Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00541 008045 13453128 na godz. na dobę w sumie
Paradygmaty współczesnego kina - ebook/pdf
Paradygmaty współczesnego kina - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 206
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9539-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).
Książka jest kolejnym (po publikacjach: Perspektywy badań nad kulturą, red. Ryszard W. Kluszczyński, Anna Zeidler-Janiszewska; Katarzyna Prajzner, Tekst jako świat i gra. Modele narracyjności w kulturze współczesnej; Blanka Brzozowska, Spadkobiercy flâneura. Spacer jako twórczość kulturowa – współczesne reprezentacje; Kamila Żyto, Strategie labiryntowe w filmie fikcji; Dagmara Rode, Polityka w pierwszej osobie: twórczość Dereka Jarman; Trajektorie obrazów. Strategie wizualne w sztuce współczesnej, red. Ryszard W. Kluszczyński, Dagmara Rode) tomem serii SZTUKA – MEDIA – KULTURA pod red. prof. R. W. Kluszczyńskiego. Stanowi próbę wskazania paradygmatów współczesnego kina – poprzez ukazanie paradygmatów współczesnej narracji filmowej (labirynt i kłącze); przybliżenie paradygmatu kina blockbusterowego; porządkującą analizę kina interaktywnego; rekonesans związany z dokumentem interaktywnym; rzut oka na crowdfunding, stanowiący zapowiedź nowego modelu finansowania kina; spojrzenie na esej audiowizualny z perspektywy genologicznej i historycznej; próbę kategoryzacji kina 3D; przypomnienie niemieckich realizacji dokumentalnych stacji ARD i ZDF (lata 2006-2008); dostrzeżenie zwyczajnego realizmu i kina mówionego we współczesnej odsłonie; wnikliwą analizę postmodernistycznego kodu w filmach Leosa Carakasa; wskazanie sposobów funkcjonowania westernu w amerykańskim kinie współczesnym. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ryszard W. Kluszczyński, Tomasz Kłys, Natasza Korczarowska-Różycka – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Mediów i Kultury Audiowizualnej 91-404 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Eugeniusz Wilk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Grzegorz Laszuk © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06681.14.0.K ISBN 978-83-7969-538-6 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-539-3 (wersja elektroniczna) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp (Tomasz Kłys, Ryszard W. Kluszczyński) ....................................................................... 7 Małgorzata Jakubowska, Kamila Żyto – Labirynt i kłącze – paradygmaty współczesnej narracji filmowej ................................................................................................................. 11 Krzysztof Jajko – Nadmiar na sprzedaż. Wstęp do opisu paradygmatu kina blockbustero- wego .................................................................................................................................... 23 Ryszard W. Kluszczyński – Kino interaktywne – porządkowanie pola ............................... 41 Dagmara Rode, Paweł Sołodki – Dokument interaktywny – rekonesans .......................... 75 Blanka Brzozowska – Crowdfunding – nowy model finansowania kina? ............................ 87 Bartosz Zając – Esej audiowizualny – w stronę historii ......................................................... 99 Michał Pabiś-Orzeszyna – Historia na naszych oczach? Kino 3D i retoryka rewolucji ...... 113 Konrad Klejsa – Drezno i Gustloff – miejsca pamięci niemieckich ofiar II wojny światowej i ich reprezentacje w filmach telewizyjnych stacji ARD i ZDF z lat 2006-2008 .............. 133 Patryk Łapczyński – Niewidzialna kamera. W stronę zwyczajnego realizmu i kina mówio- nego ..................................................................................................................................... 153 Adam Cybulski – Dezorientacja, nadmiar, cytat. O postmodernistycznym kodzie w filmach Leosa Caraksa .................................................................................................................... 167 Tomasz Szczęsny – Sposoby funkcjonowania westernu w amerykańskim kinie współcze- snym .................................................................................................................................... 189 Noty o autorach ........................................................................................................................... 203 Wprowadzenie Prezentowany tom gromadzi teksty podejmujące tematykę przemian, ja- kim podlegało kino, rozumiane jako fenomen medialny (techniczny i technolo- giczny), instytucjonalny oraz estetyczny. Przemiany te szczególnie intensywnie dokonywały się w dwóch ostatnich dekadach, choć we wszystkich wymienio- nych aspektach ich początki sięgają w zasadzie lat sześćdziesiątych minionego stulecia, okresu filmowego buntu nowofalowego i początku zmian technologicz- nych w kinie, zatem niniejszy zbiór traktuje nie tylko (choć przede wszystkim) o kinie najnowszym, ale poniekąd – o kinie ostatniego półwiecza, czy też przed pięćdziesięciu laty zainaugurowanym. Autorzy i autorki zamieszczonych w tomie tekstów kierują uwagę ku wy- branym zagadnieniom współczesnego kina. Wśród nich znajdują się rozważa- nia dotyczące problematyki tendencji stylistycznych, które w sposób szczegól- ny tworzą oblicze dzisiejszego kina, problematyki genologicznej, produkcyjnej i dystrybucyjnej. W wielu tekstach podejmuje się próby odpowiedzi na pytania, jak się zmieniły (jak się zmieniają) tendencje filmowe, obecne w kinie od dłuż- szego czasu, jaki mają wpływ na swoje filmowe otoczenie, jakie nowe zjawiska przeobrażają ogólny obraz kina. Przedmiotem uwagi staje się też zmiana tech- nologiczna w kinie i wynikające z niej konsekwencje dla różnych wymiarów kina i twórczości filmowej. Formułowane w tomie pytania i proponowane odpo- wiedzi są bliskie konkluzji o charakterze paradygmatycznym, a nie jednostko- wym, nawet, jeśli punktem wyjścia staje się twórczość wybranego artysty bądź nawet pojedyncze dzieło. Małgorzata Jakubowska i Kamila Żyto, w otwierającym tom wspólnie napisanym tekście, zwracają uwagę na dwa istotne we współczesnym kinie – przede wszystkim artystycznym – paradygmaty narracji filmowej, strukturo- wanej bądź to jako labirynt, bądź po deleuzjańsku – jako kłącze. Niewątpliwie te nieklasyczne tryby, rozwijające się od czasów rozkwitu kina artystyczne- go w latach sześćdziesiątych, wkroczyły z czasem do kina mainstreamowego, przygotowanego na takie innowacje przez „uludycznienie” estetyki postmoder- nistycznej oraz inwazję nieciągłych, nielinearnych porządków wizualnych, wy- wodzących się z reklamy czy wideo muzycznego Przemiany eklektycznej estetyki postmodernizmu filmowego i chyba też jej wyczerpanie opisuje z kolei Adam Cybulski na przykładzie twórczości Leosa Caraksa, prezentowanego niegdyś jako twórca „neobarokowy”. Z kolei este- tyka dość minimalistycznego dialogowego kina w statycznych ujęciach, którą konsekwentnie stosował do końca swej niedawno zamkniętej twórczości Eric Rohmer, okazała się nadspodziewanie żywotna i stosowalna także w kinie 8 Tomasz Kłys, Ryszard W. Kluszczyński popularnym, o czym świadczy artystyczny i frekwencyjny sukces trylogii Ri- charda Linklatera Przed wschodem słońca, Przed zachodem słońca i Przed pół- nocą – o czym pisze w swym artykule Patryk Łapczyński. Trzy artykuły tomu sytuują się w obszarze filmowej genologii, unaocz- niając przemiany, jakie w niej zaszły pod wpływem zarówno ewolucji form gatunkowych, jak też przemian technicznych i technologicznych. Bartosz Za- jąc opisuje ciągle mało rozpoznany gatunek eseju filmowego, uwzględniając jego prehistorię z lat dwudziestych XX wieku, rozkwit w latach sześćdzie- siątych i współczesną metamorfozę, skorelowaną na przykład w twórczości Haruna Farockiego czy Jean-Luc Godarda z przemianą medialną (a także ideowymi postawami autorów). Z kolei Krzysztof Jajko wnikliwie analizuje paradygmatyczny genre kina mainstreamowego – blockbuster – wskazując, że nie fabularność, a „naddatek” (excess w terminologii Kristin Thompson) w postaci nierealistycznego wydłużania w czasie czysto kinematograficznej spektakularności (superwidowiskowe efekty digitalne) stanowi o jego istocie i atrakcyjności dla odbiorców. Wreszcie Tomasz Szczęsny opisuje współcze- sny „western po śmierci westernu”, wykazując, że ten niegdyś podstawowy i bardzo popularny gatunek nie tyle umarł, ile ewoluował ku artystycznemu kinu dla koneserów, egzemplifikowanemu przez ostatnie osiągnięcia Clinta Eastwooda czy Quentina Tarantino, czerpiącemu nie z tradycji gatunkowej ale ze współczesnych dyskursów kulturowych. Z tekstem Krzysztofa Jajki koresponduje artykuł Michała Pabisia-Orzeszy- ny, opisujący teoretyczną debatę i strategie reklamowe związane z techniką 3D ekspansywną na przestrzeni kilku ostatnich lat w kinie głównego nurtu. Autor demonstruje, jak debata teoretyczna na ten temat powiela historyczny wzór technologicznego determinizmu z tekstów sprzed wielu lat, a marketingowe chwyty i slogany współczesności powtarzają te sprzed ponad półwiecza. Trochę osobny w niniejszym tomie, ale bardzo istotny dla kształtowanego w nim obrazu współczesnego kina jest artykuł Konrada Klejsy, unaoczniający, jak polityka historyczna realizuje się poprzez paradygmat mainstreamowego gatunku, jakim jest film historyczny. Tekst Klejsy stanowi wnikliwą anali- zę przemiany jaka dokonuje się w niemieckim kinie wobec problematyki na- zizmu. Zmiana stosunku do nazistowskiej przeszłości i rozpowszechnienie się w mainstreamowym filmie niemieckim i produkcjach telewizyjnych perspekty- wy, którą można by ująć w formule: „Niemcy – ofiary wojny”, to fenomen, który prowokuje dyskusje polityczne, a jednocześnie skłania do refleksji nad rolą kina jako organizatora społecznej i narodowej wyobraźni. Teksty Ryszarda W. Kluszczyńskiego, Blanki Brzozowskiej oraz Dagmary Rode i Pawła Sołodkiego wykraczają poza tradycyjny obszar kina, jakie dotąd dominowało: filmów fabularnych oglądanych w kinoteatrach bądź na innych dyspozytywach (telewizor, magnetowid). Przemiany, jakie opisują, mają wymiar technologiczny i techniczny (cyfrowość, interaktywność), instytucjonalny (film w galerii sztuki, w muzeum, w sieci), ekonomiczny (nowy sposób finansowana w crowdfundingu czy przy realizacji dokumentów internetowych), wreszcie es- tetyczny i percepcyjny (interaktywność, otwartość, zwrotność, aleatoryczność Wstęp 9 etc.). Prowadzą one poza obszar kina, jaki dotąd znaliśmy i każą zastanawiać się, czy mówimy przy tej okazji o przyszłości kina, czy o jego końcu. Ryszard W. Kluszczyński podejmuje problematykę kina interaktywnego, sytuując ją na szerokim tle kina cyfrowego i współczesnych przeobrażeń kul- turowych. Proponuje ogląd zagadnień interaktywności w kinie poprzez wyod- rębnienie i analizę trzech perspektyw badawczych, obecnych we współczesnej refleksji nad kinem interaktywnym i trzech wyłaniających się z nich para- dygmatów, w których kino interaktywne jest sytuowane i dyskutowane. Klusz- czyński formułuje też typologię rodzajów kina interaktywnego, jakie ukształ- towały się w praktykach filmowych i artystycznych, poczynając od roku 1967, czyli od prezentacji Kinoautomatu Radúza Činčery, uznawanego za pierwsze interaktywne dzieło filmowe. Dagmara Rode i Paweł Sołodki poddają refleksji młody, ale niezwykle dy- namicznie rozwijający się fenomen web documentary, interaktywnego kina dokumentalnego w Internecie. Przeprowadzają teoretyczną analizę składają- cych się na niego zjawisk, jak również dokonują analizy samego pojęcia oraz podejmują refleksję nad różnorodnością jego przejawów, uwarunkowaniami technicznymi i instytucjonalnymi. W rozwoju sieciowego dokumentu interak- tywnego dostrzegają zarówno konsekwencje estetyczne, jak i nowe możliwości kształtowania praktyk społecznych. Blanka Brzozowska podejmuje problematykę społecznego finansowania kina. Analizuje zagadnienia crowdfundingu, jego pojęcie, rodowód i współcze- sne uwikłania w różnorodne praktyki społeczne, a także perspektywy dalszego rozwoju. Rozważa też jego konsekwencje dla problematyki twórczości i autor- stwa w filmie, zagadnienia dystrybucji i promocji oraz wpływ społecznego fi- nansowania na rozwój i przeobrażenia kina niezależnego. Wszystkie zgromadzone w tomie Paradygmaty współczesnego kina teksty stanowią próbę nakreślenia obrazu dzisiejszego kina, fragmentarycznego rzecz jasna, bo innego nikt świadomy złożoności współczesnej kultury nie ośmieli się obecnie proponować. Obrazu, w którym kontynuowane wątki z przeszłości splatają się z nowonarodzonymi tendencjami, tradycyjne struktury wchodzą w dialog z najnowszymi technologiami, a niegdysiejsze wizje kina konfronto- wane są z jego aktualnymi koncepcjami. Tomasz Kłys, Ryszard W. Kluszczyński Małgorzata Jakubowska, Kamila Żyto Uniwersytet Łódzki Labirynt i kłącze – paradygmaty współczesnej narracji filmowej Współczesne kino głównego nurtu podlega coraz większej dywersyfikacji. W dobie postępującej medializacji X Muza stoi w obliczu konieczności rozsze- rzenia i zróżnicowania swojej oferty. Celem jest spełnienie oczekiwań jak naj- szerszego grona potencjalnych odbiorców, zazwyczaj posiadających swobodny dostęp do wielu form przekazów audiowizualnych. Zróżnicowanie i złożoność paradygmatów narracyjnych wykorzystywa- nych w mainstreamowym filmie współczesnym jest jednym z przykładów dą- żenia kina do dotrzymania kroku mediom oferującym bardziej skomplikowane struktury organizacji tekstu. Z jednej strony więc współczesne kino głównego nurtu zmienia swoje oblicze pod wpływem form narracyjnych, preferowanych przez nowe media (np. Internet czy gry komputerowe) i dla nich charaktery- stycznych, z drugiej asymiluje strategie narracyjne dotychczas wykorzystywa- ne głównie na gruncie kina autorskiego czy awangardowego. Jest to oczywiście możliwe dzięki wyższemu poziomowi audiowizualnej świadomości i edukacji widzów, na co dzień stykających się z nielinearnymi formami narracyjnymi. Labirynt i kłącze to „paradygmaty” współczesnej narracji filmowej szczególnie chętnie dziś wykorzystywane w kinie, także gatunkowym kinie głównego nur- tu. Warto więc podjąć próbę ich opisania i dookreślenia, a jednocześnie wska- zania zasadniczych różnic i podobieństw pomiędzy tymi modelami. 1. Labirynt jako struktura narracyjna Błędnik, a więc labirynt, w różnych tekstach kultury powraca jako wizu- alny motyw, symbol, metafora, ale także – jeśli nie przede wszystkim – jako matryca modelująca strukturę narracyjną konkretnego dzieła. Zwłaszcza w filmie labiryntowe struktury narracyjne przeżywają swój renesans. Od- najdziemy je zarówno w kinie popularnym, jak i artystycznym. Błędnik jako specyficzny sposób organizacji przestrzeni narzuca swój konstrukcyjny rygor 12 różnym poziomom dzieła filmowego, może determinować wygląd miejsc die- getycznych, kształtować w filmie czas, ale i dominować nad obydwoma tymi warstwami dzieła filmowego. Labirynt w kulturze to nie tylko obdarzony licz- nymi znaczeniami symbol związany z mitem, ale przede wszystkim struk- tura, a więc zespół formalnych parametrów, które stają się cechami filmowej czasoprzestrzeni, a co za tym idzie – konstrukcji całej narracji. Ponadto narracja, którą zdefiniujemy jako labiryntową znacząco wpływa na doświadczenie odbiorcy i bohatera. Wędrowiec, którego drogę stanowi labirynt, znajduje się w specyficznej sytuacji, nieporównywalnej z sytuacją żadnego innego człowieka. Jest on więźniem przestrzeni, którą penetruje, ale paradoksalnie więźniem obdarzonym swego rodzaju wolnością wyboru. Bywa kojarzony z Benjaminowską figurą flâneura, lecz błądzenie i wędrówka jest dla niego rodzajem wewnętrznego bądź zewnętrznego nakazu, a nie dobrowolnym życiowym wyborem. Ma w sobie trochę z Wiecznego Tułacza, choć nigdy nie rusza się z jednego miejsca. Sporo łączy go z wagabundą, ale trudno założyć, że – jak wagabunda – lubi ten rodzaj włóczęgi. Paulo Santarcangeli – autor Księgi labiryntu – już na wstępie swoich roz- ważań zastrzega: Im więcej łamiemy sobie głowę, tym lepiej zdajemy sobie sprawę, że przedmiot naszego zain- teresowania, będąc labiryntem także i pod tym względem, nie da się rozwikłać przez defini- cję, która ujmowałaby go całkowicie i bez dwuznaczności. Zadowólmy się więc określeniem: «kręta trasa, na której czasem bez przewodnika łatwo jest zgubić drogę»1. Jeśli więc da się stworzyć definicję labiryntu, to będzie ona definicją wy- liczającą cechy wspólne większości labiryntów, aby na ich podstawie pokazać ideę, jaką rządzi się ta struktura, a wraz z nią struktura filmowych narra- cji labiryntowych. Definicja taka powinna także uwzględniać doświadczenie związane z obcowaniem z błędnikiem. Penelope Reed Doob i Werner Senn2 wskazują dwa typy form labirynto- wych: unicrusal (labirynt, który ma tylko jedną, lecz długą, krętą i męczącą drogę, zwany też typem kreteńskim lub dedalijskim) i multicrusal (jego kon- strukcja opiera się na konieczności podejmowania ciągłych wyborów, bowiem co rusz wędrowiec napotyka na rozwidlenia czy ślepe korytarze). Jednak to labirynty typu multicrusal zdominowały nasze myślenie, zdecydowanie wypie- rając ze świadomości labirynty unicrusal, stąd współczesna narracja filmowa przybiera kształt błędnika wielu dróg wyboru. Mówiąc o tego rodzaju skom- plikowanej strukturze, trzeba podkreślić, że sposób jej organizacji jest zawsze celowy, a więc zaplanowany i przemyślany. Istnienie takiej formy nigdy nie pozostaje dziełem przypadku, nigdy nie jest pozbawione sensu, zawsze wynika z pewnego, z góry powziętego, założenia. Chwyty, techniki i rozwiązania (roz- widlenia, ślepe korytarze itp.), służące zbudowaniu konstrukcji labiryntowej, 1 Paulo Santarcangeli, Księga labiryntu, przeł. I. Bukowski, Warszawa 1982, s. 41. 2 Patrz: Werner Senn, The Labyrinth as a Structural Principle in Narrative Texts, [w:] The Structure of the Text, ed. Fries Udo, Tübingen 1987; Penelope Reed Doob, The Idea of the Laby- rinth from Classical Antiquity throught the Middle Ages, New York–London 1993. Małgorzata Jakubowska, Kamila Żyto 13 stosowne są nie jednorazowo, lecz systematycznie, z rozmysłem i dużą czę- stotliwością. Zasadą rządzącą błędnikiem będzie więc metodyczność myśle- nia, zwodzenia, wprowadzania w błąd. Metodyczna jest także ambiwalencja, główna zasada rządząca labiryntem. Jeden z jej podstawowych przejawów to rozdźwięk między chaosem na poziomie doświadczenia i porządkiem, jeśli cho- dzi o zamysł organizacyjny labiryntowej struktury. Elżbieta Rybicka pisze: […] labirynt – jako metafora aporii logicznej – już w swych początkowych dziejach niesie ze sobą ryzyko zabłądzenia i brak rozstrzygnięcia [...] jest on paradoksalnym splotem – pokręt- ną i zawikłaną, a jednocześnie misterną konstrukcją, bezwładnym, a celowym uporządkowa- niem przestrzennym, emblematem logosu i jego aporią [podkr. – K.Ż.]3. Anna Olejarczyk zauważa z kolei: „Labirynt to splot zagadek ontologicz- nych i etycznych. Węzeł logosu powstaje, jest dostrzegany, ale też – paradoksal- nie – możliwy do rozsupłania tylko dzięki boskiemu i demonicznemu jednocze- śnie darowi rozumu”4. Labirynt to skrajny produkt rozumu, jego najbardziej skomplikowany wykwit, celowo sugerujący chaos. Zasadami rządzącymi labiryntową strukturą, ortodoksyjnymi i liberal- nymi równocześnie, są więc opisywane powyżej: metodyczność i celowość, roz- pięcie między logosem i chaosem, porządkiem a brakiem ładu oraz dominanta sprzeczności i ambiwalencji. Oprócz tych ogólnych wyznaczników, regulujących budowę struktury, wpływających na doświadczenie tak zorganizowanej prze- strzeni, istnieją jeszcze jej cechy podporządkowane owym zasadom i je realizują- ce. Pierwszą kwestią wymagającą poruszenia jest zamknięcie i wyizolowanie, które jednocześnie sprzężone jest z poczuciem względnej otwartości, bowiem za każdym zakrętem, pojawiają się nowe możliwości, potencjalne drogi jeszcze niepoznane, a prowadzące w zupełnie nowe, choćby tylko pozornie, rejony, dają- ce nadzieję na ucieczkę. Labiryntowa struktura to także, z jednej strony, brak, z drugiej zaś – nadmiar, a więc redundancja. Brak wynika z zamknięcia prze- strzeni błędnika i powoduje poczucie unieruchomienia i bezwładu, nadmiar zaś prowadzi do niemożności wyczerpania wszystkich dróg, zapewnia pozór ciągłe- go podążania do przodu, jednocześnie stanowi o monotonii tego procesu. Rów- nolegle więc w obrębie labiryntu istnieją progresywność i dygresywność pro- cesu poznawczego. Nadmiar przestrzeni, o którym była mowa, jest rezultatem kolejnej cechy labiryntowej, a mianowicie multiplikacji. Jak pisze Rybicka: Do specyficznie labiryntowych efektów zaliczyć także należy różnego rodzaju powtórzenia. Analogicznie do błądzenia w pokrętnych korytarzach i nieuchronnych powrotów do tych sa- mych miejsc repetycje pełnią funkcję, po pierwsze retardacyjną, odraczającą progresywny ruch (fabuły, myśli) i rozwiązanie, po drugie, podkreślają znaczenie samego procesu docho- dzenia i aktywności poznawczej wobec nieosiągalnego celu5. 3 Elżbieta Rybicka, Formy labiryntu w prozie polskiej XX wieku, Kraków 2000, s. 14–15. 4 Anna Olejarczyk, „Labirynt absurdu, absurd labiryntu”, „Acta Universitatis Wratislavien- sis” 1998, nr XXXIII, s. 52. 5 E. Rybicka, op. cit., s. 46. Labirynt i kłącze – paradygmaty współczesnej narracji filmowej 14 Owo namnażanie przestrzeni związane jest z kolei z inną „chorobą”, która trawi labiryntowe struktury, a mianowicie fragmentarycznością. W labi- ryncie nie ma bowiem idealnych replik, są tylko ich złudzenia. Choć wydaje nam się, że byliśmy już w konkretnym korytarzu, pokonaliśmy dane rozwidle- nie, podjęliśmy jakąś decyzję i przyjęliśmy jej skutki, to po chwili okazuje się, że znajdujemy się w miejscu i sytuacji pozornie podobnej, przekształcającej się w inną, także już nam znaną. Labirynt jest bowiem zestawieniem, kompilacją fragmentów różnych miejsc, ich powieleniem i niepełną rekonstrukcją, której zasadą jest podobieństwo i różnica jednocześnie. 2. Kłącze jako proces narracji Umberto Eco zaproponował w Dopiskach na marginesie „Imienia róży” strukturę kłącza jako ponowoczesną formę labiryntu6. Badacz odwołuje się do filozofii postmodernistycznej i z niej wywodzi przemiany następujące w narra- cji i swoistą ewolucję struktury labiryntu. Kontekstem są tutaj rozważania Gil- lesa Deleuze’a i Felixa Guattariego, traktujące książkę-kłącze jako przeciwień- stwo wobec modelu drzewa i korzeni (palowego i wiązkowego), które obrazują tradycyjny, metafizyczny system myślenia opartego na władzy rozumu. Kłącze jest w ich ujęciu „modelem” myśli nomadycznej; nie tyle wyraża strukturę, co proces. Myśl nomadyczna – nowy wizerunek filozofii, którą postulują filozo- fowie, przywołując kłącze – charakteryzuje „nieobecność arche, organizującej zasady, jak i nieobecność apriorycznego ładu, w oparciu o arche konstytuowa- nego. Ta nieobecność modelu, centralnego miejsca, czyni z układu system zde- centrowany czy też centryczny, tworzony przez rozbieżne (dywergentne) serie elementów”7. W ujęciu botanicznym kłącze to dziczka, skomplikowany system pędów, podziemnych lub naziemnych korzeni i odrostów. Jednak metafora do- tyczy zarówno procesu myśli, jak i wyobrażenia świata: rośliny tworzą kłącze z wiatrem, słońcem, deszczem, z wirusami, bakteriami, zwierzętami i ludź- mi. Rhizome charakteryzują zasady łączności (dowolny punkt kłącza można połączyć z innym), heterogeniczności (kłącze jest niejednorodne, tworzy sieć powiązań między różnorodnymi elementami), wielości (łatwość multiplikacji) oraz nie-znaczącego zerwania (system odnawialny, nieustannie zmieniający się)8. Zasady, które nie określają reguł porządku. Wręcz przeciwnie – generują nieporządek: nieograniczony rozrost, spontaniczność i chaotyczność kłącza. 6 Umberto Eco, Dopiski na marginesie „Imienia róży”, [w:] idem, Imię róży, przeł. A Szyma- nowski, Warszawa 1996, s. 613. 7 Bogdan Banasiak, Filozofia Gillesa Deleuze’a – fragmenty, [w:] Foucault, Deleuze, Derrida, red. Bogdan Banasiak, Kajetana M. Jaksender, Andrzej Kucner, Toruń 2011, s. 176. 8 Por. Gilles Deleuze, Felix Guattari, Kłącze, przeł. Bogdan Banasiak, „Colloquia Communia” 1988, nr 1–3, s. 221–237. Analizę kategorii kłącza na tle filozofii Deleuze’a znajdzie czytelnik także w pracy: Małgorzata Jakubowska, Teoria kina Gillesa Deleu- ze’a, Kraków 2003, s. 32–34. Małgorzata Jakubowska, Kamila Żyto
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Paradygmaty współczesnego kina
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: