Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00552 011228 10700626 na godz. na dobę w sumie
Pedagogika na pograniczu światów. Eseje z cyklu  Medium Mundi  - ebook/pdf
Pedagogika na pograniczu światów. Eseje z cyklu Medium Mundi - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 304
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2467-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika akademicka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Posłowie Tadeusz Sławek

Książka zbiera w jeden tom – w wersji częściowo zmienionej i uzupełnionej – eseje pedagogiczne, które ukazywały się w ramach transdyscyplinarnej serii „Medium Mundi” w latach 2005-2015. Autor podejmuje w nich pytania o istotne doświadczenia egzystencjalne i edukacyjne, takie jak: inicjacja, efekt pogranicza, spotkanie z mistrzem, pedagogiczny styl życia, zraniona pamięć, dzikość, przebaczenie, przyjaźń i inne. Zgromadzone tu teksty wpisują namysł nad wychowaniem we współczesną humanistykę zmąconych gatunków i w tym sensie stanowią odsłonę pedagogiki na pograniczu światów – dyscyplinarnych, lekturowych, semantycznych, kulturowych itp. Przenikającą je intencją jest próba poszukiwania odnowionego – a jednocześnie zakorzenionego w tradycji – spojrzenia na kształcenie, i tym samym generowania nowego, bardziej źródłowego języka refleksji o wychowaniu, wbrew tendencjom społecznego mainstreamu redukowania funkcji edukacji do zabiegów instruktażowych i przystosowawczych.

Książka adresowana jest do szeroko pojętego grona ludzi uniwersytetu – profesorów, studentów, absolwentów, zainteresowanych sympatyków z różnych rejonów humanistyki i nauk społecznych – a także do uczestników – reprezentujących różne pokolenia oraz rozmaite profesje – lokalnego projektu Medium Mundi (i wszystkich, którym taki sposób pogranicznego myślenia wyda się owocny). Bardzo trudno zatem precyzyjnie określić adresata – poniekąd zamieszczone w tomie teksty to „listy w butelce”…, może je otworzyć każdy, komu bliska jest idea uniwersytetu nie jako przedsiębiorstwa i agregatu odseparowanych specjalizacji, lecz jako demokratycznej przestrzeni publicznej i warsztatu suwerennego myślenia oraz każdy, kto pamięta (lub chciałby sobie przypomnieć), że edukacja służy do konfrontacji z życiem, a nie tylko z rynkiem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Możliwe są mianowicie powroty do wcześnie zaczynanej edukacji skierowanej nie na umiejęt- ności zawodowe, lecz na przyswajanie sobie tej pozornie luksusowej, a w rzeczy samej nadzwy- czaj potrzebnej zdolności do rozmowy przyjaciel- skiej ponad interesami narodowymi i sprawami (cid:24)nansowymi na gruncie wielkiej tradycji. Leszek Kołakowski Krzysztof Maliszewski – dr hab., pracuje w Zakładzie Podstaw Pedagogiki i Historii Wychowania Instytutu Pedagogiki Uniwer- sytetu Śląskiego w Katowicach. Jest autorem Teoria wychowania moralnego książek: w pedagogice kultury II Rzeczypospolitej (2004), Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury (2013), oraz współredak- torem serii wydawniczej „Medium Mundi”. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na pedagogice (cid:24)lozo(cid:24)cznej (zwłaszcza aksjologicznych i antropologicznych podsta- wach wychowania), historii myśli pedago- gicznej oraz problematyce pedagogiki kultury. Krzysztof Maliszewski K r z y s z t o f M a l i s z e w s k i i P e d a g o g k a n a p o g r a n i c z u ś w a t ó w i Pedagogika na pograniczu światów Oto cała humanistyka – jako autore(cid:30)eksja kultury z aksjologicznymi intencjami – ma perswazyjny, inicjacyjny, kształcący poten- cjał. Zależy mi na tym, by zerwać ze zredu- kowanym – a usilnie podtrzymywanym przez specjalizacyjne (rynkowe) podejście do studiów – obrazem pedagogiki jako nie- re(cid:30)eksyjnego metodycznego getta. Myśle- nie o wychowaniu z szansą na mądrość nie może już poruszać się w rygorystycznie strzeżonych akademickich poletkach i pod dyktando tzw. zapotrzebowania społeczne- go, bez życionośnego pogranicza z (cid:24)lozo(cid:24)ą, teologią, literaturą, ze sztukami plastyczny- mi i z całym spektrum rozmaitych humani- stycznych dyscyplin. […] W tych esejach nie chodzi o specjalistyczne dążenie do do- mknięcia kręgu wiedzy o edukacji, ale prze- ciwnie – o jego otwarcie, o naukę uprawianą w formule zmąconych gatunków, o peda- gogikę nie jako ekspercką domenę, lecz jako miejsce intelektualistów, w znaczeniu opisa- nym przez Michała Pawła Markowskiego: „Głównym zadaniem i pragnieniem intelek- tualisty jest więc rozregulowanie ostatecz- nego słownika własnej dyscypliny […]”. Z Wprowadzenia Eseje z cyklu „Medium Mundi” 2 8012-467-7 5 Pedagogika na pograniczu światów Eseje z cyklu „Medium Mundi” NR 3312 Krzysztof Maliszewski Pedagogika na pograniczu światów Eseje z cyklu „Medium Mundi” Z posłowiem Tadeusza Sławka Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Pedagogika Ewa Wysocka Recenzent Dariusz Kubinowski Do domu czy nieba — już nie wiem, lecz tylko od siebie do siebie Kasi, z miłością Podziękowania Składam najpierw podziękowania Jackowi Kurkowi, bez którego pomysłów, sieci kontaktów, talentów organizacyjnych i wytrwałej ciężkiej pracy projekt Medium Mundi nie byłby możliwy. Wszystko to mam we wdzięcznej pamięci. Chciałbym też gorąco podziękować Profesorom: Agnieszce Sto- pińskiej-Pająk, ks. Marianowi Nowakowi, Bogusławowi Śliwer- skiemu i Lechowi Witkowskiemu, którzy zapoznawszy się z serią wydawniczą „Medium Mundi” w ramach mojego przewodu habili- tacyjnego, ocenili ją bardzo wysoko, zarówno w całości, jak i mając na uwadze moje pedagogiczne teksty, czym sprawili mi niemałą radość oraz dodali sił do pracy. Lech Witkowski wręcz zobowiązał mnie do wydania osobno tych esejów, aby uczynić je bardziej do- stępnymi, co niniejszym czynię. Specjalne podziękowanie składam również Profesorowi Tade- uszowi Sławkowi, który pisząc posłowie, zechciał być obecny na kartach tej książki i współmyśleć z jej autorem. Wprowadzenie Medium Mundi to nazwa cyklu interdyscyplinarnych spotkań naukowych i serii wydawniczej. Wszystko zaczęło się w 2004 roku, kiedy Jacek Kurek, historyk i kulturoznawca z Uniwersytetu Ślą- skiego (a przy tym mój nauczyciel z czasów licealnych), zaprosił mnie do współpracy1. Wcześniej wielokroć rozmawialiśmy o kon- dycji uniwersytetu i stylu uprawiania humanistyki, utwierdzając się w przekonaniu, że warto szukać takich wariantów działalno- ści naukowej, które wychodzą ze sztywnych akademickich kole- in i przekraczają granice enklaw środowiskowych — a to przez interdyscyplinarność, a to przez łączenie naukowej analityczności z przenikliwością sztuki, a to wreszcie przez wysokiej próby po- pularyzację wiedzy, dającą szansę na refleksję szerszemu gronu odbiorców. Towarzyszyło nam również przeświadczenie, że troska o lokalną tożsamość nie musi polegać na tematycznym i mental- nym zawężeniu zainteresowań do spraw partykularnych, swoj- skich, wyznaczonych doraźną sytuacją, ale że warto poszukiwać języka i optyki akcentujących uniwersalizm życia usytuowanego jako życia pełnego, w którym zapisywane są najbardziej dramatyczne 1 Wcześniej, od połowy lat 90. XX wieku Jacek Kurek organizował we współpracy z Miejskim Domem Kultury „Batory” w Chorzowie sesje naukowe o regionalnej tematyce. Ich owocem były redagowane przez niego publikacje: Z dziejów tradycji, historii i kultury Wielkich Hajduk. Chorzów Batory 1996; Cho- rzów w kulturze Śląska. Chorzów Batory 1997; Z dziejów oświaty w Chorzowie. Chorzów Batory 1998; Nasz lokalny świat. Chorzów Batory 1999; Bożogrobcy. Je- rozolima — Miechów — Chorzów. Chorzów Batory 2000; Kultura i obyczajowość mieszkańców Chorzowa w XIX i XX wieku. Chorzów Batory 2001; Sto lat kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chorzowie Batorym. Chorzów Batory 2002; U przemysłowych źródeł kultury. Z dziejów Chorzowa i Śląska w XIX i XX wieku. Chorzów Batory 2003. 9 i najpiękniejsze karty, i które dzieje się naprawdę, w całej rozpięto- ści skali. Wyartykułowała podobny zamysł znakomicie Aleksandra Kunce, pisząc o lokalności jako „byciu na szczytach doświadcze- nia”, na „otwartym morzu”. „Dynamiczna lokalność […] nie zastyga w szczęściu małej wspólnoty, ale rodzi wielkie pytania: pytania egzystencjalne i pytania wspólnotowe. Lokalność jest też w stanie wyprowadzić nas poza wielkie pytania, w stronę pytań prostych i codziennych”2. O taką dialektykę tego, co bliskie, i tego, co dalekie, właśnie nam chodziło. Przez chwilę myśleliśmy o czasopiśmie (interdyscyplinarnym kwartalniku naukowo-kulturalnym), ale kiedy zamysł okazał się z powodów finansowych niewykonalny, postanowiliśmy skorzystać z gościnności Miejskiego Domu Kultury „Batory” w Chorzowie i rozpocząć cykl naukowo-artystycznych spotkań oraz serię publi- kacji pod szyldem „Medium Mundi”. Nazwę zaczerpnęliśmy, oczy- wiście, z twórczości wybitnego rumuńskiego religioznawcy Mircei Eliadego, który w imponującym dziele, rozpisanym na niezliczone książki, odpominał archaiczny, sakralny wymiar życia jako nie- redukowalny i istotny także dla ludzi współczesnych, i o którym Ewa Bieńkowska pisała: „Dzisiaj refleksja o człowieku i o kulturze jest nie do wyobrażenia bez jego udziału”3. Eliade objaśniał strukturę archaicznej wyobraźni, w której oswo- jone, zamieszkałe miejsce, czyli każdy ludzki mikrokosmos, ma Środek — przestrzeń centralną, świętą, szczególną, łączącą różne wymiary rzeczywistości, brzemienną w znaczenia. To tutaj następu- je spotkanie światów (Nieba, Ziemi, Piekła), zetknięcie się odmien- nych rejestrów doświadczenia. W rozmaitych tradycjach religijnych Środek Świata (Medium Mundi) symbolizowany jest różnie — przez: górę, drzewo, słup, świątynię, pałac albo po prostu dom. W praktyce takich osi świata może być nieskończenie wiele. Eliade tłumaczył: „Ponieważ chodzi o przestrzeń świętą, objawioną poprzez hie- 2 A. Kunce: Dom — na szczytach lokalności. W: T. Sławek, A. Kunce, Z. Ka- dłubek: Oikologia. Nauka o domu. Katowice 2013, s. 71. 3 E. Bieńkowska: Spór o dziedzictwo europejskie. Między świętym i świeckim. Warszawa 1999, s. 240. 10 rofanię lub stworzoną za pośrednictwem rytuału, a nie o przestrzeń świecką, jednolitą i geometryczną, wielość »Środków Ziemi« w ob- rębie danego obszaru zamieszkania nie stanowi żadnej przeszkody. Stoimy wobec geografii sakralnej i mitologicznej, jedynie naprawdę rzeczywistej, a nie geografii świeckiej, »obiektywnej«, w pewnym sensie abstrakcyjnej i mało istotnej, będącej teoretyczną kombina- cją jakiejś przestrzeni i jakiegoś świata, w którym się nie mieszka, więcej nawet — którego się nie zna”4. Widzimy rzeczywistość od- -środkowo. Mój dom — niezależnie od tego, czy chodzi o ojczyznę, region, miasto, wieś, dzielnicę, mieszkanie, czy o jakąś przestrzeń kultury — to Medium Mundi: miejsce egzystencjalnego zanurzenia i unikalnej styczności ze światem — osobisty punkt wyjścia wszel- kiej aktywności: miłości, pracy, podróży, kształcenia. Obszar, który człowiek zasiedlił i w ten sposób przemienił z chaosu w kosmos, staje się dla niego Środkiem Świata (osią, pępkiem), jako że właśnie stąd naprawdę wydarza się jego bycie. Kulturowy kapitał symbolu Środka — odsyłający, po pierwsze, do idei przenikania się różnych światów, po drugie, do absolutnej powagi i pełni aktu zamieszkiwania — nadawał się znakomicie na nazwę za- planowanego przez nas projektu refleksji pogranicznej oraz lokalnie uniwersalnej w trybie humanistyki szerokiego oddechu. Wybieramy zatem co roku jakąś — w naszym przeświadczeniu — istotną ka- tegorię doświadczenia i poddajemy ją — z udziałem zaproszonych badaczy5 — wielostronnemu oglądowi, najpierw na spotkaniu na- ukowym, a później w poszerzonej i oddzielnie skomponowanej wer- 4 M. Eliade: Obrazy i symbole. Szkice o symbolizmie magiczno-religijnym. Przeł. M. i P. Rodakowie. Warszawa 1998, s. 45. 5 Nasze zaproszenie przyjęli dotychczas — czasem jednorazowo, a czasem wielokrotnie, wpisując się na stałe w charakter projektu — reprezentanci wie- lu dziedzin nauki, w tym uznani badacze, jak: Tadeusz Sławek, Aleksander Nawarecki, Krzysztof Czyżewski, Zbigniew Kadłubek, Aleksandra Kunce, Krzysztof Wieczorek, Józef Olejniczak, Krystyna Wojtynek-Musik, Katarzyna Kwapisz-Osadnik, Marek S. Szczepański, Irma Kozina, Jan Drabina, Marek Toporowski, Jerzy Szymik, Jan Kiełbasa, Tomasz Pawelec, Wojciech Bonowicz, Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Magdalena Margańska, Henryk Mercik, Krystyna Koziołek i inni. 11 sji w pracy zbiorowej. W ten sposób powstało już dziesięć książek6. Pedagogika stanowi w nich istotną perspektywę. Symbolizm Medium Mundi ma jeszcze jedną konotację — wysi- łek przemiany. Eliade tłumaczył, że droga wiodąca do Środka jest trudna, wymaga — w obrębie archaicznych rytuałów — okrążania świątyni, długiej pielgrzymki, heroicznej wyprawy po „złote runo”, błądzenia w labiryncie etc.7. Innymi słowy, wędrówka do centrum własnego świata czy po prostu do siebie samego ma charakter ini- cjacyjny. Próby, przeszkody, meandry związane ze Środkiem — który z jednej strony wydaje się sakralnie niedosiężny, z drugiej zaś leży w zasięgu ręki: w sytuacjach codziennych, w każdym wyjściu i powrocie8 — to w gruncie rzeczy wychowawcze przejście na wyższy poziom wtajemniczenia i dojrzałości. W domu — pisze Tadeusz Sła- wek — człowiek jest w głęboki sposób „poruszony”, a tym samym „wysadzony z bezpiecznego dotychczas miejsca, wprawiony w ruch i wy-prawiony w drogę”9. Okazuje się więc, że idea Medium Mundi jest pedagogiczna z natu- ry — przywołuje nieuchronnie scenariusze przemiany osobowości. Oto cała humanistyka — jako autorefleksja kultury z aksjologiczny- mi intencjami — ma perswazyjny, inicjacyjny, kształcący potencjał. Zależy mi na tym, by zerwać ze zredukowanym — a usilnie pod- trzymywanym przez specjalizacyjne (rynkowe) podejście do stu- diów — obrazem pedagogiki jako nierefleksyjnego metodycznego 6 Śląsk — miejsce spotkania. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2005; Śląsk — kamień drogocenny. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2006; Z tę- sknoty za mistrzem. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2007; Miasto i czas. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2008; W przestrzeni dotyku. Red. J. Ku- rek, K. Maliszewski. Chorzów 2009; Widma pamięci. Red. J. Kurek, K. Maliszew- ski. Chorzów 2010; Zwierzęta i ludzie. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2011; Przebaczenie. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2012; Utrata. Wobec braku i ubywania. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2013; Muzyka i war- tości. Red. J. Kurek, K. Maliszewski. Chorzów 2014. W przygotowaniu znajduje się tom: Przyjaźń. 7 Por. M. Eliade: Mit wiecznego powrotu. Przeł. K. Kocjan. Warszawa 1998, 8 Por. M. Eliade: Obrazy i symbole…, s. 62. 9 T. Sławek: Gdzie? W: T. Sławek, A. Kunce, Z. Kadłubek: Oikologia…, s. 25. s. 28. 12 getta. Myślenie o wychowaniu z szansą na mądrość nie może już poruszać się w rygorystycznie strzeżonych akademickich poletkach i pod dyktando tzw. zapotrzebowania społecznego, bez życionośne- go pogranicza z filozofią, teologią, literaturą, ze sztukami plastycz- nymi i z całym spektrum rozmaitych humanistycznych dyscyplin. Bogusław Śliwerski pisał, że pedagogika przeszła głęboką transfor- mację, eksponując dziś najciekawsze dokonania współczesnej hu- manistyki, integrując wiedzę innych nauk i wspomagając młodych ludzi w poszukiwaniu odpowiedzi na podstawowe pytania o sens życia, możliwości rozwoju i funkcjonowanie w skomplikowanym świecie10. To zdecydowanie zbyt optymistyczny obraz, zważywszy na społeczne realia, ale można go potraktować jako deskrypcję naj- lepszych wariantów pedagogiki i jej normatywny horyzont. Lech Witkowski projektował znaczenie nauki o wychowaniu również z rozmachem: „[…] jest ona nie tylko jedną z wielu dyscyplin hu- manistycznych, ale na dodatek jest wręcz ośrodkową dyscypli- ną meta-humanistyczną. Znaczy to, że jej kardynalną, centralną i wyjątkową powinnością jest dokonywanie refleksji teoretycznej także w zakresie sposobu pojmowania i praktycznego wdrażania wizji humanistyczności (humanizmu) własnego posłania i skutków szczytności własnych intencji”11. Tomasz Szkudlarek odnotował z kolei zbliżenie pedagogiki i nowoczesnej krytycznej humanisty- ki poprzez problematykę konstrukcji podmiotowości: „W zasadzie jesteśmy świadkami przemieszczenia problematyki pedagogicznej, a przynajmniej pedagogom znanej jako pedagogiczna, z peryferii do centrum debaty humanistycznej”12. Chodzi zatem o to, aby pedagogika uprawiana była w poprzek podziałów dyscyplinarnych, w żywym dialogu z innymi gałęziami 10 Por. B. Śliwerski: Wprowadzenie. W: Pedagogika. Red. B. Śliwerski. T. 1. Gdańsk 2006, s. VII. 11 L. Witkowski: Edukacja i humanistyka. Nowe (kon)teksty dla nowoczesnych nauczycieli. Warszawa 2007, s. 235 [podkr. — L.W.; w całej książce zaś podkre- ślenia — jeśli nie zaznaczono tego osobno, jak w tym przypadku — pochodzą ode mnie]. 12 T. Szkudlarek: Wstęp. W: M. Cackowska i in.: Dyskursywna konstrukcja podmiotu. Przyczynek do rekonstrukcji pedagogiki kultury. Gdańsk 2012. 13 wiedzy oraz z meta-czujnością wobec horyzontu wyobraźni wpisanego w pole własne i innych dziedzin. Przekonanie moje, jakie znalazło wyraz w tej książce (zdaję sobie sprawę, że ułomny, tylko na miarę możliwości autora), jest następu- jące: pedagogika jest nowoczesną humanistyką. A ta reprezentuje przede wszystkim władzę pamięci i jej produktywność zależy od ciągłości tradycji, czyli od dostępu do bezmiernego i uśpionego re- zerwuaru interpretacyjnych założeń13. Stąd do rangi podstawowych zasad metodologicznych urastają: różnorodność perspektyw i źró- deł oraz przenikalność naukowych granic. Destabilizowanie linii demarkacyjnych przez podejście interdyscyplinarne (ogląd zjawiska z wielu odrębnych punktów widzenia) oraz — nawet istotniejsze — transdyscyplinarne (w poprzek różnych dyscyplin, z przemiesz- czaniem kontekstów i wyłuskiwaniem intencji znaczeniowych) to nie „nowinka” metodologiczna, ale uznany sposób funkcjonowa- nia w nauce, warunkujący złożoność i przenikliwość wglądu. Zna- ny antropolog Clifford Geertz opisał nowoczesną formułę myśli społecznej, dla której charakterystyczne stało się zmącenie gatun- ków: „[…] dzisiejsze pogmatwanie form sięgnęło punktu, w którym trudne stało się nie tylko zidentyfikowanie autora (kim jest Foucault — historykiem, filozofem, politologiem? Kim Thomas Kuhn — hi- storykiem, filozofem, socjologiem wiedzy?), lecz także zaklasyfiko- wanie dzieła (czym jest Po wieży Babel George’a Steinera — rozprawą językoznawczą, pracą krytycznoliteracką, studium z historii kul- tury? […]). A więc nie są to li tylko fanaberie czy okazjonalne cie- kawostki ani też oczywistość, że to, co nowe, jest z definicji trudne do zaklasyfikowania. Jest to zjawisko wystarczająco powszechne i wyraziste, by powiedzieć, że to, czego jesteśmy świadkami, nie jest zwykłą zmianą mapy kulturowej, przesunięciem paru spornych granic […]. Coś się zmieniło w samym sposobie naszego myślenia o myśleniu”14. Rzeczywiście, najbardziej inspirująca część badań 13 Por. H.-G. Gadamer: Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Przeł. B. Baran. Warszawa 2004, s. 27—78; A. Przyłębski: Hermeneutyczny zwrot filo- zofii. Poznań 2005, s. 169. 14 C. Geertz: Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Przeł. D. Wolska. Kraków 2005, s. 30. 14 współczesnych — chociaż nie najwygodniejsza w konwencjonalnym podziale pracy — to ta, która ma charakter pograniczny: porusza się na styku obszarów badawczych, zapuszcza w obce terytoria i do- konuje owocnych przejęć, czerpie z translokacji pojęć między kon- tekstami, wchodzi w dialog z cudzym punktem widzenia, nasyca się cytatami (obcą mową), poszukuje nowego słownika, którym by się dało złożone, a nieraz niewspółmierne i paradoksalne doświad- czenie wyrazić. Tak, na przykład, widzi własną dziedzinę Dariusz Czaja: „Antropologia, o jakiej mowa […], nie trzyma się sztywnych branżowych przyzwyczajeń oraz powinności wyznaczonych akade- mickimi nawykami. Wykracza poza wąskie specjalistyczne standar- dy, przekracza granice, wchodzi na tereny zastrzeżone dla innych dyscyplin”15. O taki również styl uprawiania badań upominała się kiedyś Maria Janion: „Gani się często prace krytycznoliterackie za nadmiar specjalistycznej terminologii, za ciągłe powoływanie się na Levi-Straussa, Eliadego, Fromma. Traktuje się tę terminologię i te nazwiska jako plagę i dopust Boży. Jako mur hermetyczny, obwaro- wujący »zamkniętą« przed laikiem dziedzinę nauki, gdy tymczasem one właśnie mają otworzyć — lepiej lub gorzej, to już zależy od in- dywidualnych możliwości piszącego — wiedzę o literaturze ku osią- gnięciom innych nauk: psychologii, filozofii, antropologii, gdy mają one być nie murem dzielącym, lecz pomostem ku jedności wiedzy o człowieku, sposobem porozumienia, trudnym, bo początkowym tworzeniem wspólnego, nowego języka humanistyki”16. Tego, że nie dotyczy to jedynie antropologii czy literaturoznawstwa, dodawać chyba nie trzeba. Chodzi mi o taką pedagogikę, która nie będzie jednym z wielu odrębnych i zamkniętych akademickich dyskursów, lecz będzie in- tegralną humanistyką, świadomą odpowiedzialności za wpływ na indywidualną i zbiorową tożsamość. Z taką myślą pisałem zamiesz- czone w tej książce eseje, starając się zaznaczyć — przeszukując za- soby pamięci kultury, wydobywając ciemne iskry sensu, nasycając narrację obcą mową (cytatami) — zdolność pedagogiki do funkcjo- 15 D. Czaja: Znaki szczególne. Antropologia jako ćwiczenie duchowe. Kraków 2013, s. 7. 16 M. Janion: Humanistyka: poznanie i terapia. Warszawa 1982, s. 106—107. 15 nowania na dyscyplinarnym pograniczu i poszukiwania przez nią istotnej wiedzy o całym kształtującym się człowieku. Pedagogika, któ- ra nie jest wąsko skrojonym poletkiem, ale perspektywą myślową, to pedagogika na pograniczu światów — różnych: dziedzinowych i teoretycznych (transdyscyplinarność), semantycznych (poszukiwa- nie języka na granicy znaczeń), kulturowych (inspiracje czerpane z rozmaitych zasobów symbolicznych). Logika przejścia — z jednej rzeczywistości do drugiej i między biegunami napięć — urucha- mia zaawansowaną refleksję pedagogiczną. Zbyt często przebywa- my w domenach lekturowych — a tym samym wyobrażeniowych, językowych, czasowych etc. — specjalizacyjnie zredukowanych, jed- nostajnych, zasłaniających inne światy i inne wymiary egzystencji. Teksty zostały ułożone w takiej kolejności, w jakiej ukazywały się w serii wydawniczej „Medium Mundi”. Mając na uwadze, że ni- niejszy tom stanowi także świadectwo pewnego konkretnego wyda- rzenia (chorzowskiego projektu), nie dokonywałem w treści — poza niedużymi korektami redakcyjnymi — zmian czy dopisków. Jest na- turalne, że po kilku latach pewne rzeczy sformułowałbym trochę inaczej i ślady nowych lektur mogłyby się tu i ówdzie odcisnąć, ale niech zostanie, jak jest, gwoli prawdy o rozwoju myśli. Od tej zasady są jednak dwa wyjątki: 1. W poszerzonym kształcie ukazuje się tekst Pedagogiczny efekt po- granicza, który pierwotnie został opublikowany w wersji skróco- nej. W dodatku, kilka lat później poznałem fortunnie Krzysztofa Czyżewskiego i moje myślenie o pograniczu zyskało dodatkowy — a niezwykle dla mnie ważny — punkt orientacyjny, którego nie wolno pominąć z perspektywy interesu poznawczego pedagogiki. W poszerzonej wersji ukazuje się też esej Mistrz i nadzieja, jako że od chwili jego publikacji wiele się zdarzyło w humanistyce za sprawą niezwykle rozległych i przełomowych badań Lecha Wit- kowskiego, czego nie zasygnalizować przynajmniej również nie sposób. 2. Dwa teksty natomiast, umieszczone na początku i na końcu tomu, powstały specjalnie na potrzeby tej książki i wcześniej nigdzie nie były ogłaszane. W pierwszym wyłuszczam nieco obszerniej niż tylko przez odniesienie do symbolizmu Środka, dlaczego uwa- 16 żam twórczość Mircei Eliadego za istotną dla optyki edukacyj- nej. W ostatnim zaś — w charakterze podsumowania — szukam w spotkaniu z tekstami Krzysztofa Czyżewskiego nowego języka refleksji o wychowaniu. W tych esejach nie chodzi o specjalistyczne dążenie do domknięcia kręgu wiedzy o edukacji, ale przeciwnie — o jego otwarcie, o na- ukę uprawianą w formule zmąconych gatunków, o pedagogikę nie jako ekspercką domenę, lecz jako miejsce intelektualistów, w zna- czeniu opisanym przez Michała Pawła Markowskiego: „Głównym za daniem i pragnieniem intelektualisty jest więc rozregulowanie ostatecznego słownika własnej dyscypliny […]”17. Jest to zatem próba pedagogiki — powtórzmy — na pograniczu dyscyplinar- nych, leksykalnych, aksjonośnych światów. 17 M.P. Markowski: Polityka wrażliwości. Wprowadzenie do humanistyki. Kra- ków 2013, s. 27. Indeks osobowy Ablewicz Krystyna 76, 259 Abraham 72 Adamiak Marcin 62, 263 Adamska Halina 188, 263 Adorno Theodor 208, 220, 259 Agamben Giorgio 148, 268 Ajschtet Andrzej 127, 259 Alberoni Francesco 225, 226, 234, 259 Ankersmit Frank 126, 127, 259 Arendt Hannah 287 Aronowitz Stanley 69 Arystoteles 223, 259 Babuchowski Andrzej 30, 203, 264 Bachtin Michaił 29, 35, 46, 57—62, 155, 246, 259, 262—264, 266, 273 Baczewski Marek 199, 259 Balthasar Hans Urs von 214, 259 Baran Bogdan 14, 99, 160, 263, 272 Barańczak Stanisław 128, 129, 259 Bartoś Tadeusz 31, 243, 260 Bateson Gregory 240 Batko Zbigniew 151, 261 Bauman Janina 35, 121, 259, 260 Bauman Zygmunt 29, 34, 35, 69, 71, 74, 75, 153, 155, 159—161, 169, 188, 221, 234, 235, 259, 260 Beck Ulrich 160 Beck-Gernsheim Elisabeth 160 Bednarek Henryk 111, 193, 207, 264, 272 Benedykt XVI zob. Ratzinger Joseph Berent Wacław 227, 268 Berger Karol 214, 217, 260 Bergson Henri 80, 81, 123, 260, 265 Bettelheim Bruno 41, 260 Bielik-Robson Agata 31, 51, 139, 149, 185, 191, 197, 243, 247, 260 Bielska Ewa 252, 260 Bieńczyk Marek 144, 145, 155, 191, 192, 194, 200, 260, 266 Bieńkowska Ewa 10, 37, 40, 54, 260, 269 Bilińska-Suchanek Ewa 252, 260 Bloom Harold 247 Blusz Krzysztof 154, 263 Błoński Jan 122, 123, 261 Boczkowski Krzysztof 76, 165, 263 Bonowicz Wojciech 11 Borges Jorge Luis 32, 50, 75, 105, 164, 200, 221, 249, 261 Bosch Hieronim 165, 166, 270 Bourdieu Pierre 228, 261 Brach-Czaina Jolanta 32, 33, 111, 128, Brzeziński Jerzy 170, 272 Buber Martin 57, 58, 73, 104, 187, 233, 261 256, 261 Buchner Antoni 60, 265 Buczyńska-Garewicz Hanna 98, 102, 105, 237, 238, 261 Bulira Waldemar 287 Burgin Richard 249, 261 291 Cackowska Małgorzata 13, 271 Campbell Joseph 101, 269 Camus Albert 253, 261 Canetti Elias 113—117, 119, 261 Canetti Veza 117 Carroll Lewis 55, 261 Celan Paul 194, 261 Celoch Eliza 89, 92, 261 Ceynowa Andrzej 35, 260 Chełkowski Maciej 157, 264 Chodacki Krzysztof 230, 267 Chołda Paulina 230, 267 Chopin Fryderyk 212, 269 Cichowicz Stanisław 37, 269 Cioran Emile 20, 25, 26, 266 Cirlić-Straszyńska Danuta 183, 270 Coetzee John Maxwell 151, 261 Conrad Joseph 146, 147, 261 Cox Christoph 208, 266, 270, 271 Cyceron 224, 234, 261 Cymbrowski Borys 279 Czaja Dariusz 15, 206, 216, 261 Czapczyk Jolanta 131, 269 Czapiga Małgorzata 47, 261 Czaplejewicz Eugeniusz 59, 259 Czapski Józef 33, 270 Czerepaniak-Walczak Maria 170, 260 Czernecki Roman 206, 263 Czerniak Stanisław 76, 270 Czerwiński Marcin 225, 259 Czyżewski Krzysztof 11, 16, 17, 23, 24, 27, 36, 55, 66, 68, 201, 220, 233, 240—246, 248—256, 262, 264, 269 Danek Danuta 41, 260 Dawid Jan Władysław 46, 81, 82, 262 Dąbrowski Tadeusz 277 Dehnel Piotr 143, 161, 271 Demokryt z Abdery 126, 269 Derrida Jacques 148, 213, 227, 267, 268, 271 Dickinson Emily 247 292 Diogenes z Synopy 143 Dodd Charles Harold 155 Doktór Jan 58, 187, 233, 261 Domańska Ewa 126, 127, 259, 262, 269 Dostojewski Fiodor 57, 155, 182, 197, 262 Douglas Mary 138, 262 Drabina Jan 11 Drapińska Anna 283 Dudzikowa Maria 145, 169, 260, 262, 283 Duralska-Macheta Teresa 110, 263 Duwakin Wiktor 57, 262 Dzierżyńska Aleksandra 128, 263 Eco Umberto 73, 262 Efrem Syryjczyk, św. 78, 84 Eisenstein Siergiej 145 Eisner Elliot 189 Elbanowska Dorota 75, 261 Elbanowski Adam 50, 75, 261 Eliade Mircea 10—12, 15, 17, 19—32, 34, 36—44, 47, 49, 52—54, 77, 78, 84, 122, 216, 250, 262, 265, 266, 272 Elias Norbert 29 Eliot Thomas Stearns 76, 165, 263 Elred z Rievaulx 224, 263 Elzenberg Henryk 79, 224, 225, 241, 263 Emerson Caryl 62, 263 Erikson Erik Homburger 29, 130, 273 Eska Donata 94, 127, 267 Farson Richard 153, 263 Ferrari Osvaldo 105, 261 Filek Jacek 68, 263 Flowers Betty Sue 101, 269 Foucault Michel 14 Frankiewicz Małgorzata 232, 267 Frankl Viktor Emil 129, 130, 206, 263 Freud Sigmund 134, 186, 190—192, 196, 197, 263 Fromm Erich 15, 37, 41, 188, 203, 263 Gadamer Hans-Georg 14, 99, 155, 263 Galusek Łukasz 68, 256, 270 Garewicz Jan 60, 172, 265, 270 Gede Marzena 154, 263 Geertz Clifford 14, 263 Giebułtowski Jerzy 35, 260 Giedroyc Jerzy 33 Girard René 40 Giroux Henry A. 69, 223, 252, 253, Gliczner Erazm 110, 263 Godoń Rafał 39, 40, 263 Godyń Mieczysław 287 Goethe Johann Wolfgang 99, 265, 279 Goffman Erving 128, 263 Gogh Vincent van 157, 264 Gombrowicz Witold 26, 27, 48, 140, 263 264 Gould Glenn 212, 213, 220, 270 Grajewski Wincenty 35, 58, 259 Gromska Daniela 223, 259 Grün Anselm 131, 132, 264 Grzegorczyk Jan 158, 268 Grzegorczyk Justyna 158, 162, 268, 269 Grzywocz Krzysztof 193, 197, 198, 264 Guardini Romano 29, 77, 80, 264 Guze Joanna 157, 253, 261, 264 Habermas Jürgen 147 Halík Tomáš 30, 76, 203, 264 Haman Ewa 124, 270 Heflik Wiesław 78, 264 Heidegger Martin 97, 98, 148, 156, 185, 218, 231, 237, 246, 264, 268 Heller Ágnes 287 Heraklit z Efezu 227 Herbert Zbigniew 51, 132, 133, 144, Hernas Adam 87, 103, 231, 232, 264 Hesse Hermann 44, 139, 218, 265 Hessen Sergiusz 28, 31, 53, 64, 65, 90, 94, 112, 264 264 Heydel Magdalena 203, 273 Hippiasz 277, 289, 290 Hitler Adolf 25 Holbein Hans 246 Holland Agnieszka 168, 266 Hołówka Jacek 154, 268 Hudzik Jan P. 287 Huelle Paweł 55, 264 Husarski Wacław 109, 141, 270 Ibsen Henrik 278, 279 Ingarden Roman 137, 138, 264 Ionesco Eugène 20, 25, 26, 266 Ionescu Nae 25 Isakowicz-Zaleski Tadeusz 11 Issa Kobayashi 237 Iwaszkiewicz Anna 33 Iwaszkiewicz Jarosław 33, 185, 217, 265 Jaeger Werner 111, 207, 264 Jan Chryzostom, św. 78 Jan Ewangelista, św. 45, 47, 195 Jan Paweł II, św. 72, 89, 264, 274 Janion Maria 15, 99, 128, 185, 264, 265 Jankowska Dorota 214, 259 Jaspers Karl 30, 31, 60, 83, 84, 130, 131, 265 Jaworska-Witkowska Monika 33, 44, 139, 181, 218, 265 Jezus Chrystus 29, 47, 77, 78, 89, 132, 155—157, 269 Jung Carl Gustav 131 Kaczmarski Jacek 157, 165, 204, 265 Kadłubek Zbigniew 10—12, 36, 266, Kafka Franz 184, 246, 265 Kania Ireneusz 20, 32, 77, 88, 101, 262, 271 266, 269 Kant Immanuel 138, 140, 206, 241, 265 Karst Roman 184, 265 293 262 Kasperski Edward 59, 259 Key Ellen 207—210, 265 Kiełbasa Jan 11 Kierkegaard Søren 184, 185, 201, 202, 217, 241, 265 Kiszkurno-Koziej Ewa 72, 267 Klekot Ewa 138, 262 Klemens Aleksandryjski 78 Kłobukowski Michał 249, 261 Kłoczowski Jan Andrzej 73, 265 Koc Barbara 146, 261 Kochanowicz Jerzy 91, 267 Kocjan Krzysztof 12, 20, 21, 53, 84, Kohlberg Lawrence 147 Kolarska-Bobińska Lena 282, 286 Kołakowski Leszek 19, 22, 29, 31, 40, 49, 52, 123, 142, 143, 216, 265, 266 Komeński Jan Amos 101, 199, 266 Konersmann Ralf 247, 266 Kopciewicz Lucyna 271 Kornatowski Wiktor 224, 261 Kostyło Piotr 80, 260 Kot Dobrosław 183, 266 Kotliński Jerzy 24, 270 Kowalkowski Alfred 184, 265 Kowalska Małgorzata 68, 266 Kozina Irma 11 Koziołek Krystyna 11 Koźbiał Jan 77, 264 Krasińska Ewa 74, 260 Kraus Karl 117 Kristeva Julia 203, 266 Krońska Irena 47, 269 Krowicki Leszek 124, 268 Krynicki Ryszard 270 Krzemieniowa Krystyna 56, 247, 266, 267 Krzemień-Ojak Krystyna 208, 259 Ksenofont z Aten 90 Kubiak Zygmunt 254 294 Kubińska Olga 40, 169, 189, 206, 260, Kubiński Wojciech 40, 169, 260, 271 Kubis Andrzej 127, 259 Kublik Agnieszka 282 Kuciak Agnieszka 73, 262 Kuhn Thomas 14 Kunce Aleksandra 10—12, 36, 266, 271 271 Kundera Milan 154, 155, 168, 266 Kunicka Anna 57, 262 Kunicki Wojciech 187, 270 Kunz Tomasz 69, 160, 221, 259, 260 Kurczewska Joanna 55, 266 Kurczewski Jacek 55, 266 Kurek Aleksandra 96, 262 Kurek Jacek 7, 9, 12, 36, 43, 44, 96, 104, 220, 226, 243, 250, 262, 266, 268, 269, 271, 272, 274, 275 Kutyła Julian 208, 271 Kwapisz-Osadnik Katarzyna 11 Kwaśnik Elżbieta 88, 266 Kwieciński Zbigniew 57, 66, 67, 72, 181, 189, 265—267, 271 Lacan Jacques 246 LaCapra Dominick 46, 266 Lachowska Dorota 60, 265 Laignel-Lavastine Alexandra 20, 25, 26, 266 Lavergne Maja 113, 186, 273 Lec Stanisław Jerzy 200, 201, 266 Leder Andrzej 53, 262 Leśmian Bolesław 185—187, 266, 267 Leśniewska Maria 182, 262 Lévi-Strauss Claude 15, 216 Lévinas Emmanuel 68, 175, 176, 195, 266, 272 Lewowicki Tadeusz 211, 273 Liiceanu Gabriel 88, 266 Lippitz Wilfried 68, 267 Lipszyc Adam 93, 269 Liszt Ferenc 219 Lubac Henri de 29 Lubicz Piotr 88, 267 Łempicki Stanisław 90, 271 Łoś Stanisław 205, 267 Łotman Jurij 46, 62, 267 Łoziński Jerzy 95, 106, 119, 156, 189, Łukasiewicz Małgorzata 60, 229, 265, 209, 271 270 Łukasz Ewangelista, św. 155, 172 Łysiak Waldemar 157, 267 Madej Wojciech 287 Mahler Gustav 215 Malinowski Bronisław 149 Maliszewski Krzysztof 12, 28, 36, 220, 225, 226, 239, 243, 262, 267—269, 271, 272, 274, 275, 281, 287—289 Mandelsztam Osip 128, 129 Manenti Alessandro 91, 267 Mann Tomasz 279, 280 Márai Sándor 183, 184, 225, 267 Marais Marin 210 Marcel Gabriel 88, 91, 94, 127, 230, 232, 267 269 Marciniakówna Anna 278 Margańska Magdalena 11 Margański Janusz 123, 176, 188, 260, Maria z Nazaretu 9, 78 Marion Jean-Luc 228, 267 Markowski Michał Paweł 17, 113, 140, 171, 186, 213, 253, 257, 267 Marquard Odo 56, 267 Marrou Henri-Irénée 205, 267 Marzęcki Józef 37, 263 Mateusz Ewangelista, św. 74, 76, 78, 79 Mayer Arno 124 Mazurek Sławomir 90, 264 Mazzeo Riccardo 235, 260 McLaren Peter 71, 72, 267 Melosik Zbyszko 70, 71, 222, 267 Mendel Maria 99, 268, 269 Mendyk Michał 209, 270 Mercik Henryk 11 Merecki Jarosław 79, 157, 269 Merton Robert 29 Meynet Roland 155, 268 Męczkowska Astrid 99, 268 Michalski Krzysztof 135, 269 Michalski Łukasz 51, 268 Michał Anioł (właśc. Michelangelo Buonarroti) 73 Miedwiediew Dmitrij 146 Migasiński Jacek 135, 195, 266, 269 Milchman Alan 124, 268 Miłosz Czesław 33, 35, 50, 237—240, 243, 247, 252—254, 257, 262, 268, 270 Miłosz Oskar Władysław 238 Miś Andrzej 142, 268 Mizera Janusz 97, 218, 264 Modzelewska Natalia 60, 259 Montaigne Michel de 224, 268 Morawski Józef 206, 263 Mościcki Paweł 148, 268 Moyers Bill 101, 269 Mozart Wolfgang Amadeus 215, 217 Mrozek Andrzej 78, 264 Mrówczyński Piotr 41, 122, 175, 262, Müller Eugen 115 Mysłakowski Zygmunt 66, 227, 244, 266 268 Nalaskowski Aleksander 100, 138— 142, 144, 146, 149, 151, 268 Natkaniec-Nowak Lucyna 78, 264 Nawarecki Aleksander 11 Nawrocka Ewa 105, 261 Neblett William 154, 268 Neufeldówna Bronisława 207, 265 295 Neuger Leonard 245, 270 Nietzsche Friedrich 149, 227, 268 Nikitorowicz Jerzy 56, 57, 268 Nohavica Jaromir 179, 193 Noica Constantin 88 Nouwen Henri 155, 157, 158, 161—165, 167—169, 172, 173, 175, 176, 268, 269 Nowak Marian 7 Nowak Piotr 45, 46, 269, 288 Nowakowska Agnieszka 198, 270 Oakeshott Michael 93, 95, 269 Oczko Alicja 182, 272 Ogrodzka-Mazur Ewa 211, 273 Olejniczak Józef 11 Orygenes 78 Pascal Blaise 248 Patalon Mirosław 271 Pavarotti Luciano 183 Pawelec Tomasz 11 Paweł z Tarsu, św. 110, 111 Paxton Joseph 277 Peter Michał 111, 195, 269 Piaget Jean 48 Piekarski Jacek 68, 267 Pieter Józef 82, 271 Pietrzak Przemysław 62, 259 Piotr, św. 78 Platon 40, 47, 73, 90, 110, 111, 156, 214, 269, 289, 290 Plezia Marian 111, 207, 264 Poniatowska Patrycja 235, 260 Poniedzielski Andrzej 190, 204, 272 Poświatowska Halina 196, 269 Prokopiuk Jerzy 287 Przybylak Feliks 194, 261 Przybylski Ryszard 125, 126, 212, 219, Przybyłowska Maria 114, 117, 261 Przyłębski Andrzej 14 269 296 Quignard Pascal 41, 42, 48, 179, 190, 192, 210, 211, 215, 216, 218, 269 Rabelais François 57 Radcliffe Timothy 124, 131, 269 Radlińska Helena 240, 273 Rădulescu Gogu 24 Ratzinger Joseph 79, 156, 157, 269 Rączaszek Joanna 124, 270 Regner Leopold 223, 259 Regulska Justyna 127, 259 Rembrandt van Rijn 155—157, 159, 165, 167, 172—174, 176 Reszke Robert 20, 84, 186, 191, 262, Ricoeur Paul 37, 40—42, 123, 134, 135, 263, 272 176, 177, 269 Rieff David 198, 270 Rieger Stefan 212, 213, 220, 270 Rilke Rainer Maria 219 Rodak Magda 11, 34, 78, 262 Rodak Paweł 11, 34, 78, 262 Rodowska Krystyna 200, 261 Rorty Richard 52, 155 Rosenberg Alan 124, 268 Rousseau Jean Jacques 109, 141, 144, Roux Dominique de 48 Różewicz Tadeusz 124, 125, 165, 166, Rutkowiak Joanna 65, 270 Rutkowski Krzysztof 42, 65, 218, 269, 270 270 181, 270 Sachs Nelly 180, 270 Sachse Joanna 199, 266 Saint-Colombe Jean de 210, 215, 216 Salamon Janusz 154, 270 Salazar António de Oliveira 27 Sarajlić Izet 183, 270 Schacter Daniel L. 124, 270 270 Schafer Raymond Murray 209, 210, Scheler Max 76, 172, 225, 270 Schiller Friedrich 287 Scholem Gershom 25 Schuback Marcia Sá Cavalcante 244, Schulz Bruno 186, 267 Sebastian Mihail 24, 25, 27, 270 Shakespeare William zob. Szekspir Sidorek Janusz 61, 272 Sieroń-Galusek Dorota 33, 68, 256, 245, 270 William 270 Sikorski Wiesław 109, 270 Simmel Georg 187, 229, 270 Skarga Barbara 51, 144, 223, 231, 270, Sloterdijk Peter 143, 144, 150, 161, 271, 271, 273 279, 283, 290 Slouka Mark 208, 271 Sławek Tadeusz 7, 10—12, 35, 36, 63, 104, 209, 226, 227, 266, 271, 290 Sobol-Jurczykowski Andrzej 164, 261 Sokrates 47, 74, 79, 90, 156, 269, 277, 289, 290 Sonne, dr (właśc. Abraham ben Ic- chak) 117, 118 Sontag Susan 198 Sowiński Grzegorz 31, 265 Staff Leopold 85, 271 Stańczyk Piotr 271 Starego Karolina 271 Starzyński Wojciech 228, 267 Stecko Samanta 154, 268 Steiner George 14, 40, 87, 95, 106, 119, 155, 156, 189, 206, 209, 214, 215, 219, 271 Stempowski Jerzy 33, 270 Stopińska-Pająk Agnieszka 7 Suchodolski Bogdan 89—91, 100, 101, 111, 112, 271 Swinburne Algernon Charles 200 Szacki Jakub 124, 268 Szczawiński Maciej 220, 250, 269 Szczepanowicz Barbara 78, 264 Szczepańska Anita 123, 260 Szczepański Marek S. 11 Szczurek-Boruta Alina 211, 273 Szekspir William 156, 209, 221, 261, Szeżyńska-Maćkowiak Krystyna 190, 271 211, 269 Szkudlarek Tomasz 13, 57, 271 Szołtysek Adolf 73, 271 Szroeder Bożena 250 Sztobryn Dorota 138, 265 Szuman Stefan 82, 83, 271 Szwed Antoni 202, 265 Szymik Jerzy 11 Szymona Wiesław 156, 269 Śliwerski Bogusław 7, 13, 57, 68, 267, 271, 272 Świerzowska Agata 78, 84, 272 Świetlicki Marcin 188, 189, 272 Tenczyńska Anna 214, 260 Tester Keith 74, 260 Thomése Elisa Makira 194 Thomése Pieter Frans 181, 182, 194, 197, 198, 272 Tillich Paul 193, 272 Tischner Józef 29, 30, 87, 96, 103, 162, 164, 182, 206, 233, 272 Tokarska-Bakir Joanna 128, 263 Tołstoj Lew 155, 158, 160—163, 166— 168, 170, 171, 173, 174, 272 Toporowski Marek 11 Trakl Georg 35, 271 Tranströmer Tomas 185, 190, 272 Ţurcanu Florin 20, 21, 26, 39, 272 Turska Katarzyna 124, 269 Turski Marcin 124, 269 297 Ulicka Danuta 46, 62, 259, 263, 264, 266 Umer Magda 190, 204, 272 Urban Marek 214, 259 Vanier Jean 109, 110, 167, 203, 266, 272 Venclova Tomas 201 Vincenz Stanisław 46, 272 Wakar Krzysztof 228, 261 Waldenfels Bernhard 61, 63, 68, 272 Wałęcki Andrzej 155, 268 Warner Daniel 208, 266, 270, 271 Wawak Tadeusz 283 Weber Max 211 Weryński Henryk 82, 271 Węgrzecki Adam 76, 270 Wieczorek Krzysztof 11, 175, 272 Wieczorkiewicz Anna 146, 272 Wierusz Kowalski Jan 29, 262 Wierzchosławska Katarzyna 203, 266 Wierzchosławski Piotr 203, 266 Witkacy (właśc. Stanisław Ignacy Witkiewicz) 186, 256, 267 Witkowski Lech 7, 13, 16, 28, 29, 31, 44, 51, 56—58, 61, 63—65, 69, 91— 95, 100, 101, 103, 107, 118, 119, 130, 145—147, 151, 169, 170, 199, 211, 212, 218, 223, 228, 231, 238—240, 248, 252, 253, 263, 265, 271—273 Witwicki Władysław 47, 214, 269, 289, 290 Witz Friedrich 116, 117 Wodziński Cezary 286 Wojtynek-Musik Krystyna 11 Wolniewicz Marian 111, 195, 269 Wolska Dorota 14, 263 Wolter (właśc. François-Marie Arou- Wołkowicz Anna 84, 131, 265 Woolf Virginia 33, 112, 113, 186, 203, et) 80 273 Worowska Teresa 183, 225, 267 Wróbel Łukasz 46, 266 Wróbel Szymon 227, 273 Wróblewski Witold 223, 259 Wujek Jakub 74, 110, 159, 269, 274 Wyka Kazimierz 33 Wylęgała Mirosław 224, 263 Zagórska Stefania 130, 263 Zagórski Stanisław 88, 89, 261, 266 Zaleski Marek 122, 274 Zamojski Piotr 223, 274 Zapaśnik Stanisław 59, 259 Zieleńczyk Adam 31, 112, 264 Zięba Maciej 232, 274 Zimmerer Katarzyna 132, 264 Zioło Michał 232, 274 Žižek Slavoj 246 Zlatkes Gwido 104, 261 Znaniecki Florian 101, 274 Zychowicz Juliusz 76, 264 Żeleński Tadeusz (Boy) 224, 268 Żmigrodzka Maria 99, 265 Żurek Bernadetta 89, 274 Żyłko Bogusław 46, 62, 267 Krzysztof Maliszewski Pedagogy in the borderlands “Medium Mundi” essays Summary The book comprises pedagogical essays, partly revisited and reedited, ini- tially published in a transdisciplinary series “Medium Mundi” in the years 2005—2015. The author raises questions on important existential and educa- tional phenomena such as: initiation, the borderland effect, an encounter with the master, the pedagogical lifestyle, traumatized memory, wildness, forgive- ness or friendship. The pedagogical reflection of this collection navigates the contemporary humanities of the blurred genres and thus constitutes pedagogy as thriving on the borderlands — of disciplines, textbooks, semantics, culture etc. The intention that permeates this project is to strive for a renewed but rooted perspective on education, against the social mainstream that reduces the functions of education to mere training and adaptation-fostering practices. The book is addressed to a broadly defined academia: professors, students, graduates, aficionados of various humanities and social sciences, but also to the participants of the local Medium Mundi project, of various generations and professions (and to all who find the borderlands-oriented perspective pro- ductive). It is therefore hard to predetermine the reader in a precise manner — each text can be considered a “letter in a bottle”… to be opened and read by anyone who cherishes the idea of a university not as a business and an aggregate of alienated specializations, but as a democratic public space and a workshop for independent thinking, anyone who bears in mind (or would like to be reminded) that education serves to deal with life, not only with the demands of the market. Krzysztof Maliszewski auf dem Berührungsgebiet von verschiedenen Welten Die Pädagogik Die Essays aus der Reihe „Medium Mundi“ Zusammenfassung Das Buch beinhaltet pädagogische Essays, die in der interdisziplinären Rei- he „Medium Mundi“ in den Jahren 2005—2015 erschienen sind. Der Verfasser befasst sich mit solchen wichtigen die Existenz und die Bildung angehenden Fragen, wie: Einweihung, Grenzlandeffekt, Treffen mit dem Meister, pädagogi- scher Lebensstil, verletztes Gedächtnis, Wildheit, Vergebung, Freundschaft u.a. Theoretische Überlegungen über die Erziehung passen in gegenwärtige Geis- teswissenschaften von verschwommenen Gattungen hinein und bilden in dem Sinne einen Teil von der Pädagogik auf dem Berührungsgebiet von verschiedenen Welten — Disziplin, Lektüre, Semantik, Kultur u.a. Ihre Verfasser beabsich- tigen, nach einer renovierten und gleichzeitig in der Tradition verwurzelten Betrachtung der Bildung zu suchen und eine solche Sprache dabei zu benutzen, die den Tendenzen des Mainstreams zuwider die Bildung nicht nur auf Schu- lungs- und Anpassungsmaßnahmen beschränken lässt. Das Buch richtet sich an alle den Hochschulkreis bildenden Personen: Pro- fessoren, Studenten, Absolventen, Anhänger der Geisteswissenschaften und Sozialwissenschaften als auch die verschiedene Generationen und Berufe ver- tretenden Mitglieder des regionalen Vorhabens Medium Mundi (und alle das Vorhaben akzeptierenden Personen). Es ist also ziemlich schwer, auf einen kon- kreten Rezipienten hinzuweisen, denn die in dem Band beinhalteten Texte sind gewissermaßen „Briefe in einer Flasche“…, öffnen kann sie jeder Mensch, dem die Idee einer solchen Universität nahe steht, die kein Unternehmen, kein Ag- gregat von abgesonderten Fachgebieten, sondern ein demokratischer öffentlicher Raum und ein praktischer Unterricht in souveräner Gedankenarbeit ist, und auch jeder, der noch in Erinnerung hat (oder sich daran erinnern möchte), dass die Bildung uns mit dem Leben und nicht nur mit dem Markt konfrontieren sollte. Spis treści rzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie Inicjacyjna struktura wychowania (inspiracje Eliadowskie) . . . Pedagogiczny efekt pogranicza . . . . . . . . . . . . . Kamień, perła, błękitne tygrysy. Szkic o wychowaniu i etyce wy- . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mistrz i nadzieja . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pedagogicznie mieszka człowiek . . . . . . . . . . . . Dotknięcie pedagogiczne — nauczyciel jako wydarzenie . . . . Zraniona pamięć — życiodajna moc widma . . . . . . . . Cyniczne potwory. Wychowanie i profile dzikości . . . . . . Powrót syna marnotrawnego — pedagogiczne laboratorium prze- baczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wszystkie komety świata. Szkic z topografii i pedagogii utraty . Canto złotego piasku. Pedagogika z ducha muzyki . . . . . Przyjaźń jako trop (innej) edukacji . . . . . . . . . . . Poszukiwanie języka pedagogiki (inspiracje sejneńskie) . . . . Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wykaz pierwodruków . . . . . . . . . . . . . . . . Wielki magazyn edukacji. Sokratesi i Hippiasze (Tadeusz Sławek) . Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Summary Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 19 55 73 87 97 109 121 137 153 179 205 221 237 259 275 277 291 299 300 Na okładce wykorzystano obraz Małgorzaty Działo pt. Medium Mundi Projektant okładki: Aleksandra Gaździcka Redaktor techniczny: Barbara Arenhövel Korektor: Agnieszka Plutecka Łamanie: Grażyna Szewczyk Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-466-0 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-467-7 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawnictwo@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 19,0. Ark. wyd. 17,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Możliwe są mianowicie powroty do wcześnie zaczynanej edukacji skierowanej nie na umiejęt- ności zawodowe, lecz na przyswajanie sobie tej pozornie luksusowej, a w rzeczy samej nadzwy- czaj potrzebnej zdolności do rozmowy przyjaciel- skiej ponad interesami narodowymi i sprawami (cid:24)nansowymi na gruncie wielkiej tradycji. Leszek Kołakowski Krzysztof Maliszewski – dr hab., pracuje w Zakładzie Podstaw Pedagogiki i Historii Wychowania Instytutu Pedagogiki Uniwer- sytetu Śląskiego w Katowicach. Jest autorem Teoria wychowania moralnego książek: w pedagogice kultury II Rzeczypospolitej (2004), Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury (2013), oraz współredak- torem serii wydawniczej „Medium Mundi”. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na pedagogice (cid:24)lozo(cid:24)cznej (zwłaszcza aksjologicznych i antropologicznych podsta- wach wychowania), historii myśli pedago- gicznej oraz problematyce pedagogiki kultury. Krzysztof Maliszewski K r z y s z t o f M a l i s z e w s k i i P e d a g o g k a n a p o g r a n i c z u ś w a t ó w i Pedagogika na pograniczu światów Oto cała humanistyka – jako autore(cid:30)eksja kultury z aksjologicznymi intencjami – ma perswazyjny, inicjacyjny, kształcący poten- cjał. Zależy mi na tym, by zerwać ze zredu- kowanym – a usilnie podtrzymywanym przez specjalizacyjne (rynkowe) podejście do studiów – obrazem pedagogiki jako nie- re(cid:30)eksyjnego metodycznego getta. Myśle- nie o wychowaniu z szansą na mądrość nie może już poruszać się w rygorystycznie strzeżonych akademickich poletkach i pod dyktando tzw. zapotrzebowania społeczne- go, bez życionośnego pogranicza z (cid:24)lozo(cid:24)ą, teologią, literaturą, ze sztukami plastyczny- mi i z całym spektrum rozmaitych humani- stycznych dyscyplin. […] W tych esejach nie chodzi o specjalistyczne dążenie do do- mknięcia kręgu wiedzy o edukacji, ale prze- ciwnie – o jego otwarcie, o naukę uprawianą w formule zmąconych gatunków, o peda- gogikę nie jako ekspercką domenę, lecz jako miejsce intelektualistów, w znaczeniu opisa- nym przez Michała Pawła Markowskiego: „Głównym zadaniem i pragnieniem intelek- tualisty jest więc rozregulowanie ostatecz- nego słownika własnej dyscypliny […]”. Z Wprowadzenia Eseje z cyklu „Medium Mundi” 2 8012-467-7 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pedagogika na pograniczu światów. Eseje z cyklu Medium Mundi
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: