a zapewnienia sprzedawcy w reżimie rękojmi (art. 556 k.c.) ................................................................................................... 248 6.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................... 248 6.2. Pojęcie oświadczeń i zapewnień według dotychczasowych poglądów doktryny ............................................................................... 250 6.3. Oświadczenia i zapewnienia a oświadczenie woli ........................... 254 6.3.1. Oświadczenia woli a oświadczenia wiedzy ............................. 254 6.3.2. Oświadczenia i zapewnienia jako oświadczenia woli ........... 256 6.3.3. Oświadczenia i zapewnienia a przepis art. 546 k.c. ............... 259 6.3.4. Konstrukcja prawna normy zawierającej oświadczenia i zapewnienia ................................................................................ 260 6.3.5. Wnioski .......................................................................................... 261 6.4. Oświadczenia i zapewnienia a podział umów na umowy nazwane i nienazwane .......................................................................... 262 6.4.1. Pojęcie umowy nienazwanej ...................................................... 262 6.4.2. Umowa sprzedaży jako umowa odniesienia ........................... 263 6.4.3. Umowa sprzedaży praw jako umowa nazwana ..................... 264 6.4.4. Reżim prawny właściwy dla umowy sprzedaży udziałów ... 265 6.5. Rękojmia za wady w umowie sprzedaży ........................................... 268 6.5.1. Wprowadzenie .............................................................................. 268 8 Spis treści 6.5.2. Przejawy wad fi zycznych w odniesieniu do umów sprzedaży rzeczy w doktrynie i orzecznictwie ....................... 271 6.5.3. Przejawy wad prawnych w odniesieniu do umów sprzedaży rzeczy w doktrynie i orzecznictwie ....................... 272 6.5.4. Przejawy wad w odniesieniu do umów sprzedaży praw w doktrynie i orzecznictwie ....................................................... 275 6.5.5. Wada fi zyczna a sprzedaż prawa innego niż własność rzeczy w świetle istniejących poglądów ................................... 279 6.5.6. Wada fi zyczna a sprzedaż prawa innego niż własność rzeczy – zarys stanowiska własnego ........................................ 283 6.5.7. Podział wad na wady fi zyczne i prawne .................................. 286 6.6. Wady prawa udziałowego .................................................................... 287 6.6.1. Udział jako przedmiot świadczenia w umowie sprzedaży prawa w kontekście art. 555 k.c. ................................................. 287 6.6.2. Wada fi zyczna prawa udziałowego ........................................... 289 6.6.3. Wada prawna prawa udziałowego ............................................ 291 6.6.4. Szczególne przejawy wad prawa udziałowego ...................... 294 6.6.5. Kwalifi kacja przejawów wad prawa udziałowego a zasada swobody umów ............................................................................ 301 6.6.6. Prawidłowość terminu „wada fi zyczna prawa udziałowego” ................................................................................ 303 6.7. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień .................................. 304 6.7.1. Wstęp .............................................................................................. 304 6.7.2. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień dotyczących zakresu informacji ........................................................................ 305 6.7.3. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień dotyczących zdolności sprzedawcy lub innych osób biorących udział w transakcji do zawarcia umowy sprzedaży ........................... 308 6.7.4. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień dotyczących stanu prawnego udziałów .......................................................... 311 6.7.5. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień dotyczących sfery ustrojowej spółki ................................................................ 312 6.7.6. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień dotyczących przedsiębiorstwa spółki .............................................................. 312 6.8. Wnioski w zakresie kwalifi kacji oświadczeń i zapewnień względem umowy sprzedaży ............................................................. 313 6.8.1. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień ....................... 313 9 Spis treści 6.8.2. Oświadczenia i zapewnienia jako element rękojmi a zasada swobody umów ............................................................ 314 6.8.3. Natura stosunku prawnego ........................................................ 315 6.8.4. Ustawa ............................................................................................ 316 6.8.5. Zasady współżycia społecznego ................................................ 316 6.8.6. Oświadczenia i zapewnienia a umowa nienazwana ............. 317 6.8.7. Oświadczenia i zapewnienia a nienazwana umowa o charakterze gwarancyjnym ..................................................... 319 6.9. Kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień udzielonych przez spółkę. Wzmianka ....................................................................... 320 Odpowiedzialność sprzedawcy w przypadku wyłączenia przez strony odpowiedzialności z tytułu rękojmi .................. 322 Rozdział 7 Skutki prawne nieprawdziwości oświadczeń i zapewnień ................. 323 7.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................... 323 7.2. Zagadnienia wspólne dla rękojmi ....................................................... 327 7.2.1. Wiedza kupującego jako przesłanka egzoneracyjna .............. 327 7.2.2. Wiedza sprzedawcy a jego odpowiedzialność z tytułu rękojmi ... 331 7.2.3. Podstęp sprzedawcy ..................................................................... 335 7.2.4. Terminy, akty staranności ............................................................ 337 7.3. Żądanie obniżenia ceny ......................................................................... 341 7.4. Uprawnienie do odstąpienia od umowy ............................................ 344 7.5. Roszczenie o zwrot ceny w warunkach art. 575 k.c. ......................... 351 7.6. Odpowiedzialność odszkodowawcza sprzedawcy ex contractu ..... 352 7.7. Pojęcie szkody będącej skutkiem nieprawdziwych oświadczeń i zapewnień ............................................................................................. 356 7.8. Inne uprawnienia kupującego wynikające z przepisów o  niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązań .......... 366 7.9. Uchylenie się od skutków czynności pod wpływem błędu ............ 369 Podsumowanie............................................................................................... 374 Załącznik. Oświadczenia i zapewnienia .................................................. 379 Akty normatywne ......................................................................................... 407 Orzecznictwo ................................................................................................. 409 Bibliografi a ..................................................................................................... 415 Wykaz skrótów Akty normatywne – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późn. zm.). – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlo- wych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 paź- dziernika 1933  r. – Kodeks zobowiązań (Dz.  U. Nr  82, poz. 598 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 29 sierpnia 1997  r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) – ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tekst jedn.: Dz.  U. z  2004  r. Nr  167, poz. 1758 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i kon- sumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz.  U. z  2006  r. Nr  90, poz.  631 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 28 lutego 2003  r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 30 czerwca 2000  r. – Prawo własności prze- mysłowej (tekst jedn.: Dz.  U. z  2003  r. Nr  119, poz.  1117 z późn. zm.) 11 k.c. k.h. k.p.c. k.s.h. k.z. o.p. u.n.n.c. u.o.k.k. u.p.a. u.p.u.n. u.p.w.p. Wykaz skrótów u.p.z.p. u.r. u.s.d.g. ustawa o KRS ustawa o księgach wieczystych ustawa o ofercie publicznej – ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicz- nych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759) – ustawa z  dnia 29 września 1994  r. o  rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 2 lipca 2004  r. o  swobodzie działalności go- spodarczej (tekst jedn.: Dz.  U. z  2007  r. Nr  155, poz.  1095 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 20 sierpnia 1997  r. o  Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz.  U. z  2007  r. Nr  168, poz.  1186 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipote- ce (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warun- kach wprowadzania instrumentów fi nansowych do zorgani- zowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439) ustawa o sprzedaży konsumenckiej – ustawa z  dnia 27 lipca 2002  r. o  szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilne- go (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 z późn. zm.) u.z.n.k. – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz.  U. z  2003  r. Nr  153, poz.  1503 z późn. zm.) Organy orzekające – Naczelny Sąd Administracyjny – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy – sąd wojewódzki – Trybunał Konstytucyjny NSA SA SN SW TK 12 Wykaz skrótów Piśmiennictwo K.C. Komentarz, G. Bieniek K.C. Komentarz, F. Błahuta K.C. Komentarz, H. Ciepła K.C. Komentarz, E. Gniewek – Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 1–2, red. G. Bieniek, wyd. 7, Warszawa 2007 – F. Błahuta et al., Kodeks cywilny. Komentarz, t.  II, Warszawa 1972 – H. Ciepła, B. Czech, S. Dąbrowski, Kodeks cywilny. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, t. I, II, Warszawa 2005 – Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, wyd. 2, Warsza- wa 2006 K.C. Komentarz, K. Pietrzykowski – Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1–44911, t. I, red. K. Pie- trzykowski, wyd. 4, Warszawa 2005; Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 450–1088, t.  II, red. K. Pietrzykowski, wyd. 4, Warszawa 2005 System Pr.Cyw. – System Prawa Cywilnego, red. nacz. Witold Czachórski: t. I, Część ogólna, red. Stefan Grzybowski, Wrocław 1984[1985]; t. III, cz. 1, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. Z. Radwański, Wrocław 1981; t. III, cz. 2, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. S. Grzy- bowski, Wrocław 1976 System Pr.Pryw. – System Prawa Prywatnego, red. nacz. Z. Radwański: t.  1, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, Warszawa 2007; t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, Warszawa 2002; t. 3, Prawo rzeczowe, red. T. Dybowski, wyd. 2, Warszawa 2007; t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, Warsza- wa 2006; t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, wyd. 2, Warszawa 2004; t. 19, Prawo papierów wartościowych, red. A. Szumański, War- szawa 2006 – W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bo- cian, Zobowiązania. Zarys wykładu, wyd. 10, Warszawa 2007 13 W. Czachórski, Zobowiązania Wykaz skrótów Apel.-W-wa KPP MP NP OSA OSNC OSNCK OSNCP OSP OSPiKA PG PiP PPH PS PUG RPEiS BGB ICC Czasopisma – Apelacja – Sąd Apelacyjny w Warszawie – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Monitor Prawniczy – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądy Najwyższego, Izby Cywilnej i  Izby Karnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Prawo Gospodarcze – Państwo i Prawo – Przegląd Prawa Handlowego – Przegląd Sądowy – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Inne skróty – Bürgerliches Gesetzbuch, Ustawa z dnia 18 sierpnia 1896 r., ogólnoniemicki kodeks cywilny, tekst jedn.: z  2 stycznia 2002 r. (BGBl. [Bundesgesetzblatt] 2002 I S. 42, 2909) z późn. zm. – International Chambers of Commerce, Międzynarodowa Izba Handlowa – Krajowy Rejestr Sądowy – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Oświadczenia i zapewnienia zawarte w załączniku KRS KRUS Model Umowa modelowa ABA – Model Stock Purchase Agreement with Commentary, American Bar Association, Chicago 1995, www.abanet.org – the United States of America, Stany Zjednoczone Ameryki USA ZUS Północnej – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wstęp Tradycja wykorzystywania oświadczeń i zapewnień w polskiej prak- tyce obrotu udziałami istnieje począwszy od daty powrotu spółek kapi- tałowych na mapę nowego życia gospodarczego, tj. od 1989 r. Pomimo iż oświadczenia i zapewnienia, w węższym lub szerszym zakresie, spotyka- my niemal w każdej umowie sprzedaży udziałów lub akcji, a ich natura prawna budzi liczne kontrowersje, to do tej pory instytucja ta nie docze- kała się wnikliwej analizy. Przegląd orzecznictwa prowadzi do wniosku, iż kwestia ta, poza nielicznymi przypadkami, w zasadzie nie była przed- miotem rozstrzygnięć sądowych. Na bazie własnej analizy przypadków praktycznych nasuwa się spostrzeżenie, iż niepewność co do kwalifi ka- cji prawnej tego typu klauzul prowadzi do tworzenia nadmiernie roz- budowanych umów, gdyż strony w sytuacji takiej niepewności dążą do tego, aby przygotowywane przez nich dokumenty posiadały cechę sa- moregulacji. Proponowane w praktyce i piśmiennictwie rozstrzygnięcia kwalifi kacyjne obejmują uznanie oświadczeń i zapewnień m.in. za insty- tucję rękojmi, gwarancji, umowy nienazwanej. W  anglosaskiej tradycji prawnej, skąd oświadczenia i zapewnienia biorą swój rodowód, kwestia ta jest przedmiotem bogatego orzecznictwa i komentarzy, a także badań statystycznych co do częstotliwości ich występowania w różnych typach transakcji, dokonywanych przez profesjonalne organizacje prawnicze (American Bar Association), choć jak wynika z  analizy przeprowadzonej w rozdziale 5, i tam wciąż w praktyce pojawiają się nowe dylematy do rozstrzygnięcia. Instytucja oświadczeń i  zapewnień jest doskonałym przykładem recepcji obcych wzorów jurydycznych na bazie zasady swobody kon- traktowej, wyrażonej w art. 3531 k.c., dlatego zasada ta jest główną osią rozważań, zarówno w  aspekcie kwalifi kacji prawnej samej instytucji, jak i skutków prawnych wynikających z przyjęcia takiej kwalifi kacji. Od- 15 Wstęp niesienia do zasady swobody umów przewijają się w każdym rozdziale pracy. Oświadczenia i zapewnienia zawierane są w różnych umowach, za- równo związanych ze zbywaniem istniejących tytułów uczestnictwa w  spółkach handlowych, jak i  w  innego typu umowach, wchodzących w  obszar zainteresowania szeroko rozumianego prawa handlowego, jak umowy subskrypcyjne czy umowy kredytowe. Dla jasności wy- wodu w  pracy swojej ograniczyłam się wyłącznie do sytuacji, w  której oświadczenia i zapewnienia zawarte są w umowie sprzedaży udziałów, natomiast niewątpliwie większa część rozważań będzie aktualna też dla oświadczeń i  zapewnień stosowanych w  umowie sprzedaży akcji czy udziałów w  spółkach osobowych. Różnice będą wynikały głównie ze zróżnicowanego charakteru prawnego tych tytułów oraz reżimu prawne- go ich przenoszenia. Rozważania zawarte w  niniejszej pracy nie obejmują też sytuacji, w  której obrót udziałami może być zakwalifi kowany jako obrót konsu- mencki w świetle art. 221 k.c. oraz art. 1 ust. 1 ustawy o sprzedaży konsu- menckiej w związku z art. 555 k.c. Pomimo iż teoretycznie możliwość taka istnieje, kwestie te pomijam jako marginalne1. Oświadczenia i zapewnie- nia, co do zasady będą związane z obrotem powszechnym lub gospodar- czym. Udziały w spółkach handlowych, z uwagi na funkcję gospodarczą, jaką z reguły pełnią, nie są kojarzone z dobrem konsumpcyjnym. Kwe- stia, w jakich warunkach sprzedaż udziałów w spółce handlowej będzie zaliczona do sprzedaży konsumenckiej, wymaga oddzielnej analizy. Praca składa się z trzech części. Pierwsza część składa się z  trzech rozdziałów, które mają charakter wstępnych ustaleń poprzedzających analizę głównego zagadnienia, tj. kwalifi kacji prawnej oświadczeń i zapewnień. Rozdział 1 stanowi ogólne wprowadzenie do problematyki oświadczeń i  zapewnień, uzupełnione o analizę terminologiczną samego pojęcia „oświadczenia i zapewnienia”. Rozdziały 2 i  3 zajmują się zagadnieniami zasady swobody umów, za- kresem tej wolności w świetle granic wyznaczanych przez art. 3531 k.c., w postaci ustawy, zasad współżycia społecznego oraz natury (właściwo- 1 Por. rozważania W.J. Katnera, O rękojmi i gwarancji według kodeksu cywilnego i ustawy o sprze- daży konsumenckiej – słów kilka (w:) Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, red. A. Nowicka, Poznań 2005, s. 145. 16 Wstęp ści) stosunku prawnego, oraz funkcjonowaniem tej zasady w obrębie in- stytucji związanych z odpowiedzialnością stron za niewykonanie lub nie- prawidłowe wykonanie zobowiązań, w tym odpowiedzialności z tytułu rękojmi, gdyż oświadczenia i zapewnienia są ściśle związane z tą tematy- ką. Bez tych wstępnych ustaleń niemożliwe byłoby uznanie, lub też prze- ciwnie odrzucenie tezy, iż system prawa polskiego pozwala na recypowa- nie takich instytucji prawa obcego jakimi są oświadczenia i zapewnienia. Zasada swobody umów, będąca niewątpliwie fundamentem całego syste- mu prawa cywilnego, była wielokrotnie omawiana w doktrynie i orzecz- nictwie. W zależności od nadawanej jej treści, system prawa cywilnego jest w ocenie komentatorów bardziej lub mniej elastyczny, a w związku z tym jest bardziej lub mniej podatny na rozwój. Uznanie bardziej kon- serwatywnego stanowiska ogranicza możliwość recepcji nowych wzorów postępowania do istniejącego stanu prawnego. Z  tej przyczyny celem rozdziału 2 było przedstawienie różnych stanowisk, choć wielokrotnie już omawianych w doktrynie i wykazanie, że przyjęcie określonego sta- nowiska w tej kluczowej kwestii determinuje w istocie kwalifi kację praw- ną jakiejkolwiek nieznanej uprzednio instytucji. Dalej analizuję pojęcie udziału, jako przedmiotu świadczenia w  umowie sprzedaży, w  trzech jego zasadniczych płaszczyznach: a więc nie tylko jako część kapitału za- kładowego i jako prawo podmiotowe, ale także z punktu widzenia de- fi nicji funkcjonalnej oraz istotę stosunku członkostwa w spółce. Analiza istoty prawa udziałowego w  tym aspekcie pozwala dopiero zrozumieć sens oświadczeń i zapewnień jako grupy norm charakteryzujących udział jako świadczenie z punktu widzenia interesów nabywcy, gdyż zgodnie z ugruntowanym poglądem w doktrynie, prawidłowe wykonanie zobo- wiązania polega na zaspokojeniu interesu wierzyciela. Druga część pracy, rozdział 5, stanowi opis treści oświadczeń i zapew- nień. W rozdziale tym opisuję przykładowy wzór oświadczeń i zapew- nień polskich jako typ empiryczny, odzwierciedlający istniejącą prakty- kę, który to wzór jako Model został załączony w załączniku. Celem tego rozdziału jest opisanie, czym są i  czemu mają służyć tak rozbudowane normy umowne, jakimi są oświadczenia i zapewnienia, mając na uwadze też ten aspekt praktyki, iż umowy sprzedaży udziałów mogą być alter- natywną formą sprzedaży przedsiębiorstwa lub części przedsiębiorstwa. Instytucja swym charakterem najbliższa jest zapewnieniom, składanym przez sprzedającego w  umowie sprzedaży rzeczy, których nieprawdzi- 17 Wstęp wość stanowi przesłankę odpowiedzialności z  tytułu rękojmi. Zakres tych oświadczeń jest jednak o wiele szerszy. Oświadczenia te obejmują kwestie związane nie tylko ze stanem prawnym samych udziałów, ale też stanem prawnym i faktycznym spółki, w której udziały są sprzedawane, przedsiębiorstwa tej spółki czy też samego sprzedającego. Charakterystyka zawarta w  rozdziale 5 obejmuje zarówno aspekt ogólny oświadczeń i zapewnień jako zespołu norm, jak też poszczególne oświadczenia i zapewnienia. Niektóre szczegółowe kwestie związane z tre- ścią i konstrukcją oświadczeń i zapewnień budzą kontrowersje w prakty- ce, niezależnie od ogólnej wątpliwości co do kwalifi kacji prawnej zapew- nień jako całości, dlatego też poświęcam im stosunkowo więcej uwagi. Do kwestii tych należy prawne umocowanie spółki, w której nabywa się udziały, do udzielenia oświadczeń i zapewnień w ramach solidarnej od- powiedzialności ze sprzedawcą oraz kwestia, za jakie zobowiązania zwią- zane z udziałami odpowiada sprzedawca, gdyż są to zagadnienia istotne z punktu widzenia treści zapewnień, a brak jest jednolitej wykładni norm kodeksu spółek handlowych w tym zakresie. Rozdział ten w zamyśle ma odpowiedzieć na pytanie, jakie jest ratio legis oświadczeń i zapewnień. Analizę polskich rozwiązań poprzedza opis modelu anglosaskiego, który służył za pierwowzór oświadczeń i zapewnień. Nie jest moim za- miarem przeprowadzenie pełnej analizy porównawczej praktyki polskiej i anglosaskiej. Jest to bardziej rzut oka na to, w jaki sposób instytucja ta funkcjonuje w innym obszarze prawnym. Trzecia część pracy, składająca się z dwóch rozdziałów, to kulminacja rozważań, czyli rozważenie zasadniczej kwestii jaką jest zawarta w roz- dziale 6 kwalifi kacja prawna oświadczeń i zapewnień opisanych w roz- dziale 5, mając na uwadze treść zasady swobody umów, będącej przed- miotem analizy w rozdziale 2 i 3 oraz naturę prawa udziałowego, opisaną w rozdziale 4. Tezą analizowaną w tym rozdziale jest uznanie oświadczeń i zapewnień za zapewnienia w rozumieniu art. 556 § 1 k.c., co umiejsca- wia przedmiot rozważań w  obszarze przepisów o  odpowiedzialności sprzedawcy z  tytułu rękojmi. Rozdział 7 przedstawia analizę skutków prawnych złożenia nieprawdziwych oświadczeń i zapewnień w świetle przyjętej kwalifi kacji. Wiodącą metodą badawczą zastosowaną w pracy jest z jednej strony analiza dogmatyczna systemu prawa, czemu towarzyszy analiza orzecz- nictwa mającego za przedmiot ogólne kwestie odpowiedzialności cywil- 18 Wstęp noprawnej, a  w  szczególności odpowiedzialności sprzedawcy z  tytułu naruszenia umowy sprzedaży. Jak zostało to zasygnalizowane wcześniej, w  opublikowanym orzecznictwie brak w  zasadzie przypadków, które wprost odnosiłyby się do badanej problematyki. Z drugiej strony, zastoso- wałam badanie empiryczne praktyki kontraktowej w tym zakresie, stoso- wanej przez kancelarie specjalizujące się w dziedzinie fuzji i przejęć. Nie można też pominąć faktu, iż niniejsza praca jest także rezultatem przemy- śleń poczynionych w toku prawie 20 lat doświadczeń autorki w tej dzie- dzinie. Rezultatem tych doświadczeń oraz pracy prawników kancelarii GESSEL jest załączony Model Oświadczeń i Zapewnień. W ramach ana- lizy empirycznej, Model ten został skonfrontowany z  funkcjonującymi wzorami umów, stosowanymi przez różne kancelarie. W wyniku analizy zakresu przedmiotowego przedstawionych wzorów, można stwierdzić, iż załączony Model jest reprezentatywny dla praktyki obrotu udziałami w  swoim zakresie przedmiotowym. Szczegółowe wnioski wynikające z porównania tych wzorów zostały przedstawione w rozdziale 5. Uzupeł- niającą metodą badawczą była analiza prawnoporównawcza. W rozdziale 5 została zamieszczona ogólna charakterystyka funkcjonowania omawia- nej instytucji na gruncie prawa anglosaskiego dla lepszego zrozumienia jej istoty, choć należy podkreślić, iż celem stawianym przed niniejszą pra- cą nie było przedstawienie pełnego opracowania problematyki prawno- porównawczej. Niniejsze publikacja jest nieco zmienioną wersją pracy doktorskiej, obronionej na Wydziale Prawa i  Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego pod kierunkiem prof. dr. hab. Marka Michalskiego, któremu szczerze dziękuję za opiekę naukową przy przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Dziękuję też recenzentom – prof. zw. dr. hab. An- drzejowi Kidybie (UMCS) oraz prof. dr. hab. Aleksandrowi Chłopeckiemu (UW), których cenne wskazówki były bardzo pomocne przy przygotowa- niu niniejszej publikacji. Swoje podziękowania kieruję też do zespołu fuzji i przejęć mojej ro- dzimej kancelarii GESSEL, gdzie często dyskutowaliśmy wokół zagad- nień poruszanych w pracy, oraz do mec. Jarosława Grzesiaka z Dewey  LeBoeuf, mec. Macieja Jamki z Hogan Hartson, mec. Beaty Kiedro- wicz z White Case, mec. Grzegorza Namiotkiewicza z Clifford Chance, mec. Sylwestra Pieckowskiego z  Chadbourne Parke, mec. Pawła Ry- marza z  Weil, Gotshal Manges, dr Rafała Stroińskiego z  CMS Came- 19 Wstęp ron McKenna, dr. hab. Andrzeja Szlęzaka z kancelarii Sołtysiński Kawecki   Szlęzak oraz mec. Krzysztofa A. Zakrzewskiego z  kancelarii Domań- ski Zakrzewski Palinka, którzy nie wahali się podzielić swoimi wzorami umów na potrzeby dokonania analizy porównawczej i ustalenia wiodą- cych trendów w tym obszarze. Prezentowana dysertacja nie powstałaby bez pomocy mgr Moniki Paciorek oraz Doroty Kryszkowskiej, którym również należą się moje serdeczne podziękowania. Rozdział 1 Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne 1.1. Pojęcie oświadczeń i zapewnień W  umowach sprzedaży udziałów bardzo często spotykamy zespo- ły norm, które zaczynają się od sformułowania: „sprzedający oświadcza i  zapewnia, iż...”, po czym następuje cały ciąg różnorakich wypowie- dzi, dotyczących wszelkich możliwych aspektów działalności spółki, jej udziałowców czy stanu prawnego udziałów. Co do samych udziałów, sprzedający zapewnia np., że sprzedawane udziały zostały prawidłowo utworzone, objęte, w całości opłacone, nie są obciążone żadnymi prawa- mi o charakterze rzeczowym czy obligacyjnym. Sprzedający dokonuje też zapewnień dotyczących spółki, w której udziały są sprzedawane. Przykła- dem jest zapewnienie, iż spółka została prawidłowo utworzona i działa zgodnie z prawem Rzeczpospolitej Polskiej; jej kapitał zakładowy wynosi „X” złotych i dzieli się na „Y” udziałów zwykłych, prawidłowo ustanowio- nych, równych i niepodzielnych, opłaconych w całości. Dalej spotykamy oświadczenia i zapewnienia dotyczące ważności i skuteczności zawarcia samej umowy sprzedaży. Sprzedający może więc zapewniać, że zawar- cie i wykonanie danej umowy nie wymaga żadnych zgód ani zezwoleń o charakterze administracyjnym lub wewnątrzkorporacyjnym, zarówno jeśli chodzi o wymogi przewidziane umową czy odpowiednio statutem spółki sprzedającego, jak i spółki, w której udziały są sprzedawane. Z tą częścią zapewnień wiążą się zapewnienia dotycząc statusu prawnego sa- mego sprzedającego, który w tym zakresie będzie oświadczał i zapewniał, w przypadku bycia spółką handlową, iż jest spółką prawidłowo utworzo- ną, nie jest w stanie likwidacji, upadłości czy postępowania naprawczego. 21 Rozdział 1. Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne Następna grupa zapewnień, najbardziej obszerna, dotyczy mienia posia- danego przez spółkę i  jej przedsiębiorstwa. Kluczowym zapewnieniem w tym zakresie jest zapewnienie, iż księgi rachunkowe spółki są rzetel- ne, a sprawozdanie fi nansowe przedstawia pełny, prawdziwy i rzetelny obraz działalności i  sytuacji fi nansowej spółki. Oprócz tych wszystkich zapewnień, spotykamy w  umowie sprzedaży udziałów także klauzule o charakterze ogólnym, spinające w całość cały katalog oświadczeń i za- pewnień. Zawierają one w szczególności gwarancje co do kompletności i rzetelności udzielonych zapewnień szczegółowych. Liczba udzielanych zapewnień przez sprzedającego waha się od kilku do kilkudziesięciu, w zależności od charakteru transakcji i rodzaju spółki. Obszerny wykaz możliwych oświadczeń i zapewnień znajduje się w załączniku do niniej- szego opracowania. Mając na uwadze tak różnorodny zespół klauzul umownych, powstaje pytanie czym one, w sensie jurydycznym, są. Tytułem wprowadzenia do całości problematyki związanej z określe- niem charakteru prawnego omawianych klauzul, oraz bez przesądzania jeszcze w tym miejscu, czy mają one charakter normatywny, a jeśli tak, to jaki, można je wstępnie zdefi niować jako: a) zespół wypowiedzi, b) po- twierdzających istnienie (bądź nieistnienie) pewnych stosunków praw- nych i  faktycznych, c) związanych w  sposób bezpośredni lub pośredni z udziałami, będącymi przedmiotem świadczenia w umowie sprzedaży oraz d) zapewniających, iż dane stosunki będą nadal trwały (lub przesta- ną trwać) po przejściu udziałów na kupującego. 1.2. Model oświadczeń i zapewnień w świetle polskiej praktyki obrotu udziałami Rodowód oświadczeń i  zapewnień związany jest z  tradycją praw- ną anglosaską. Podsumowując okres ostatnich dwudziestu lat polskiej praktyki obrotu udziałami można stwierdzić, iż dokonała się swego ro- dzaju uniformizacja tego rodzaju klauzul. Wyrazem tej uniformizacji jest przedstawiony wzór oświadczeń i  zapewnień, zawarty w  załączonym Modelu. Wzór ten jest zbudowany na podstawie własnych wieloletnich obserwacji praktyki w obszarze obrotu udziałami. Na potrzeby niniejszej pracy został on skonfrontowany ze wzorami stosowanymi przez kance- larie specjalizujące się w obrocie udziałami, które w tym celu je udostęp- 22 1.2. Model oświadczeń i zapewnień w świetle polskiej praktyki obrotu udziałami niły1. Kancelarie te przekazały na potrzeby analizy porównawczej teksty oświadczeń i zapewnień w wersji możliwie najpełniejszej, tj. tak zwany pierwszy projekt, służący do dalszych negocjacji. Co do zasadniczych treści Model przedstawiony w niniejszej pracy odpowiada przeanalizo- wanym wzorom. W każdym z nich zawarte są oświadczenia i zapewnie- nia, dotyczące pięciu zasadniczych grup tematycznych: stanu prawnego udziałów, spraw korporacyjnych spółki, w której udziały są kupowane, stanu prawnego i faktycznego przedsiębiorstwa spółki, w której udziały są kupowane, zdolności sprzedającego do zawarcia umowy sprzedaży, zakresu informacji udzielanych przez sprzedającego i spółkę. Różnice po- między wzorami dotyczyły w zasadzie stopnia szczegółowości udziela- nych zapewnień oraz konstrukcji umowy w ten sposób, iż w części umów pakiet oświadczeń i  zapewnień był włączony w  główną treść umowy, a w części stanowił załącznik do umowy. Umowy różniły się pomiędzy sobą na poziomie poszczególnych oświadczeń: w  szczególności sposo- bem zredagowania oraz kolejnością; pewne szczegółowe zapewnienia występowały tylko w niektórych umowach, np. zapewnienie dotyczące prawidłowości zachowania procedur związanych z  otrzymaną pomocą publiczną. Należy też zaznaczyć, iż różna była terminologia używana w umowach: w jednych była mowa o „oświadczeniach”, w innych o „za- pewnieniach”, a w niektórych łącznie „oświadczeniach i zapewnieniach”. Nie była przedmiotem badania częstotliwość występowania samej spół- ki, w  której nabywane są udziały, jako podmiotu odpowiedzialnego za prawdziwość oświadczeń i zapewnień. Mając powyższe na uwadze, można powiedzieć, iż załączony Model jest reprezentatywny dla polskiej praktyki obrotu udziałami. Dalej należy wskazać, iż analizowany Model obejmuje szeroki za- kres zapewnień, stosowany najczęściej w  umowach, gdzie przedmio- tem sprzedaży jest 100 lub inny relatywnie znaczny pakiet udziałów. W  przypadku nieznacznych pakietów, gdzie sprzedający ma z  natury znikomą wiedzę na temat przedsiębiorstwa spółki, lub w  sytuacji, gdy 1 Na potrzeby analizy porównawczej następujące kancelarie nadesłały wzory stosowanych przez siebie umów: Clifford Chance, Chadbourne Parke, CMS Cameron McKenna, Dewey   LeBoeuf, Domański Zakrzewski Palinka, Hogan Hartson, Sołtysiński Kawecki Szlęzak, Weil, Gotshal Manges oraz White Case. Sześć z tych kancelarii oraz kancelaria Gessel, któ- rej wzór oświadczeń i zapewnień został załączony do niniejszej pracy jako Model, jest wymienio- nych w rankingu Rzeczpospolitej jako wiodące kancelarie w dziedzinie fuzji i przejęć. Por. Ranking kancelarii prawniczych, Rzeczpospolita, 16 kwietnia 2008, s. 14. 23 Rozdział 1. Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne kupujący przyjmuje na siebie większość ryzyk związanych z  przedsię- biorstwem spółki, w  której udziały kupuje, zakres zapewnień w  części dotyczącej przedsiębiorstwa jest mniejszy lub w  ogóle nie występuje. Przykładem takiej praktyki, zarówno polskiej, jak i obcej, są fundusze pri- vate equity i venture capital, które z zasady udzielają zapewnień jedynie co do stanu prawnego posiadanych przez siebie udziałów2. Zakres zapewnień zastosowanych w konkretnym przypadku będzie różnił się od zapewnień modelowych także w  zależności od rodzaju przedmiotu przedsiębiorstwa danej spółki. O ile dla umowy sprzedaży udziałów w spółce z branży budowlanej charakterystyczne będą specjal- ne zapewnienia związane z  prowadzonymi projektami budowlanymi, o tyle np. w spółkach leasingowych dodatkowa część zapewnień będzie dotyczyła jakości portfeli umów leasingowych. Ostateczna treść zapew- nień będzie wypadkową tego, co w  opinii kupującego jest ważne dla przedsiębiorstwa i stanowi nabywaną wartość, a co w konsekwencji prze- kłada się na ustalenie wysokości ceny za udziały, oraz tego, za co sprzeda- jący jest w stanie w jego opinii przyjąć odpowiedzialność. 1.3. Cel składania oświadczeń i zapewnień przez sprzedającego Cel oświadczeń i zapewnień jest pochodną celu prawnego i gospodar- czego, jaki można wydedukować ze struktury jurydycznej samej umowy sprzedaży. Zgodnie z art. 535 k.c. umowa sprzedaży polega na tym, że sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Istotą umowy sprzedaży z punktu widzenia świadcze- nia sprzedającego jest przewłaszczenie rzeczy ze sprzedawcy na kupują- cego. A. Klein ujął rzecz nieco inaczej, postrzegając sprzedawcę przede wszystkim jako zobowiązanego do spełnienia świadczenia polegającego na postawieniu kupującego w pewnej, przysługującej mu dotąd sytuacji prawnej (uprawnienia z  tytułu własnościowego stosunku prawnego) 2 Sinclair on Warranties and Indemnities on Share and Asset Sales, general editor R. Thompson, London 2005, s. 9. 24 1.4. Funkcje oświadczeń i zapewnień składanych przez sprzedającego i  faktycznej3. Takie stwierdzenie zasługuje na szczególne podkreślenie z punktu widzenia niniejszej pracy, gdyż uwypukla cel umowy sprzeda- ży, istotny z punktu widzenia kupującego. Ważne jest więc, po pierwsze, że tytuł prawny do danej rzeczy zostanie przeniesiony na nabywcę, po drugie, że faktyczna sytuacja rzeczy, tj. jej stan techniczny, związki z in- nymi przedmiotami lub osobami, pozostaną nienaruszone, po trzecie, sytuacja prawna przedmiotu świadczenia, w tym m.in. brak roszczeń ze strony osób trzecich czy stan roszczeń wobec osób trzecich, także pozosta- nie bez zmian. Aby sprzedawca mógł odpowiadać za prawidłowe wyko- nanie swojego świadczenia, umowa sprzedaży musi w jakiś sposób spre- cyzować tę przysługującą sprzedawcy sytuację prawną i  faktyczną, co można osiągnąć w szczególności poprzez złożone przez niego oświadcze- nia i zapewnienia. Sprzedawca zatem oświadcza i zapewnia w umowie co do istnienia (lub nieistnienia) pewnej sytuacji prawnej lub faktycznej oraz zapewnia, iż sytuacja taka będzie też istniała (lub nie istniała) w stosunku do kupującego po przejściu na niego własności rzeczy, lub odpowiednio innego prawa. Celem składania oświadczeń i zapewnień jest więc, naj- ogólniej rzecz ujmując, umożliwienie wejścia kupującego w określoną sy- tuację prawną i faktyczną, wynikającą z zawarcia umowy sprzedaży. 1.4. Funkcje oświadczeń i zapewnień składanych przez sprzedającego Oświadczenia i  zapewnienia pełnią w  praktyce różnorakie funkcje. Po pierwsze, precyzują one przedmiot świadczenia, tj. prawo udziałowe, jako część kapitału zakładowego, jako prawo podmiotowe oraz, w sen- sie funkcjonalnym, jako pośrednią formę prowadzenia działalności. Po drugie, są one podstawą dokonania wyceny spółki, w której udziały są sprzedawane, a na tej bazie służą ustaleniu ceny, jaka ma być zapłaco- na przez kupującego za udziały. Po trzecie, funkcją składania zapewnień przez sprzedającego jest ustalenie przesłanek jego odpowiedzialności wobec kupującego. Umowa sprzedaży udziałów pozbawiona większości oświadczeń i zapewnień zawartych w Modelu, zawęża odpowiedzialność sprzedającego w  sposób nieodpowiadający potrzebom obrotu. Umo- 3 Tak A. Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 2005, s. 43. 25 Rozdział 1. Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne wa taka pomija tak ważne kwestie, jak odpowiedzialność za stan spółki, w której nabywa się udziały, kwestie zakresu przejmowanych zobowią- zań, czy wreszcie kwestie ustrojowe, które kształtują treść stosunku praw- nego członkostwa wspólnika. Z zagadnieniem odpowiedzialności wiąże się czwarta funkcja zapew- nień, istniejąca w obszarze rozkładu ryzyk transakcyjnych pomiędzy stro- nami umowy. Treść zapewnień, jeśli nie oparta na wiedzy sprzedającego, w sposób absolutny określa, kto ponosi ryzyko istnienia lub nieistnienia pewnych czynników biznesowych. Po piąte, oświadczenia i zapewnienia służą ułatwieniu postępowania dowodowego, gdyż pewne fakty zostają przyznane przez sprzedającego w samej umowie (por. art. 575 k.c.). Po szóste, w obrębie przepisów regulujących odpowiedzialność z tytu- łu rękojmi, oświadczenia i zapewnienia pełnią istotną rolę dla określenia, czy sprzedający zapewnił o braku wad oraz, czy podstępnie wady zataił (art. 558 § 2, art. 564, 568 § 2 i 3 k.c.), z czym ustawa wiąże szczególne skut- ki prawne. Po siódme, ostatnia funkcja zapewnień, to funkcja informacyjna, skoro obowiązek udzielenia informacji wynika wprost z  art.  546 k.c. Zgodnie z art. 546 k.c., sprzedawca jest zobowiązany do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o  stosunkach prawnych i  faktycznych dotyczą- cych sprzedanej rzeczy. Ze względu na szczególny charakter udziału jako przedmiotu obrotu, co będzie wymagało szerszego omówienia4. 1.5. Cel i funkcje zapewnień składanych przez spółkę, w której udziały są nabywane Bywa w  praktyce i  tak, że stroną umowy udzielającą oświadczeń i  zapewnień, obok sprzedającego, jest też spółka, w  której udziały są nabywane i wydaje się, iż wymaga to krótkiej refl eksji, czemu mają słu- żyć zapewnienia składane przez ten podmiot. Uwagi co do kwalifi kacji 4 W niniejszej pracy zostały pominięte kwestie prawne związane z sytuacją, gdy transakcja jest zawierana w wyniku dwóch umów: warunkowej, zawierającej listę oświadczeń i zapewnień, oraz umowy ostatecznej, zawieranej po ziszczeniu się warunku, iż wszystkie oświadczenia i zapewnie- nia są prawdziwe na dzień tzw. closingu. W takiej sytuacji oświadczenia i zapewnienia pełnią do- datkową rolę, jako warunek zawarcia umowy. 26 1.5. Cel i funkcje zapewnień składanych przez spółkę, w której udziały są nabywane prawnej takiej umowy będą przedmiotem dalszych rozważań w dalszych rozdziałach, aczkolwiek w  tym miejscu należy wskazać, iż rozwiązanie takie w praktyce spotyka się w dwóch sytuacjach: po pierwsze, gdy za- pewnienia składane przez spółkę nie są powiązane z  roszczeniami ze strony kupującego i  sprzedającego i  mają w  pewnym sensie charakter zobowiązania niezupełnego, służąc sprzedającemu jedynie dla upewnie- nia się, iż oświadczenia i zapewnienia składane przez niego w umowie są potwierdzone przez osoby pełniące funkcje zarządu w spółce. Po drugie, zapewnienia spółki, składane obok sprzedającego, służą kupującemu dla poszerzenia kręgu osób odpowiadających za szkodę, w przypadku gdy kupujący odstępuje od umowy sprzedaży w związku z nieprawdziwością złożonych w  umowie oświadczeń i  zapewnień. W  innych wypadkach, gdy kupujący nie odstępuje od umowy sprzedaży, a  poszukuje zaspo- kojenia swoich roszczeń, nielogiczne byłoby kierowanie ich do majątku spółki, w której kupujący został wspólnikiem, jako że powodowałoby to jednoczesny spadek wartości jego własnych udziałów5. Wyjątkiem od tej zasady są umowy, gdzie przenoszone są niewielkie procentowo pakiety. Od powyższej sytuacji należy odróżnić stan, w którym członkowie za- rządu jako osoby fi zyczne w swoim imieniu, a nie jako zarząd spółki, są stroną umowy. Z reguły sytuacja taka zdarza się, gdy udziały są przed- miotem tzw. wykupu menedżerskiego. Transakcje takie, nazywane po- tocznie mbo/lbo (ang. management buy-out lub leveraged buy-out)6 polegają na tym, iż osoby pełniące funkcje członków zarządu są jednocześnie na- bywcami udziałów, samodzielnie, najczęściej poprzez specjalnie do tego celu utworzoną spółkę, lub wspólnie z innymi inwestorami współfi nan- sującymi nabycie. 5 Przy konstruowaniu umowy sprzedaży z udziałem spółki, kupujący musi zwrócić uwagę na to, aby uniemożliwić sprzedającemu roszczenia regresowe w stosunku do spółki w przypadku poniesienia odpowiedzialności z tytułu nieprawdziwości zapewnień, po dacie przeniesienia tytułu do udziałów. Z reguły odpowiednie klauzule są zamieszczane w umowie sprzedaży w części doty- czącej odpowiedzialności sprzedającego z tytułu naruszenia umowy. 6 Szerzej na temat struktury transakcji i problemów prawnych z nimi związanych M. Wrzesiń- ski, Fuzje i przejęcia. Wykup lewarowany (LBO) i menedżerski (MBO). Uwarunkowania rozwoju w Polsce, Warszawa 2000, s. 1–15. 27 Rozdział 1. Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne 1.6. Badania American Bar Association nad częstotliwością występowania oświadczeń i zapewnień w umowach sprzedaży udziałów/akcji Ciekawe badania nad strukturą i częstotliwością występowania poszcze- gólnych klauzul w umowach z dziedziny fuzji i przejęć (tzw. Mergers and Ac- quisition) prowadzi od kilku lat jedna z sekcji American Bar Association, to jest Business Law Section. Badania dotyczą różnych grup umów, w tym: umów sprzedaży akcji spółek publicznych, gdzie kupującym są fundusze private equity7; umów sprzedaży akcji spółek publicznych, gdzie kupującym jest inwestor strategiczny8. Z punktu widzenia tematyki niniejszej pracy, naj- bardziej interesujące są analizy umów, gdzie przedmiotem świadczenia są udziały w spółkach prywatnych, które to analizy przeprowadzane były nie tylko dla umów zawieranych na terenie USA9, ale też dodatkowo na bazie doświadczeń krajów Europy kontynentalnej, w tym Polski10. Przedmiotem badania były cztery kategorie oświadczeń i zapewnień, dotyczących jedynie działalności i przedsiębiorstwa spółki, w której udziały były zbywane. Te ka- tegorie to: prawidłowość i rzetelność sprawozdań fi nansowych spółki, brak zobowiązań innych niż ujawnione w sprawozdaniach fi nansowych lub in- ny sposób uzgodniony między stronami, kompletność i rzetelność udziela- nych oświadczeń i zapewnień oraz zgodność działalności spółki z prawem, przy czym ostatnia kategoria nie dotyczyła transakcji europejskich. Należy stwierdzić, że znakomita większość umów była wyposażo- na we wszystkie rodzaje zapewnień. W  USA nie ujawniono ani jednej umowy, która by nie posiadała zapewnienia dotyczącego sprawozdań fi nansowych11, jedynie 3 umów zostało zawartych bez zapewnień do- tyczących nieujawnionych zobowiązań fi nansowych12 i 32 bez zapew- 7 2007 Private Equity Buyer/ Public Target, Mergers Acquisitions Deal Points Study, www.abanet. org/dch/commitee.cfm?com+CL560003. dch/committee.cfm?com+CL560003. 8 2009 Strategic Buyer/ Public Target, Mergers Acquisitions Deal Points Study, www.abanet.org/ 9 Por. ostatnie badanie dotyczące umów zawieranych w 2008 roku, 2009 Private Target Mergers Acquisitions Deal Points Study, www.abanet.org/dch/committee.cfm?com+CL560003. 10 2008 Continental Europe Private Target, Mergers Acquisitions Deal Points Study, www.abanet. org/dch/committee.cfm?com+CL560003. 11 Por. 2009 Private Target…, slide 45. 12 Por. ibidem, slide 47. 28 1.7. Uwagi terminologiczne nień dotyczących kompletności i  rzetelności oświadczeń i  zapewnień13. Dla europejskich umów ten odsetek wynosił odpowiednio: 15 , 55 i 52 14. Analizując różnice, jakie występują w praktyce amerykańskiego i  europejskiego obrotu udziałami, należy mieć na uwadze, iż inna była metodologia badania w jednym i drugim przypadku. O ile w badaniach amerykańskich posłużono się próbą obejmującą 106 umów, dostępnych publicznie, gdzie kupującym były spółki publiczne15, o tyle w badaniach europejskich, w braku ujawnianych publicznie danych, badania oparto na umowach zawieranych przez pojedyncze kancelarie, reprezentujące daną jurysdykcję, przez co statystyki te są mniej reprezentatywne16. Niemniej jednak, rezultaty statystyczne dla obydwu regionów pokazują pewną ich spójność. W  przypadku umów amerykańskich, skąd oświadczenia i  za- pewnienia biorą swój rodowód, częstotliwość występowania omawianych klauzul jest bardzo wysoka, a w niektórych przypadkach stuprocentowa lub prawie stuprocentowa. Należy przy tym pamiętać, iż treść tych klauzul nie jest identyczna. Różnią się one między sobą nieraz znacznie, poprzez ograniczenia zapewnień, jakie są wynegocjowane między stronami. Ogra- niczenia te mogą być związane w szczególności z wiedzą sprzedającego. W przypadku umów europejskich, odsetek umów zawierających poszcze- gólne klauzule jest wyraźnie niższy, jednak nadal znaczący dla praktyki obrotu udziałami: w zasadzie większość umów posiada co najmniej dwa z trzech badanych zapewnień. Warto dodać na koniec, iż co do zapewnienia dotyczącego zgodności działania spółki z prawem, zapewnienie to występowało w 100 umów zawartych na terenie USA17. 1.7. Uwagi terminologiczne Na koniec uwag wprowadzających warto zastanowić się nad racjonal- nością samego terminu „oświadczenia i zapewnienia”. Geneza tego po- jęcia jest związana z systemem prawa anglosaskiego, w związku z czym 13 Por. ibidem, slide 51. 14 Por. 2008 Continental Europe Private Target..., slide 18. 15 Por. 2009 Private Target..., slide 6. 16 Por. 2008 Continental Europe Private Target..., slide 5. 17 Por. 2009 Private Target…, slide 49. 29 Rozdział 1. Wprowadzenie. Uwagi terminologiczne sam termin jest luźnym tłumaczeniem ang. representations and warranties. Jak wynika z analizy prawa amerykańskiego i angielskiego18, zasadnicza różnica pomiędzy tymi pojęciami w uproszczeniu polega na tym, że repre- sentation jest oświadczeniem wiedzy, mającym na celu skłonienie drugiej osoby do zawarcia umowy, natomiast warranty to nie tylko oświadczenie wiedzy, mające na celu skłonienie drugiej strony do zawarcia umowy, ale też przyjęcie na siebie jednoznacznej odpowiedzialności kontraktowej w przypadku, gdy oświadczenie jest niezgodne z rzeczywistością. Szcze- gólnie ostro widać różnice pomiędzy obydwoma instytucjami na przykła- dzie amerykańskiego orzeczenia Ziff-Davis, gdzie sąd wprost przychylił się do następującego poglądu: „(...) Problemem kluczowym nie jest kwe- stia, czy kupujący ufał w prawdziwość informacji, co do której Ziff-Davis zapewniał, ale czy ufał, że kupuje zapewnienie [sprzedającego] [co do jej prawdziwości]”19 (tłum. własne). W odniesieniu do jurydycznej konstruk- cji representation i warranty, prawo anglosaskie kwalifi kuje, najogólniej bio- rąc, nieprawdziwość representation jako czyn niedozwolony, a naruszenie warranty, jako nieprawidłowe wykonanie zobowiązania. Na marginesie należy dodać, iż w związku z rozwojem orzecznictwa, a co za tym idzie nowym podejściem do pewnych instytucji, kwestia terminologii angiel- skiej budzi kontrowersje też na rodzimym gruncie. Trwa dyskusja, jaka terminologia powinna być poprawnie używana w umowach: czy łącznie, czy też jedynie representation, czy jedynie warranty20. W tym świetle należy rozpatrywać pewną ciekawą niekonsekwencję terminologiczną zawartą w  Modelowej Umowie ICC. Otóż w  tekście umowy autorzy posługują się wyłącznie pojęciem warranty, pomijając w ogóle representation, co jak się wydaje, może wynikać z problemów defi nicyjnych tego ostatniego na gruncie prawa kontynentalnego. Jak wynika z defi nicji tego pojęcia za- mieszczonej w art. 1, przez warranty rozumie się wszystkie zapewnienia dane w załączniku A, i tam dopiero, w załączniku A, w tytule pojawia się termin łączny representations and warranties21. 18 Szerzej na ten temat por. rozdział 6. 19 Por. CBS Inc. v Ziff-Davis Publishing Co., 75 NY.2d 496 (1990). 20 Por. Model Stock Purchase Agreement with Commentary, American Bar Association, Chicago 1995, s. 46, www.abanet.org; K.A. Adams, A lesson in drafting contracts: What’s up with representations and warranties, Business Law Today, Nov/Dec. 2005; T.L. Stark, Another view on reps and warranties, Business Law Today Jan/Feb 2006. 21 ICC Model Mergers Acquisition Contract I, Share Purchase Agreement, Paryż, International Chamber of Commerce 2004, s. 17 i 38. 30 1.7. Uwagi terminologiczne Rozważając możliwość przyjęcia takiego argumentum divisionis, jaki mógłby się nasuwać w  związku ze sprawą Ziff-Davis, należy zastano- wić się, czy na gruncie prawa polskiego możemy podobnie zdefi niować „oświadczenie” jako oświadczenie wiedzy, którego nieprawidłowość może być rozważana w  kategoriach czynu niedozwolonego w  świetle art. 415 i n. k.c., natomiast „zapewnienie” jako oświadczenie woli, którego nieprawidłowość postrzegana jest jako nieprawidłowe wykonanie zobo- wiązania. W związku z tym jedną z propozycji terminologicznych mo- że być delimitacja pojęć „oświadczenie” i  „zapewnienie”, podobnie jak w  systemie common law, w  zależności od tego, czy skutków naruszenia poszukujemy w obszarze reżimu deliktowego, czy kontraktowego. Trzeba jednak podkreślić, iż pojęciom tym nigdy do tej pory nie towarzyszyły w polskim prawie takie konotacje. W obszarze analizy językowej można przedmiotowe terminy rozpa- trywać w  kategoriach obiektywnych i  subiektywnych. „Oświadczenie”, zgodnie z  jego pierwotnym znaczeniem językowym, to „ofi cjalna wy- powiedź wyrażająca cz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Oświadczenia i zapewnienia w umowie sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (w świetle zasady swobody umów)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: