Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00469 007322 16394962 na godz. na dobę w sumie
Pedagogika dla nauczycieli w praktyce - ebook/pdf
Pedagogika dla nauczycieli w praktyce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 262
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7308-717-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest zbiorem ćwiczeń, zadań i materiałów dydaktycznych, przydatnych w kształceniu pedagogicznym studentów i doskonaleniu zawodowym nauczycieli. Autorka proponuje w niej aktywizujące sytuacje dydaktyczne do wykorzystania na zajęciach z pedagogiki dla nauczycieli oraz na zajęciach z innych przedmiotów na studiach stricte pedagogicznych (z dydaktyki, teorii wychowania, pedagogiki ogólnej, i in.).

Ćwiczenia odnoszą się do podstawowych kompetencji profesjonalnego nauczyciela-wychowawcy klasy. Zadania polecane w książce mogą zrównoważyć nadmiernie teoretyczny model kształcenia nauczycieli, ponieważ – poza uczeniem umiejętności – wymagają od studentów pogłębionego analizowania zjawisk, samodzielności myślenia, konfrontowania teorii z rzeczywistością, krytycznej refleksji i inwencji twórczej.

Z uwagi na brak publikacji o charakterze praktycznym dotyczących kształcenia nauczycieli i pedagogów (w literaturze pedentologicznej dominują prace teoretyczne i badawcze, brak również czasopisma, które mogłoby być formą wymiany doświadczeń w tym zakresie), książka może być dużą pomocą zarówno dla początkujących nauczycieli akademickich, jak i dla starszych, którzy chcą rozwijać swoje umiejętności dydaktyczne czy przeciwdziałać rutynie.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Pedagogika dla nauczycieli w praktyce Materiały metodyczne Dorota Pankowska Pedagogika dla nauczycieli w praktyce Materiały metodyczne Kraków 2008 © Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008 Korekta: Zuzanna Bochenek Anna Gancarczyk Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska ISBN 978-83-7308-717-0 Oficyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (012) 422-41-80, fax (012) 422-59-47 www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2008 Mojej Mamie SPIS TREŚCI Wstęp ..................................................................................................................................... 11 Rozdział pierwszy Nauczyciel, uczeń, szkoła ............................................................................................ 15 Blok tematyczny: Nauczyciel ....................................................................................... 15 Zadanie: Kompetencje zawodowe nauczyciela ................................................. 15 Zadanie: Moje kompetencje pedagogiczne ........................................................ 16 Zadanie: Rola zawodowa nauczyciela ................................................................. 17 Zadanie: Dylematy roli nauczyciela .................................................................... 18 Blok tematyczny: Uczeń ................................................................................................ 18 Zadanie: Sytuacja ucznia ....................................................................................... 18 Zadanie: Rola ucznia .............................................................................................. 19 Zadanie: Szkoła a potrzeby psychiczne ucznia ................................................. 20 Zadanie: Jak uczniowie spostrzegają środowisko szkolne? ............................ 22 Zadanie: Szkoła w moich oczach ......................................................................... 23 Zadanie: Co zrobić, aby uczeń spostrzegał środowisko szkolne jako życzliwe, sensowne i kontrolowalne? ....................................... 24 Blok tematyczny: Szkoła ............................................................................................... 25 Zadanie: Metaforyczne spojrzenie na szkołę .................................................... 25 Zadanie: Czy szkoła może się zmienić? ............................................................. 26 Zadanie: Idealna szkoła ......................................................................................... 27 Zadanie: Ukryty program szkoły i nauczyciela ............................................... 28 Rozdział drugi Praca wychowawcy klasy ............................................................................................ 33 Blok tematyczny: Rola i zadania wychowawcy klasy .............................................. 33 Zadanie: Zadania wychowawcy klasy ................................................................ 33 Zadanie: Kim powinien być wychowawca klasy? ............................................ 34 Zadanie: Moi wychowawcy .................................................................................. 35 Zadanie: Dylematy wychowawcy ........................................................................ 35  Spis treści Blok tematyczny: Tworzenie własnej koncepcji pracy wychowawczej z klasą ..... 36 Zadanie: Analiza osobistych wartości– ćwiczenie „Mozaika wartości” ..... 36 Zadanie: Cele wychowania – analiza priorytetów wychowawczych ........... 38 Zadanie: Rodzaje celów wychowania ................................................................. 40 Zadanie: Taksonomia celów wychowania ......................................................... 40 Zadanie: Konkretyzowanie celu wychowania (wartości) ............................... 41 Zadanie – praca zaliczeniowa: Koncepcja własnej pracy wychowawczej z klasą ...................................................................................................... 42 Zadanie – praca zaliczeniowa: Program wychowawczy ................................. 43 Blok tematyczny: Godziny wychowawcze ................................................................ 45 Zadanie: Cechy wartościowej godziny wychowawczej ................................... 45 Zadanie: Ocena scenariuszy godzin wychowawczych ................................... 46 Zadanie: Prezentacja własnych scenariuszy ...................................................... 47 Zadanie: Bank metod ............................................................................................. 48 Zadanie: Dyskusja .................................................................................................. 49 Zadanie: Gry dydaktyczne .................................................................................... 50 Blok tematyczny: Stymulowanie rozwoju grupy ..................................................... 52 Zadanie: Pierwszy dzień w nowej klasie ............................................................ 52 Zadanie: Rozbitkowie ............................................................................................ 53 Zadanie: Role grupowe .......................................................................................... 54 Zadanie: Tworzenie grupy – miniwarsztat ........................................................ 54 Zadanie: Ćwiczenia grupowe w pracy wychowawczej ................................... 55 Blok tematyczny: Stymulowanie samowychowania uczniów ............................... 56 Zadanie: Zakresy pracy nad sobą ........................................................................ 56 Zadanie: Planowanie pracy nad sobą ................................................................ 57 Zadanie: Nauczyciel a stymulowanie samowychowania uczniów – możliwości i ograniczenia ............................................................... 58 Zadanie: Rozwijanie własnych kompetencji samowychowawczych ............ 59 Zadanie: Godziny wychowawcze poświęcone osobistemu rozwojowi uczniów ............................................................................... 59 Zadanie: Ćwiczenia grupowe jako metoda stymulowania samowychowania uczniów – miniwarsztat .......... 61 Rozdział trzeci Poznawanie uczniów i klasy ...................................................................................... 63 Blok tematyczny: Miejsce diagnozy w procesie dydaktyczno-wychowawczym .... 63 Zadanie: Co i jak poznawać w klasie? ................................................................ 63 Zadanie: Charakterystyka klasy szkolnej ......................................................... 64 Blok tematyczny: Metody badań pedagogicznych .................................................. 65 Zadanie: Cechy poprawnej obserwacji ............................................................... 65 Zadanie: Wskaźniki obserwacyjne ..................................................................... 66 Zadanie: Jak prowadzić wywiad? ........................................................................ 67 Zadanie: Badanie socjometryczne metodą Moreno ........................................ 69 Spis treści  Zadanie: Kwestionariusz do badania ról grupowych ................................... 72 Zadanie: Analizowanie kwestionariusza ankiety ......................................... 73 Zadanie: Konstruowanie kwestionariusza ankiety ...................................... 73 Zadanie: Przeprowadzanie badań ankietowych ............................................. 74 Zadanie: Diagnostyczne ćwiczenia grupowe ................................................. 75 Rozdział czwarty Relacje nauczyciela z uczniami i rodzicami ..................................................... 77 Blok tematyczny: Porozumiewanie się w procesie wychowania ....................... 77 Zadanie: Jakim językiem mówię? ..................................................................... 77 Zadanie: Kto ma problem? ................................................................................. 78 Zadanie: Formułowanie komunikatów „ja” ................................................... 79 Zadanie: Odzwierciedlanie ................................................................................ 81 Zadanie: Aktywne słuchanie ............................................................................ 82 Zadanie: Konstruktywne rozwiązywanie konfliktów ................................. 84 Zadanie: Porozumiewanie się – podsumowanie ........................................... 85 Blok tematyczny: Wzmacnianie poczucia własnej wartości uczniów .............. 86 Zadanie: Zachowaniowe przejawy poczucia własnej wartości .................. 86 Zadanie: Nauczyciel a poczucie własnej wartości ucznia ............................ 88 Zadanie: Ćwiczenia wzmacniające poczucie własnej wartości uczniów ...... 88 Zadanie: Czy uczeń jest w szkole podmiotem? ............................................. 89 Blok tematyczny: Współpraca nauczyciela z rodzicami ...................................... 90 90 Zadanie: Nauczyciele i rodzice .......................................................................... Zadanie: Pierwsza wywiadówka ........................................................................ 91 Zadanie: Rozmowy z rodzicami ....................................................................... 92 Zadanie: Zebrania z rodzicami – gry symulacyjne ...................................... 93 Zadanie: Pedagogizacja rodziców .................................................................... 96 Zadanie: Analiza problemów wychowawczych ............................................. 97 Rozdział piąty Kierowanie pracą uczniów na lekcji .................................................................. 101 Blok tematyczny: Organizowanie środowiska uczenia się ................................. 101 Zadanie: Jak nauczać skutecznie? ..................................................................... 101 Zadanie: Zasady uczenia się i motywacji ........................................................ 102 Zadanie: Hospitacja lekcji .................................................................................. 103 Zadanie: Jak zainteresować uczniów przedmiotem? .................................... 104 Zadanie: Wykorzystanie czasu lekcji ............................................................... 105 Zadanie: Jak nie marnować czasu na lekcji? .................................................. 106 Zadanie: Nauczyciel, uczniowie, przestrzeń .................................................. 106 Zadanie: Aranżowanie przestrzeni .................................................................. 107 Blok tematyczny: Komunikowanie się na lekcji .................................................... 108 Zadanie: Władza nauczyciela nad mową w klasie ........................................ 108 Zadanie: Mapy mentalne ................................................................................... 109  Spis treści Zadanie: Prezentacja materiału ......................................................................... 110 Zadanie: Sztuka zadawania pytań .................................................................... 110 Zadanie: Wykorzystanie pytań w nauczaniu ................................................. 111 Zadanie: Prace pisemne ....................................................................................... 112 Blok tematyczny: Ład i dyscyplina w klasie ........................................................... 113 Zadanie: Ład, dyscyplina, proces kształcenia ................................................. 113 Zadanie: Uczniowskie zachowania zakłócające ............................................. 114 Zadanie: Przyczyny zachowań zakłócających ................................................ 115 Zadanie: Strategie uczniów ................................................................................. 116 Zadanie: Zapobieganie zachowaniom zakłócającym .................................... 117 Zadanie: Reguły zachowania i procedury pracy ............................................ 117 Zadanie: Postawa nauczyciela wobec dyscypliny ........................................... 118 Zadanie: Pierwsze spotkanie .............................................................................. 119 Zadanie: Demonstrowanie pewności siebie .................................................... 120 Zadanie: Reagowanie na zachowania zakłócające ......................................... 121 Zadanie: Ćwiczenia relaksująco-koncentrujące ............................................. 123 Blok tematyczny: Psychopedagogiczne problemy kontroli i oceny ................... 124 Zadanie: Metody kontroli osiągnięć uczniów ................................................. 124 Zadanie: Odpytywanie inaczej .......................................................................... 125 Zadanie: Czy stopnie są potrzebne? – gra symulacyjna ............................... 125 Zadanie: Dylematy związane z ocenianiem .................................................... 128 Zadanie: Siedem niegodziwych postaw wobec oceniania ............................ 129 Zadanie: Nie tylko stopnie... ............................................................................... 130 Zadanie: Informacje zwrotne ............................................................................. 131 Zadanie: Samokontrola nauczyciela ................................................................. 132 Zadanie: Autorefleksja przyszłego nauczyciela ............................................... 133 Bibliografia ......................................................................................................................... 135 Aneksy Aneks I ................................................................................................................................ 145 Aneks II ............................................................................................................................... 233 WSTĘP Każdy nauczyciel, przystępując do pracy z uczniami, musi odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań: kogo ma kształcić? po co? czego uczeń ma się na- uczyć i w jaki sposób? Pozwoli mu to dobrze zaplanować podstawowe elementy procesu kształcenia: cele, treści, metody, formy i warunki pracy. Oczywiście, pracując w systemie edukacji instytucjonalnej, ma znacznie ograniczony wy- bór: programy kształcenia narzucają cele ogólne, często także zawierają wykaz szczegółowych rezultatów nauczania, podstawowe treści kształcenia. Musi się też dostosować do określonych warunków pracy (liczba godzin, liczebność klas, dostępne środki dydaktyczne i wyposażenie). Tak dzieje się również w procesie edukacji nauczycieli. Standardy kształcenia nauczycieli z dnia 7 września 2004 r.1 określają jego cel: przygotowanie „do kompleksowej realizacji dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych zadań szkoły”2 oraz bardziej szczegółowe umiejętności absolwen- tów. Podają liczbę godzin nauczania oraz sugerują treści kształcenia z zakresu psychologii, pedagogiki, dydaktyki przedmiotowej i przedmiotów uzupełniają- cych. Z kolei władze szkół wyższych, gdzie kandydaci do zawodu mogą uzyskać niezbędne kwalifikacje pedagogiczne, nadają konkretny kształt modelowi kształ- cenia nauczycieli przez lepszą lub gorszą organizację nauki studentów – dobór kadry, ustalenie wymiaru godzin, wybór odpowiedniego momentu włączenia przedmiotów psychopedagogicznych w plan studiów, określenie zasad odbywa- nia praktyk, liczebności grup, wyposażenie itp. Autonomia nauczyciela nauczy- cieli jest więc dość ograniczona, jeśli chodzi o warunki, cele i treści kształcenia. Ma on jednak duży margines swobody w zakresie wyboru metod pracy i kształ- towania interakcji ze studentami, a więc w tym, co jest istotą procesu nauczania – uczenia się. 1 Rozporządzenie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie standardów kształcenia nauczycieli, Dziennik Ustaw Nr 207, poz. 2110. W chwili oddawania książki do druku trwały prace nad zmianą systemu kształcenia nauczycieli – projekt przygotowany przez Radę Główna Szkolnictwa Wyższego w lutym 2007 r. czeka na zatwierdzenie przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 2 Tamże, s. 14 552.  Wstęp System uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli w Polsce ma wiele słabości, które utrudniają rzetelne przygotowanie kandydatów do zawodu. Do najważniej- szych można zaliczyć: – brak jasnej filozofii kształcenia nauczycieli, która miałaby odzwierciedlenie w rozwiązaniach systemowych; – brak korelacji między elementami procesu kształcenia: celami, treściami, czasem na niego przeznaczonym; – zbyt małą liczbę godzin dydaktycznych, zwłaszcza na realizację zajęć z psycho- logii i pedagogiki (łącznie 150 godzin), co po pierwsze, uniemożliwia wyposa- żenie studentów w wystarczający zasób wiedzy, umiejętności i postaw gwaran- tujący radzenie sobie w skomplikowanej rzeczywistości współczesnej szkoły, po drugie, skłania do nauczania w modelu transmisyjnym, a nie interpretacyjnym, do wyboru ekonomicznych czasowo metod podających, a nie aktywizujących, dzięki którym studenci mogą ćwiczyć umiejętności, rozwijać refleksyjność, samodzielnie rozwiązywać problemy; – zbyt ubogi zakres treści kształcenia w porównaniu z rzeczywistymi wymaga- niami i wyzwaniami, stojącymi przed współczesnym nauczycielem; – brak mechanizmów ograniczających uzyskiwanie kwalifikacji przez osoby po- zbawione predyspozycji pedagogicznych bądź mające zaburzenia osobowościo- we i psychiczne3. W tej sytuacji nauczyciel nauczycieli nie ma łatwego zadania, jeśli chce kształcić i wychowywać ludzi kompetentnych, samodzielnych, twórczych, dobrze funkcjonujących we współczesnej rzeczywistości i potrafiących odpowiedzieć na wyzwania przyszłości, bo tacy właśnie pedagodzy są potrzebni dzisiejszemu społeczeństwu. Warto więc odpowiednio „zagospodarować” margines swobody, jaki edukatorowi nauczycieli pozostawia system, i wykorzystywać każdą szansę na zwiększenie efektywności prowadzonego kształcenia. Mam nadzieję, że pre- zentowana praca pomoże wszystkim tym, którzy poszukują nowych rozwiązań skutecznego nauczania. Książka jest wynikiem moich kilkunastoletnich doświadczeń w zakresie pe- dagogicznego kształcenia i doskonalenia nauczycieli, którymi chcę się podzielić z innymi prowadzącymi zajęcia na kierunkach pedagogicznych. Wiele pomysłów i inspiracji, które znalazły wyraz w prezentowanych ćwiczeniach, to owoc współ- pracy z dr hab. Mariolą Chomczyńską-Rubacha, obecnie prof. UMK w Toruniu i WSHE w Łodzi, moją koleżanką z Zakładu Pedagogicznego Kształcenia Nauczy- cieli UMCS, przyjaciółką i towarzyszką w rozwoju zawodowym. W tym miejscu chcę jej serdecznie podziękować za możliwość twórczych dyskusji, wspólne eks- perymentowanie, za akceptację i wsparcie. Pedagogika dla nauczycieli w praktyce to propozycja przede wszystkim metodyczna: zawiera ponad 100 sytuacji dydaktycznych – ćwiczeń i zadań do zrealizowania w ramach nauczania pedagogiki. Ale jednocześnie odzwierciedla 3 Jeśli wejdą w życie zmiany w kształceniu nauczycieli proponowane przez Radę Główną Szkolni- ctwa Wyższego, cześć z tych niedostatków zostanie zminimalizowana. Wstęp  określoną filozofię edukacyjną, której najważniejsze założenia można ująć w kil- ku punktach: 1. Zdobywanie wiedzy teoretycznej nie jest głównym celem kształcenia studen- tów, ale środkiem mającym im pomóc w nabyciu umiejętności praktycznych oraz rozwijaniu samodzielności myślenia i działania, inteligencji emocjonalnej, samoświadomości i odpowiedzialności, wiary w siebie i optymizmu pedago- gicznego. 2. Osiągnięcie trwałych efektów nauczania wymaga wszechstronnego zaangażo- wania ucznia: jego intelektu, emocji, działania. 3. Atrakcyjność zajęć nie tylko zwiększa motywację studentów do nauki oraz zainteresowanie przedmiotem, ale także uświadamia przyszłym nauczycielom bogactwo i różnorodność metodyczną procesu kształcenia. 4. Prowadzący zajęcia z pedagogiki jest dla studentów modelem nauczyciela, dlatego powinien odpowiednio organizować proces kształcenia i prezentować wobec nich takie postawy, które staną się wzorcowymi zachowaniami kompe- tentnego nauczyciela. Zakres treści zawarty w prezentowanych zadaniach i ćwiczeniach nie stano- wi kompletnego programu nauczania pedagogiki w ramach uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli. O ich doborze zadecydowało kilka przesłanek: – ich zakres tematyczny odzwierciedla – w moim przekonaniu – podstawowe i najbardziej przydatne umiejętności nauczyciela-wychowawcy; – zagadnienia w nich poruszane powinny być realizowane w trakcie zajęć ćwi- czeniowych i warsztatowych; – przedstawione sytuacje dydaktyczne były i są stosowane przeze mnie podczas różnego typu zajęć i szkoleń dla studentów i nauczycieli. Zadania dla studentów zostały ujęte w 5 rozdziałach. Rozdział pierwszy pt. Nauczyciel, uczeń, szkoła ma charakter wprowadzający. Ćwiczenia w nim za- mieszczone mogą stworzyć kontekst poznawczy i motywacyjny dla zdobywanej przez studentów wiedzy z zakresu pedagogiki i dydaktyki szczegółowej. Ułatwią im wieloaspektowe spojrzenie na szkołę i zapoczątkują proces identyfikowania się z przyszłą rolą zawodową. Rozdział drugi zatytułowany Praca wychowawcy klasy zawiera zadania, które umożliwią studentom refleksję nad specyfiką roli wychowawcy klasy oraz nabycie wiedzy i umiejętności związanych z działania- mi na rzecz grupy i osobistego rozwoju uczniów. Mogą także stanowić okazję do zastanowienia się nad wizją własnej pracy wychowawczej w przyszłości oraz do wypróbowania nabywanych umiejętności podczas praktyk. Rozdział trzeci – Poznawanie uczniów i klasy – dotyczy działań diagnostycznych nauczyciela- -wychowawcy. Wykonanie zawartych w nim ćwiczeń pozwoli studentom na opanowanie podstawowych metod badań pedagogicznych, przydatnych w pracy nauczyciela: obserwacji, wywiadu, ankiety, technik socjometrycznych oraz na- uczy, jak wykorzystywać wyniki badań uczniów i klasy do planowania i reali- zacji pracy wychowawczej. Rozdział czwarty pt. Relacje nauczyciela z uczniami i rodzicami jest poświęcony podstawowym umiejętnościom komunikacyjnym: nawiązywaniu kontaktu, czynnemu słuchaniu, formułowaniu komunikatów „ja”,  Wstęp konstruktywnemu rozwiązywaniu problemów. Szczególnie dużo miejsca prze- znaczono na uświadomienie studentom istoty języka akceptacji i ćwiczenie tej formy porozumiewania się. W rozdziale tym zamieszczono również ćwiczenia dotyczące poczucia własnej wartości: jej wpływu na zachowania uczniów i na- uczyciela oraz na wzajemne relacje. Wykonanie ćwiczeń z tego zakresu nie tylko pozwoli studentom na zapoznanie się z metodami pracy z uczniami, ale także da okazję do wzmocnienia samooceny i samoakceptacji. Rozdział piąty – Kierowanie pracą uczniów na lekcji – zawiera zadania z zakresu dydaktyki ogólnej, kładące nacisk na organizowanie środowiska uczenia się, wzbudzanie motywacji uczniów, komunikowanie się w procesie kształcenia (prezentowanie materiału, zadawanie pytań, udzielanie informacji zwrotnych), wprowadzanie i utrzymywanie ładu i dyscypliny na lekcji, psychopedagogiczne problemy kontroli i oceny. Aby ułatwić Czytelnikom orientację, każdy rozdział został podzielony na blo- ki tematyczne, których tytuły określają zakres treści zawartych w ćwiczeniach. Proponowane w książce zadania, poza nielicznymi wyjątkami, mają taką samą formę. Zawierają one: – cele szczegółowe, sformułowane jako zakładane rezultaty ćwiczenia; – wiedzę wstępną, jaką powinni mieć studenci, przystępując do realizacji zadania (o ile taka jest wymagana); – literaturę: propozycje publikacji, które studenci powinni przeczytać jako uzu- pełnienie ćwiczenia lub dla zdobycia wiedzy wstępnej (o ile nie opanowali jej w trakcie wcześniejszych zajęć); – wskazówki co do aranżacji przestrzeni: sposób ustawienia stolików i krzeseł, je- śli tradycyjny układ nie zapewnia warunków potrzebnych do przeprowadzenia ćwiczenia; – materiały i pomoce potrzebne do realizacji zadania. Materiały do wykorzystania na zajęciach (Aneks I i II) są również dostępne na płycie CD (do zakupienia w Oficynie Wydawniczej „Impuls”), aby prowadzący mogli dostosowywać je do własnych potrzeb. Przedstawione w książce zadania i sytuacje dydaktyczne są propozycją, z któ- rej Czytelnicy mogą skorzystać, stosując je in extenso, modyfikując bądź traktując jedynie jako inspirację. Mogą być one realizowane zarówno w podstawowym kształceniu studentów, w różnych formach doskonalenia nauczycieli, jak również na poziomie studiów pedagogicznych w ramach przedmiotów takich, jak: teoria wychowania, dydaktyka ogólna, metody badań pedagogicznych. Z nadzieją, że ta praca pomoże innym nauczycielom nauczycieli doskonalić swoją pracę – Autorka Rozdział pierwszy NAUCZYCIEL, UCZEŃ, SZKOŁA _Blok tematyczny: Nauczyciel_  Zadanie: Kompetencje zawodowe nauczyciela C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – określą kompetencje profesjonalne nauczyciela – wychowawcy klasy; – będą mieli okazję do refleksji nad ich przydatnością w wykonywaniu roli zawo- dowej; – zdobędą przekonanie, że kompetencje profesjonalne można kształtować i roz- wijać. L i t e r a t u r a u z u p e ł n i a j ą c a, po wykonaniu ćwiczenia: Hamer H., Klucz do efektywności nauczania, Veda, Warszawa 1994. Kwaśnica R., Wprowadzenie do myślenia o nauczycielu [w:] Pedagogika, t. 2, cz. 2, red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, PWN, Warszawa 2003. M a t e r i a ł y: – arkusze papieru, – mazaki, – taśma mocująca. P r z e b i e g: 1. Studenci wspólnie z prowadzącym1 tworzą mapę mentalną zadań nauczyciela (na arkuszu papieru lub tablicy). 1 W książce używam tradycyjnie form męskich, z uwagi na większą przejrzystość tekstu, ale wszystkie zwroty odnoszą się oczywiście także do kobiet (a zważywszy na feminizację zawodu – prze- de wszystkim do nich).  Rozdział pierwszy. Nauczyciel, uczeń, szkoła 2. Studenci podzieleni na 4 grupy, opierając się na własnych doświadczeniach i obserwacjach swoich nauczycieli, odpowiadają na następujące pytania: – grupa I: Jak zachowuje się, co robi na lekcji skuteczny, „dobry” nauczyciel? – grupa II: Jak zachowuje się, co robi na lekcji nieskuteczny, „zły” nauczyciel? – grupa III: Jakimi cechami charakteru, osobowości odznacza się „dobry” na- uczyciel? – grupa IV: Jakimi cechami charakteru, osobowości odznacza się „zły” na- uczyciel? 3. Grupy prezentują wyniki swojej pracy (plansze zostają powieszone na tablicy lub ścianach), analizują i uzupełniają listy cech i zachowań. 4. Wykorzystując wyniki pracy grupowej, studenci wspólnie z prowadzącym lub w 3 grupach ustalają: – jaką wiedzę, – jakie umiejętności, – jakie cechy osobowości powinien mieć dobry, skuteczny nauczyciel. 5. Na koniec warto odpowiedzieć na pytania: – Które z tych umiejętności czy cech szczególnie sprzyjają efektywnemu ucze- niu się uczniów, a które dobrym relacjom nauczyciela z uczniami i pracy wychowawczej? – Które z kompetencji można nabywać, rozwijać i w jaki sposób?  Zadanie: Moje kompetencje pedagogiczne C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – będą mieli okazję do refleksji nad swoimi kompetencjami do pracy dydaktycz- no-wychowawczej; – zyskają motywację do nabywania wiedzy i umiejętności z zakresu pedagogiki; – będą mieli okazję do analizy własnego rozwoju w trakcie przygotowania za- wodowego. M a t e r i a ł y: – odbitki ksero kwestionariusza kompetencji pedagogicznych, po 2 egzemplarze dla każdego studenta (załącznik 1 w Aneksie I), – uwaga: można opracować inny wykaz kompetencji, dostosowany do programu realizowanego z konkretną grupą studentów. P r z e b i e g: 1. Każdy student wypełnia kwestionariusz na pierwszych zajęciach i wpisuje datę. Chętni dzielą się swoimi refleksjami, a prowadzący, nawiązując do programu zajęć, określa, które z kompetencji będą mieli okazję rozwinąć w czasie realizacji tego przedmiotu. Studenci powinni zachować kwestionariusz do końca kursu. 2. Podczas ostatnich zajęć studenci ponownie wypełniają kwestionariusz i po- równują wyniki uzyskane na pierwszych i ostatnich zajęciach. Dzielą się reflek- sjami dotyczącymi zmian w zakresie ich kompetencji nauczycielskich. Blok tematyczny: Nauczyciel   Zadanie: Rola zawodowa nauczyciela C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – uświadomią sobie istotę i złożoność roli zawodowej nauczyciela. W i e d z a w s t ę p n a: Znajomość pojęcia i wymiarów roli społecznej (normatywnego, behawioral- nego i indywidualnego). L i t e r a t u r a: Rubacha K., Pełnienie roli nauczyciela a realizacja zadań rozwojowych w okresie wczesnej dorosłości, Wyd. UMK, Toruń 2000. M a t e r i a ł y: – 3 arkusze papieru zatytułowane: „Normatywny wymiar roli nauczyciela”, „Behawioralny wymiar roli nauczyciela”, „Indywidualny wymiar roli nauczy- ciela”, – mazaki, – karteczki samoprzylepne. A r a n ż a c j a p r z e s t r z e n i: Krąg lub inne ustawienie, umożliwiające studentom swobodne podchodzenie do zawieszonych arkuszy. P r z e b i e g: 1. Prowadzący omawia lub przypomina pojęcie i wymiary roli społecznej. 2. Studenci, pracując w parach, wypisują na karteczkach swoje skojarzenia do- tyczące każdego z wymiarów roli nauczyciela (jedno skojarzenie na jednej kartce) i przyklejają je do odpowiednich arkuszy. Karteczki o tej samej treści umieszczają obok siebie. 3. Studenci pod kierunkiem prowadzącego analizują i uzupełniają charakterysty- ki poszczególnych wymiarów roli nauczyciela. 4. Studenci, przypominając sobie swoich dawnych nauczycieli, przedstawiają róż- ne możliwości indywidualnego wypełniania roli zawodowej. 5. Ćwiczenie może zakończyć refleksja studentów nad własnymi wyobrażeniami dotyczącymi pełnienia roli nauczyciela w przyszłości.  Rozdział pierwszy. Nauczyciel, uczeń, szkoła  Zadanie: Dylematy roli nauczyciela C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – odniosą wiedzę teoretyczną na temat dylematów roli do praktyki; – wypracują konstruktywne rozwiązania dylematów roli nauczyciela. W i e d z a w s t ę p n a: Na temat dylematów roli zawodowej nauczyciela na podstawie: K. Kona- rzewski, Nauczyciel [w:] Sztuka nauczania, t. 2: Szkoła, red. K. Konarzewski, WSiP, Warszawa 1992 (lub inne wydania). M a t e r i a ł y: – arkusze papieru, – mazaki, – taśma mocująca. P r z e b i e g: 1. Studenci na podstawie przeczytanej literatury przypominają najważniejsze dy- lematy roli nauczyciela i ich konsekwencje. 2. Studenci dzielą się na 4 grupy, z których każda opracowuje jeden aspekt roli nauczyciela (niejasność roli, wewnętrzna niespójność roli, niezgodność roli z innymi rolami oraz psychologiczna trudność roli). Na arkuszach studenci wypisują w formie drzewka decyzyjnego różne propozycje rozwiązania da- nego dylematu przez nauczyciela i konsekwencje wynikające z dokonanego przez nich wyboru. W wyniku dyskusji decydują, które z rozwiązań są kon- struktywne. 3. Każda grupa prezentuje efekty swojej pracy, wskazując i uzasadniając swoje stanowisko. Pozostali uczestnicy komentują je oraz ewentualnie wysuwają wła- sne propozycje konstruktywnego rozwiązania poszczególnych dylematów. _Blok tematyczny: Uczeń_  Zadanie: Sytuacja ucznia C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – będą mieli okazję do zastanowienia się nad sytuacją dziecka (młodego czło- wieka) jako ucznia: wymaganiami roli uczniowskiej, jej związkiem z sytuacją pozaszkolną i doświadczeniami życiowymi dziecka; – zwiększą swoją wrażliwość na potrzeby uczniów. Blok tematyczny: Uczeń  M a t e r i a ł y: – arkusze papieru, – mazaki, – taśma mocująca. P r z e b i e g: 1. Studenci podzieleni na 3 grupy pracują nad następującymi tematami: – grupa I: „Uczniowski plecak”. Studenci wypisują na arkuszu, z czym uczeń przychodzi, jaki jest jego – metaforycznie pojęty – bagaż, co uczeń przynosi w swoim plecaku poza książkami i zeszytami (tu powinny się pojawić takie punkty, jak: dotychczasowe doświadczenia życiowe, problemy rodzinne, stan zdrowia, samopoczucie w danym momencie, motywacja do nauki i postawa wobec szkoły, aspiracje, potrzeby psychiczne itp.); – grupa II: „Mapa nacisków”. Studenci mają za zadanie wypisać, na przy- kład w formie mapy logicznej (w centrum sylwetka dziecka), różne źródła pozaszkolnych oddziaływań na zachowanie, sposób myślenia i postawy ucznia (powinni wymienić członków rodziny – rodziców, rodzeństwo, dziadków, środowisko rówieśnicze i lokalne, mass media, literaturę, placów- ki kulturalne itp.); – grupa III: „Wzorowy uczeń”. Studenci mają za zadanie określić wymagania szkoły wobec ucznia dotyczące nauki i zachowania (normatywny aspekt roli ucznia), na przykład w formie listy nakazów i zakazów, których dziecko po- winno przestrzegać, aby zaspokoić oczekiwania nauczycieli i zasłużyć w ich opinii na miano „dobrego ucznia”. 2. Po prezentacji rezultatów pracy grupowej studenci wspólnie z prowadzącym zastanawiają się nad odpowiedzią na pytania: – Jakiego rodzaju bagaż uczniowski sprzyja, a jaki utrudnia dobre pełnienie roli ucznia? – Jakie wpływy środowiska pozaszkolnego pomagają uczniowi, a jakie utrud- niają spełnienie tych wymagań?  Zadanie: Rola ucznia C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – określą normatywny wymiar roli ucznia; – uświadomią sobie trudności łączące się z pełnieniem roli ucznia; – zwiększą swoją wrażliwość na potrzeby uczniów. L i t e r a t u r a u z u p e ł n i a j ą c a: Klimowicz G., Kościanek-Kukacka J., Kozłowski W., Dylematy ucznia. Z doświad- czeń dorastającej młodzieży, WSiP, Warszawa 1994.  Rozdział pierwszy. Nauczyciel, uczeń, szkoła Włodarski Z., Hankała A., Nauczanie i wychowanie jako stymulacja rozwoju człowieka, Impuls, Kraków 2004. M a t e r i a ł y: – dokumenty zawierające wymagania stawiane uczniom (kodeksy ucznia, re- gulaminy szkół, tekst Ustawy o systemie oświaty itp.), – kartki z niedokończonymi zdaniami (w opisie ćwiczenia). P r z e b i e g: 1. Studenci na podstawie dostępnych dokumentów i własnych doświadczeń for- mułują listę wymagań i oczekiwań stawianych uczniom przez szkołę i rodziców (można je zapisać na tablicy). 2. Następnie studenci biorący udział w ćwiczeniu dzielą się na kilkuosobowe gru- py. Mają za zadanie, odwołując się do własnych doświadczeń uczniowskich, dokończyć zdania zaczęte na kartkach (na każdej jest wpisane jedno zdanie; grupa dostaje tyle zdań, ile liczy osób): „W szkole najbardziej denerwowało mnie...” „Nie lubiłem/-am, kiedy nauczyciel...” „W szkole najbardziej nie lubiłem/-am...” „Z obowiązków szkolnych najbardziej uciążliwe było...” „W szkole przeszkadzało mi...” „Szkoła byłaby dużo przyjemniejsza, gdyby nie...” itp. Każdy student kończy zdanie i podaje kartkę osobie siedzącej po jego prawej stronie. Sytuacja powtarza się do momentu, gdy wróci do niego jego pierwsza kartka. 3. Studenci odczytują głośno zapisane zdania. Następnie odpowiadają na pytania: – Jakie trudności musi pokonać uczeń, aby wywiązywać się z roli zgodnie z oczekiwaniami dorosłych? – Jakie potrzeby uczniów zostają ograniczone przez wymagania roli? – Jaki wpływ na rozwój osobowości dziecka/młodego człowieka ma norma- tywny aspekt roli uczniowskiej? – Które z tych wymagań są uzasadnione przez cele dydaktyczno-wychowaw- cze szkoły, a które są raczej efektem ukrytego programu? (to pytanie można uczynić przedmiotem dyskusji, jeśli studenci wcześniej zapoznali się z funk- cjami i zadaniami szkoły oraz jej ukrytym programem).  Zadanie: Szkoła a potrzeby psychiczne ucznia C e l e: W wyniku realizacji ćwiczenia studenci: – pogłębią wiedzę na temat potrzeb psychicznych dzieci i młodzieży; – uświadomią sobie, że potrzeby uczniów zostają na różnych etapach rozwoju ograniczone przez wymagania roli ucznia oraz konsekwencje tych ograniczeń;
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pedagogika dla nauczycieli w praktyce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: