Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00045 002069 12453810 na godz. na dobę w sumie
Państwo, naród i... polityka polska - ebook/pdf
Państwo, naród i... polityka polska - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 286
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-1944-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Wybór pism Balickiego jest ilustracją powiązań między rolą ideologa i polityka a zaangażowaniem w naukę: socjologię, psychologię, filozofię oraz nauki prawne i polityczne. Uzupełniony jest głosami polemicznymi wobec koncepcji katechizmu nacjonalistycznego, sformułowanymi przez Elizę Orzeszkową, Ludwika Krzywickiego [J. Sierpińskiego\ i Włodzimierza Spasowicza. Joanna Kurczewska próbuje ujawniać talenty i umiejętności Balickiego jako oryginalnego konstruktora rzeczywistości społecznej, który w interesujący sposób prowadził metateoretyczny dialog z socjologizmem i psychologizmem francuskim i niemieckim. Zygmunt Balicki należał obok Ludwika Popławskiego i Romana Dmowskiego do grona najważniejszych ideologów i polityków polskiego nacjonalizmu przełomu XIX i XX wieku. Był twórcą ważnych do dziś analiz teoretycznych państwa, kultury politycznej, parlamentaryzmu, nacjonalizmu i egoizmu narodowego. Dał się poznać jako wnikliwy obserwator i badacz polityki oraz jej kontekstów społecznych i kulturowych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Kurczewska Dlaczego warto dziś czytać Zygmunta Balickiego? U podstaw tej antologii, stanowiącej jeden z tomów cyklu Genealogia współ- czesności1, leży przekonanie, że skupienie, z jakim angażujemy się w poznanie różnych idei stosunkowo niedawnej polskiej przeszłości, powinno mieć charak- ter głęboko historyczny i kulturowy. Ma to związek z poczuciem, że znajdujemy się w sferze doświadczeń wymagających usunięcia ze świadomości sporej części (zwłaszcza wyrażanej za pośrednictwem ostrych, radykalnych form świadomo- ści i ideologii) otaczającej rzeczywistości. Ciekawi mnie właśnie ta sprawa: sposób, w jaki od drugiej połowy XIX wie- ku polska nowoczesność wymagała, by wybitna jednostka definiowała swe role równocześnie w nauce, kulturze, ideologii i polityce. Wstęp do antologii powi- nien – jak mi się zdaje – wywołać zainteresowanie Zygmuntem Balickim (1858– 1916) – jednym z przywódców ideologii nacjonalistycznej, który nadal na różne sposoby i z różną intensywnością interweniuje w otaczającą nas rzeczywistość. Będę zatem we wstępie przede wszystkim sygnalizowała istotne pytania i moż- liwe na te pytania odpowiedzi, w tym zwłaszcza odpowiedź na postawione w ty- tule pytanie: dlaczego warto dziś czytać Balickiego? Chciałabym w tym miejscu zapowiedzieć dwie, moim zdaniem najważniejsze, próby odpowiedzi (a może tylko podpowiedzi pod adresem czytelników) na nie. Po pierwsze, pragnęłabym wskazać na przynależność pokoleniową, która uczyniła Balickiego osobą dramatyczną. Po drugie, zaznaczyć, że wielość peł- nionych przez niego ról życiowych, choć została już całkiem nieźle rozpoznana przez niemałe grono badaczy dziejów polskiego nacjonalizmu2 (w tym przy- 1 Przede wszystkim ideowej genealogii polskiej współczesności, zob. program badawczy Marcina Króla i jego zespołu. 2 Mam tu na uwadze przede wszystkim B. Grotta, A Dawidowicz i P. Korysia. Ci auto- rzy poświęcili rzetelne i interesujące pod względem stawianych pytań monograficzne ujęcia twórczości Balickiego; trzeba też tu przywołać nazwiska takich znawców twórczości J.L. Po- pławskiego i R. Dmowskiego, jak G. Krzywiec, K. Kawalec czy T. Kulak, a także historyków kultury, takich jak N. Bończa-Tomaszewski czy K. Wrzesińska, sytuujący myśl programową i biografie trzech wybitnych twórców polskiego nacjonalizmu w różnych typach kontekstów kulturowych. 8 Joanna Kurczewska wódców duchowych Narodowej Demokracji), nadal „potrzebuje” różnego typu prób wiązania ze sobą tych ról, ale z jakiegoś dobrze sformułowanego punktu widzenia, który byłby wyraźnie ulokowany poza bieżącą polityką i ideologią na- rodową, dawną czy obecną. Sądzę, że takim punktem obserwacyjnym nie jest ani polityka zakorzenio- na w zmiennym „tu i teraz”, ani jej biegun – teoria narodu w różnorodnych kontekstach, takich jak prądy umysłowe, tradycje czy uniwersalne interpreta- cje – lecz teoria społeczna, głównie socjologiczna (ale o znaczących ambicjach filozoficznych), uwzględniająca napięcie między rozumem a uczuciami, ładem a konfliktem, wspólnotą a zrzeszeniem. W całej antologii zajmuję się stanem połączeń między teorią społeczną a zwyczajną, nastawioną na bieżące cele i środki polityką oraz edukacją naro- dową (można powiedzieć, że antologia podporządkowana jest teorii, a nie kon- kretnej polityce narodowej jako polityce bieżącej). Mając głównie na uwadze oryginalność tych powiązań (poszczególnym rodzajom tej oryginalności bę- dzie poświęcone kolejnych pięć części antologii), ale także zachodzące między nimi napięcia i zakłócenia (na nie będę zwracała uwagę głównie we wstępie do antologii), będę chciała uwypuklić różne rodzaje fascynacji Balickiego kwe- stiami uspołecznienia, w tym także uspołecznienia „przez naród”, a zwłaszcza przez zbiorowe odzyskiwanie niepodległości narodowej, i jednocześnie od- sunąć na drugi plan zagadnienia wolności i wyborów jednostkowych. Innymi słowy, w antologii i we wstępie pragnę zwrócić uwagę zarówno na to, czym Balicki był głęboko zainteresowany, jak i na to, czego nie uwzględnił w swojej po- lifonicznej twórczości. Takie nastawienie do biografii i twórczości bohatera antologii, inne niż u większości badaczy jego twórczości, polega na zajęciu się zaangażowaniami Balickiego w wiedzę o społeczeństwie, państwie, prawie i polityce, a zwłasz- cza w socjologię (a właściwie w niejeden typ refleksji socjologicznej). Sądzę, że następnym poważnym zadaniem dla badaczy biografii i twórczości Bali- ckiego jest napisanie książki z tej właśnie perspektywy, to jest z perspektywy, w której „psychologia społeczna” i wszystko, co z nią jest związane, będzie istotniejsze, bardziej inspirujące niż diagnoza postaw urzędników czy zdrady konserwatystów i kłamstwa polityczne socjalistów. Będę zatem we wstępie próbować ujawnić talenty i umiejętności Balickiego jako oryginalnego kon- struktora rzeczywistości społecznej, który w interesujący sposób prowadził metateoretyczny dialog z socjologizmem i psychologizmem francuskim i nie- mieckim. Myślę, że Balickiemu należy się od badacza, zwłaszcza socjologa, politologa czy historyka idei, uznanie za oryginalność teoretyczną, za – często wyrafinowane teoretycznie – próby uczynienia z kolektywizmu czegoś więcej niż tylko podstawy dla radykalizmów społecznych i populizmów. Chodzi mi o to, aby antologia i wstęp pozwoliły zobaczyć twórczość Balickiego zarówno poza szerszym, jak i węższym ujęciem recepcji polityki i ideologii nacjonali- stycznej z przełomu XIX i XX wieku. Ważne jest, aby czytelnik, pamiętając Dlaczego warto dziś czytać Zygmunta Balickiego? 9 o meandrach jego wyborów politycznych, o przechodzeniu od socjalizmu do prorosyjskiego nacjonalizmu, mógł zauważyć jego interesującą refleksję na te- mat społeczeństwa obywatelskiego, mechanizmów rozwiązywania konfliktów czy budowania wielowarstwowej pamięci kulturowej; last but not least, by mógł prześledzić niezmiernie pomysłowe rekonstrukcje zarówno typów emocji, jak i roli emocji w życiu zbiorowym, w budowaniu mocnych podstaw kultury na- rodowej i ideologii „wszystkich Polaków”. Czytając antologię, należy – moim zdaniem – nie tylko mieć na uwadze, że Balicki-teoretyk wart jest jeśli nie dyskusji z jego poglądami, to przynajmniej rozszerzonej wiedzy o jego wkładzie w naukę o społeczeństwie i polityce, ale także nie zapominać o jego przynależności do jednego z najtragiczniejszych po- koleń nowoczesnych Polaków. Trzeba pamiętać, że Balicki to obok Jana Ludwika Popławskiego (1854–1908) i Romana Dmowskiego (1864–1939) jeden z Wielkiej Trójki polskiego nowo- czesnego ruchu narodowego z przełomu XIX i XX wieku. Ten niezwykle wielo- wymiarowy człowiek – uczony i dziennikarz, intelektualista i organizator życia partyjnego, ideolog i czynny polityk – należał, z perspektywy polskich zmagań o wolność, do pokolenia osobliwie tragicznego. Podobnie jak cztery lata od nie- go starszy Popławski, urodził się w rodzinie szlacheckiej o tradycjach patriotycz- nych, „przeniesionej do miasta”, i zmarł krótko – dwa lata – przed zakończeniem I wojny światowej, podczas gdy Popławski – osiem lat przed odzyskaniem przez Polaków niepodległości. Obaj ojcowie-założyciele ruchu urodzili się w latach pięćdziesiątych XIX wie- ku, a więc należeli do pokolenia, które znało wolną Polskę nie z własnych do- świadczeń życiowych, lecz z dokumentów rodziny czy świadectw kultury naro- dowej. Z powodu przedwczesnej śmierci nie było im dane świętować narodzin II Rzeczypospolitej. To, co napisał o Popławskim we Wstępie do Wyboru pism tego autora Piotr Koryś, można prawie bez zmian odnieść do Balickiego: „Tra- gizm Popławskiego wynika z tego, że jego pokolenie wiedziało, jak beznadziejną sprawą są powstania, jak dramatycznie kurczą się obszary polskości w procesie administrowanej z zewnątrz modernizacji”3. Takie właśnie doświadczenie przynależności do pokolenia, rzec można „pomostowego” – ludzi, którzy urodzili się w niewoli, ale umarli już w wolnej Polsce, w II Rzeczypospolitej – lub pokolenia zmarłych przedwcześnie, jak w przypadku Balickiego i Popławskiego, pokolenia tragicznego, narodowo nie- spełnionego, łączyło Balickiego z Popławskim i oddalało obu od młodszego od nich Dmowskiego. Temu ostatniemu udało się nie tylko dożyć niepodległości, ale w tej nowej rzeczywistości wcielić w życie wiele ideałów ze swoich wcześ- niejszych wizji polityki polskiej. Co więcej, pomogło to wzmocnić znaczenie 3 P. Koryś, Wstęp, w: J.L. Popławski, Naród i polityka: wybór pism, Kraków 2012, Ośrodek Myśli Politycznej, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagielloń- skiego, s. XXI–XXII. 10 Joanna Kurczewska i wpływy Myśli nowoczesnego Polaka oraz niemalże unieważnić rolę katechizmu nacjonalistycznego skonstruowanego przez Balickiego. Innymi słowy, to hi- storia w dużej mierze zadecydowała o tym, że tylko Dmowski, a nie Balicki i Popławski, zawładnął wyobraźnią zbiorową późniejszych polskich nacjona- listów, a także – w niemałym stopniu – ukształtował wyobraźnię obywateli II i III RP. Tego rodzaju doświadczenie sprawiło, że przekształcenie zastanych – real- nych i wyobrażonych – zaborowych polskich tożsamości w jedną zintegrowaną, ponadzaborową całość narodowo-państwową, połączone z uobywatelnieniem członków narodu polskiego na gruncie procesów demokratycznej emancy- pacji, było nie tylko Ideess directricess, ale i konkretnymi zadaniami bieżącej polityki wspartej na nauce i całościowych wizjach polityki. Ten rodzaj do- świadczenia, dodajmy, uzasadniał nie tylko czerpanie inspiracji z wszystkich możliwych zasobów intelektualnych, ale i stosowanie ostrych środków poli- tycznych. * Dlaczego warto dziś czytać Balickiego? Pragnęłabym, aby powyższe opi- nie zwróciły uwagę czytelnika na oryginalność teoretyczną różnych gatunków twórczości Balickiego. Rozprawia się on teoretycznie z polskim losem nie w ka- tegoriach etnograficznych, jak Popławski, czy w kategoriach historiozofii „nor- malizującego się” narodu polskiego, jak Dmowski. Balicki czyni to w kategoriach psychokulturowych, czerpiąc z różnych prądów socjologicznych, psychologicz- nych i prawoznawczych, interesująco uczestnicząc w sporach o możliwość łą- czenia zasad demokracji z zasadami wspólnotowymi. Chciałabym również, aby zwróciły one uwagę na złożoność doświadczeń ostatniego zaborowego pokolenia tragicznego, a dla niektórych – tak jak Dmow- skiego – „pomostowego”, aby w tym doświadczeniu wyjść poza dychotomizujące schematy: absolutnej wierności wobec narodu i tradycji narodowej lub apostazji narodowej. Innymi słowy, chodzi o to, by w interpretacji doświadczenia tego pokolenia uniknąć Scylli „schyłkowej postaci heroizmu narodowego” i Charybdy „banalności modernizującego się cywilizacyjnie, ekonomicznie i kulturowo spo- łeczeństwa”. Zaangażowania naukowe i najważniejsze wybory teoretyczne Polifoniczność, system i współczesność Scharakteryzowanie zaangażowań naukowych Balickiego wydaje się przedsię- wzięciem wielce trudnym. Był on uczonym, o którym się kiedyś mówiło, że jest obecny – i to z sukcesem – w różnych naukach. Dziś powiedzielibyśmy o nim, że
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Państwo, naród i... polityka polska
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: