Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00455 014116 11053934 na godz. na dobę w sumie
Percepcja siebie i własnej sytuacji życiowej przez wychowanków domu dziecka - ebook/pdf
Percepcja siebie i własnej sytuacji życiowej przez wychowanków domu dziecka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 122
Wydawca: Wydawnictwo e-bookowo Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-61184-13-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Wychowankowie domów dziecka, niezależnie od przyczyn dla których znaleźli się w placówkach opiekuńczo-wychowawczych stają się ofiarami traumatycznych przeżyć, które w znaczącym stopniu wpływają na ich postrzeganie siebie, świata i własnej sytuacji życiowej.

Na podstawie przeprowadzonych badań, Małgorzata Turska pokazała, jaki jest stosunek wychowanków domu dziecka do siebie, jak postrzegają oni swoje szanse w dorosłym życiu, jak radzą sobie z problemami codziennymi. Wnioski z badań mogą wielu z nas zaskoczyć i zmienić potoczne wyobrażenie o sytuacji w domach dziecka.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 2   MAŁGORZATA TURSKA   Percepcja siebie i własnej sytuacji życiowej przez wychowanków domu dziecka Copyright by e-bookowo Małgorzata Turska 2008 ISBN 978-83-61184-13-3 Internetowe Wydawnictwo „e-bookowo” www.e-bookowo.pl Kontakt: wydawnictwo@e-bookowo.pl Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione Wszelkie prawa zastrzeżone. Wydanie I 2008 www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 3 Spis treści Wstęp ............................................................................................................... 5 Rozdział I ......................................................................................................... 8 Dom dziecka jako ekosystem opiekuńczo-pomocowy ...................................... 8 1.1 System opieki i społecznego wsparcia. Wstępny opis zagadnienia ................... 8 1.2 Zarys historyczny oraz podstawy prawne funkcjonowania domów dziecka w Polsce .................................................................................................................................. 9 1.3 Model domu dziecka, zasady jego działania i postulowane kierunki zmian .. 10 1.4 Sytuacja wychowanków domu dziecka w świetle badań i analiz ..................... 11 Rozdział II ..................................................................................................... 13 Percepcja siebie i własnej sytuacji życiowej. Wybrane aspekty .................... 13 2.1 Proces percepcji i jego wyznaczniki ..................................................................... 13 2.2 Percepcja siebie w sytuacji braku opieki rodzicielskiej ..................................... 14 2.3 Pomoc i wsparcie w sytuacjach sieroctwa naturalnego i społecznego ............ 15 2.4 Samodzielne życie w planach wychowanków domu dziecka ............................ 15 Rozdział III .................................................................................................... 17 Metodologia badań ........................................................................................ 17 3.1. Cel, przedmiot i zakres badań ............................................................................... 17 3.2. Problemy badawcze i hipotezy.............................................................................. 18 3.3. Metody, techniki i narzędzia badawcze ............................................................... 18 3.4. Charakterystyka badanej próby ............................................................................... 19 3.5. Charakterystyka przebiegu i terenu badań .......................................................... 20 Rozdział IV .................................................................................................... 21 Cechy położenia życiowego badanych ........................................................... 21 4.1. Charakterystyka cech indywidualnych badanych .................................................. 21 4.2. Sytuacja rodzinno-prawna wychowanków ........................................................... 21 4.3. Klimat społeczny placówki .................................................................................... 21 4.4. Formy pomocy opiekuńczo-wychowawczej ......................................................... 21 4.5. Podsumowanie ......................................................................................................... 21 Rozdział V ...................................................................................................... 22 Ocena położenia życiowego i jej wymiary ..................................................... 22 5.1. Orientacje życiowe badanych .................................................................................. 22 5.1.1. Poczucie zrozumiałości ....................................................................................... 23 5.1.2. Poczucie zaradności ............................................................................................. 23 5.1.3. Poczucie sensowności ......................................................................................... 23 5.2. Wsparcie społeczne w subiektywnej ocenie badanych ....................................... 23 5.3. Subiektywny obraz własnej sytuacji życiowej w aspekcie teraźniejszości i przyszłości ........................................................................................................................ 23 5.4. Podsumowanie ......................................................................................................... 24 www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 4 Rozdział VI .................................................................................................... 25 Wnioski i postulaty pedagogiczne.................................................................. 25 6.1. Synteza wyników badań........................................................................................... 25 6.2. Postulaty pedagogiczne ......................................................................................... 26 www.e-bookowo.pl Wstęp Sytuacja życiowa wychowanków domów dziecka stanowi przedmiot analiz dokonywanych przez wiele instytucji zajmujących się niesieniem ich wykształcenie oraz umożliwieniem normalnego startu w dorosłe życie. im niezbędnej materialnej pomocy, dbaniem o Dzieci stają placówek się wychowankami opiekuńczo- wychowawczych z przeróżnych przyczyn. Może to być utrata rodziców, ale również brak umiejętności zapewnienia właściwej opieki ze strony matki czy ojca, którzy po utracie pracy popadli dodatkowo w nałóg alkoholowy. Sytuacja tych dzieci jest niezwykle trudna, gdyż są one nagle umieszczane w zupełnie im środowisku, co powodować może i przeżycia traumatyczne, nie pozostające bez wpływy na całe życie. Tak naprawdę nikt nie jest w stanie dokładnie zbadać, co dzieje się w ich umysłach. liczne problemy psychologiczne innym, obcym stała się próba poznania Celem niniejszej pracy sytuacji spostrzegania siebie i własnej sytuacji życiowej przez dorastającą młodzież. Badaniami objęto wychowanków domu dziecka oraz ich wychowawców. Ci ostatni dostarczyli informacji teoretycznych na temat stosowanych przez nich metod przygotowania młodzieży do życia w dorosłym świecie. Jednak to młodzież jest ośrodkiem badań, gdyż chodzi mi o pokazanie, w jaki sposób to oni właśnie oceniają siebie, swoją sytuację życiową, a także swoją przyszłą rolę w społeczeństwie. Jako osoby prawie już dorosłe pod względem prawnym są w stanie dokonać www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 6 oceny tego, co wynieśli z ośrodka, co stanowi dla nich wartość i czego się nauczyli. Na potrzeby niniejszej pracy zbadano sytuację indywidualną i społeczno-prawną badanej młodzieży, także w kontekście rodzinnym. Zajęto się przyczynami skierowania dzieci do domów dziecka i okresem, w jakim tam przebywały. Spróbowano też określić szanse powrotu dzieci do domów rodzinnych, uwzględniając przy tym pozytywne i negatywne strony takiej sytuacji. Innym zagadnieniem było też istnienie wsparcia ze strony społeczeństwa dla wychowanków domów dziecka. Przy badaniu oceny własnej sytuacji życiowej przez młodzież zwrócono uwagę na ich samoocenę oraz poczucie koherencji. Badania przeprowadzone zostały wśród wychowanków i pracowników domu dziecka. Praca składa się z dwóch części. W pierwszej, teoretycznej, przybliżony został problem funkcjonowania prawnego domów dziecka w Polsce na podstawie dostępnej literatury. Pierwszy rozdział prezentuje historię tego typu placówek, model ich funkcjonowania, a także opisuje funkcje, jakie pełnią w nich poszczególni pracownicy oraz jakie stosują działania opiekuńczo- wychowawcze wobec dzieci. Drugi rozdział z kolei skupia się na wychowankach domów dziecka, opisując ich przeżycia związane z umieszczeniem w placówce, sposoby zachowywania się, kontakty z rodzinami i rówieśnikami. Rozdział ten mówi także o metodach łagodzenia konfliktów i zasadach współżycia w grupie, a także, wstępnie, omawia problem samooceny młodzieży. Tutaj omówione zostają plany na przyszłość młodych ludzi oraz ich własna ocena swojej drogi życiowej po opuszczeniu ośrodka. www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 7 Druga część, praktyczna, składa się z trzech rozdziałów: Trzeci rozdział dotyczy metod badawczych zastosowanych do przeprowadzenia badań. Do badań wykorzystano następujące narzędzia badawcze: 1. Kwestionariusz wywiadu skierowany do wychowawców na temat sytuacji podmiotowej i społeczno-prawnej badanych 2. Kwestionariusz wywiadu skierowany do wychowanków na temat percepcji swojej sytuacji życiowej 3. 4. Kwestionariusz orientacji życiowej (SOC-29) Skala spostrzeganego wsparcia społecznego skierowana do wychowanków domu dziecka 5. Skala klimatu społecznego w placówce skierowana do opiekunów Ponadto, rozdział ten opisuje przebieg i zakres badań, a także omawia problemy badawcze i hipotezy. Czwarty rozdział omawia cechy położenia życiowego badanych wychowanków Domu Dziecka oraz ich sytuację życiową. Piąty rozdział jest opisem i analizą oceny swojego położenia życiowego przez badanych. Ostatni, szósty rozdział, zawiera wnioski z przeprowadzonych badań empirycznych i postulaty pedagogiczne. www.e-bookowo.pl Rozdział I Dom dziecka jako ekosystem opiekuńczo- pomocowy 1.1 System opieki i społecznego wsparcia. Wstępny opis zagadnienia Proces resocjalizacji, opieki i udzielania wsparcia jest traktowany w sposób całościowy, a więc systemowy. Opiera się on na procesach uspołecznienia i wyboru społecznej przynależności poprzez izolację od grup destrukcyjnych. W zamian za co kładzie się nacisk na oddziaływanie grup konstruktywnych. Resocjalizacja odwołuje się do mechanizmów funkcjonowania i zmiany kontroli wewnętrznej. Z kolei kształtowanie kontroli wewnętrznej dotyczy kształtowania postaw, sądów, przekonań i potrzeb. Pedagogika resocjalizacyjna odwołuje się również do systemu kulturowych wzorców integrujących, do których zalicza się: światopogląd, wzór osobistego sukcesu, styl życia czy kulturowe wyznaczniki biegu życia. jest resocjalizacja jako reedukacja w warunkach konfliktu wewnętrznego.1 Innym zagadnieniem zajmuje Problemami resocjalizacji szereg wyspecjalizowanych instytucji. Zaliczyć do nich można: placówkę resocjalizacyjną, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, zakład opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, zakład poprawczy, zakład karny, 1 Por. W.W. Szczęsny: Zarys resocjalizacji z elementami patologii społecznej i profilaktyki, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2003, s. 17. się www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 9 kuratora sądowego, kuratorski ośrodek pracy z młodzieżą oraz różne organizacje społeczne. Podstawowymi środkami wychowawczymi stosowanymi wobec nieletnich leczniczo- wychowawcze, umieszczenie w rodzinie zastępczej lub ośrodku szkolno-wychowawczym. okażą one niewystarczające, a proces wykolejenia nieletniego postępuje, wówczas zostaje on skierowany do ośrodka poprawczego.2 są: nadzór, środki Dopiero, gdy się 1.2 Zarys historyczny oraz podstawy prawne funkcjonowania domów dziecka w Polsce Dom dziecka jest placówką opieki całkowitej przeznaczoną dla dzieci i młodzieży pozostającej w normie rozwojowej, pozbawionych trwale lub okresowo opieki rodziny własnej 3 Ponadto, „jest on instytucją opieki całkowitej nad dziećmi osieroconymi lub nie sprzyjających warunków wychowawczych w domu mającymi rodzinnym (rodzice zdemoralizowani, małżeństwa w stanie rozkładu lub rozbite.)”4 Dom dziecka zastępuje trwale lub okresowo rodzinę, zapewnia opiekę i wychowanie, odpowiednie warunki rozwoju oraz przygotowuje do samodzielnego życia. Obejmuje opieką dzieci i młodzież do osiągnięcia pełnoletniości lub do 25 roku życia w przypadku kontynuowania nauki. Zadaniem domu dziecka jest zapewnienie warunków prawidłowego rozwoju psychofizycznego z uwzględnieniem potrzeb emocjonalnych, kompensujących brak domu rodzinnego. Dom dziecka zapewnić musi także odpowiednie warunki 2 Por. tamże, s. 59-60. 3 Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania, 19 marzec 1980, s. 54. 4 R. Wroczyński: Pedagogika społeczna, PWN, Warszawa 1985, s. 296. www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 10 mieszkaniowe, całodzienne wyżywienie, zaopatrzenie w odzież oraz przedmioty użytku osobistego, a także opiekę pielęgnacyjną i lekarską. Celem działań personelu jest przygotowanie wychowanków do samodzielnego życia. Dom dziecka pełni funkcję dydaktyczną, wychowawczą, opiekuńczą, rekreacyjną, zdrowotną, korekcyjną, integracyjną i kulturalną.5 1.3 Model domu dziecka, zasady jego działania i postulowane kierunki zmian jego osobowości W zakresie zapobiegania demoralizacji wśród nieletnich, czyli młodzieży do 18 roku życia, ustawodawstwo wyraźnie podkreśla, że w postępowaniu z tą grupą należy kierować się dobrem dziecka, dążąc do korzystnych zmian w i postępowaniu. „W postępowaniu z nieletnimi jest przewidzianych sześć rodzajów działalności, opartych na aspektach podmiotowych, przedmiotowych i środowiskowych. Chodzi tu o postępowanie: 1. wyjaśniające, 2. opiekuńczo-wychowawcze, 3. poprawcze, 4. dotyczące stosowania środków leczniczo-wychowawczych, 5. odwoławcze i 6. wykonawcze. W każdym z nich bierze się pod uwagę wiele czynników, takich jak: wiek, stan zdrowia, stopień rozwoju fizycznego i psychicznego, cechy charakteru, zachowanie, stopień demoralizacji, charakter środowiska, wychowanie.”6 5 Por. E. Kozdrowicz (oprac.): Dom dziecka [w:] Lalak D., Pilch T. (red. naukowa): Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 1999, s. 60-61. 6 L. Pytka: Pedagogika resocjalizacyjna. Wybrane zagadnienia teoretyczne i metodyczne, Wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa 1995, s. 151-152. www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 11 Opieka nad dziećmi polega nie tylko na dostarczaniu niezbędnych środków do zaspokojenia ich materialnych potrzeb, ale także na braniu odpowiedzialności za ich losy. Polega więc na wspomaganiu i pielęgnowaniu ich rozwoju, zapobieganiu degeneracji społecznej i kształtowaniu twórczej osobowości.7 1.4 Sytuacja wychowanków domu dziecka w świetle badań i analiz Warto zdać sobie sprawę z faktu, że „wychowankowie [domu to najczęściej dzieci zaniedbane, opóźnione w nauce, dziecka] niedożywione, reagujące agresją lub apatią na emocjonalne odrzucenie przez najbliższych.”8 Zastępując naturalne środowisko rodzinne – dom dziecka ma obowiązek ułatwienia swym wychowankom zdobycia niezbędnej wiedzy w zakresie przygotowania do życia w rodzinie, prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz poznania pozytywnych wzorów rodzinie życia przygotowanie do życia rodzinnego przebiega w sposób naturalny. W domu dziecka proces ten trzeba inspirować i świadomie organizować. W związku z tym na wychowawcach ciąży obowiązek przybliżania dzieciom modeli funkcjonowania rodziny i podstaw życia w rodzinie. Służyć temu celowi mogą spotkania z rodzinami i z wychowankami, którzy opuścili placówkę i założyli własne rodziny. Ich przykład ma inspirować młodszych kolegów. rodzinnego.9 W prawidłowo funkcjonującej 7 Por. Ł. Wołczyk: Edukacja dla rozwoju, Wrocław 1973, s. 106. 8 Tamże, s. 60. 9 J. Raczkowska: Wychowanie w domu dziecka, dz.cyt., s. 17-18. www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 12 jakiś Dzieci trafiające do domów dziecka ujawniają niezwykle często poważne zaburzenia zachowania, a nawet opóźnienia rozwojowe czy schorzenia somatyczne. Trudno opisać typowy przypadek dziecka przebywającego w placówce. Każde dziecko jest inne, każde posiada własną, niepowtarzalną historię. Dosyć często do domów dziecka trafiają półsieroty, które we wczesnym dzieciństwie utraciły matkę, a ojciec nie był w stanie sam sprawować nad potomstwem opieki ze względu na trudną sytuację materialną, brak zatrudnienia czy uzależnienie od alkoholu. Dorastając w niepełnej, często patologicznej rodzinie, dziecko samo popada w tak zwane złe towarzystwo, mogą zacząć się problemy w szkole, a czasem także konflikty z prawem związane z drobnymi kradzieżami, ucieczkami z domu i ze szkoły oraz niechęcią do podporządkowania się nauczycielom. Wówczas szkoła może zgłosić sprawę do sądu, który zarządza nadzór kuratorski. Może jednak okazać się, że to nie odniesie spodziewanego rezultaty w formie poprawy zachowania dziecka. Konsekwencją okazuje się umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej. www.e-bookowo.pl Rozdział II Percepcja siebie i własnej sytuacji życiowej. Wybrane aspekty 2.1 Proces percepcji i jego wyznaczniki Percepcją określa się taką organizację i interpretację wrażeń zmysłowych, która umożliwia zrozumienie zjawisk dziejących się w otoczeniu. Jest to inaczej proces postrzegania, sposób reagowania i odbierania wrażeń płynących z zewnątrz. Struktura poznawcza związana z wyobraźnią powoduje, że odbierane przez nią wrażenia zmysłowe są deformowane przez oczekiwania, potrzeby, uczucia i mechanizmy obronne uruchamiane przez podświadomość. Z kolei struktura poznawcza związana z inteligencją koryguje doznania zarejestrowane w wyobraźni, porównując je z dotychczasową wiedzą i doświadczeniem.10 Istnieje szereg czynników wpływających percepcję: osobisty system wartości człowieka, jego uprzedzenia i doświadczenia, bieżące potrzeby i nastrój, wreszcie oczekiwania wobec innych ludzi i sytuacja, w której się znajduje. Czynniki sytuacyjne mają wpływ na 10 Por. http://pl.wikipedia.org/wiki/Percepcja (styczeń 2007) www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 14 powstanie tzw. pierwszego wrażenia. Na percepcję wpływają też atrybuty, czyli wnioski dotyczące wewnętrznych stanów umysłu i emocji, oparte na obserwowanych zachowaniach. Nasza percepcja może być również modyfikowana poprzez oczekiwania wobec innych ludzi. Percepcję modyfikuje także projekcja, czyli przenoszenie własnych odczuć na inne osoby. Z kolei percepcja selektywna polega na odbieraniu tylko tych bodźców, które dana osoba chce odebrać (jest rezultatem mnogości bodźców w otoczeniu). Ostatnim czynnikiem wpływającym na percepcję otoczenia są stereotypy jako uproszczone wyobrażenia o ludziach, zjawiskach, sytuacjach. Są one wyrazem dążenia do tworzenia tzw. skrótów społecznych - wynikają z tendencji do jest sytuacji, gdy brak dostatecznych, wiarygodnych informacji na temat danych osób.11 szybkiego kategoryzowania w 2.2 Percepcja siebie w sytuacji braku opieki rodzicielskiej Percepcja siebie stanowi podstawę tego, jak dana jednostka jest postrzegana przez innych ludzi. Percepcja ludzi przez jednostkę składa się z trzech elementów: 1. atrybucja, czyli przypisywanie ludziom mniej lub bardziej trwałych cech 2. przypisywanie ludziom oczekiwań 3. wywoływanie emocji. Elementy te są ze sobą wzajemnie powiązane i wpływają w znacznym stopniu na sposób orientacji jednostki w świecie. Percepcja 11 Por. http://www.tf.pl/view.php?art=6881 (styczeń 2007) www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 15 ludzi rozwija się w procesie ontogenezy od okresu, w którym dziecko potrafi wyodrębnić siebie z otoczenia. Umiejętność spostrzegania innych ludzi osiąga w momencie, gdy jest w stanie wchodzić w cudze położenie.12 2.3 Pomoc i wsparcie w sytuacjach sieroctwa naturalnego i społecznego Dzieci osierocone mają zaburzoną percepcję siebie, czują się niepotrzebne, odrzucone, nic nie warte. Przeżycia związane z utratą rodziców doprowadziły do głębokich uszkodzeń w ich psychice, sposobie postrzegania siebie i innych. Pomoc udzielana dzieciom osieroconym polega na zapewnieniu im odpowiednich warunków bytowych poprzez umieszczenie w domu dziecka, gdzie mają zapewnioną opiekę personelu, wyżywienie, pomoc medyczną. Kolejnym etapem jest udzielenie wsparcia psychologicznego, przywrócenie zaufania do ludzi, zniwelowanie skutków wystąpienia choroby sierocej oraz poczucia osamotnienia i odrzucenia. 2.4 Samodzielne życie w planach wychowanków domu dziecka Wychowankowie opiekuńczo-wychowawczych pozostają w domach dziecka do 18 roku życia lub do momentu placówek 12 M. Przetacznik-Gierowska, Z. Włodarski: Psychologia wychowawcza, dz.cyt., s. 92. www.e-bookowo.pl M ał g o r z a t a T u r s k a : P e r c e p c j a s i e b i e S t r o n a | 16 ukończenia szkoły, nie dłużej jednak niż do 25 roku życia. Po ukończeniu 18 lat wychowanek jako osoba pełnoletnia może na swój wniosek, zgodnie z przyjętym wcześniej planem usamodzielnienia zostać usamodzielniony lub pozostać w placówce do czasu ukończenia nauki. Z chwilą usamodzielnienia wychowanek może otrzymać pomoc pieniężną w wysokości od 100 do 400 podstawy, pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki, pomoc rzeczową w wysokości 300 podstawy sprzęt rehabilitacyjny, materiały konieczne do remontu i przygotowania mieszkania), pomoc w uzyskaniu mieszkania oraz opiekę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i placówki opiekuńczej przez okres 2-3 lat.13 (urządzenia naukowe, domowe, pomoce 13 Por. tamże, s. 137 (na podstawie Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. DzU nr 64, poz. 593 o pomocy społecznej oraz Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23.12.2004r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie.) www.e-bookowo.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Percepcja siebie i własnej sytuacji życiowej przez wychowanków domu dziecka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: