Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00070 006369 18984013 na godz. na dobę w sumie
Pamięć komórkowa naszego ciała. Jak uzdrowić geny i uwolnić się od dziedzicznych chorób, złych doświadczeń oraz wspomnień - ebook/pdf
Pamięć komórkowa naszego ciała. Jak uzdrowić geny i uwolnić się od dziedzicznych chorób, złych doświadczeń oraz wspomnień - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 332
Wydawca: Vital Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8168-384-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

 

Otoczenie znacząco oddziałuje na funkcjonowanie organizmu. To, jaki prowadzimy styl życia i w jakich warunkach oraz towarzystwie przebywamy, przekłada się na jakość naszych genów i występowanie chorób.

Według najnowszych badań naukowych Autora - neurobiologa i lekarza - masz szansę zmienić swoje genetyczne przeznaczenie nawet jeśli w spadku po przodkach otrzymałeś niezbyt 'dobre' geny. Z książki dowiesz się, jak dzięki zmianie stylu życia możesz pozbyć się chorób, również tych genetycznych. Samodzielnie uzdrowisz swoje geny i uwolnisz się od wszelkich dolegliwości, złych doświadczeń oraz traum. Weź zdrowie w swoje ręce!

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA Joachim Bauer Pamięć komórkowa naszego ciała O książce Być może jest to najbardziej znaczące odkrycie w ramach naj- nowszych badań mózgu: nasz mózg zmienia się pod wpływem tego, czego doświadczamy w stosunkach międzyludzkich. Ta książka pokazuje, co to oznacza dla naszego życia codziennego. Doświadczenia w kontaktach i style życia pozostawiają po sobie odcisk w biologicznych procesach naszego organizmu. Powód: nie tylko geny kontrolują, ale kontrolowana jest również ich ak- tywność. Książka dokumentuje, jak to się odbywa. W prosty spo- sób wyjaśnia, dlaczego potrzeba nam dobrych relacji, co oznacza doświadczenie przemocy w życiu człowieka, ale również, jakie skutki dla dzieci może nieść ze sobą brak wystarczającej uwagi ze strony rodziców i wzmożone korzystanie z mediów. Joachim Bauer dosadnie i zrozumiale wyjaśnia, jakie perspektywy kształ- tują się dla nowego, poszerzonego zrozumienia zaburzeń zdro- wotnych i gdzie szukać pomocy psychoterapeuty. Joachim Bauer, urodzony w 1951 roku, po studiach medycznych zajmował się badaniami w zakresie biologii molekularnej. Obec- nie pracuje jako internista, psychiatra i lekarz specjalista na od- dziale medycyny psychoterapeutycznej w klinice uniwersyteckiej we Freiburgu, gdzie pełni funkcję profesora i ordynatora na od- dziale medycyny psychosomatycznej. prof. dr med. JOACHIM BAUER PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA Jak uzdrowić geny i uwolnić się od dziedzicznych chorób, złych doświadczeń oraz wspomnień Zdjęcie Autora na okładce: ©Thomas Hedrich / Fotostudio Charlottenburg Redakcja: Natalia Paszko Skład: Robert Kempisty Projekt okładki: Robert Kempisty Tłumaczenie: Aneta Trybulska Wydanie I BIAŁYSTOK 2019 ISBN 978-83-8168-384-5 Das GeDächtnis Des Körpers. Wie Beziehungen und Lebensstile unsere Gene steuern Tytuł oryginału: Copyright © 2002, 2004, 2010, 2013 by Joachim Bauer Original German edition Das gedächtnis des Körpers, published by Piper Verlag GmbH © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2018 All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadaczy praw autorskich. Książka ta zawiera porady i  informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u  siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w  tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w  wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod. 15-762 Białystok ul. Antoniuk Fabr. 55/24 85 662 92 67 – redakcja 85 654 78 06 – sekretariat 85 653 13 03 – dział handlowy – hurt 85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl PRINTED IN POLAND SPIS TREŚCI 1. Współdziałanie genów i środowiska: jak z fortepianu wydobywa się muzyka ................................ 9 2. Sytuacje dnia codziennego a biologia organizmu: rola stosunków międzyludzkich .......................................... 15 3. Geny to nie autyści ............................................................. 25 4. Jak geny reagują na stres .................................................... 31 5. Rozwój indywidualnej reakcji na stres: biologiczne skutki biograficznych doświadczeń .................. 45 6. Synapsy, sieci komórek nerwowych, style życia i relacje międzyludzkie ....................................................... 65 7. Subiektywny model przeżyć a psychika: typy osobowości na co dzień .............................................. 89 8. Środowisko i neurobiologia na przykładzie choroby: depresja .............................................................................. 99 9. Fizyczne ryzyko związane ze stresem i depresją: wpływ na choroby serca, zawał serca i śmierć w wyniku zatrzymania krążenia ........................................................ 121 10. Fizyczne ryzyko związane ze stresem i depresją: odporność a ryzyko wystąpienia nowotworu .................. 135 11. Lot po omacku lekarza i pacjenta? Krytyka leczenia lekami psychotropowymi ...................... 155 12. Doświadczenie bólu i pamięć o bólu: choroby przewlekłego bólu bez zmian chorobowych .......................................... 177 13. Wpływ traumy na geny i struktury mózgu: zaburzenia pourazowe ......................................................199 14. Psychiczne i neurobiologiczne skutki molestowania i przemocy wobec dzieci oraz zaburzenie borderline ....... 215 15. Fizyczne skutki problemów w pracy: syndrom wypalenia .......................................................... 241 16. Psychoterapia: jej wpływ na psychikę i struktury neurobiologiczne ............................................................. 253 17. Świat genów: jak one naprawdę funkcjonują .................. 269 Literatura ............................................................................... 295 1 WSPÓŁDZIAŁANIE GENÓW I ŚRODOWISKA: JAK Z FORTEPIANU WYDOBYWA SIĘ MUZYKA GENY, SIECI KOMÓREK NERWOWYCH I RELACJE MIĘDZYLUDZKIE Geny nie tylko sterują, ale również same są sterowane. Wyobra- żenie, że geny funkcjonują w sztywno ustalony sposób, zgodnie z którym programują całe życie, jest błędne. Geny raczej pod- legają licznym wpływom, które w dużym stopniu regulują ich aktywność. Najbardziej wskazują na to obserwacje i odkrycia dokonane w ostatnich latach na płaszczyźnie badań neurobio- logicznych. To one właśnie dojdą do głosu na łamach tej książki. Aktywność duchowa, ale również uczucia oraz przeżycia w relacjach międzyludzkich skutkują biologicznymi zmianami w mózgu, o których co nieco już wiemy. Gdybyśmy mieli moż- liwość raz do roku wybrania się w podróż do naszego mózgu i rozejrzenia się w nim za pomocą mikroskopu elektronowe- go, za każdym razem odkrylibyśmy znacznie zmienione „krajo- brazy”. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, iż wydarzenia, przeżycia i style życia kontrolują aktywność genów i zmieniają struktury w mózgu. To, jak do tego dochodzi, jest tematem po- niższych rozdziałów. Wszystko, czego się uczymy, doświadczamy i co przeżywamy, rozgrywa się w związku z relacjami międzyludzkimi. Doświad- czenia zdobyte w kontaktach z innymi ludźmi i to, co niosą ze 9 sobą związane z nimi emocje i nauki, zapisuje się w sieciach ko- mórek nerwowych mózgu. Niniejsza książka opisuje fascynujące zjawisko – sposób, w jaki sieci komórek nerwowych, poprzez re- jestrowanie i zapisywanie nowych wrażeń i doświadczeń, zmie- niają jednocześnie swoje drobne struktury. Zależności te mają duże znaczenie dla zdrowia. Ze względu na to, że mózg kontroluje liczne funkcje organizmu, nie powinny nas dziwić badania naukowe, które dowodzą, że na przykład de- presje zwiększają ryzyko wystąpienia chorób serca* oraz że u pa- cjentów, którzy już zmagają się z daną chorobą sercową, w wy- niku depresji znacznie wzrasta ryzyko śmierci. Doświadczenia zebrane w relacjach międzyludzkich mają ogromny wpływ na cały organizm. To również zostanie szczegółowo zaprezento- wane w tej książce. W USA wybitni naukowcy prowadzący najwyższej jakości ba- dania w zakresie neurobiologii, jak chociażby laureat Nagrody Nobla Eric Kandel, wskazują, że nowe odkrycia w zakresie po- wiązań pomiędzy mind (umysł) i brain (mózg) wymagają prze- myślenia w świecie medycyny. Jako że wszystko to, co odnosi się do naszej pracy umysłowej, tego, co odczuwamy na płaszczyźnie duchowej i tworzymy w relacjach międzyludzkich, znajduje swo- je odzwierciedlenie w strukturach fizycznych, więc, jak wyraź- nie podkreśla Thure von Uexküll, medycyna dla ciała bez duszy jest równie bez sensu, co psychologia dla duszy bez ciała. * Jak chronić serce przed grożącymi mu chorobami, można dowiedzieć się z książki „Koniec chorób serca”, której autorem jest Andreas Moritz. Publikacja dostępna w sklepie www.vitalni24.pl (przyp. wyd. pol.). 10 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA NIEZMIENNE I NIESTAŁE: KOD GENETYCZNY I REGULACJA AKTYWNOŚCI GENÓW Jaką rolę odgrywają geny? W wielu obszarach medycyny stano- wią główną przyczynę wszelkiego zła. Genetyk i biolog moleku- larny Jens Reich porównał geny, które jak wiadomo, są nośni- kami naszych cech dziedzicznych, do fortepianu koncertowego. Fortepian sam z siebie nie jest w stanie wydobyć żadnej muzyki. Nie wystarczy instrument, musi być jeszcze ktoś, kto na nim za- gra. Kto jednak gra na genach? Tej kwestii właśnie poświęcona jest niniejsza książka. Z początkiem 2000 roku w ramach Human Genome Project zakończono rozszyfrowywanie całego zbioru ludzkich genów, tak zwanego genomu. Wnioski wyciągnięte po zakończeniu tego projektu z jednej strony były całkiem wyczerpujące i od- ważne, z drugiej zaś – wykazały, że znajomość genetyki wśród ludności, także wśród wielu wykształconych ludzi, zatrzymała się na etapie stanu wiedzy z czasów opata zakonu augustianów Grzegorza Johanna Mendla (1822–1884), praojca i prekursora genetyki. Zgodnie z nim wiedza na temat genów ogranicza się często do tego, że cechy biologicznego wyposażenia podstawo- wego organizmu w ramach ustalonego dziedziczenia są przeka- zywane potomstwu. Aczkolwiek przy tej funkcji genów należy uwzględnić dwa aspekty: pierwszym jest tekst danego genu, określany również mianem sekwencji DNA. Tekst ten jest ustalany raz na zawsze dla danej istoty żywej i również uczestniczy w procesie dziedzi- czenia. Jeżeli pominiemy kwestię bardzo rzadkich, poważnych chorób genetycznych, to drugi aspekt odnoszący się do regulacji 11 WSPÓŁDZIAŁANIE GENÓW I ŚRODOWISKA… aktywności genów jest dużo bardziej istotny dla pewnych zdro- wotnych funkcji organizmu. Temu, czym jest sekwencja DNA i jak następuje aktywacja genu, został poświęcony jeden z roz- działów w dalszej części tej książki. Regulacja aktywności genów w dużym stopniu podlega wpły- wom sytuacyjnym i przeważnie nie jest dziedziczona. Dosto- sowuje się ona do bieżących warunków otoczenia zarówno w odniesieniu do każdej pojedynczej komórki endogennej, jak i do całego organizmu. Co więcej, dopiero całkiem niedaw- no odkryto, że indywidualne doświadczenia mogą wytwarzać w organizmie wzorce reakcji, które mają wpływ na regulację aktywności genów w przyszłych sytuacjach. W ramach eks- perymentów wykazano, że pewne genetyczne wzorce reakcji mogą być kształtowane przez przeżycia i doświadczenia. PRZEKSZTAŁCANIE PERCEPCJI PSYCHICZNEJ W SYGNAŁY BIOLOGICZNE Postrzeganie każdej zewnętrznej sytuacji, za pomocą układów ko- mórek nerwowych pięciu zmysłów, skutkuje wysyłaniem sygna- łu do kory mózgowej i połączonego z nim układu limbicznego (centrum inteligencji emocjonalnej). Jednym z najbardziej fascy- nujących aspektów funkcjonowania mózgu jest możliwość prze- kształcania wrażeń powstałych na bazie doświadczeń w sygnały biologiczne. Jak pokazały wiarygodne badania naukowe, o któ- rych jeszcze będzie mowa w książce, przebieg zdarzeń w ramach kontaktów międzyludzkich może mieć ogromny wpływ na regu- lację wielu genów i z tego też względu może wykazywać nie tylko psychiczne, ale również daleko idące biologiczne następstwa. 12 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA Obecnie dostępnych jest wiele badań na temat pozytyw- nych i negatywnych oddziaływań biologicznych, które wyni- kają z wspierających lub obciążających relacji międzyludzkich. Na skutek przekształcenia stosunków społecznych w sygnały biologiczne mózg nie tylko wpływa na liczne funkcje organi- zmu, ale, co więcej, pod wpływem wytworzonych przez sa- mego siebie sygnałów biologicznych, zmienia również swoją własną mikrostrukturę. Z tego też względu Leon Eisenberg z Harvard Medical School, jeden z wiodących lekarzy amery- kańskich, w artykule, który z biegiem czasu zyskał na sławie, mówił o „społecznej konstrukcji ludzkiego mózgu”. NOWE ROZUMIENIE CHORÓB PSYCHICZNYCH Skoro już zdaliśmy sobie sprawę z tego, w jakim zakresie do- świadczenia międzyludzkie są przekształcane przez nasz mózg w sygnały biologiczne, będziemy również w stanie zrozumieć całą rzeszę ciężkich, w ostatnich czasach niestety coraz częst- szych chorób: rozdziały od 8. do 14. stanowią wprowadzenie do tego, w jaki sposób na nowo można zrozumieć depresję, zespół stresu pourazowego (PTSD), ale i wśród młodzieży coraz czę- ściej spotykaną chorobę borderline w kontekście nowoczesnej neurobiologii. Dzięki temu dostrzeżemy, jakie niezwykle zgub- ne ślady biologiczne – sięgające nawet po zmiany w aktywności genów – mogą pozostawiać po sobie doświadczenia przemocy i molestowania. Również to, co robimy w ramach terapii leczenia zaburzeń psychicznych, ma swoje konsekwencje biologiczne. W rozdzia- le 11. omówione zostaną poważne problemy, z którymi, póki 13 WSPÓŁDZIAŁANIE GENÓW I ŚRODOWISKA… co, jeszcze związane jest leczenie farmakologiczne. Fascynujące nowe odkrycia dotyczące efektów psychoterapii zostaną opisa- ne w rozdziale 16. GENY I ŚRODOWISKO: JEDNOSTKA PRZETRWANIA Geny nie prowadzą ukierunkowanego na siebie, autystycznego życia. Organizm i środowisko, geny i ich otoczenie tworzą jed- nostkę przetrwania, jak określa je biolog, behawiorysta i filozof Gregory Bateson. Pytanie „geny czy środowisko”, w odniesie- niu do którego po dziś dzień toczą się zagorzałe dyskusje, jest dlatego absurdalne. Obydwa funkcjonują bowiem wyłącznie ra- zem. Zapisy niniejszej książki poświęcone są fascynującej kwe- stii, a mianowicie, że czynniki, które mogą sterować genami i wpływać na zdrowie, w znacznej części pochodzą z obszaru relacji międzyludzkich. Podsumowując, oznacza to, że: my sami poprzez kształtowa- nie naszych kontaktów z innymi osobami w sposób decydujący oddziałujemy na to, co pod względem biologicznym odgrywa się w nas. Na podstawie tego, co dzisiaj wiemy o biologicznym znaczeniu relacji społecznych, tworzy się nowy wymiar odpo- wiedzialności. Celem tej książki jest przekazanie Czytelnikom informacji na temat licznych, niezwykle wciągających wyników i wniosków badań naukowych z ostatnich lat, jakie dzisiaj mamy do dyspozycji w zakresie tych jakże fascynujących powiązań. 14 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA 2 SYTUACJE DNIA CODZIENNEGO A BIOLOGIA ORGANIZMU: ROLA STOSUNKÓW MIĘDZYLUDZKICH NEURONY LUSTRZANE GIACOMO RIZZOLATTIEGO Kiedy mówi się o interesujących faktach i donosi o nowych ob- serwacjach naukowych (co zresztą w dużym stopniu będzie miało miejsce w kolejnych rozdziałach), przekonanie opinii publicznej zyskuje się zwłaszcza wtedy, gdy towarzyszą temu obiektywne pomiary, w miarę możliwości obejmujące również wykorzysta- nie dostępnych środków technicznych (przedmiotowa książka również nie zawiedzie swoich Czytelników pod tym względem). Ludzie, powiedzmy, mogą mówić wiele, ale sprzęt nie kłamie. Niech myśl ta stanie się dla Was okazją do określenia roli sto- sunków międzyludzkich w obiektywnym świecie. Interesujący eksperyment, który niedawno został przeprowadzony przez – uznaną na skalę międzynarodową – włoską grupę badawczą, do- starczył dość zaskakujących wyników, mianowicie, że nasz mózg nie podziela naszej wiary w aparaturę. Giacomo Rizzolatti i jego w międzyczasie rozsławiona gru- pa robocza z Parmy odkryli tak zwane neurony lustrzane (zwa- ne również mirror neurons). Komórki te są w stanie tak utrwa- lić w nas to, co zaobserwujemy u innego człowieka, że my sami możemy to odczuwać, dzięki czemu również możemy to lepiej naśladować (pierwsze, co niemowlęta przejawiają w swoim 15 zachowaniu komunikacyjnym, to próba odwzorowania mimi- ki matki i tonu jej głosu, patrz rozdział 6.). Naukowcy na czele z M. Alessandrą Umiltà i Giacomo Rizzolattim w ramach ekspe- rymentu na małpach (które pod względem neurobiologii są na- szymi najbliższymi krewnymi) odkryli, że neurony lustrzane mó- zgu przemawiają tylko wtedy, gdy zaobserwowana czynność jest wykonywana przez żywego osobnika tego samego gatunku we własnej osobie (kiedy temu samemu procesowi poddany zostanie instrument, neurony lustrzane nie wykazują żadnej reakcji). STOSUNKI MIĘDZYLUDZKIE A ZDROWIE Giacomo Rizzolatti w ramach swoich przełomowych ekspery- mentów odkrył neurobiologiczną podstawę dla spostrzeżenia, że ludzkie przeżywanie, również uczenie się, potrzebuje więzów osobistych oraz że w efekcie końcowym nie przyniesie ono żad- nego efektu, jeżeli w procesie wychowywania i zabawy z dzieć- mi, w czasie zajęć szkolnych z uczniami, w rodzinie, ale również w miejscu pracy będziemy coraz bardziej ograniczać bezpośred- nie kontakty z innymi osobami. Jednym z najważniejszych od- kryć w dziedzinie badań nad stresem, o którym jeszcze powie- my sobie bardziej szczegółowo w tej książce, jest to, że dobre relacje międzyludzkie nie tylko będą odwzorowywane i zapisy- wane w mózgu, ale również, że stanowią one najbardziej sku- teczne i zupełnie pozbawione skutków ubocznych lekarstwo na stres psychiczny i fizyczny. Stosunki międzyludzkie są medium, w którym poruszają się nie tylko nasze przeżycia duchowe, ale w którym utrzymane zostaje również nasze zdrowie fizyczne. 16 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA Wszędzie tam, gdzie ograniczona zostaje liczba i jakość relacji z innymi ludźmi, wzrasta ryzyko rozwoju choroby. PRZYKŁAD PEWNEJ PACJENTKI W czasie swojej pierwszej wizyty pewna pacjentka powiedzia- ła mi, że od niedawna w każdą niedzielę późnym popołudniem dość regularnie zaczyna popadać w stan paniki, na który nie ma żadnego wpływu. Jej serce zaczyna tak walić, że aż obawia się, że dozna zawału, odczuwa niepokój i strach, na skórze, zwłaszcza w okolicy gardła i twarzy, wyskakują czerwone plamy i kobieta ma poczucie, że nie może złapać oddechu. Badania przeprowa- dzone na zlecenie jej lekarza rodzinnego nie wykazały żadnego uszkodzenia albo nieprawidłowej pracy narządu. Praca serca, tarczyca, nerki i morfologia były bez zarzutu. (Nie ulega wąt- pliwości, że te wszystkie dolegliwości nie były wymyślone, lecz wynikały z procesów fizycznych. Procesy te jednak nie odgry- wają się tam, gdzie szuka ich medycyna konwencjonalna). Po- prosiłem, by kobieta opowiedziała mi trochę o przebiegu swo- jego weekendu, również o swoich przemyśleniach i uczuciach, jakie towarzyszą jej w te dla niej ewidentnie krytyczne niedzielne popołudnia. Powiedziała, że w zasadzie to zawsze się cieszy na nadchodzący weekend, który zwykle spędza ze swoim partnerem i w który z reguły dobrze wypoczywa. U 48-letniej zaradnej kobiety wyszło jednak wtedy coś inte- resującego: opisywane przez nią objawy – o czym do tej pory nawet nie pomyślała – powracały, kiedy w tych jej luźnych, niedzielnych przemyśleniach przewijały się myśli związane 17 SYTUACJE DNIA CODZIENNEGO A BIOLOGIA ORGANIZMU… z nadchodzącym poniedziałkowym porankiem. Swoją pracę, którą wykonuje od lat, bardzo lubi. Niemniej jednak zmianie uległy jej kontakty z innymi ludźmi. Jej wcześniejszy przełożo- ny został zastąpiony młodszą szefową. W tym samym czasie do zespołu dołączyło kilku młodszych kolegów. Zarówno wśród kolegów z pracy, jak i w ramach stosunków z nową przełożoną rozwinęła się atmosfera pełna zazdrości i wrogości. A dobre re- lacje z kolegami z pracy były dla pacjentki zawsze bardzo ważne. Jej prośbę o rozmowę odrzucono, dodając, że może byłoby dla niej lepiej, gdyby rozważyła przejście na wcześniejszą emery- turę, co kobieta odebrała jednakże jako upokarzającą poradę, bo przecież jest dumna ze swojego zawodu (z uwagi na to, że wywodziła się z trudnej rodziny i miała ciężką sytuację w domu, to swojej pracowitości zawdzięcza swój sukces zawodowy). Póki co, nie poruszała tej kwestii ze swoim mężem, bo nie zniósłby on takiej płaczliwości i problemów. BIOLOGICZNE REAKCJE ALARMOWE I ICH WYZWALACZE Sytuacje alarmowe, jak określiła je pacjentka, patrząc z ze- wnątrz, pewnie nie wyglądają aż tak drastycznie (dopiero kiedy lekarz wda się w rozmowę, dostrzega powagę sytuacji). Sytuacja jak ta przedstawiona nie bez przyczyny jest postrzegana przez dotkniętą nią osobę jako poważne zagrożenie. Często, kiedy rzeczywiście dojdzie do jakieś sytuacji alarmowej, nie od razu jest ona widoczna dla takiej osoby, a już na pewno nie jest jako taka świadomie przez nią postrzegana – dopóki organizm, któ- ry nieświadomie wyczuł zagrożenie, nie zacznie wysyłać inten- sywnych fizycznych sygnałów alarmowych. Ludzki organizm 18 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA potrafi nieświadomie odbierać pewne spostrzeżenia i bez na- szej wiedzy uruchamiać pewne reakcje psychiczne i biologiczne; o tym jeszcze będziemy później mówić. Reakcje alarmowe, jak w przypadku pacjentki, występują w ty- powych sytuacjach, na przykład kiedy ludzie muszą znieść więcej, niż pozwalają im na to ich siły; albo kiedy dochodzi do konflik- tów w partnerstwie, w rodzinie albo w miejscu pracy; kiedy na- uczyciele boją się uczniów albo ich rodziców, i nie mają wsparcia ze strony swoich kolegów albo przełożonych; kiedy ktoś niespo- dziewanie straci pracę; kiedy młodzież traci zaufanie do swoich rodziców; kiedy ludzie, rezygnując z samych siebie, zajmują się wymagającym opieki członkiem rodziny, na przykład niepełno- sprawnym dzieckiem albo osobą chorą na Alzheimera; lub też kiedy ludzie nieoczekiwanie zostają porzuceni albo zaskoczeni śmiercią najbliższej osoby. Taką grupę, w szczególny sposób do- tkniętą chorobami na tle stresowym, którą coraz częściej spoty- kamy w gabinetach lekarskich, stanowią ludzie, którzy z powodu doświadczonej przemocy, wojny albo wygnania musieli opuścić swoją ojczyznę. W sytuacji, kiedy świat się wali na głowę, czy dochodzi do poważnego zagrożenia fizycznej integralności albo życia, ludzki organizm uruchamia nie tylko biologiczną reakcję alarmową. Jak pokazują najnowsze badania w zakresie medy- cyny pracy, w dzisiejszych czasach naszemu zdrowiu w znacz- nym stopniu zagrażają tak zwane soft facts (czyli fakty miękkie), to znaczy powstałe wskutek konfliktów międzyludzkich, braku wsparcia społecznego czy innych czynników stresogennych. W przypadku wspomnianej pacjentki zaostrzenie się tej mię- dzyludzkiej sytuacji doprowadziło do ogromnych zmian stanu fizycznego. W jej przypadku dało się wykazać ścisłą czasową 19 SYTUACJE DNIA CODZIENNEGO A BIOLOGIA ORGANIZMU… i sytuacyjną zależność objawów fizycznych z zewnętrzną, do- świadczoną przez nią jako alarmowa, sytuacją. Często zależności takie dla osób dotkniętych danym problemem są niezauważal- ne. Jeżeli fizycznych dolegliwości o podłożu psychicznym nie da się wyleczyć w ramach psychoterapii, lecz utrzymują się one przez dłuższy czas, wówczas zatraca się czasowy bliski związek pomiędzy zewnętrzną sytuacją obciążającą a fizyczną reakcją obciążającą organizm. Dolegliwości fizyczne, które początko- wo były ściśle związane z problemową sytuacją w kontaktach międzyludzkich, z biegiem czasu mogą się coraz bardziej usa- modzielniać i w coraz większym stopniu przesłaniać codzien- ne życie pacjenta. O przyczynach tego zjawiska opowiemy bar- dziej szczegółowo w późniejszych rozdziałach niniejszej książki – a mianowicie przy temacie depresji. PRZYCZYNY STRESU I UCIECZKI Nie tylko nasze psychiczne postrzeganie, ale również – co dla niektórych może okazać się dość zaskakujące – neurobiologicz- ne wyposażenie naszego mózgu jest, jak się przekonamy w ko- lejnych rozdziałach, zależne od dobrych kontaktów międzyludz- kich. Kiedy w życiu człowieka pojawi się strach, utrzymujący się smutek, uczucie stresu albo inne trudności emocjonalne, to zwykle jest to związane z tym, że w ramach ważnej relacji mię- dzyludzkiej tej osoby doszło do zagrożenia istotnych kwestii lub potrzeb o podłożu emocjonalnym. Czasem w takiej sytuacji człowiek nie wie ani co to są za uczucia, które się nie zgadza- ją, ani która relacja stanowi faktyczny problem. Niektórzy szu- kają winnych, mimo że w większości przypadków ich w ogóle 20 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA nie ma, nawet jeśli początkowo wydaje się, że są. Wiele osób, którym w takiej sytuacji udało się wyraźnie skorzystać z pomo- cy psychoterapeutycznego coacha, o tym nie mówi, po części z dumy (bo przecież nikt niczego takiego nie potrzebował), po części ze strachu albo uprzedzeń. DLACZEGO RELACJE MOGĄ BYĆ KŁOPOTLIWE Uczucia, które w relacjach międzyludzkich mogą się okazać pro- blematyczne, mają przeróżny charakter. Zwłaszcza związki part- nerskie mogą się spierać z bardzo różnych powodów. Punkt kul- minacyjny, w którym u wielu bez pomocy dalej się nie pójdzie, jest w przypadku większości relacji międzyludzkich osiągany wtedy, gdy zniewaga lub upokorzenie doprowadziło do prze- rwania wątku rozmowy toczącej się między dwiema osobami. Jeśli klient chce lub musi kontynuować daną relację, pierwszy krok w ramach psychoterapii polega na tym, by zapoczątkować komunikację między uczestnikami terapii, aby ustalić, o co tak naprawdę chodzi. Zwykle w ramach szeregu takich spotkań oka- zuje się, że do rozczarowania albo złości doszło w powiązaniu z marzeniami (albo tęsknotami), które w związku były tłumione. Przyczyny tego, dlaczego w związku nie wyrażamy naszych pragnień i tęsknot, są przeróżne: niektórzy ludzie – z wewnętrz- nego głębokiego strachu albo wstydu, czasem również z powo- du określonych wcześniejszych doświadczeń – nie mogli się przełamać, by w ogóle dopuścić do głosu pewne emocje. Cza- sami takim skrywanym życzeniom emocjonalnym na przeszko- dzie stoją inne uczucia, na przykład duma, gniew albo strach przed zrobieniem złego wrażenia na sobie lub na innej osobie. 21 SYTUACJE DNIA CODZIENNEGO A BIOLOGIA ORGANIZMU… Takie postawy, przyjmowane przez ludzi często nieświadomie i powodujące, że sami sobie (względnie swoim emocjonalnym potrzebom) stają na drodze, z reguły wynikają z wcześniejszych doświadczeń życiowych w poprzednich związkach, w których dana osoba była zmuszana do przyjmowania określonej posta- wy, która teraz ją ogranicza. PIĘĆ PORAD, JAK RADZIĆ SOBIE ZE STRESEM (W ZWIĄZKU) Jeśli chcielibyście się jeszcze wstrzymać z konsultacją u psycho- terapeuty w przypadku strachu, stresu i problemów w związku, sami możecie wypróbować następujący sposób: zastanówcie się w spokoju przez chwilę nad tym, 1. w której z Waszych relacji tkwi faktyczny problem. Często problemy w jednej relacji są przekładane na drugą, na przykład ze stosunków z przełożonym na związek partnerski albo odwrotnie. Oczywiście może też być tak, że jednocześnie problemów przysparza kilka relacji. Wów- czas spróbujcie 2. w spokoju ustalić, co stanowiłoby dla Was ważny, a jednocześnie realistyczny pierwszy cel, o którym jako o swoim marzeniu chętnie opowiedzielibyście swojemu partne- rowi. Im bardziej emocjonalny jest przedmiot takiego życzenia (na przykład krytyka albo gniew bądź też chęć doświadczenia uznania, grzeczności czy też czułości), tym lepiej. Nie oznacza to jednak, że o tym swoim pragnieniu powinniście mówić w spo- sób przeładowany emocjami. Następnie 3. w sytuacji odprężenia poinformujcie swojego partnera, że chcecie z nim w spokoju po- rozmawiać, i zróbcie to w chwili, w której nie odczuwacie pre- sji czasu. Spróbujcie przeprowadzić rozmowę w miłej atmosfe- rze i pamiętajcie o tym, że Wasz rozmówca może podobnie jak 22 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA Wy odczuwać strach i stres z tym związany. Rozmowę zacznij- cie od krótkiego wstępu, w ramach którego powiecie swojemu partnerowi, co w nim najbardziej cenicie (to też trzeba sobie uprzednio dobrze przemyśleć). Jednakże później przejdźcie od razu do właściwego punktu i przedstawcie swój prawdziwy cel rozmowy. Omówcie swój problem 4. z członkami rodziny lub przyjaciółmi. Przyjaciele, którzy rozważnie i na spokojnie wy- rażają swoją opinię, pomagają bardziej niż ci, którzy od razu chcą wszczynać z Wami pojedynek. Zróbcie 5. coś dla siebie: zacznijcie uprawiać sport (na przykład raz czy dwa razy w ty- godniu pójdźcie pobiegać, pojeździć na rowerze albo popływać) albo wykonujcie ćwiczenia relaksacyjne (na przykład relaksacja mięśni Jacobsona, trening autogenny albo joga), które potem będziecie uprawiać regularnie. Jeśli mimo tych pięciu punktów nie poczynicie żadnych po- stępów, to nie oznacza wcale, że życie dobiega końca. To wca- le nie musi być Wasza wina, kiedy takie pożądane przez Was wyjaśnienie całej sytuacji i poprawa relacji w związku się nie sprawdzi. Być może nadeszła pora, by rozważyć ewentualne za- sięgnięcie porady u psychoterapeuty. To, jak działa psychotera- pia i co dzięki niej można osiągnąć, stanowi temat ostatniego rozdziału tej książki. PODSUMOWANIE Relacje międzyludzkie to coś więcej niż tylko kulturalna forma życia, z której w razie potrzeby możemy zrezygno- wać. Związki są nie tylko medium naszych duchowych prze- żyć, ale również biologicznym czynnikiem zdrowotnym. 23 SYTUACJE DNIA CODZIENNEGO A BIOLOGIA ORGANIZMU… Odkrycie istniejącego w mózgu układu neuronów lustrza- nych pokazuje, że nasze struktury mózgowe są wyposażo- ne w specjalistyczne systemy, nastawione na zawieranie znajomości i kształtowanie relacji. Jak wskazują najnowsze badania w zakresie medycyny pracy, warunki pracy zwią- zane z kształtowaniem relacji i regulacją czynników stresu stały się w międzyczasie główną przyczyną chorób. Wszę- dzie tam, gdzie stosunki międzyludzkie tracą na jakości lub częstotliwości, na sile przybierają dolegliwości zdrowotne. 24 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA 3 GENY TO NIE AUTYŚCI AKTYWATORY GENÓW I REGULACJA GENÓW Celem tego rozdziału jest możliwie krótkie i zrozumiałe przed- stawienie dotychczas nieczęsto uwzględnianych aspektów spo- sobu działania genów. Czytelnicy, którzy są zainteresowani po- znaniem bliższych szczegółów, mają możliwość zapoznać się jeszcze raz z tematem sposobu funkcjonowania genów w roz- dziale 17. na końcu książki. Początki genetyki sięgają czasów Grzegorza Mendla, to jest XIX wieku. To on odkrył, że geny określają w organizmie pewne podstawowe cechy w sposób niezmienialny oraz że geny są dziedziczone według określonych reguł. W latach 60. XX wieku laureaci Nagrody Nobla Watson i Crick odkryli biochemiczne litery DNA, tak zwany kod gene- tyczny. Pewien szeroko rozpowszechniony pogląd jest taki, że geny będą konsekwentnie realizować swój program, z góry usta- lać nasze cechy biologiczne i psychiczne oraz decydować o tym, na jakie choroby będziemy chorować. Ale przecież nie tylko geny sterują, same też są sterowane. W przypadku organizmów wyższych wszystkie geny pod- legają kontroli co najmniej jednego aktywatora genów, któ- ry poprzedza każdy gen. W języku specjalistycznym genetycy określają je mianem promotorów i enhancerów. Promotor (od 25 angielskiego to promote) jest krótkim odcinkiem poprzedzającym właściwy gen. Do tych aktywatorów genów lub promotorów mogą się przyłączać pochodzące z zewnątrz sygnały. Przyłącze- nie takich sygnałów (fachowe określenie: czynniki transkryp- cyjne) do aktywatora skutkuje tym, że następny przyłączony gen wyłącza się lub włącza, w zależności od tego, jaki sygnał zostanie przyłączony do którego z dostępnych aktywatorów. Włączenie genu oznacza dokładnie, że gen ten został wielokrotnie odczy- tany, zatem produkt, dla którego gen posiada projekt budowy, zostanie wykonany. Inne aktywatory genów, po przyłączeniu sygnału (czynnika transkrypcyjnego) mogą równie dobrze za- mknąć lub wyłączyć dany gen. CZYNNIKI ŚRODOWISKOWE I REGULACJA GENÓW Kto decyduje o tym, czy dany sygnał (czynnik transkrypcyjny) przyłącza się do aktywatora? Decydującą rolę w tej kwestii od- grywają sygnały, które od zewnątrz natrafiają na komórki endo- genne. Przyłączenie się sygnału do zewnętrznej ściany komórki może na przykład następować w ten sposób, że inna substancja semiochemiczna pochodząca z innego obszaru ciała przyłącza się do stacji odbiorczej (w języku specjalistycznym: receptor) znajdu- jącej się na zewnętrznej ścianie komórki. Połączenie substancji se- miochemicznej ze stacją odbiorczą prowadzi do dalszego przeka- zania sygnału do wewnątrz komórki na zasadzie efektu domina, wskutek czego na końcu dochodzi do włączenia lub wyłączenia genów w jądrach komórkowych. Aktywacja względnie dezak- tywacja genów poprzez pochodzące z zewnątrz sygnały w języ- ku specjalistycznym nazywana jest regulacją genów. Większość 26 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA genów w organizmie podlega regulacji. Tylko nieliczne z nich na określonym poziomie pozostają trwale i niezmiennie aktywne. Zewnętrzne sygnały, które w danej komórce endogennej po- wodują uruchomienie lub wyłączenie genów, pochodzą w więk- szości z innych obszarów tego samego organizmu. Różne narzą- dy muszą ściśle koordynować swoją pracę. Bez regulacji genów byłoby to nie do pomyślenia. Część sygnałów pochodzi jednak ze świata zewnętrznego. Przy czym to nie tylko żywność, kli- mat czy zanieczyszczenie środowiska są tym, co może wpływać na regulację aktywności genów, dotyczy to również czynników psychicznych. Przeżycia duchowe są przekształcane przez mózg w impulsy bioelektryczne i uwalniają neuroprzekaźniki. Tym sa- mym mózg z każdego procesu psychicznego czyni proces bio- logiczny. Sygnały wysyłane przez mózg prowadzą zarówno do wzajemnej stymulacji komórek nerwowych w mózgu, jak i do stymulacji licznych narządów ciała. Tam, gdzie sygnały wysyłane przez psychikę natrafiają na poszczególne komórki, może docho- dzić do zmiany aktywności genów. O tym, że procesy umysłowe są najpierw przekształcane w sy- gnały biologiczne, a następnie oddziałują na regulację aktywności genów, w zasadzie wiadomo już od jakiegoś czasu. Pierwszego dowodu na to, że stres psychiczny może bezpośrednio aktywo- wać czynniki transkrypcyjne, a co za tym idzie, również geny, dostarczyła w 2003 roku niemiecko-amerykańska grupa robocza pod kierownictwem Angeliki Bierhaus, Clemensa Kirschbau- ma i Petera Nawrotha. Dzięki skorzystaniu z Trier Social Stress Test* (o którym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszej książki) udało im się wykazać, że stres psychiczny aktywuje jeden * Procedura wywoływania umiarkowanego stresu w warunkach laboratoryjnych (przyp. tłum.). 27 GENY TO NIE AUTYŚCI z najważniejszych czynników transkrypcyjnych (specjalistycznie oznaczenie tego czynnika brzmi Nuclear factor kappa B; czynnik ten może się przyłączać do wielu aktywatorów genów i regulo- wać pracę wielu genów). ŚRODOWISKO CZY GENY: BEZSENSOWNA SPRZECZNOŚĆ Stary spór między tymi, którzy uważają, że geny ponoszą wyłącz- ną odpowiedzialność za wszystkie procesy zachodzące w naszym organizmie, a tymi, dla których ważniejsze są czynniki środowi- skowe, to już przeszłość. Zarówno geny, jak i środowisko działają razem. Sygnały pochodzące ze środowiska i wytwarzane przez psy- chikę sprawiają, że organizm – dzięki regulacji aktywności genów – jest w stanie dostosować się i do zmieniających się warunków środowiskowych, i do zmieniających się relacji międzyludzkich. Je- dynie bardzo niewielka część (jeden do dwóch procent) występują- cych obecnie w medycynie chorób jest wywoływana przez zmiany samych genów (w wyniku tak zwanych mutacji). Te prawdziwe choroby genetyczne zdarzają się na szczęście bardzo rzadko. Po drugiej stronie z kolei mamy wielkie choroby cywilizacyjne, jak na przykład przewlekłe nadciśnienie tętnicze, które między inny- mi w dużej mierze (nie wyłącznie) uwarunkowane są stylem życia i stresem w kontaktach międzyludzkich. W przypadku większo- ści takich chorób cywilizacyjnych mamy do czynienia z sytuacją, w której szkodliwe dla zdrowia sygnały wywoływane przez styl ży- cia tak długo regulują względnie błędnie regulują geny, że dochodzi do zaburzeń zdrowotnych. To, jak to się odbywa w szczegółach, jest tematem niniejszej książki. Tym, którzy chcieliby dowiedzieć się czegoś więcej o genach, polecam rozdział 17. 28 PAMIĘĆ KOMÓRKOWA NASZEGO CIAŁA PODSUMOWANIE Geny nie są autystami, czyli samotnikami bez kontaktu ze światem zewnętrznym. Geny utrzymują stały kontakt z oto- czeniem, by móc dostosować pracę organizmu do poszcze- gólnych wymogów. Każdy gen posiada aktywator, który w języku specjalistycznym nazywany jest promotorem albo enhancerem. Pod wpływem sygnałów pochodzących z ze- wnątrz dochodzi do stymulacji komórek ciała, co między in- nymi powoduje, że wewnątrz komórki następuje aktywacja sygnałów (tak zwanych czynników transkrypcyjnych), które przyłączają się do aktywatora, dzięki czemu możliwe jest zwiększenie lub ograniczenie aktywności kolejnych przyłą- czonych genów. Umiejętność organizmu dostosowania ak- tywności swoich genów do danej sytuacji lub istniejących w danej chwili warunków środowiskowych nazywana jest regulacją aktywności genów. Doświadczenia w kontaktach międzyludzkich oraz procesy psychiczne nasz mózg prze- kształca w sygnały biologiczne, na przykład w wydzielanie neuroprzekaźników. Neuroprzekaźniki mózgu są w stanie regulować pracę licznych genów zarówno w samym mózgu, jak i w całym organizmie. Mimo iż zależności te są zasad- niczo znane już od jakiegoś czasu, niemiecko-amerykańska grupa badawcza pod przewodnictwem Angeliki Bierhaus i Clemensa Kirchbauma całkiem niedawno dostarczyła osta- tecznych dowodów na to, że stres psychospołeczny może w sposób bezpośredni aktywować czynniki transkrypcyjne i regulować aktywność genów. 29 GENY TO NIE AUTYŚCI ŚWIATOWE BESTSELLERY DLA CIEBIE – SPRAWDŹ: www.wydawnictwovital.pl ODMŁADZANIE KOMÓRKOWE dr Slaven Stekovic Jednym z sekretów odmłodzenia komórek w naszym ciele jest wprowadzanie do naszego życia dwóch bar- dzo istotnych elementów – postu oraz spermidyny. Autor udowadnia, że te bardzo ważne czynniki pozwa- lają uaktywnić w naszym organizmie proces autofagii niezbędny do oczyszczenia z uszkodzonych części ko- mórek, które to właśnie przyczyniają się do starzenia organizmu. Proces ten uruchamiany jest w momencie, gdy przez dzień lub dwa zupełnie nic nie jemy, bądź gdy spożywamy tylko określone produkty bogate w natural- ną substancję – spermidynę. W książce Autor, biolog molekularny, który prowadzi badania na temat starze- nia się oraz zdrowia, prezentuje produkty bogate w spermidynę oraz wskazówki dotyczące stosowania postu terapeutycznego. Pozostań młodym jak najdłużej. WYŁĄCZ GENY NOWOTWOROWE dr Ulrich Strunz Co drugi mężczyzna i niemal połowa kobiet musi się li- czyć z tym, że zachoruje na raka. Nikt nie musi jednak czekać na diagnozę jak na wyrok. Najbardziej rewolucyj- nym odkryciem medycznym w ostatnich latach jest to, że geny powodujące raka mogą być przez nas kontrolo- wane. Zastosowanie programu opisanego w tej książce może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka o oko- ło 35 . Do tego celu wykorzystasz produkty spożyw- cze, które wykazują aktywność przeciwnowotworową. Wystarczy, że do tradycyjnych potraw dodasz czosnek, kapustę, kurkumę czy pomidory. Poznasz zasady diety antyrakowej doktora Johannesa Coya. Autor do swojego programu włącza aktywność fizyczną, a także pozytywne myślenie i relaks jako nieodłączny element zdrowego życia. Już dziś zabezpiecz się przed rakiem. ZAMÓW JUŻ TERAZ TO TAKIE PROSTE www.vitalni24.pl tel. 85 654 78 35 ŚWIATOWE BESTSELLERY DLA CIEBIE – SPRAWDŹ: www.wydawnictwovital.pl NEUROLOGIA ZACHCIANEK dr Judson Brewer Za kształtowanie wszystkich nawyków odpowiada więk- szy wzrost dopaminy w naszym mózgu. Ten neuroprze- kaźnik może również pomóc nam w przyjemny sposób zerwać ze złymi przyzwyczajeniami i pozwolić na stop- niowe tworzenie ich zdrowych odpowiedników. W książ- ce znajdziesz sposoby na pokonanie zachcianek umysłu oraz wyjaśnienie, jak świadomość może łatwo skrócić destrukcyjne nawyki poprzez wzmocnienie samokontroli. Autor uświadamia, jak wyzwolić się od przymusu ciągłe- go sprawdzania facebooka i instagrama, jedzenia fast fo- odów oraz objadania się słodyczami, palenia papierosów czy nadmiernego picia alkoholu. Ponadto dowiesz się, jak wygrać z uzależnieniem od miłości, gonitwy myśli, stresu, rozpraszaczy (na przykład telefonów komórko- wych), które nie pozwalają nam się w pełni skupić. Oczyść umysł z przyjemnością! SAMODYSCYPLINA DLA OPORNYCH Peter Hollins Dzięki tej publikacji nadasz nowy, zdyscyplinowany wymiar swojemu życiu. Staniesz się nieustępliwy i nigdy nie będziesz się poddawał. Dowiesz się, jak najlepsi ćwiczą swoją samodyscyplinę, a także po- znasz czynniki, które napędzają nas do działania na poziomie instynktowym i psychologicznym. Opisane w książce zasady samokontroli pozwolą Ci uwolnić się od wymówek, rozpraszaczy, pokus czy lenistwa. Zaczniesz kształtować produktywne nawyki, aby zwiększyć koncentrację i wzmocnić swoją determina- cję. Poznasz, jak wielki wpływ ma środowisko i krąg społeczny na zwiększenie samodyscypliny. Ta książ- ka, niczym mapa drogowa dla ludzkiej psychiki, pozwoli osiągnąć Ci to, co do tej pory pozostawało tylko marzeniem. Od samodyscypliny do sukcesu. ZAMÓW JUŻ TERAZ TO TAKIE PROSTE www.vitalni24.pl tel. 85 654 78 35 ŚWIATOWE BESTSELLERY DLA CIEBIE – SPRAWDŹ: www.wydawnictwovital.pl NATURALNE TECHNIKI PRZYWRACANIA ZDROWIA Andreas Moritz Autor opisuje związek człowieka ze światem natury w całkowicie nowy sposób i kwestionuje niektóre z naj- trwalszych wierzeń i przekonań człowieka. Dzięki nie- mu zaczniesz świadomie analizować sygnały wysyłane Ci przez własne ciało i uświadomisz sobie, że depre- sja jest po prostu gniewem zwróconym do wewnątrz. Poznasz trzy podstawowe siły życia i dostosowane do nich diety. Wykorzystasz cud świadomego oddychania i pierwotne uzdrawiające dźwięki. Uświadomisz sobie znaczenie zrównoważonego odżywiania i oczyszczania wątroby oraz skorzystasz z własnych zmysłów jako fon- tanny młodości. Będziesz czerpać korzyści ze słonecznej terapii oczu i ćwiczeń dźwiękowych. Autor podpowie Ci również, jak zdrowo oczyszczać uszy i polep- szać zmysł smaku. To Ty decydujesz, jak Ci się żyje! KURACJA ANTYSTRESOWA Peter Beer Stres stał się synonimem przeciążonego obowiązka- mi społeczeństwa. Badania dowodzą, że zachowa- nie zdrowia psychicznego w miejscu pracy stało się dużym problemem, a co trzecia aktywna zawodowo osoba czuje się wyczerpana. Teraz, dzięki publikacji Petera Beera, znanego coacha i autora książek popu- larnonaukowych, będziesz mógł pożegnać stres raz na zawsze! Dowiesz, się dlaczego rezyliencja jest tak ważna w zachowaniu zdrowia psychicznego. Odkry- jesz, czym jest efektywne wypoczywanie i jak spać, aby być wyspanym. Nauczysz się zarządzania emocja- mi oraz porażkami. Poznasz sześć kroków prowadzących do eliminacji stresu i zyskania odporności na niego. Dzięki wyjątkowym strategiom i ćwiczeniom Autora, odzyskasz równowagę, zdrowie i chęć do życia. Stres? Nigdy więcej! ZAMÓW JUŻ TERAZ TO TAKIE PROSTE www.vitalni24.pl tel. 85 654 78 35
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pamięć komórkowa naszego ciała. Jak uzdrowić geny i uwolnić się od dziedzicznych chorób, złych doświadczeń oraz wspomnień
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: