Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00266 005925 13637487 na godz. na dobę w sumie
Parafernalia. O rzeczach i marzeniach - ebook/pdf
Parafernalia. O rzeczach i marzeniach - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 352
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2360-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Tytułowe „parafernalia”, to rzeczy osobiste, rzeczom bowiem, a ściślej: ich literackiej reprezentacji poświęcona jest cała książka. Autor odkrywa w dziejach sztuki europejskiej proces stopniowej „emancypacji” przedmiotu. Skupiając się na poezji, pokazuje, jak zwykła rzecz „wyzwala się” ze służby ideom i konwencjom, jak przedmiot staje się podmiotem. Teza ta  sformułowana w studium O rzeczach (1993) po kilku latach doczekała się potwierdzenia w światowej humanistyce jako „zwrot ku rzeczom”.

Większość wywodu dotyczy przemian liryki polskiej XX wieku: od twórczości grupy Skamander (ranga życia codziennego), przez satyry Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (groteskowość okupacyjnych realiów), aż po świadectwa uwięzienia w tandecie PRL-u (o czym artyści i historycy próbowali zapomnieć). Książka zawiera wizerunki pisarzy i ich wyobraźni materialnej, każdy portretowany jest z właściwym sobie atrybutem: Józef Wittlin z „łyżką zupy”, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska z „pasem ratunkowym”, Jan Lechoń wśród rekwizytów samobójczej śmierci, Jarosław Iwaszkiewicz – na stosie gratów kojarzonych z pochówkiem. Najbardziej wrażliwy na cywilizacyjne szczegóły, Julian Tuwim, w otaczających go  meblach, domowych sprzętach i zawartości szuflad wyczuwał magiczne moce. Na prawach gościa pojawia się w książce mistrz konkretu, twórca Blaszanego bębenka, Günter Grass. W zakończeniu zabrzmi ton osobisty, z dziecięcych lektur autora wyłoni się mikrokosmos czarujących drobiazgów. Książka napisana żywo i przystępnie może dotrzeć do każdego, bo któż nie zna się na rzeczach?

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Aleksonder NOworeckl PoroFerno 10 Kiedys wazne byly idee, dzis natomiast, gdy artysci mebluj,( swiat rzeczami (zwfaszcza przedmiotami, bez kt6rych nie mozna si~ obejsc) i kiedy w humanistyce odbywa si~ zwrot ku rzeczom - pojawia si~ uczona opowiesc ,,0 rzeczach i marzeniach . Oczywiscie w polskich tekstach krytycznych przedmioty od dawna byly obecne, jednak nikt wczesniej nie obudowal swoich obserwacji odpowiednict teorict. Parafernalista Nawarecki potraktowal rzecz jako podstaw~ nowej metody, kt6rct mozna okreslic parafernologict (do rymu z mikrologict). Naukowa eseistyka Nawareckiego zawsze jest sztukct uwodzenia: pomyslowosc, finezja, erudycja, lekkosc narracji, umiej~tnosc przekazywania trudnych kwestii w spos6b komunikatywny, a czasem nawet zabawny. Z recenzji wydawniczej prof dr hab. Anny Wr;grzyniak WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU SLASKIEGO KATOWICE 2014 Parafernalia O rzeczach i marzeniach NR 3241 Aleksander Nawarecki Parafernalia O rzeczach i marzeniach Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2014 Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Anna Węgrzyniak Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Część pierwsza Rzeczy i marzenia skamandrytów Wprowadzenie. „Po cóż daleko szukać? . . . . . . . . . . . Rozdział I: O rzeczach . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II: Łyżka zupy Józefa Wittlina . . . . . . . . . . . Rozdział III: Od harfy do megafonu. Muzyka w poezji Juliana Tuwima Rozdział IV: Akwatyki. Woda i przedmioty Marii Pawlikowskiej- -Jasnorzewskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział V: Skok-inscenizacja. O wierszach ostatnich Jana Lechonia Rozdział VI: Grzebanie w rzeczach Jarosława Iwaszkiewicza . . . Postscripta Tuwimowskie . . . . . . . . . . . . . . . Postscriptum I: Kwiaty polskie, graty polskie . . . . . . . . . Postscriptum II: Requiem na lepie. O Musze Juliana Tuwima . . . 15 21 71 103 139 167 193 219 219 229 Część druga Rzecz o Grassie, Grass o rzeczach Rozdział I: Harfa epickiego rapsoda i blaszany bębenek . . . . . Rozdział II: Sznurki pielęgniarza. Drobne przedmioty i wielkie sprawy w Blaszanym bębenku . . . . . . . . . . . . . . 249 257 Część trzecia Przedmioty w stanie podejrzenia Rozdział I: „Jak urządzić mieszkanko?” Okupacyjna codzienność w poezji Baczyńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II: Rzeczy pospolite i PRL . . . . . . . . . . . . . 267 283 6 Zakończenie. Parafernalia. Życie moje wśród rzeczy . . . . . . Nota bibliograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zusummenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 335 337 349 350 Spis treści Wstęp Słowo „parafernalia” objaśnione zostanie na końcu książki, na początku niech wystarczy, że idzie o „rzeczy osobiste”. Od pierwszej do ostatniej strony będę bowiem mówił o rzeczach (rozumianych dosłownie, zazwyczaj w zgodzie z językiem potocznym). Jednak nie o rzeczach samych ani „rzeczach samych w sobie”, lecz o tytułowych rzeczach i marzeniach. Co przedmioty mają wspólnego ze światem wyobraźni? Choć ta kwestia będzie rozważana już za chwilę, to od razu chciałbym przywołać Freudowskie przekonanie o związku fan- tazjowania z literaturą, bo literatura jest właśnie tym medium, które poprowadzi nas ku przedmiotom. Mówiąc precyzyjnie: interesuję się literacką reprezentacją rze- czy, a spoglądając z ich perspektywy — uobecnieniem przedmiotu w słowie pisanym i materialnej wyobraźni pisarzy. * * * Literatura, ale jaka? W centrum uwagi znajdzie się nowoczesna poezja polska powstająca po I wojnie światowej na fali urbanizacji, industrializacji i kulturowych przemian. Nie będzie to jednak syste- matyczny wykład historycznoliteracki, więc nie musi zaczynać się od futurystów i Awangardy Krakowskiej (piewcy techniki zdają się zbyt deklaratywni). Wybieram poetów Skamandra osadzonych w re- aliach życia codziennego, więc bliższych rzeczy. To im właśnie uda- ło się „wynaleźć codzienność”! Celowo wykorzystuję tytuł traktatu Michela de Certeau L’invention du quotidien, w którym znajdziemy akademicki dowód na istnienie „zwykłego człowieka” i „twórczość 8 zwykłych ludzi”1. Autor Sztuk działania, podobnie jak skamandry- ci, wierzył, iż „codzienność usiana jest cudami”, jego „antynauka” opierała się bowiem — co znowu brzmi swojsko — na „sztubackiej swobodzie praktyk”. Głównym bohaterem książki okazał się Julian Tuwim, które- mu poświęciłem trzy teksty. Dlaczego właśnie on? Często naiwny i emocjonalny, ale poznał tajemnice drobnomieszczańskich graciar- ni, odsłonił intymną stronę parafernaliów. Oprócz innych postaci „pięknej plejady” (Lechoń i Iwaszkiewicz) pojawią się także Józef Wittlin i Maria Pawlikowska-Jasnorzewska. Zawdzięczam im swo- istą „fenomenologię przedmiotów”, natomiast wizję rzeczy mocniej uwikłanych w historię znalazłem w mało znanych satyrycznych wierszach Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, a także we współczesnej debacie dotyczącej „masy spadkowej” po PRL. Punktami odniesienia stały się dwie niezwykłe publikacje opatrzone lakonicznymi tytu- łami: Wystawa (esej Ewy Graczyk) i Oranżada (tom wierszy Jerzego Jarniewicza). Ostatnie akapity książki traktują natomiast o drobnicy przedmiotów, jakie przyniosła fala nowej prozy polskiej końca XX wieku. Na prawach „gościa specjalnego” wystąpi na tych kartach niemiecki powieściopisarz Günter Grass, bo od niego zaczęła się moja fascynacja „konkretem”. Znajdzie się też miejsce dla dzieł wielu innych prozaików, poetów, eseistów i filozofów (nie tylko polskich), których czytanie było dla mnie „rzeczą osobistą”. Szczególną wagę przywiązuję do inicjalnego rozdziału O rzeczach, bodaj pierwszej pró- by budowania literackiej teorii przedmiotu. Jego dopełnieniem po dwudziestu latach (w kontekście dzisiejszego „Turn Toward Things” „zwrotu ku rzeczom”) jest konfesyjny epilog książki pt. Parafernalia. Życie moje wśród rzeczy. * * * Przedmioty zawsze mnie interesowały, pisałem o nich od chwili debiutu, toteż w ciągu trzech dekad nazbierało się sporo materiału. Wybrałem 13 tekstów, większość z nich (9) była już publikowana, 1 Por. M. d e C e r t e a u: Wynaleźć codzienność. Sztuki działania. Przeł. K. T h i e l - - J a ń c z u k. Kraków 2008. Wstęp 9 ale są też 4 nowe (3 eseje „premierowe”, 1 zmodyfikowany). Książka, stanowiąca rodzaj „antologii osobistej”, ma swoisty fundament. Jest nim pierwsza, najobszerniejsza część pt. Rzeczy i marzenia skaman- drytów. Pierwotnie była to rozprawa doktorska (obroniona w 1991), opublikowana potem jako Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni po- etyckiej skamandrytów (Katowice 1993). Wydawnictwo „Śląsk” włączyło ów tom do nowej serii Z Prac Zakładu Teorii Literatury Uniwersytetu Śląskiego, seria była świetna, ale nakład skromny i dystrybucja ograniczona, zaś rynek księgarski chaotycznie wtedy ewoluował, skutkiem czego publikacja nie dotarła nawet do bibliotek uniwersyteckich w największych ośrodkach aka- demickich. Jeżeli wzmianki o niej pojawiały się później w Krakowie, Warszawie czy Chicago, to pewien jestem, że autorzy korzystali z eg- zemplarzy, które rozesłałem zaprzyjaźnionym osobom i instytucjom. Książka bowiem, wkrótce po wyjściu z drukarni, okazała się niedo- stępna, ale czy warto ją wznawiać po dwudziestu latach? * * * Długo wahałem się, najpierw rozważałem możliwość edycji Rze- czy i marzeń w formie reprintu — tak, by zachować historyczny już charakter publikacji (w ostatecznej wersji jest podobnie, do koniecz- nego minimum ograniczyłem wszelkie aktualizacje, także w przypi- sach). Dodając nowy szkic o Tuwimie, naruszyłem jednak integral- ność pierwodruku, więc zdecydowałem się na kolejne uzupełnienia. Kiedy projekt „wydania drugiego, rozszerzonego” rozrósł się niemal o jedną trzecią, pomyślałem o zmianie tytułu — stąd wzięły się Para- fernalia. Nowy tytuł, jak nowe imię, miał siłę aktu erekcyjnego, lecz książka pewnie by nie powstała bez wsparcia przyjaciół (nieświado- mych pomocy, jakiej mi udzielili). Pora zatem na podziękowania. Przede wszystkim wdzięczny jestem Profesorom: Przemysławowi Czaplińskiemu i Krzysztofowi Uniłowskiemu, dziś wybitnym krytykom, ale w roku 1994 jeszcze bardzo młodym i nieznanym, którzy pierwsi zrecenzowali Rzeczy i marzenia. Sformułowali wówczas szereg pytań, wyrazili wątpli- wości, ale także opinie, których nie sposób zapomnieć. Uniłowski Wstęp 10 dostrzegł w mojej monografii „projekt pewnej historii” i „frapujące wyzwanie”, Czapliński nazwał ją „prekursorską”2. Jeśli rozpoznali wtedy moje wychylenie ku przyszłości, to może dziś tamte pomysły nie są jeszcze „przeterminowane”? Kolejne umocnienie zawdzięczam Pawłowi Jędrzejce, który po lekturze Rzeczy i marzeń zbudował własną wersję „mikropoetyki” (2001), a potem (2008) wyprowadził je na szerokie wody, wykorzy- stując w marynistycznej monografii Hermana Melville’a3. Wreszcie podziękowanie skierowane do Ewy Domańskiej i aneg- dota zarazem. Dokładnie 8 marca 2006 roku przyjechała do Katowic zaproszona przez koło naukowe MISH na Uniwersytecie Śląskim. Z właściwym sobie entuzjazmem przybliżała naszym studentom naj- nowsze tendencje w humanistyce, a mając za sobą udział w Między- narodowym Kongresie Nauk Humanistycznych w Sydney (2005), gdzie wygłosiła referat „Things as Others” (O zwrocie ku rzeczom we współczesnej humanistyce)4, zachęcała teraz młodych polonistów do zainteresowania się tym właśnie problemem w kontekście literatury. Zaskoczony jej apelem zapytałem, czy zna moją książkę o rzeczach z 1993 roku? Domańska odpowiedziała z rozbrajającym uśmiechem, że taka publikacja nie istnieje. Gotowa była nawet się założyć, bo z dokonanej kwerendy wynika, że w Polsce nikt jeszcze nie pod- jął tego rodzaju badań. Zakład wygrałem, ofiarując nazajutrz Pani Profesor ostatni egzemplarz Rzeczy i marzeń. Tak zyskałem w niej 2 Por. K. U n i ł o w s k i: Rzeczy i marzenia. „PostScriptum” 1994, z. 1, s. 44 —46; przedrukowane w: „Opcje” 1994, z. 3, s. 124; P. C z a p l i ń s k i: „Pieśń o rzeczach przemijających”. „Tytuł” [Gdańsk] 1994, nr 3, s. 214—221. Por też P. C z a p l i ń s k i: Rzecz w literaturze albo proza lat dziewięćdziesiątych wobec mimesis. W: Człowiek i rzecz. O problemach reifikacji w literaturze, filozofii i sztuce. Red. S. W y s ł o u c h, B. K a - n i e w s k a. Poznań 1999, s. 207. 3 Por. P. J ę d r z e j k o: Oscylacje literackie, czyli od Gadamera do mikrologicznej krytyki świadomości. W: Miniatura i mikrologia literacka. T. 2. Red. A. N a w a r e c k i. Katowice 2001; P. J ę d r z e j k o: Płynność i egzystencja. Doświadczenie lądu i morza a myśl Hermana Melville’a. Sosnowiec—Katowice—Zabrze 2008. 4 Por. E. D o m a ń s k a: O zwrocie ku rzeczom we współczesnej humanistyce (ku historii nieantropocentrycznej). „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2005, T. 65, s. 7—23. Wstęp 11 przyjaciela, a zarazem nadzieję, że powrót do rzeczy nie oznacza „odgrzewania starych kotletów”. Decydująca rozmowa odbyła się jednak kilka lat później, kie- dy Profesor Marian Kisiel, jako urzędujący dziekan, w trybie tyleż przyjacielskim, co służbowym, zwrócił mi uwagę, że rok 2013 został ogłoszony Rokiem Juliana Tuwima. Pojawiła się zatem okazja do wznowienia moich skamandryckich publikacji stanowiących cząst- kę wielkiego projektu badawczego kierowanego przez Ireneusza Opackiego (dziesięć tomów Skamandra), którego rezultaty, trudno dziś dostępne, zagrożone są zapomnieniem5. Na końcu rozmowy usłyszałem: „Nie mówię teraz o tobie, pomyśl o Tuwimie i Opac- kim”. I tak zrobiłem. 5 Por. Skamander. Red. I. O p a c k i. T. 1—10. Katowice 1978—1996. Wstęp Nota bibliograficzna Wiele tekstów tworzących tę książkę było już wcześniej druko- wanych (czasem pod zmodyfikowanym tytułem). Podaję miejsca pierwodruków: O rzeczach. W: A. N a w a r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 11—46. Łyżka zupy Józefa Wittlina. W: A. N a w a r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 47—70. Prwdr.: Poezja konkretu, poezja przełomu. „Hymn o łyżce zupy” Józefa Wittlina. W: Cezury i przełomy. Studia o lite- raturze polskiej XX wieku. Red. K. K r a s u s k i. Katowice 1994, s. 25—46. Od harfy do megafonu. Muzyka w poezji Juliana Tuwima. W: A. N a w a r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 71—98. Prwdr.: Ewolucja motywu muzycznego w poezji Juliana Tuwima. W: Skamander. T. 3: Studia o poezji Tuwima. Red. I. O p a c k i. Katowice 1982, s. 87—110. Akawatyki. Woda i przedmioty Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. W: A. N a w a - r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 99—119. „Skok-inscenizacja”. O wierszach ostatnich Jana Lechonia. W: A. N a w a r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 120—139. Prwdr.: Skok-inscenizacja. Sonda wyobraźni poetyckiej wierszy ostatnich Jana Lechonia. W: Skamander. T. 7: Szkice o twórczości Jana Lechonia. Red. I. O p a c k i. Katowice 1991, s. 37—55. Grzebanie w rzeczach Jarosława Iwaszkiewicza. W: A. N a w a r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wyobraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 140—158. Prwdr.: Grzebanie w „Rzeczach” Jarosława Iwaszkiewicza. W: Skamander. T. 9: Twórczość Ja- rosława Iwaszkiewicza. Interpretacje. Red. I. O p a c k i przy współudziale A. N a - w a r e c k i e g o. Katowice 1993, s. 53—73. Kwiaty polskie, graty polskie. Prwdr.: A. N a w a r e c k i: Rzeczy i marzenia. Studia o wy- obraźni poetyckiej skamandrytów. Katowice 1993, s. 159—165. Harfa epickiego rapsoda i blaszany bębenek. W: Grass — punkty widzenia. Red. M. J a - n i o n, W. M a k s y m o w i c z, S. Rosiek. Warszawa 1984, s. 121—125. Przedr.: w: Günter Grass i polski Pan Kichot. Zebrała M. J a n i o n. Gdańsk 1999, s. 115—122. 336 Sznurki pielęgniarza. Drobne przedmioty i wielkie sprawy w „Blaszanym bębenku”. W: Polskie pytania o Grassa. Red. M. J a n i o n, A. Wó j t o w i c z. Warszawa 1988, s. 85—91. Prwdr.: W: Günter Gras i polski Pan Kichot. Zebrała M. J a n i o n. Gdańsk 1999, s. 123—130. „Jak urządzić mieszkanko?”. Baczyński wobec rytuałów codzienności. W: Rytuały codzienno- ści. Red. A. Wę g r z y n i a k, T. S t ę p i e ń. Katowice 2008, s. 109—120. Prwdr. w wersji zmienionej: Obok legendy. O wierszu Krzysztofa Kamila Baczyńskiego „Je- rzy! mój przyjacielu…”. W: Opowiedzieć historię. Prace dedykowane Profesorowi Ste- fanowi Zabierowskiemu. Red. B. G o n t a r z, M. K r a k o w i a k. Katowice 2009, s. 187—198. Nota bibliograficzna Indeks osobowy A Adorno Teodor Wiesenground 41, 58 Aleksander Macedoński (zw. Aleksandrem Wielkim) 214 Anders Jarosław 62 Andersen Hans Christian 140, 315 Andriolli Michał Elwiro 270 Andrzejewski Antoni 73 Andrzejewski Jerzy 261, 277, 278 Arbiszewski Krzysztof 325 Arcimboldo Giuseppe 44 Arct Michał 309 Armstrong Luis 254 Artaud Antonin 231 Arystoteles 24, 34–36, 38, 39, 42, 45, 194, 323 Auerbach Erich 39, 53, 59 Augé Marc 292 Austen Jane 62 B Bachelard Gaston 15, 17, 18, 65, 139, 143, 147, 148, 151, 158, 161, 234, 239, 241, 321 Bachtin Michaił 39, 113, 203, 250, 299 Baczyński Krzysztof Kamil 8, 267–283, 336 Bagłajewski Arkadiusz 331 Baka Józef, ks. 88, 231, 236, 317 Bałakier Alicja 225 Balcerzan Edward 82, 223 Baliński Stanisław 63, 67, 71, 103 Baluch Jacek 250 Bałus Wojciech 232 Balzac Honoré de 41, 59 Bandaranaike Sirimavo 305 Bandrowska-Wróblewska Jadwiga 104 Bańkowski Andrzej 309 Barac Maks 10 Barańczak Stanisław 328 Barański Janusz 329 Barbusse Henri 122 Bardot Brigitte 305 Bart Andrzej 239, 240 Barthes Roland 18, 41, 60, 61, 228, 292, 321 Bartók Béla 48 Bassano Jacopo (właśc. Jacopo da Ponte) 45 Bator Joanna 302, 303, 330 Baudelaire Charles 274 Baudrillard Jean 40, 285 Baugin Lubin 44 Bauman Zygmunt 240 Becker Wolfgang 304 Beckett Samuel 36 Beckmann Max 79 Bednarek Stefan 305, 306 Beethoven Ludwig van 104, 131 Bejska Apolonia 276 Bella Stefano Della 88 Bellmer Hans 319 Benjamin Walter 41, 109, 270, 321 Benn Gottfried 58, 97 Berg Alban 254, 268 Bergman Ingmar 88 338 Bergson Henri 65 Białostocki Jan 43, 188, 204 Białoszewski Miron 29, 42, 49–51, 56, 268, 328, 331, 332 Bielecki Czesław 295 Bieńczyk Marek 232, 330, 331 Bieniasz Stanisław 311 Blanchot Maurice 17, 173 Błaut Sławomir 256 Błoński Jan 15, 60, 143, 268 Bodkin Maud 181 Böhme Hartmut 333 Bolesław Chrobry, król Polski 271 Bolter David J. 24, 40 Borowski Tadeusz 30, 93 Botticelli Sandro (właśc. Alessandro di Mariano Filipepi) 156 Boy zob. Żeleński Tadeusz Brach-Czaina Jolanta 291 Braque Georges 46, 51 Braudel Fernand 40 Braun Mieczysław 67 Briand Aristide 75 Brodzka Alina 73, 116, 231 Brückner Aleksander 309 Bryant Levi R. 323 Brzękowski Jan 42 Brzostek Błażej 301 Brzostowska Janina 100 Burano Mihaj (właśc. Wasyl Mihaj) 305 Bürger Gottfried August 315 Bursa Andrzej 101 Burton Robert 232 Butenko Bohdan 301 Butor Michel 41, 60 C Cage John 47, 137, 254 Carnot Nicolas Leonard Sadi 24 Cassirer Ernst 41 Castells Manuel 292 Cecylia, św. 85 Céline Louis Ferdinand (właśc. L.F. De- stouches) 97 Cendrars Blaise (właśc. Frédéric Sauser) 56 Certeau Michel de 7, 8, 292, 293, 321 Cézanne Paul 45 Chądzyńska Zofia 61, 254 Chałubiński Tytus 187 Chaplin Charles Spencer 100 Chardin Jean-Baptiste 44, 313 Chaucer Geoffrey 62 Cherry Donald Eugen 255 Chirico Giorgio de 212 Chlebnikow Wielemir (Wiktor) 118 Chopin Fryderyk 41, 104, 107, 185, 249 Chrystus zob. Jezus Chrystus Chudak Henryk 15, 143 Chwin Stefan 235, 236, 330 Chymkowski Roman 292 Cichowicz Stanisław 28 Cieślikowska Teresa 117 Cioran Emil 65 Cole Cozy 254 Conan Doyle Arthur 63 Connor Steven 238, 242, 243 Conrad Joseph (właśc. Józef Teodor Ko- rzeniowski) 56, 57, 62, 63 Cooper James Fenimore 63 Cortazar Julio 254, 255, 319 Cotán Juan Sánchez 44, 313 Cowell Henry (Dixon) 47 Crumb George 243 Csillag Anna 99 Cudak Romuald 19, 73, 116, 117 Curtius Ernst Robert 41 Cycero Marcus Tullius 36, 37 Czachorowski Stanisław zob. Swen Cza- chorowski Stanisław Czachowski Kazimierz 100, 190 Czapliński Przemysław 9, 10, 331 Czarnecka Ewa (właśc. Renata Gorczyń- ska) 99 Czechow Antoni 97 Indeks osobowy Czechowicz Józef 49, 71, 72, 239 Czermański Zdzisław 190 D Dąbrowska Maria 315 Dalida (właśc. Yolanda Christina Gi- gliotti) 305 Danilewicz-Zielińska Maria 95 Dante Alighieri 132, 184 Danto Arthur Coleman 40 Davies Norman 275 Dębnicki Antoni 38 Debussy Claude Achille 109, 112, 115 Dedecius Karl 73 Defoe Daniel 62 Deleuze Gilles 325 Derra Aleksandra 325 Derrida Jacques 28, 31, 41, 45, 321, 327, 328 Diomedes 37 Dmowski Roman 271 Döblin Alfred 9 Domańska Ewa 10, 275, 322, 324 Donatello (właśc. Donato di Betto Bar- di) 187 Donatus Aelius 37 Droit Roger-Pol 325 Drozdowska Ewa 103, 104 Dubuffet Jean 76 Duchamp Marcel 46 Duhamel Georges 97 Dukaj Jacek 303 Dukas Paul 314 Durand Gilbert 41 Dürer Albrecht 43, 232 Dyck Anton van 226 Dziadek Adam 194 Dzierzkowski Józef 57 E Eichendorff Joseph von 315 El Greco (właśc. Domenico Theotokópu- los) 79, 313 339 Eliade Mircea 40 Elias Norbert 40 Ellul Jacques 40 Elzenberg Henryk 71 Engelking Barbara 275 Ensor James 79 Enzensberger Hans Magnus 58 Ernst Max 46, 315 Euanthius 38 Eurypides 189 Eyck van Jan 43 F Falkowski Mateusz 332 Faryno Jerzy 167 Fast Piotr 54 Faulkner William 168, 169, 175, 176, 182, 183 Fedorowicz Jacek 295 Feliński Zygmunt Szczęsny 282 Feliński Alojzy 77 Felixmüller Conrad 79 Ficowski Jerzy 227 Filipiak Izabela 330 Flaubert Gustave 59, 60, 274 Flegel Georg 44 Flukowski Stefan 64 Foucault Michel 18, 32, 33, 321, 325 Franciszek, św. 100 Freud Zygmunt 7, 40, 41 Friedrich Caspar David 232 Fryde Ludwik 18, 72, 73, 100 Frye Northtrop 276 G Gadamer Hans-Georg 10 Gałczyński Konstanty Ildefons 107, 108, 227, 275, 332 Galis Adam 32 Galsworthy John 36 Gattamelata da Nárni Evasmo 187 Geppert Beata 61 Indeks osobowy 340 Giard Luce 293 Gierek Edward 288, 299 Głowiński Michał 22, 42, 63, 73, 77, 116, 117, 199, 250, 268 Gluck Christoph Willibald 121 Goban-Klas Tomasz 24 Goethe Johann Wolfgang von 264 Goffman Erving 24 Gogh Vincent van 45, 46, 327 Gogol Nikołaj Wasiljewicz 95 Gołaszewska Maria 40 Gombrowicz Witold 18, 64, 71, 95, 96, 101, 229, 230, 237, 238, 278, 285, 286, 293, 330 Gomulicki Juliusz Wiktor 229 Gomułka Władysław 288, 299 Goncourt Edmund 59 Goncourt Jules 59 Gondowicz Jan 216 Gontarz Beata 267, 336 Górnicka-Boratyńska Aneta 301 Gosk Hanna 329–331 Goya Francisco y Lucientes de 79, 312 Gozzoli Benozzo 215 Grabska Elżbieta 46 Graczyk Ewa 8, 285, 296, 304 Grass Günter 8, 58, 249–264, 285, 286, Greenblatt Stephen 323 Grimm Jacob 315 Grochowiak Stanisław 29, 51, 73, 101, 227, 320, 336 328 Gronkiewicz-Waltz Hanna 296 Grossek-Korycka Maria 120 Grosz George 79 Grudzień Zdzisław 288 Grunberger Richard 40 Grünewald (Mathias Gothart Nithart) 79 Guiraud Pierre 41 H Hamon Philippe 39 Harasymowicz Jerzy 51, 320, 332 Harman Graham 325, 326, 329 Hauff Wilhelm 314, 315 Haupt Zygmunt 64, 311 Heda Willem Claesz 313 Heidegger Martin 23, 24, 26, 41, 45, 136, 231, 259, 316, 321, 326–328 Hemar Marian 96 Herbert Zbigniew 29, 42, 51, 52, 275, 305, 314, 320, 328–332 Hesse Hermann 124, 253, 255 Hieronim, św. 234 Hikmet Nazim 106 Hłasko Marek 318 Hockney Peter 46 Hoffmann Ernst Theodor Amadeus 274, 315, 316 Hofmann Werner 47 Holbein Hans mł. 88 Hołówka Jacek 40 Holtorf Cornelius 322 Homer 53, 75, 97, 98, 211 Horacy 54, 68 Huelle Paweł 330, 331 Hurnikowa Elżbieta 19, 148, 236 Husserl Edmund 29, 321 Huysmans Joris Karl 147 I Ingarden Roman 116 Ionesco Eugène 36 Irzykowski Karol 18 Ives Charles 48, 137, 254 Iwasiów Inga 302, 303, 330 Iwaszkiewicz Jarosław 8, 12, 18, 21, 66– 68, 103, 107, 108, 117, 193–217, 227, 316, 317, 330, 333–335 J Jan III Sobieski 185 Janion Maria 41, 58, 229–231, 268, 285, 320, 335, 336 Indeks osobowy 341 Jankowski Józef 201 Janosch (właśc. Horst Eckert) 311 Janta Aleksander 171, 172, 187 Janus Elżbieta 167 Januszewski Tadeusz 225 Jarniewicz Jerzy 8, 304–306 Jarociński Stefan 117 Jarosińska Izabela 300 Jaruzelski Wojciech 288, 301, 303 Jarzębski Jerzy 331 Jasnorzewski Stefan 142 Jastrun Mieczysław 226, 328 Jaszuński Franciszek 240 Jaworska Justyna 301 Jedlicka Wanda 103 Jędrzejko Paweł 10 Jeleński Konstanty Aleksander 73 Jezus Chrystus 55, 145, 250, 252, 255, 261, 262 Jones Andrew 322 Joyce James 49, 305 Jung Carl Gustav 234 K Kaczkowski Zygmunt 57 Kaczyński Lech 296 Kaden-Bandrowski Juliusz 67 Kądziela Jerzy 73 Kafka Franz 238, 239 Kagel Mauricio 47 Kania Ireneusz 232 Kaniewska Bogumiła 10, 324, 329, 331 Kant Emanuel 321, 326 Kantor Tadeusz 231 Karasek Krzysztof 29, 31, 42 Karpowicz Tymoteusz 219 Kartezjusz 24 Kasprowicz Jan 75, 87, 117 Kipphardt Heinrich „Heinar” 261 Kirk Roland 48 Kisiel Marian 11, 279 Kisielewski Jan August 274 Kitowska-Łysiak Małgorzata 329 Kłak Tadeusz 49, 72, 100 Kleist Heinrich von 241, 315 Klemperer Victor 134 Kleopatra, królowa Egiptu 171, 214 Klingemann Ernst August Friedrich 274 Kłosiński Krzysztof 73 Kmita Jerzy 58, 270 Kniaźnin Franciszek Dionizy 78 Kochanowski Jan 54 Kokoschka Oskar 79 Kokoszka Magdalena 219, 221, 236 Kołaczkowski Stefan 71, 75, 76 Kołtoński Aleksander 49 Konwicki Tadeusz 330 Kopaliński Władysław 309 Kopytoff Igor 322 Korczak Janusz 97 Korwin (M. Valerius Messala Corvinus) 54 Kościuszko Tadeusz 271 Kosińska Agnieszka 235 Kossakowa Halina 106 Kostkiewiczowa Teresa 22, 78, 199 Kot Wiesław 299, 300 Kotarbiński Tadeusz 39, 321 Kotula Adam 47 Kowalczykowa Alina 41, 103, 144, 168, 170, 201, 202 Kowalewski Jacek 329 Kownacka Maria 315 Koźmian Kajetan 77 Krajewski Marek 329 Krakowiak Małgorzata 267, 336 Krakowski Piotr 47 Krasicki Ignacy 77 Krasiński Zygmunt 274 Krasuski Krzysztof 335 Kraszewski Józef Ignacy 41, 42, 57 Kreisler Fritz 104 Krupiński Wiktor 105 Kruszyński Zbigniew 330 Krynicki Ryszard 320 Indeks osobowy 342 Krzemień Wiktoria 65 Krzysztoń Jerzy 261 Kubiak Zygmunt 68 Kubler George 40, 321 Kula Marcin 300 Kuncewicz Piotr 140 Kundera Milan 285, 286 Kunicka Halina 305 Kutz Kazimierz 311 Kwiatkowski Grzegorz 302 Kwiatkowski Jerzy 42, 64, 65, 73, 213, 216, 328 Kwietniewska Małgorzata 321, 327 L Lachowski Marcin 329 Laer Pieter van 45 Lamartine Alphonse de 147 Lange Antoni 108 Latour Bruno 323–326 Lawrence David Herbert 56 Lechoń Jan (właśc. Leszek Serafinowicz) 8, 15–18, 42, 57, 66, 68, 69, 101, 167– 191, 202, 219, 228, 232, 335 Lee Whorf Benjamin 40 Legeżyńska Anna 239 Leibniz Gottfried Wilhelm 323 Lem Stanisław 330 Lenartowicz Teofil 55 Lenin Władimir Iljicz 305 Leociak Jacek 239, 275 Liebert Jerzy 32, 66, 67, 70, 332 Linde Samuel Bogumił 309 Lisowska Anna 42 Longhi Pietro 314 Loth Roman 168 Ł Łotman Jurij 41, 167 Łukasiewicz Jacek 42, 328 Łapiński Zdzisław 42 Łukasiewicz Małgorzata 316 M Mâche François-Bernard 254 Maciejewska Irena 73, 74 Maciejewski Janusz 73 Maciejewski Mariusz 325 Macierakowski Jerzy 105 Magnelli Alberto 51 Magomajew Muslim 305, 306 Magritte René 319 Mahler Gustav 253 Majakowski Władimir 115 Majewski Jerzy S. 301 Makarczyk Jerzy 104 Makart Hans 44 Makles Tadeusz Jacek 19 Maksymowicz Wacław 335 Malczewski Antoni 169, 175–179, 187 Malczewski Rafał 172, 173 Małczyński Bartosz 236 Malewicz Kazimierz 50 Mamoń Bronisław 87 Manliusz Lucius Torquatus 54 Mann Thomas 56, 57, 105, 253 Manship Paul 186 Marinetti Filippo Tommaso 49 Marino Giambattista 234 Markiewicz Henryk 39, 181, 250, 276 Markowski Michał Paweł 239 Marks Karol 27, 259, 325 Matejko Jan 271 Matka Boska 55, 172, 178, 262, 263 Matuszewski Ryszard 73, 320 Matywiecki Piotr 30, 233 Mauersberger Adam 140, 206 May Karol 63 Mayenowa Maria Renata 22, 167 Mayewski Paweł (Majewski) 56 Mayol Pierre 293 Mc Luhan Marshall 39 Meillassoux Quntin 326 Meléndez Luis 44 Melville Herman 10, 62 Indeks osobowy Merleau-Ponty Maurice 321 Messiaen Olivier 137 Meyza Izabela 301 Miaskowski Kasper 54 Michalski Krzysztof 23, 322 Michelet Victor-Emile 151 Miciński Tadeusz 117 Mickiewicz Adam 69, 77, 236, 269, 271, 274, 317 Milhaud Darius 254 Millais John Everett 140 Millet Jean François 45 Miłosz Czesław 18, 52, 53, 71–73, 99, 101, 233, 235, 237, 240, 242, 245, 277, 278, 328 Mistrz z Flémalle (właśc. Robert Campin) -Morstinowa Zofia Morsztyn Jan Andrzej 234, 235 Mozart Wolfgang Amadeus 85 Mróz Piotr 40 Mrożek Sławomir 275 Mszyca Wojciech 283 Munch Edvard 79, 232 Murillo Bartolomé Esteban 271 Musorgski Modest 88 N Nalborczyk Jan Julian 187 Nałkowska Zofia 235, 237, 330 Napoleon (Bonaparte) 188 Naruszewicz Adam 55, 77 Nasiłowska Anna 42, 50 43 Mizerkiewicz Tomasz 331 Moles Abraham 40 Mondrian Piet 47 Morandi Giorgio 45 Morawska Hanna 46 Mórawski Karol 300 Moreira Airto 48 Morris Edward 36 Morstinowa Zofia zob. Starowieyska- 343 Nawarecki Aleksander 10, 228, 236, 238, 335, 336 Neuger Leonard 19 Nicoll Alladryce 36, 38 Niemen Czesław (właśc. Czesław Wy- drzycki) 302 Nietzsche Friedrich Wilhelm 108, 194 Nilsson Bo 47 Nolde Emil 79 Norwid Cyprian Kamil 36, 274 Novalis (właśc. Friedrich von Har- denberg) 251, 253, 273, 274, 280, 315 Nowacki Dariusz 331 Nowaczyński Adolf 17 Nowakowska Wanda 200 Nowakowski Marek 318 Nowakowski Tadeusz 172, 173, 190 Nowosielski Kazimierz 74 Nycz Ryszard 239 O Odyniec Antoni Edward 113 Offenbach Jakub 104 Okopień-Sławińska Aleksandra 22, 55, 78, 116, 199 Okuń Edward 109, 110 Oldenburg Claes 46 Olesza Jurij 32 Olsen Bjørnar 310, 311, 324, 325 Opacka-Walasek Danuta 236 Opacki Ireneusz 11, 18, 19, 63, 73, 109, 113, 129, 134, 148, 243, 274, 276, 335, 336 Opałka Roman 319 Opalski Józef 117 Orff Carl 48, 254 Orłowski Hubert 58, 109, 270 Orozco José Clemente 79 Ortwin Ostap 18 Orygenes 54 Ostade Adriaen van 314 Indeks osobowy 344 P Paik Nam June 47 Panofsky Erwin 40, 43 Partch Harry 48 Pawlikowska-Jasnorzewska Maria 8, 15, 16, 18, 21, 42, 55, 66–68, 122, 139–166, 200, 203, 206–208, 219, 227, 236, 237, 255 Pawluś Kamila 292 Paz Octavio 52, 53 Pechstein Hans 79 Peiper Tadeusz 51, 63 Peirce Charles Sanders 27 Pejraikos 45 Pelka Anna 300 Penderecki Krzysztof 255 Perec Georges 27 Perse St. John 168, 169, 180–184, 188 Piasek Wojciech 329 Picasso Pablo 46, 51, 232 Pieszczachowicz Jan 216 Pietrzyk Bartłomiej 275 Pilch Jerzy 330 Pilinszky Janos 30 Piłsudski Józef 271 Piorunowa Aniela 269 Piotrowiak Jan 19 Piotrowiak Miłosz 239, 278 Pirosmani Niko (właśc. Niko Pirosma- naszwili) 313 Piwińska Marta 41 Platon 24, 34, 42, 313, 321 Pliniusz 45 Płoszowski Leon 185 Podbielski Henryk 35 Podraza-Kwiatkowska Maria 108 Poe Edgar Allan 41, 63, 241 Pollak Seweryn 73 Ponge Francis 28–29, 31–32, 41, 56, 327 Poniatowski Józef, książę 188 Porębowicz Edward 184 Porębski Mieczysław 50 Potter Pieter 204, 313 Poulet Georges 17 Pradier James (właśc. Jean Jacques) 186 Pratella Francesco 48 Praz Mario 41 Prokop Jan 29, 42, 55, 73, 92, 97, 328 Prokopiuk Jerzy 273 Proust Marcel 56, 58–60, 98 Przyboś Julian 51, 71, 74 Przybylski Ryszard 16, 18, 41, 73, 108, 213 Przybyszewska Stanisława 230, 237 Przybyszewski Stanisław 120, 274 Przysiecki Feliks 63, 66 Pseudo-Dionizy Areopagita 317 Pytasz Marek 19 R Raabe Tadeusz 106 Rachmaninow Siergiej 195 Raksa Pola (właśc. Apolonia Raksa) 302 Rastrelli Warfołomiej (właśc. Bartolomeo Francesco) 194 Rauschenberg Robert 46 Ray Man 46, 319 Rembrandt (właść. Rembrandt Harmensz) 43, 234 Richard Jean-Pierre 17 Rilke Rainer Maria 25, 26, 41, 57 Rimbaud Arthur Jean 66 Ripa Cesare 232 Robbe-Grillet Alain 41, 60, 61 Robertson Tom 38 Rodowska Krystyna 53 Rogowski Sławomir 320 Rogoziński Julian 101, 234 Rolicz-Lieder Wacław 108, 120 Rosiek Stanisław 230, 319, 335 Rousseau Jean Jacques 18, 129, 194 Różewicz Tadeusz 58, 101, 328, 330 Różycki Tomasz 302, 303, 305 Russolo Luigi 48 Rychlewski Marcin 324 Indeks osobowy 345 Rychter Marcin 326 Rykała Jacek 311 Rymkiewicz Jarosław Marek 30–32, 41, 51, 60, 116, 117, 231, 282, 284, 286, 303, 328, 330 Rypson Piotr 41 S Saal Hubert 255 Sabała (właśc. Jan Krzeptowski) 187 Sabartes Jaim 232 Sade Donatien Alphonse François, mar- kiz de 254 Safona 149, 156, 157 Sakowski Juliusz 171 Sandauer Artur 42, 139, 227, 328 Santor Irena 305 Sapir Edward 40 Sardou Victorien 36 Sartre Jean Paul 31, 41, 60, 321 Satö Kazuo 53 Saussure Ferdinand de 298 Sawicka Jadwiga 116, 228 Saxl Fritz 43 Schaeffer Pierre 48, 137 Schapiro Meyer 45, 327 Schiller Friedrich 274 Schlegel August von 274 Schlegel Friedrich von 274 Schopenhauer Artur 53, 108 Schubert Franz 104 Schulz Bruno 64, 227, 237, 238, 330, 332 Schwitters Kurt 46 Sebyła Władysław 64, 72 Shakespeare William 189 Shallcross Bożena 30, 284, 311, 324 Shapiro Karl 56 Siemaszko Olga 314 Siemek Andrzej 33 Sikorski Janusz 109 Simmel Georg 321 Simon Claude 61 Siqueiros David 79 Siwicka Dorota 41, 42 Skarbowski Jerzy 117 Slonimsky Nicolas 47 Sławek Tadeusz 41 Sławiński Janusz 22, 55, 63, 73, 78, 116, 199, 268 Słonimski Antoni 63, 101, 122, 223 Słowacki Juliusz 77, 189, 222, 268, 282 Smolka Iwona 30 Sobieski Jan III, zob. Jan III Sobieski Sofokles 189 Sokrates 108, 13, 201 Sowiński Paweł 300 Spinoza Baruch 32, 323 Spitzer Leo 39 Sprusiński Michał 74, 88 Stabryła Stanisław 37, 38 Stachura Edward 319 Staff Leopold 78, 105, 108, 170, 224– Stagiryta zob. Arystoteles Staiger Emil 39 Stalin Józef (właśc. Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili) 115, 295 Stanek Barbara 238 Stanisław August Poniatowski, król Polski –227 190 Starobinski Jean 17 Starowieyska-Morstinowa Zofia 95 Stasiuk Andrzej 330 Steen Jan 43 Stefański Lech Emfazy 49, 50 Stein Gertruda 62 Stern Anatol 63, 104 Sterne Laurence 61 Stevens Wallace 56 Stępień Tomasz 19, 109, 267, 336 Stockhausen Karlheinz 254 Stradecki Janusz 101, 103, 201 Strauss Johann 104 Indeks osobowy 346 Strawiński Igor 48, 253 Strindberg August 241 Stur Jan 100 Suska Dariusz 302, 303, 305 Swen Czachorowski Stanisław 51, 332 Swoboda Tomasz 292 Synoradzka Anna 277 Szabłowski Witold 301 Szajna Józef 283 Szancer Jan Marcin 315 Szapiro Jerzy 105 Szczepańska Anita 40 Szczęsny Marcin 238 Szekspir zob. Shakespeare William Szemplińska Ewa 122 Szenwald Lucjan 64, 72, 270 Szewc Piotr 330 Szkłowski Wiktor 118 Szmatloch Jan 311 Szostakowicz Dymitr 48 Szpakowska Małgorzata 300 Szuba Andrzej 53 Szymanowski Karol 115–117 Szymanowski Wacław 185 Szymborska Wisława 330, 331 Ś Śliwa Marta 329 Śliwiński Piotr 330 Świrszczyńska Anna 101 T Talarczyk-Gubała Monika 300 Tatarkiewicz Anna 15, 27, 60, 61, 143 Terborch (ter Borch) Gerard 314 Teresa, św. 44 Tetmajer Kazimierz, Przerwa 117 Thibaudet Albert 97 Thiel-Jańczuk Katarzyna 8, 293 Thoreau Henry David 194 Thorvaldsen Bertel 188 Tieck Ludwig 315 Toffler Alvin 40 Tokarczuk Olga 330 Tomassucci Giovanna 238 Tomasz z Akwinu, św. 43 Tomkowski Jan 316 Topolski Jerzy 33 Topor Roland 319 Toporow Władimir 41 Toporowski Marian 103, 168 Tramer Maciej 277 Trembecki Stanisław 77, 269 Troczyński Konstanty 18 Trollop Anthony 62 Trzcińska-Rosik Justyna 318 Trznadel Jacek 328 Tulli Magdalena 330–332 Turing Alan 24 Tuszyńska Agata 316 Tuwim Julian 8, 11, 15–19, 42, 66–68, 71, 77, 101, 103–137, 144, 170, 174, 176–179, 201, 202, 215, 219–245, 255, 270, 274, 332, 335 Tyrmand Leopold 299, 318, 330 U Ujejski Kornel 249 Uniłowski Krzysztof 9, 10 Urban Jerzy 288 Urscheler Elżbieta 325 V Vallien Dora 46 Varese Edgar 48, 254 Velázquez Diego Rodríguez de Silva y 313 Verlaine Paul 201 Vermeer van Delft Jan 43, 69 Verne Jules 62 Villqist Ingmar (właśc. Jarosław Świerszcz) 311 Vogel Debora 64 Vossler Karl 39 W Wagner Richard 109, 112, 115, 251 Wajda Andrzej 193, 295 Walczak Bogdan 329 Warburg Aby 43 Warmiński Andrzej 40 Warońska Joanna 236 Indeks osobowy Warron Marcus Terentius Varro 37 Wat Aleksander 101, 194 Ważyk Adam 63 Węgrzyniak Anna 19, 109, 129, 267, 336 Weil Simone 53 Weintraub Jerzy Kamil 278–280 Weintraub Wiktor 234 Weiss Katarzyna 301 Weiss Wojciech 232 Wende Ewa 40 Wergiliusz 22 Weyden Rogier van der 43 Whitman Walt 56 Wielopolska Maria Jehanne 66 Wielopolski Kazimierz 282 Wiene Robert 113 Wierzyński Kazimierz 16, 66, 67, 100, 101, 122, 172, 228, 331 Wilczek Piotr 54 Wilde Oscar 36 Williams Tennessee 36 Williams William Carlos 56 Wirpsza Witold 328 Wiśniewska Matylda 140, 206 Witkiewicz Stanisław 187 Witkiewicz Stanisław Ignacy 236, 237 Witkowski Michał 303 Wittlin Józef 8, 15–18, 21, 56–58, 66–69, 71–101,103, 107, 124, 171–173, 335 Włodarczyk Rafał 236 Wodziński Cezary 322 Wojaczek Rafał 101 Wojciechowski Jakub 302 Wójtowicz Andrzej 336 Woleński Jan 39 Wolicki Krzysztof 23 Woronicz Jan Paweł 77 Woźniczka Zygmunt 306 Wroczyński Kazimierz 105 Wyczańska Irena 74 Wyka Kazimierz 220–222, 227, 268, 269, 278, 328 347 Wyskiel Wojciech 191 Wysłouch Seweryna 10, 324, 329, 331 Wysocka Stanisława 193 Wyspiański Stanisław 185, 189 X Xenakis Yannis 137 Y Young La Monte 47 Z Zabierowski Stefan 63, 267, 336 Zadura Bohdan 72 Zagajewski Adam 52 Zagórski Jerzy 268, 277 Zamoyski Jan 187 Zapolska Gabriela 274 Zaruba Jerzy 104 Zawadzka Irena 45 Zawadzki Tadeusz 45 Zaworska Helena 73, 213 Zegadłowicz Emil 66 Zgorzelski Czesław 113 Zieleńczyk Józef 279 Zielińska Maria zob. Danilewicz-Zieliń- ska Maria Zielińska Marta 41, 42 Zieliński Przemysław 300 Zieniewicz Andrzej 331 Zola Emil 59 Zrębowicz Roman 104 Zurbarán Francisco 44 Zychowicz Juliusz 134 Ż Żabicki Zbigniew 53, 59 Żeleński Tadeusz (Boy) 97, 101, 201 Żeromski Stefan 75, 179 Żółkiewski Stefan 73 Żylińska Joanna 328 Żytomirski Eugeniusz 104 Indeks osobowy Aleksander Nawarecki Paraphernalia About Objects and Dreams S u m m a r y The book is a collection of studies conducted systematically for thirty years. All of them are devoted to the research on the literary representation of objects and the historical variability in the way they were depicted. The author regards the history of European art as the process of gradual “emancipation” of the object. He is par- ticularly interested in its literary autonomization — the slow release from serving authors and ideologies, completed with the “dehumanization” of the object. The thesis, published in the essay O rzeczach [About Objects] (1993), was confirmed in the humanities a few years later, together with the famous “turn towards objects” (turn to materiality, turn to non-human). The analysis of the artistic output of Skamander — a literary poetic group, which already in 1920s started to discover the value of eve- ryday life — is the reference point to the present study. In its members’ imagination, individual “complexes” related to the environment and the matter may be observed. In Józef Wittlin’s works, it is “a spoon of soup”, saving lives amongst the attroci- ties of war, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska uses the “aquatic” imaginings, in the poetic pieces of Jan Lechoń, paraphernalia related to the suicidal complex perform that role, whereas in the works of Jarosław Iwaszkiewicz the personal objects, which build the author’s autobiography, are being employed. Julian Tuwim turned out to be most sensitive to the civilizational transformations, discerning magical powers in the ordinary things: from the role that the musical instruments play to the status of a murder weapon. Other writers described in the book include: Krzysztof Kamil Baczyński, who showed the subtleties of everyday existence in the realities of Nazi occupation, and Ewa Graczyk — an essayist, designing an imaginative “Exhibition” of the material emblems of the People’s Republic of Poland. The book ends with the panoramic overview of the Polish lyric poetry after 1956, in which, owing to Miron Białoszewski, Zbigniew Herbert, Wisława Szymborska and many others, the poetic “phenomenology of the object” could be created — a phenomenon unappreciated in the history of the European literature. Here, also “paraphernalia” — the title concept, expressing the intimate dimension of the human-object relation — has been elucidated. Aleksander Nawarecki Paraphernalien Zu Gegenständen und Träumen Z u s a m m e n f a s s u n g Das Buch ist eine Sammlung von den innerhalb von dreißig Jahren systematisch entstandenen Studien. Alle Texte sind den Forschungen über literarische Repräsen- tation von Gegenständen und der sich mit der Zeit verändernden Methoden deren Verdeutlichung gewidmet. Die Geschichte der europäischen Kunst wird von dem Verfasser als ein Prozess der allmählichen „Emanzipation“ des Gegenstandes be- trachtet. Er interessiert sich vor allem für literarische Verselbstständigung der Gegen- stände, die sich von dem Dienst der Idee und der Autoren befreien, um letztendlich „enthumanisiert“ zu werden. Diese in dem Essay O rzeczach (dt.: Zu Gegenständen) (1993) veröffentlichte These samt der berühmten „Wendung zu Gegenständen“ (turn to materiality, turn to nonhuman) hat nach einigen Jahren auf eine Bestätigung in der Weltgeisteswissenschaft nicht umsonst gewartet. Der Ausgangspunkt ist dabei die Analyse der Werke von der Dichtergruppe „Skamander“, die schon in 20er Jahren des 20.Jhs die Bedeutung des alltäglichen Lebens zu schätzen wusste. Die Vorstellungs- kraft der der Skamander-Gruppe angehörenden Dichter lässt ihre individuellen, mit Urgewalten und Materie verbundenen Komplexe enthüllen. Bei Józef Wittlin ist es ein das Leben im Kriegsalptraum rettender „Löffel Suppe“, bei Maria Pawlikowska- -Jasnorzewska — „Tiefseetauchbilder“, bei Jan Lechoń — die mit Selbstmordkomplex verbundenen Requisiten und bei Jarosław Iwaszkiewicz die seine Autobiografie bil- denden persönlichen Dinge. Am empfindlichsten auf zivilisatorische Umwandlun- gen war Julian Tuwim, der in einfachen Dingen magische Kraft wahrnahm: von besonderer Rolle der Musikinstrumente zum Status der Tatwaffen. Andere Helden des Buches sind Krzysztof Kamil Baczyński, der alle Subtilitäten des täglichen Lebens in den Realien der nationalsozialistischen Okkupation zeigte und die eine imaginäre „Ausstellung“ von materiellen Sachen der PRL-Zeit (PRL — dt.: Volksrepublik Polen) entwerfende Essayistin Ewa Graczyk. Das Buch endet mit der Panorama der polni- schen Lyrik nach 1956, die dank den Dichtern Miron Białoszewski, Zbigniew Herbert, Wisława Szymborska u.v.a. zu einem unterschätzten Phänomen in der Geschichte der europäischen Literatur — zu poetischer „Phänomenologie des Gegenstandes“ geworden ist. An der Stelle wird auch der Titelbegriff „Paraphernalien“ als intimer Ausmaß von der Relation: Mensch — Gegenstand erläutert. Redaktor: Katarzyna Więckowska Projektant okładki i autor zdjęcia: Jan Goraj Redaktor techniczny: Barbara Arenhövel Łamanie: Damian Walasek Copyright © 2014 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-359-5 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-360-1 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 22,0. Ark. wyd. 20,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 26 zł (+VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Aleksander Nawarecki, prof. dr hab., kierownik Zakladu Teorii Literatury na Uniwersytecie Sletskim; historyk i teoretyk literatury, badacz kulturowych osobliwosci. Autor monografii ks. Baki (Czarny karnawal, Wroclaw 1991) oraz tom6w esejow: Rzeczy i marzenia (Katowice 1993), Pokrzywa (Chorzow-Sosnowiec 1996), Maly Mickiewicz (Katowice 2003), Lajerman (Gdansk 2011). Redaktor serii Miniatura i mikrologia literacka, T. 1-3 (Katowice 2001-2003), wsp61autor podr~cznika Przeszlosc to dzis. Romantyzm (Warszawa 2003-2014). ForoFerno 110 - slowo rzadko uzywane, odczuwane jako obce, wi~c nieobecne w wielu slownikach i kompendiach. Pierwszy odnotowal je Slownik Warszawski w wersji brzmietcej staroswiecko, ale swojsko zarazem: parafenaly, parafernaly; sens zostal objasniony krotko - wyprawa panny mlodej . Po uplywie stulecia Slownik jr:zyka polskiego PWN powtarza to rozumienie slowa ( Majettek osobisty m~zatki wnoszony w posagu ), ale uznaje za dawne, wi~c przestarzale, natomiast jako znaczenie wspokzesne wskazuje - rzeczy osobiste . Osobista wlasnose kobiety, co to znaczy dzisiaj? Na mysl przychodzi zawartose damskiej torebki: dokumenty, klucze, karty kredytowe, bilety, komorka, okulary sloneczne, parasol, kosmetyki (szminka, grzebien, puderniczka, lusterko, pilnik do paznokci). Czasem ozdoby, fotografie najblizszych, rozaniec, paczka papierosow, zapalniczka, pojemnik z gazem ... Nic dziwnego, ze taka kolekcja rzeczy por~cznych i uzytecznych rozszerzyb si~, co wi~cej, przestala bye jedynie domenet kobiecct, a nawet ulegla maskulinizacji i stab si~ bardziej m~skim czy fachowym zestawem przedmiotow, okreslanym jako przybory , narz~dzia , utensylia . To wszystko Set terminy bliskoznaczne, ale w tej rodzinie slOw parafernalia najmocniej wyrazajet prywatnct, gl~boko emocjonalnet wi~z z rzeczami. Wi~cej 0 ksi l:z:ce CENA 26 ZL ISSN 0208-6336 (+ VAT) ISBN 978-83-8012-360-1 » CD 7 lJl o :::J Q CD ) Z o :( o ) CD () 7 d ) o I) CD ) :::J o o o ) N CD () N o () :::T :3 o ) N CD :::J o () :::T
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Parafernalia. O rzeczach i marzeniach
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: