Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00354 004104 14816685 na godz. na dobę w sumie
Oznaczenia naturalnych wód mineralnych wód źródlanych i wód stołowych. Studium z prawa Unii Europejskiej i prawa polskiego - ebook/pdf
Oznaczenia naturalnych wód mineralnych wód źródlanych i wód stołowych. Studium z prawa Unii Europejskiej i prawa polskiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 330
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-511-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Oznaczenia naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych. Studium z prawa Unii Europejskiej i prawa polskiego zawiera wnikliwą analizę dotyczącą ujęcia wód mineralnych, źródlanych i stołowych zarówno na gruncie prawa polskiego, jak i Unii Europejskiej. Publikacja ma charakter unikatowy ze względu na interdyscyplinarne połączenie prawa Unii Europejskiej, prawa własności przemysłowej, ale także hydrogeologii i prawa żywnościowego.

Autorka kompleksowo i w sposób wyczerpujący opisuje m.in. takie zagadnienia jak:

Autorka prezentuje także wzory oznakowania wód.

Monografia Edyty Całki stanowi pierwsze w literaturze polskiej, a najprawdopodobniej także w piśmiennictwie europejskim, całościowe przedstawienie sytuacji prawnej naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych. Autorka przeprowadza klasyfikację naturalnych wód podziemnych stosownie do regulacji prawa unijnego i prawa polskiego. Przedmiotem analizy prawnej jest całokształt pierwotnego i pochodnego prawa Unii Europejskiej dotyczącego tych produktów. Podstawowym punktem odniesienia analizy jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/54/WE w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych oraz transponujące ją przepisy prawa polskiego.

Z punktu widzenia interesów konsumenta istotne znaczenie mają informacje dotyczące rodzaju i właściwości wód w opakowaniach jednostkowych. Cel ten jest realizowany poprzez prawny obowiązek etykietowania wód. Wśród informacji podawanych na etykietach wód kluczową rolę pełnią geograficzne oznaczenia pochodzenia. Autorka, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, definiuje źródło pochodzenia wody i łączy informacje o tym źródle z funkcją realizowaną przez geograficzne oznaczenia pochodzenia. Odmienne rozumienie miejsca pochodzenia geograficznego wody oraz produktów rolnych i środków spożywczych prowadzi do wniosku o odrębnościach dotyczących oznaczeń geograficznych tych produktów.

Autorka poddaje krytycznej analizie implementację dyrektywy 2009/54/WE do prawa polskiego. Jej krytyka dotyczy także krajowej praktyki etykietowania naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych.
Ustalenia zawarte w książce Edyty Całki powinny być brane pod uwagę w toku prac legislacyjnych w dziedzinie wód i przy stosowaniu przepisów prawa unijnego.

prof. dr hab. Ryszard Skubisz

Publikacja adresowana jest do wszystkich osób zainteresowanych prawem własności przemysłowej, w szczególności: sędziów, radców prawnych, adwokatów, rzeczników patentowych, pracowników Urzędu Patentowego, a także licznych producentów wód reprezentujących polski przemysł rozlewniczy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Dyrektywa 2009/54/WE jako podstawowe źródło prawa UE… w dziedzinie naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych § 1. Uwagi wstępne Unia Europejska, będąca następcą prawnym Wspólnoty Europejskiej jest określana jako „wspólnota prawa”1. Wspólnota ta oznacza, że prawo UE i prawo krajowe państw członkowskich nie tworzą dwóch odrębnych porządków praw- nych, które miałyby wypełniać przestrzeń prawną każdego z państw członkow- skich. Stanowią „porządek jeden tyle, że multicentryczny, kompetencyjnie dzie- lony quad usum”2. Tym samym z punktu widzenia państwa członkowskiego, akcesja do UE powoduje, że system prawa unijnego staje się systemem „włas- nym” przystępującego. Na terytorium wszystkich państw-członków UE istnieje więc własny porządek, „obejmujący system prawa narodowego oraz całe acquis communautaire”3. Problematyka naturalnych wód butelkowanych, do których należą natural- ne wody mineralne i wody źródlane (z pewnym wyjątkiem dotyczącym wód stołowych), stanowi część unijnego acquis. W szczególności w dziedzinie na- zewnictwa i klasyfikacji naturalnych wód butelkowanych obowiązują przepi- sy prawa pochodnego UE. Zasadność ich wydania wyjaśnił rzecznik generalny N. Jääskinen w opinii w sprawie Hotel Sava Rogaška4. Zgodnie z jego stanowi- skiem konieczność ujęcia przedmiotowej dziedziny w ramy prawne, na szczeblu UE, wynika przede wszystkim z rozwoju rynku wód butelkowanych, jaki doko- 1 Sformułowanie tego określenia przypisuje się niemieckiemu politykowi W. Hallsteinowi, który jako pierwszy pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Europejskiej; zob. W. Hallstein, Die Eu- ropäische Gemeinschaft, s. 31 i n. 2 Zob. E. Łętowska, „Multicentryczność” systemu prawa, s. 1137. 3 Ibidem, s. 1136. W związku z tym, że UE stała się następcą prawnym WE, termin acquis commu- nautaire należy zastąpić określeniem l’acquis de l’Union européenne, które oznacza dorobek prawny UE. 4 Zob. opinię rzecznika generalnego N. Jääskinena z 14.4.2015 r. w sprawie C-207/14, Hotel Sava Rogaška, gostinstvo, turizem in storitve, d.o.o. v. Republika Slovenija, ECLI:EU:C:2015:220, pkt 23. 15 Rozdział I. Dyrektywa 2009/54/WE jako podstawowe źródło prawa UE… nał się w ostatnim czasie. Należy przy tym zwrócić uwagę, że obecnie „problema- tyka wody pitnej, a w szczególności wody butelkowanej, stanowi przedmiot regu- lacji unijnych z wielu różnych obszarów prawa”5. Wszystkie te regulacje stanowią część krajowego porządku prawnego państw członkowskich. Tymczasem w sytuacji, w której daną materię regulują przepisy rozproszone w kilku aktach prawnych należących do różnych obszarów prawa, mogą pojawić się problemy natury kolizyjnoprawnej. Jak zauważa E. Łętowska, „«sytuacje ko- lizyjne» w szerokim znaczeniu pojawiają się w prawie powszechnie. W gruncie rzeczy poszukiwanie instrumentów służących eliminacji kolizji (czy to przez za- biegi interpretacyjne, czy przez wykorzystanie innych instytucji, reguł czy kon- strukcji) stanowi istotę codziennej pracy prawnika”. To spostrzeżenie wywołuje refleksję, że „wiedzieć albo mieć niezawodne źródło wiedzy o tym, jakie «przepi- sy» należy zastosować do analizowanej sytuacji i jakie to pociągnie następstwa, jest niedoścignionym marzeniem prawnika. Jak jednak wybrać właściwy kom- plet przepisów do danego wypadku spośród wielości prima facie pozornie przy- najmniej dających się zastosować?”6 Powyższe pytanie nabiera szczególnego znaczenia w dziedzinie oznaczeń na- turalnych wód pochodzenia podziemnego. W szczególności w omawianym ob- szarze występuje zjawisko, które można określić jako swoisty nadmiar przepi- sów prawa. Profuzja legislacji powoduje, że ta sama kwestia (np. odnośnie do elementów obligatoryjnych i fakultatywnych oznakowania, zakazu wprowadza- nia w błąd itd.) może podlegać regulacji odmiennych aktów prawa unijnego i krajowego. W rezultacie w danym stanie faktycznym można poszukiwać róż- nego rodzaju podstaw ochrony prawnej, ponieważ dochodzi do zbiegu norm, które w swoich hipotezach łączą różne w swej treści dyspozycje7. Problematyka tej kumulacji nie została expressis verbis systemowo uregulowana ani w prawo- dawstwie unijnym, ani krajowym. Istnieje zatem potrzeba konwergencji, po- strzeganej jako mechanizm porządkujący strukturę, funkcjonowanie, w tym współistnienie norm prawa UE i prawa krajowego w dziedzinie oznaczeń natu- ralnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych. W powyższym kontekście sformułowana prima facie teza, że co do zasady jest dopuszczalna kumulacja różnych norm prawnych, na które wskazują reguły 5 W polskiej wersji językowej opinii rzecznika generalnego N. Jääskinena w sprawie Hotel Sava Ro- gaška zwrot „the issue of (…) of bottled water in particular, involves legislation from a variety of different fields” został błędnie przetłumaczony jako „problematyka (…) wody butelkowanej w szczególności, charakteryzuje się horyzontalnymi przepisami”. W wypowiedzi rzecznika generalnego w ogóle nie ma mowy o „horyzontalnych przepisach”, lecz o przepisach dotyczących różnych dziedzin (obszarów), które nota bene nie mają zasadniczo horyzontalnego charakteru; zob. opinię rzecznika generalnego N. Jääskinena z 14.4.2015 r. w sprawie C-207/14, Hotel Sava Rogaška, ECLI:EU:C:2015:220, pkt 23. 6 Zob. E. Łętowska, „Multicentryczność” systemu prawa, s. 1127. 7 Por. S. Grzybowski, w: System Prawa Cywilnego, s. 126. 16 § 1. Uwagi wstępne walidacyjne, stanowiłaby wniosek nazbyt ogólny. Możliwość czerpania z wielo- warstwowej ochrony wymaga bowiem głębszej analizy prawnej. W szczególności prawidłowe spojrzenie na interakcję pomiędzy obszarem prawodawstwa normu- jącego w sposób szczególny problematykę naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych (różniących się od wód leczniczych i zwykłych wód przeznaczonych do spożycia przez ludzi) a ogólnymi regulacjami prawa żywnoś- ciowego dotyczącymi etykietowania środków spożywczych i przepisami prawa nieuczciwej konkurencji, zwłaszcza w zakresie oznaczeń geograficznych, wyma- ga łącznego uwzględnienia założeń i celów, które leżą u podstaw istnienia i funk- cjonowania każdego z tych obszarów prawa. W omawianej dziedzinie ma to niebagatelne znaczenie z punktu widze- nia zarówno działań legislacyjnych państw członkowskich, jak również funk- cji orzeczniczych krajowych organów odpowiedzialnych za stosowanie prawa w tych państwach8. Państwa członkowskie, jako strony traktatów – TFUE i TUE – są bowiem współodpowiedzialne za realizację zadań UE wynikających prze- de wszystkim z tworzonego przez nią prawa9. Porządek prawa unijnego cechuje jedność norm, ich jednolita wykładnia (interpretacja) i stosowanie we wszyst- kich państwach członkowskich. Jedność norm tworzących prawo UE oznacza, że wszystkie państwa członkowskie są w równym stopniu adresatami tych norm, wszystkie mają co do zasady takie same prawa i obowiązki; wszystkie też państwa członkowskie ponoszą taką samą odpowiedzialność za realizację prawa unijne- go10. Szczególnym wyrazem tej odpowiedzialności jest realizacja celów UE, któ- ra przejawia się w obowiązkach krajowych sądów i organów administracyjnych odpowiedzialnych za stosowanie prawa11. Organy te są bowiem zobowiązane wy- konywać swoje obowiązki z poszanowaniem szeroko rozumianej zasady efek- tywności12, zasady pierwszeństwa prawa unijnego oraz prounijnej wykładni13. W związku z tym, że w obecnym stanie prawnym problematyka oznaczeń na- turalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych jest głęboko osa- dzona w prawie UE, punkt wyjścia rozważań w omawianym zakresie stanowią regulacje tego prawa. Kluczowe znaczenie ma tu dyrektywa 2009/54/WE, która wyznacza podstawowe ramy prawne ochrony oznaczeń naturalnych wód butel- kowanych. 8 W kwestii jednolitego stosowania prawa UE oraz roli TSUE, jako organu sądowego stojącego na straży jednolitości stosowania norm unijnych, zob. zamiast wielu D. Lasok, Law and Institutions, s. 150–151. 9 Por. S. Wernicke, Die Privatwirkung im Europäishen Gemeinschaftrecht, s. 107 i n. 10 Zob. S. Dudzik, Mechanizm wzmocnionej współpracy, s. 16. 11 W kwestii szczególnej roli państw członkowskich w zakresie stosowania prawa unijnego zob. zamiast wielu M. Dougan, National Remedies, s. 248 i n. 12 Por. post. SN z 27.6.2008 r., III CZP 25/08, OSNC 2009, Nr 9, poz. 127. 13 Zob. M. Szpunar, Odpowiedzialność podmiotu prywatnego, s. 19. 17 Rozdział I. Dyrektywa 2009/54/WE jako podstawowe źródło prawa UE… § 2. Uchwalenie dyrektywy 2009/54/WE W prawie UE sposób regulacji problematyki wytwarzania, dystrybuowa- nia i etykietowania naturalnych wód butelkowanych pochodzenia podziemne- go przeszedł znamienną ewolucję. W początkowym okresie funkcjonowania wspólnego rynku EWG regulacja wspólnotowa odnosząca się do wód butelko- wanych jako środków spożywczych była realizowana wyłącznie za pomocą har- monizacji negatywnej. Stanowiły ją traktatowe zakazy statuujące swobody rynku wewnętrznego, a przede wszystkim, funkcjonujący w ramach swobody przepły- wu towarów, zakaz stosowania środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych14. Następstwem takiej harmonizacji było eliminowanie z porządku prawnego państw członkowskich norm prawnych dotyczących przedmiotowej problematyki, które w sposób nieuzasadniony ograniczały handel wewnątrz- wspólnotowy15. Pogłębiająca się integracja gospodarcza państw członkowskich EWG coraz silniej aktualizowała potrzebę usuwania istniejących przeszkód w handlu po- między państwami członkowskimi poprzez ujednolicenie przepisów krajowych państw członkowskich. Harmonizacja negatywna jedynie częściowo była w sta- nie zrealizować ten cel. Pomimo wprowadzenia harmonizacji negatywnej na- dal istniejące bariery w swobodnym przepływie towarów pomiędzy państwami członkowskimi utrudniały sprawne funkcjonowanie i rozwój wspólnego rynku. W celu zniesienia omawianych przeszkód i zapewnienia „handlu bez granic” Wspólnota (dzisiejsza Unia Europejska) zaczęła uchwalać w formie harmoniza- cji pozytywnej tzw. recepturowe prawodawstwo. Miało ono charakter wertykalny i wprowadzało jednolite (wspólnotowe) zasady produkcji i wymogi jakościowe dla poszczególnych rodzajów produktów żywnościowych, takich jak czekolada czy miód16. Osiągnięcie harmonizacji pozytywnej w zakresie wprowadzania do obrotu i znakowania wód butelkowanych okazało się dłuższym i bardziej złożonym pro- cesem. Zasadniczo przeszkody wprowadzenia unijnych regulacji we wskazanej dziedzinie wynikały z rozbieżności stanowisk poszczególnych państw członkow- skich co do klasyfikacji wód, ich charakteru oraz zasad wprowadzania do obro- tu. W szczególności duże kontrowersje towarzyszyły wprowadzeniu jednolitej wspólnotowej definicji „naturalnej wody mineralnej”. W konsekwencji, jak za- 14 M. Szpunar, Promocja towarów, s. 16; P. Oliver, M. Jarvis, Free movement of goods, s. 497. 15 Por. J. Dudzik, Oznakowanie i reklama żywności, s. 11. 16 Zob. zamiast wielu R. O’Rourke, European Food Law, s. 102 i n.; B. Jeżyńska, A. Oleszko, Prawo rolne, s. 315. 18 § 2. Uchwalenie dyrektywy 2009/54/WE uważył rzecznik generalny N. Jääskinen w opinii w sprawie Hotel Sava Rogaška17, pomimo że w dziedzinie produktów spożywczych i napojów udało się sformuło- wać wspólne regulacje już pod koniec lat 50. ubiegłego wieku, to pierwsza dyrek- tywa mająca na celu harmonizację wydobywania i wprowadzania do obrotu na- turalnych wód mineralnych została opublikowana dopiero w 1980 r. Na szczeblu międzynarodowym podobne problemy istniały w związku z przyjęciem Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius)18. Problemy związane z wprowadzeniem wspólnotowych przepisów w zakresie naturalnych wód pochodzenia podziemnego wynikały z rozbieżnych stanowisk państw członkowskich dotyczących zarówno samej definicji „naturalnych wód mineralnych” i „wód źródlanych”, jak również klasyfikacji tych wód oraz zasad, na jakich mają być wprowadzane do obrotu. Na początku lat 80. ubiegłego wieku w ramach zapoczątkowanego już wcześ- niej procesu harmonizacji prawa żywnościowego, Wspólnota wydała pionowe (wertykalne, sektorowe) dyrektywy odnoszące się do poszczególnych produktów żywnościowych. Formę pionowej harmonizacji przybrała też dyrektywa Rady 80/777/EWG z 15.7.1980 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw człon- kowskich w zakresie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych. Stała się ona pierwszym unijnym (wtedy jeszcze wspólnotowym) aktem prawnym w dziedzinie naturalnych wód mineralnych. Jej rozwiązania prawne zasadniczo zostały przyjęte na podstawie łacińskiego modelu klasyfika- cji i ochrony prawnej naturalnych wód podziemnych stanowiących surowiec do rozlewnictwa. Dyrektywa 80/777/EWG została uchylona na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/54/WE z 18.6.2009 r. w sprawie wydobywania i wpro- wadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych. Prawodawca unijny uzasad- nił, w motywie 1 preambuły dyrektywy 2009/54/WE, że zasadniczym powodem uchylenia dyrektywy 80/777/EWG i zastąpienia jej obecnie obowiązującą dy- rektywą 2009/54/WE było „zapewnienie jasności” unijnych regulacji prawnych dotyczących naturalnych wód mineralnych. Dyrektywa 80/777/EWG była bo- wiem wielokrotnie zmieniana przez akty nowelizujące, wyszczególnione w za- 17 Zob. opinię rzecznika generalnego N. Jääskinena z 14.4.2015 r. w sprawie C-207/14, Hotel Sava Rogaška, ECLI:EU:C:2015:220, pkt 20. 18 Kodeks Żywnościowy tworzy jednolity, międzynarodowy zbiór norm żywnościowych, na wszystkie produkty żywnościowe: surowe, półprzetworzone i przetworzone. Kodeks tworzy Komisja Kodeksu Żywnościowego utworzona w 1963 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyży- wienia i Rolnictwa (FAO) i Światową Organizację Zdrowia (WHO). Do zadań Komisji należy, oprócz wprowadzenia norm żywnościowych, opracowanie wytycznych i międzynarodowych zharmonizowa- nych kodeksów praktyk mających na celu ochronę zdrowia konsumentów i zapewnianie uczciwych praktyk w obrocie żywnością; zob. http://www2.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=q101 ms= ml=pl mi= mx=0 mt= my=0 ma=31991 (dostęp: 30.4.2018 r.). 19 Rozdział I. Dyrektywa 2009/54/WE jako podstawowe źródło prawa UE… łączniku IV część A dyrektywy 2009/54/WE19. Zmiany te zasadniczo służyły uwzględnieniu postępu naukowo-technicznego, jaki od 1980 r., czyli od uchwa- lenia dyrektywy 80/777/EWG, dokonał się w dziedzinie produkcji naturalnych wód butelkowanych. Ponadto miały na celu wprowadzenie regulacji unijnych do- tyczących wód źródlanych, ustanowienie wymogu zamieszczania w oznakowa- niu naturalnych wód mineralnych obowiązkowej deklaracji o składzie analitycz- nym, zapewnienie sprawnego funkcjonowania obrotu wodami butelkowanymi na rynku wewnętrznym oraz wdrożenie procedury zapewniającej skoordynowa- ne działania państw członkowskich w sytuacjach nagłych, które mogą przedsta- wiać ryzyko dla zdrowia publicznego20. Według legislatora unijnego, pomimo wskazanych nowelizacji przepisów dy- rektywy 80/777/EWG, istniały przesłanki wprowadzenia dalszych zmian w eu- ropejskim systemie ochrony naturalnych wód mineralnych21. Zmiany te nale- żało wprowadzić w postaci nowego, ujednoliconego aktu prawnego, jakim stała się dyrektywa 2009/54/WE22. Warto jednak podkreślić, że pomimo wprowadze- nia zmian, ogólne założenia dyrektywy 80/777/EWG, w szczególności dotyczą- ce modelu prawnego ochrony naturalnych wód butelkowanych, pozostały nie- zmienione. § 3. Model harmonizacji przyjętej w dyrektywie 2009/54/WE Prawodawca unijny, uchwalając najpierw dyrektywę 80/777/EWG, a następ- nie dyrektywę 2009/54/WE, nie uznał za pożądane uregulować kwestii natu- ralnych wód mineralnych i wód źródlanych w rozporządzeniu23. Tym samym 19 Akty nowelizujące, o których mowa, to: dyrektywa Rady 80/1276/EWG (Dz.Urz. WE L Nr 375, s. 77), dyrektywa Rady 85/7/EWG (Dz.Urz. WE L Nr 2, s. 22), Akt przystąpienia z 1985 r. załącznik I pkt B.1 lit. o (Dz.Urz. WE L Nr 302, s. 214), dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/70/WE z 28.10.1996 r. zmieniająca dyrektywę Rady 80/777/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich w zakresie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineral- nych (Dz.Urz. WE L Nr 299, s. 260) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1882/2003 dostosowujące do decyzji Rady 1999/468/WE przepisy odnoszące się do komitetów, które wspomagają Komisję w wykonywaniu jej uprawnień wykonawczych ustanowionych w instrumentach podlegających procedurze określonej w art. 251 Traktatu WE (Dz.Urz. WE L Nr 284, s. 1 ze zm.). 20 Por. preambułę dyrektywy 96/70/WE. 21 http://www.europarl.europa.eu/oeil/popups/summary.do?id=1079016 t=f l=en. 22 Zob. E. Całka, Ochrona naturalnych wód mineralnych, 2018, s. 12. 23 W prawie UE wybór rodzaju aktu prawa pochodnego jest oparty na czynnikach obiektywnych. Nie zależy od woli instytucji UE, która ten akt wydaje, lecz od upoważnienia zawartego w przepisach traktatu. Prawo pochodne jest bowiem wydawane na podstawie i w granicach prawa pierwotnego, ze 20 § 3. Model harmonizacji przyjętej w dyrektywie 2009/54/WE w przedmiotowej kwestii nie został wprowadzony jednolity i wyczerpujący unij- ny system prawny, który mogłoby zagwarantować ewentualne rozporządzenie24. W odróżnieniu od rozporządzenia, będącego instrumentem ujednolicania pra- wa, dyrektywa „jedynie” harmonizuje25 krajowe porządki prawne26. Jak pod- kreślił rzecznik generalny D. Ruiz-Jarabo Colomer w opinii w sprawie Komisja v. Niemcy, dyrektywa jako akt prawa unijnego jest mniej „precyzyjna [konkret- na, ang. specific]” od rozporządzenia, ponieważ „rozporządzenia, z definicji mają zasięg ogólny, wiążą w całości i są bezpośrednio stosowane na całym terytorium Unii27, w przeciwieństwie do dyrektyw, których przepisy muszą zostać transpo- nowane przez państwa członkowskie do ich poszczególnych porządków praw- nych28. Dyrektywa jako źródło prawa nie ma swojego odpowiednika w systemach prawnych państw członkowskich. W przypadku tego rodzaju aktu prawa unijne- go proces stanowienia prawa jest dwuetapowy. Pierwszy etap polega na uchwale- niu dyrektywy przez instytucje unijne, a drugi wiąże się z nałożeniem na państwa członkowskie obowiązku jej implementacji (wdrożenia) do krajowego porządku prawnego, w określonym terminie wskazanym w dyrektywie. Proces implemen- tacji dyrektywy w państwach członkowskich każdorazowo składa się z fazy sta- nowienia (transpozycji)29 oraz stosowania prawa przez organy krajowe. Sam etap skutkami określonymi w traktacie; por. wyr. TSWE z 5.7.1967 r., 1/67, Stanislas Ciechelski v. Caisse régionale de sécurité sociale du Centre d’Orléans i directeur régional de la sécurité sociale d’Orléans, ECLI:EU:C:1967:27, pkt 2. Z zasady kompetencji powierzonych (zasady przyznania), określonej w art. 5 ust. 1 i 2 TUE, wynika, że każdy akt prawnie wiążący UE musi mieć podstawę prawną w szczegółowym przepisie traktatu. Traktaty nie zawierają generalnego upoważnienia instytucji UE do wydawania aktów prawa pochodnego. Szczegółowe przepisy upoważniające zazwyczaj wskazują instytucję UE zobowiązaną do działania, cel, przedmiot i zakres działania oraz jego formę prawną; zob. A. Wróbel, w: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, t. III, art. 288, s. 637, 24 W świetle art. 288 TFUE zarówno dyrektywy, jak i rozporządzenia mają „moc prawnie wiążącą” (ang. legally binding force). Oznacza to, że oba rodzaje aktów prawnych UE wiążą prawnie i wywołują skutki prawne; zob. A. Wróbel, w: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, t. III, art. 288, s. 631. W kwestii rozporządzeń jako źródeł prawa UE zob. ibidem, s. 643 i n. 25 Harmonizacja stanowi proces powiązania i zbliżania prawodawstw państw członkowskich bez ich pełnej unifikacji. W przeciwieństwie do procesu ustanawiania jednolitych norm prawa UE, har- monizacja jest formą ograniczonej interwencji prawa unijnego wobec praw krajowych; zob. B. Kurcz, w: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, t. III, art. 288, s. 656. 26 Por. R. Skubisz, w: System PrPryw, t. 14A, 2017, rozdz. I, s. 53, Nb 86. 27 Zob. zamiast wielu wyr. TSWE z 10.10.1973 r., 34/73, Fratelli Variola S.p.A. v Amministrazione italiana della Finanza, ECLI:EU:C:1973:101, pkt 10, wyr. w tłum. D. Miąsika, w: Skubisz, Orzecznictwo, 2003, poz. 10; wyr. TSWE z 13.10.2005 r., C-379/04, Richard Dahms GmbH v. Fränkischer Weinbauver- band eV, ECLI:EU:C:2005:609, pkt 13. 28 Zob. opinię rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera z 6.5.2004 r. w sprawie C-463/01, Komisja v. Niemcy, ECLI:EU:C:2004:290, pkt 37. 29 W kwestii transpozycji dyrektyw zamiast wielu zob. J. Maśnicki, Metody transpozycji dyrektyw, s. 4 i n.; M. Schweitzer, W. Hummer, W. Obwexer, Europarecht, s. 73. 21 Rozdział I. Dyrektywa 2009/54/WE jako podstawowe źródło prawa UE… transpozycji dyrektywy, polegający na uzgodnieniu tekstu przepisów krajowych z wzorcem unijnym wskazanym dyrektywie, nie wypełni przesłanek prawidło- wej implementacji, jeżeli praktyka stosowania prawa krajowego nie będzie pro- wadziła do osiągania celów zamierzonych przez dyrektywę30. Dlatego też szersze rozumienie „realizowania” prawa UE (procesu implementacji) obejmuje także etap stosowania (przestrzegania) aktów implementacyjnych przez sądy i inne or- gany państw członkowskich31. W szczególności w związku z implementacją dy- rektywy, jej treść powinna „pozostawać dla krajowych organów stosowania pra- wa wiążącym i nadrzędnym wzorcem interpretacyjnym aktów prawa krajowego, które zostały przyjęte w celu realizacji obowiązku harmonizacyjnego”32. Etap stosowania prawa ma jednak charakter pochodny względem fazy sta- nowienia prawa. W szczególności, w celu zapewnienia prawidłowej transpozy- cji dyrektywy do prawa krajowego, państwa członkowskie są zobowiązane pod- jąć odpowiednie działania, które zapewnią skuteczność postanowień dyrektywy w krajowym systemie prawnym. Z reguły oznacza to konieczność przyjęcia ak- tów prawa wewnętrznego, które zapewnią obowiązywanie przepisów dyrekty- wy33. Należy zwrócić uwagę, że dyrektywę charakteryzuje cecha tzw. pośredniego obowiązywania. Polega ona tym, że na terytorium państw członkowskich dyrek- tywa wiąże jedynie co do „rezultatu, który ma być osiągnięty”. Państwa człon- kowskie, jako bezpośredni adresaci dyrektywy, mają zazwyczaj swobodę w wy- borze form i środków realizacji jej celów, z zastrzeżeniem respektowania zasad wypracowanych w orzecznictwie Trybunału34. Stosownie do sposobu regulacji dyrektywa może „oddziaływać w różnym za- kresie, stopniu i w różnych formach na treść przepisów krajowych”35. Ustalenie właściwego stopnia harmonizacji ma istotne znaczenie dla prawidłowego prze- prowadzenia procesu implementacji. Pozwala bowiem ocenić zakres material- ny norm dyrektywy oraz granicę swobody implementacyjnej państw człon- kowskich36. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału oceny stopnia harmonizacji 30 Por. E. Łętowska, Bariery naszego myślenia o prawie, s. 45 i n. 31 A. Kunkiel-Kryńska, Implementacja dyrektyw, https://czasopisma.beck.pl. 32 Zob. M. Kamiński, Bezpośrednie i pośrednie stosowanie, s. 24. 33 W procesie transpozycji dyrektywy, w ramach działań prawotwórczych państw członkowskich, wyróżnia się: tworzenie nowych przepisów (aktów) prawnych (tzw. obowiązek pozytywny) lub zmianę bądź uchylenie przepisów (aktów) prawa krajowego, sprzecznych z implementowanymi normami dyrektywy (tzw. obowiązek negatywny); por. A. Trubalski, Prawne aspekty implementacji, s. 74 i n. 34 Zob. A. Wróbel, w: Stosowanie prawa Unii Europejskiej, 2005, s. 56 i n. 35 Zob. M. Kamiński, Bezpośrednie i pośrednie stosowanie, s. 24. 36 Pozwala również na ustalenie podziału kompetencji pomiędzy UE i państwami członkowskimi. W szczególności wiąże się to z odpowiedzią na pytanie, czy i w jakim zakresie nastąpiło wyłączenie kompetencji konkurencyjnej (dzielonej) i zastąpienie jej kompetencją wyłączną UE; zob. B. Kurcz, w: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz, t. III, art. 288, s. 658. 22 § 3. Model harmonizacji przyjętej w dyrektywie 2009/54/WE ustanowionego przez dyrektywę należy dokonać w oparciu o brzmienie, sens i cel dyrektywy37. Dyrektywa 2009/54/WE realizuje zasadniczo ideę tzw. unijnej harmoni- zacji bezpośredniej (pozytywnej)38. Ze względu na zakres regulowanej mate- rii stanowi ona przedmiot harmonizacji wertykalnej (ang. vertical legislation) (sektorowej)39. Dyrektywa ta w sposób „punktowy” reguluje bowiem ściśle okre- śloną dziedzinę prawa UE, jaką stanowi sektor naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych. Omawiana dyrektywa stanowi przykład tzw. harmonizacji szczegółowej. Przede wszystkim w zakresie wymagań mikrobiologicznych wód oraz warun- ków, w których musi być stosowane szczególne nazewnictwo, zwłaszcza w od- niesieniu do naturalnych wód mineralnych (zob. motyw 4 preambuły dyrekty- wy 2009/54/WE), należy uznać, że dyrektywa 2009/54/WE przewiduje całkowitą (zupełną) harmonizację40. Harmonizacja ta zakłada pełne, jednolite i wyczerpu- jące uregulowanie przedmiotowej problematyki. Warto podkreślić, za rzeczni- kiem generalnym M. Szpunarem, że w literaturze przedmiotu niektórzy autorzy uznają całkowitą (maksymalną) harmonizację za synonim harmonizacji pełnej (wyczerpującej). Inni zaś rozróżniają oba rodzaje harmonizacji41. Z modelem 37 Zob. wyr. TSWE z 25.4.2002 r., C-52/00, Komisja v. Francja, ECLI:EU:C:2002:252, pkt 16; por. również wyr. TSWE z 14.7.2005 r., C-192/04, Lagardère Active Broadcast v. Société pour la perception de la rémunération équitable (SPRE) i Gesellschaft zur Verwertung von Leistungsschutzrechten mbH (GVL), ECLI:EU:C:2005:475, pkt 46. 38 Harmonizacja bezpośrednia oznacza działania prawodawcy unijnego, w których podstawowym instrumentem prawnym jest dyrektywa. Zakres konotacyjny pojęcia harmonizacji bezpośredniej pokrywa się z zakresem pojęcia harmonizacji pozytywnej; zob. A. Kunkiel-Kryńska, Metody harmo- nizacji, s. 59. 39 W prawie UE wyróżnia się harmonizację wertykalną (sektorową) i harmonizację horyzontalną (międzysektorową). Harmonizacja horyzontalna ma charakter przekrojowy, ponieważ obejmuje nie jeden, lecz więcej sektorów (dziedzin) prawa unijnego. 40 Por. analizę stopnia harmonizacji, jakiej dokonał rzecznik generalny M. Szpunar w odniesieniu do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE z 11.5.2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z 25.10.2011 r. w sprawie praw kon- sumentów (Dz.Urz. UE L Nr 304, s. 64). Rzecznik wskazał, że z preambuły dyrektywy 2005/29/ WE wynika, że wprowadza ona harmonizację pełną i całkowitą. Podobnie harmonizację całkowitą przewiduje dyrektywa 2011/83/UE. W konkluzji rzecznik uznał, że „wszystko wydaje się wskazywać na to, że prawodawca Unii ustanowił ten sam stopień harmonizacji przepisów obu dyrektyw będą- cych przedmiotem badania”; zob. obszernie w tej kwestii opinię rzecznika generalnego M. Szpu- nara z 31.5.2018 r. w sprawie C-105/17, Komisia za zashtita na potrebitelite v. Evelina Kamenova, ECLI:EU:C:2018:378, pkt 34–38. 41 „Pełna harmonizacja przepisów krajowych dotyczy przedmiotowego zakresu stosowania dy- rektywy, podczas gdy harmonizacja całkowita lub maksymalna odnosi się do marginesu swobody, z którego korzystają państwa członkowskie przy transpozycji dyrektyw do swoich przepisów wewnętrz- nych”. Według części autorów „każda dyrektywa zakładająca pełną lub wyczerpującą harmonizację 23 Rozdział I. Dyrektywa 2009/54/WE jako podstawowe źródło prawa UE… harmonizacji całkowitej wiąże się zasada, że w zakresie regulacji materialno- prawnych państwa członkowskie nie mogą w procesie transpozycji wprowa- dzać odstępstw. Pod tym względem dyrektywy oparte na tej metodzie harmo- nizacji zbliżają się do rozporządzeń jako instrumentów unifikacji prawa UE. Zasadniczo nie jest bowiem dopuszczalna modyfikacja w prawie wewnętrznym poziomu ochrony przewidzianego w dyrektywie42. W przypadku zmiany oko- liczności wymagającej interwencji legislacyjnej działanie prawodawcze może zo- stać podjęte wyłącznie na szczeblu UE43. W związku z powyższym pewnym po- twierdzeniem modelu harmonizacji maksymalnej wprowadzonej w dyrektywie 2009/54/WE we wskazanym obszarze jest stanowisko polskiego Departamentu Bezpieczeństwa Żywności i Żywienia Głównego Inspektoratu Sanitarnego, zgod- nie z którym „ewentualne wprowadzenie zmian uzupełniających zapisy tej dy- rektywy jest możliwe pod warunkiem, że nie są one sprzeczne z dyrektywą, a stanowią jej uzupełnienie jedynie, gdy dyrektywa dopuszcza doregulowanie określonych obszarów w przepisach krajowych. Wprowadzenie takich zmian wiąże się z koniecznością notyfikacji tych przepisów do Komisji Europejskiej w celu uzyskania zgody Komisji oraz pozostałych państw członkowskich”44. W powyższym kontekście należy zwrócić uwagę na przewidziany w dyrekty- wie 2009/54/WE zakres harmonizacji przepisów państw członkowskich odnoś- nie do znakowania naturalnych wód butelkowanych. Ogólne rozwiązania w tej dziedzinie zostały ujednolicone na szczeblu UE w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z 25.10.2011 r. w sprawie wymaga przeprowadzenia harmonizacji całkowitej lub maksymalnej, przy czym nie każda harmo- nizacja całkowita jest de facto pełna lub wyczerpująca”. Tytułem przykładu harmonizacji całkowitej, ale nie wyczerpującej M. Szpunar powołuje dyrektywę Rady 85/374/EWG z 25.7.1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczą- cych odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.Urz. WE L Nr 210, s. 29) oraz wydany w związku z tą dyrektywą wyr. TSWE z 4.6.2009 r. C-285/08, Moteurs Leroy Somer v. Dalkia France i Ace Europe, ECLI:EU:C:2009:351, pkt 25: „o ile (…) dyrektywa 85/374 przeprowadza (…) całkowitą harmonizację przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, to z jej motywu osiemnastego wynika, że nie ma ona na celu przeprowadzenia w sposób wyczerpujący harmonizacji tych aspektów odpowiedzialności za produkty wadliwe, które wykraczają poza ten zakres” – zob. opinię rzecznika generalnego M. Szpunara z 31.5.2018 r. w sprawie C-105/17, Komisia za zashtita na potrebitelite v. Evelina Kamenova, ECLI:EU:C:2018:378, pkt 33, przyp. 15 i 16 oraz powołane tam orzecznictwo TSUE i literaturę przedmiotu. 42 R. Stefanicki, Koncepcja zupełnej harmonizacji, s. 52. 43 Zob. A. Kunkiel-Kryńska, Metody harmonizacji, s. 203. 44 Zob. pismo z 6.4.2017 r., GIS-BZ-PR-022-418/KA/16/2, https://www.kigpr.pl/pl/198/258/ odpowiedz-gis-na-wniosek-kigpr.html (dostęp: 30.8.2018 r.). W szczególności chodzi o przepisy techniczne dotyczące wód, które podlegają uprzednio procedurze notyfikacji w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 23.12.2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz.U. Nr 239, poz. 2039 ze zm.). W ramach tej procedury Komisja Europejska i inne państwa członkowskie mogą zgłaszać swoje uwagi.  24 § 3. Model harmonizacji przyjętej w dyrektywie 2009/54/WE przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Rozporządzenie to istotnie zredukowało zakres swobody legislacyjnej państw członkowskich. W związku z tym dyrektywa 2009/54/WE ogranicza się do wprowadzenia do- datkowych przepisów i odstępstw od zasad ogólnych określonych w rozporzą- dzeniu Nr 1169/2011. Przepisy dyrektywy mają charakter szczegółowych nor- matywnych instrukcji45 dotyczących znakowania naturalnych wód mineralnych i wód źródlanych. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wzorem innych dyrek- tyw opartych na metodzie harmonizacji całkowitej, dyrektywa 2009/54/WE po- sługuje się autonomiczną siatką pojęć, obcą systemom prawnym państw człon- kowskich46. Przykład takiego pojęcia stanowi termin „źródło”, odnoszący się do pochodzenia wody podziemnej i obowiązkowo podawany w oznakowaniu każdej naturalnej wody mineralnej i wody źródlanej. Termin ten, w znaczeniu unijnym, nadanym mu w dyrektywie 2009/54/WE i doprecyzowany w orzecz- nictwie TSUE, nie może podlegać modyfikacji w procesie implementacji dyrek- tywy 2009/54/WE47. W rezultacie należy przyjąć, że w omawianej dziedzinie swoboda imple- mentacyjna państw członkowskich jest znacznie ograniczona. W procesie trans- pozycji i stosowania dyrektywy 2009/54/WE powinny one kierować się „literą i duchem” dyrektywy, wykazując przy tym jak najdalej idącą powściągliwość we wprowadzaniu regulacji odbiegających od treści dyrektywy48. 45 N. Dege, Technology of Bottled Water, s. 46. 46 W kwestii autonomii pojęć prawa UE wielokrotnie wypowiadał się Trybunał. Zgodnie z jego utrwalonym orzecznictwem „z wymogów zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i z zasady równości wynika, że pojęcia wprowadzone w przepisie prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich, w celu ustalenia jego znaczenia i zakresu, powinny być zasadniczo interpretowane w całej Unii w sposób autonomiczny i jednolity, co powinno nastąpić z uwzględnieniem kontekstu przepisu i celu danego uregulowania”; zob. wyr. z 18.1.1984 r., C-327/82, Ekro BV Vee- en Vleeshandel v. Produktschap voor Vee en Vlees, ECLI:EU:C:1984:11, pkt 11 oraz nowsze wyroki i przytoczone tam orzecznictwo; wyr. z 3.9.2014 r., C-201/13, Johan Deckmyn i Vrijheidsfonds VZW v. Helena Vandersteen i in., ECLI:EU:C:2014:2132, pkt 14; wyr. z 5.3.2015 r., C-343/13, Modelo Continente Hipermercados SA v. Autoridade Para As Condições de Trabalho – Centro Local do Lis (ACT), ECLI:EU:C:2015:146, pkt 27; zob. również W. Jedlecka, w: System Prawa Unii Europejskiej, t. 3; § 7, Nb 20, s. 151; por. M. Szpunar, Wykładnia autonomiczna, s. 187. 47 Zob. obszernie rozdz. II § 3 pkt I.2, rozdz. III § 3 pkt III.3.B i rozdz. IV § 5 pkt II. 48 W praktyce w prawodawstwach poszczególnych państw członkowskich implementujących dyrektywę 2009/54/WE można dostrzec pewne rozwiązania prawne, które nieznaczne różnią się między sobą. Mogą one wynikać z różnych tradycji prawnych tych państw, różnic kulturowych czy odmiennej sytuacji na rynkach krajowych; zob. szerzej N. Dege, Technology of Bottled Water, s. 48 i n. 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Oznaczenia naturalnych wód mineralnych wód źródlanych i wód stołowych. Studium z prawa Unii Europejskiej i prawa polskiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: