Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00340 007648 13276619 na godz. na dobę w sumie
Pieniądze w służbie dyplomacji. Państwowe fundusze majątkowe jako narzędzie polityki zagranicznej - ebook/pdf
Pieniądze w służbie dyplomacji. Państwowe fundusze majątkowe jako narzędzie polityki zagranicznej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-902-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Pieniądze zawsze miały znaczenie w polityce zagranicznej, ale bodaj nigdy państwa nie miały ich w swoich rękach w takich ilościach. Wzrost wielkości kapitału kontrolowanego przez kraje sprawił, że coraz częściej wykorzystują one instrumenty ekonomiczne do osiągania swoich celów na arenie międzynarodowej. Jednym z przejawów tego zjawiska jest szybki rozwój tzw. państwowych funduszy majątkowych, czyli rządowych lub kontrolowanych przez rząd funduszy inwestycyjnych. Oficjalnie mają one służyć efektywnemu pomnażaniu zgromadzonych w nich środków, ale... nie jest to cała prawda o ich działalności.

Na podstawie licznych przykładów autor prezentowanej publikacji ukazuje zastosowanie państwowych funduszy majątkowych w polityce zagranicznej. Analizuje zarówno formy ich politycznego użycia, jak i warunki, które muszą być spełnione, żeby było to możliwe. Udowadnia, iż zagrożenia związane z politycznym wykorzystywaniem kapitału państwowego są bardzo realne, co powinno spotkać się z adekwatną odpowiedzią społeczności międzynarodowej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tomasz Kamiński – Uniwersytet Łódzki, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Studiów Azjatyckich, 90-131 Łódź, ul. Narutowicza 59a RECENZENT Krzysztof Kozłowski REDAKTOR INICJUJĄCY Agnieszka Kałowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE T. Mirosław Włodarczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/FreedomMaster © Copyright by Tomasz Kamiński, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08236.17.0.M Ark. wyd. 14,0; ark. druk. 20,125 ISBN 978-83-8088-901-9 e-ISBN 978-83-8088-902-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Rejentowi SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1 Państwowe fundusze majątkowe Rozdział 2 Państwowe fundusze majątkowe jako narzędzie polityki zagra- nicznej państw – aspekty teoretyczne 9 23 69 Rozdział 3 Państwowe fundusze majątkowe w polityce zagranicznej Chiń- skiej Republiki Ludowej 111 Rozdział 4 Norweski fundusz majątkowy jako narzędzie polityki zagranicznej państwa 147 177 213 229 257 259 285 315 317 319 321 Spis treści Rozdział 5 Państwowe fundusze majątkowe w polityce zagranicznej Rosji Zakończenie Literatura Summary Aneks 1 Aneks 2 Spis rysunków Spis wykresów Spis tabel Od Redakcji 8 WSTĘP http://dx.doi.org/10.18778/8088-901-9.01 Jednym z najbardziej zaskakujących zjawisk związanych z postępem glo- balizacji jest obserwowany w ostatnich latach wzrost znaczenia kapitału państwowego, czyli przeniesienie coraz większego zakresu władzy i siły eko- nomicznej do organów państwa (Brenner, 2009). Przez lata wydawało się, że „logika kapitalizmu” prowadzi do postępującej prywatyzacji, liberalizacji i spadku znaczenia własności publicznej. Ostatnie kilkanaście lat pokazu- je jednak, że rola kapitału będącego w rękach państwa rośnie (Apeldoorn i in., 2012). W systemie kapitalizmu państwowego wpływ rządu na gospo- darkę jest bardzo rozległy i odbywa się najczęściej poprzez większościowe i mniejszościowe udziały w spółkach (Musacchio, Lazzarini, 2014, s. 2). Jak trafnie ujął to Lawrence Summers (2007), były sekretarz skarbu Stanów Zjednoczonych: Problem jest zasadniczy i dotyka samej natury kapitalizmu. Przez ostatnie ćwierćwie- cze obserwowaliśmy ostry spadek, jeśli chodzi o skalę bezpośredniego zaangażowania państw w biznes, ponieważ prywatny sektor przejmował państwowe firmy. Teraz rządy akumulują różne rodzaje udziałów w do niedawna całkowicie prywatnych spółkach. Prym wiodą kraje rozwijające się, w których akumulacja kapitału w pań- stwowych rękach jest najszybsza. Rezerwy walutowe tych krajów według danych za pierwszy kwartał 2015 roku osiągnęły poziom 7,48 biliona dola- rów, podczas gdy jeszcze piętnaście lat temu sięgały ledwie 700 miliardów (Emerging and Developing Economies Currency Composition of Of- ficial Foreign Exchange Reserves, 2017). W latach 2003–2010 aż 1/3 za- granicznych inwestycji krajów rozwijających się pochodziła z państwowych firm. Aż trzy chińskie firmy państwowe znajdują się w pierwszej dziesiątce największych przedsiębiorstw na świecie (Wooldrige, 2012). Bardzo czę- sto są to kraje o autorytarnym systemie politycznym, charakteryzującym się niskim poziomem kontroli nad władzą wykonawczą, która zachowuje dużą swobodę w dysponowaniu zasobami państwa, w tym oczywiście zasobami gospodarczymi. Jednym z przejawów wzrostu znaczenia kapitału państwowego w świecie jest szybki rozwój państwowych funduszy majątkowych (PFM), czyli rządo- wych lub kontrolowanych przez rząd (bezpośrednio lub pośrednio) funduszy 11 Wstęp inwestycyjnych1. Jeszcze w 2007 roku wartość aktywów PFM była wyceniana na kwotę około 3 bilionów dolarów, a w 2016 roku już na 7 bilionów dolarów. Stanowi to około 10 wartości całego globalnego rynku kapitałowego. Wzrost ten jest szczególnie imponujący w kontekście głębokiego, zapoczątkowanego w 2007 roku kryzysu gospodarczego, który przecież wydrenował zasoby bu- dżetowe wielu państw. Dla niektórych państw, w tym także inwestorów z kra- jów rozwijających się, okazał się jednak szansą na wzmocnienie swojej pozycji na rynkach kapitałowych, dawniej całkowicie zdominowanych przez prywat- nych inwestorów. Wzrost roli państw jako inwestorów skłania do zastanowienia nad poli- tycznymi konsekwencjami tego zjawiska. Już przed laty John Maynard Keynes (1933) stwierdził, że „międzynarodowe przepływy finansowe mają zawsze cha- rakter polityczny”. To każe nam podejrzliwie patrzeć na wszelkie międzyna- rodowe transakcje finansowe i doszukiwać się również pozafinansowych mo- tywów stojących za nimi. W szczególności, jeśli transakcje te są prowadzone przez podmioty kontrolowane przez państwo. Zjawisko wzrostu znaczenia kapitału państwowego oraz założenie o poten- cjalnie politycznym charakterze międzynarodowych transakcji finansowych prowadzonych przez kontrolowane przez państwa instytucje legły u podstaw powstania niniejszej książki. Założenia i metody badawcze Przedmiotem analizy podjętej przez autora niniejszej pracy jest wykorzystanie państwowych funduszy majątkowych w polityce zagranicznej państw. Pod- stawowym pytaniem badawczym będzie pytanie o formy politycznego użycia PFM oraz warunki, które muszą być spełnione, żeby do takiej sytuacji doszło. Innymi słowy pytamy, w jaki sposób i w jakich warunkach fundusze są wyko- rzystywane przez władze jako narzędzie polityczne. Należy wyraźnie podkre- ślić, że takie postawienie problemu sprawia, że podstawowym przedmiotem analizy stają się państwa i ich polityka zagraniczna, a nie same fundusze ma- jątkowe. Jest to element zdecydowanie odróżniający niniejszą pracę od głów- nego nurtu badań w literaturze przedmiotu, które zdecydowanie w centrum rozważań lokują PFM. 1 Problem zdefiniowania czym są państwowe fundusze majątkowe został szerzej opisany w rozdziale pierwszym. 12 Wstęp Niniejsza monografia wpisuje się w analityczno-empiryczny nurt badań nad stosunkami międzynarodowymi, będący przeciwieństwem nurtu herme- neutyczno-humanistycznego. Zgodnie z założeniami tego modelu badaną rze- czywistość można i należy systematyzować, poszukując określonych prawidło- wości, przyczynowości, powtarzalności zjawisk oraz stałych relacji pomiędzy nimi (Dyduch, 2012, s. 166). Szczegółowy opis planu badań empirycznych przeprowadzonych w pracy został umieszczony w rozdziale drugim, tutaj je- dynie zostaną przytoczone najważniejsze założenia koncepcji. Zmienną zależną w badaniu, czyli tą, co do której zakłada się, że jest powo- dowana przyczynowo lub uzależniona od innych zmiennych, było użycie PFM jako narzędzia polityki zagranicznej państwa. Najpierw, na bazie dostępnych danych historycznych dotyczących wybranych krajów, udzielono odpowiedzi na pytanie o sposoby użycia PFM w polityce zagranicznej państwa. Następnie podjęto problem uwarunkowań tego użycia. Na podstawie analizy dotychczasowych badań (m.in. Norris, 2016; Shemi- rani, 2011; Truman, 2010) postawiono cztery hipotezy dotyczące czynników warunkujących użycie PFM jako narzędzia polityki zagranicznej. H1. Ścisła kontrola sprzyja politycznemu wykorzystywaniu, a większa nie- zależność funduszu będzie osłabiać możliwość jego instrumentalnego użycia. Kluczowe znaczenie dla możliwości użycia PFM jako narzędzia polityki zagranicznej ma więc poziom kontroli państwa nad jego fun- duszem/funduszami. H2. Rola i aspiracje danego państwa determinują stopień wykorzystania PFM w dyplomacji ekonomicznej. Kraje o statusie mocarstwa, z dużymi ambicjami w polityce międzynarodowej, będą mieć większą skłonność do prowadzenia aktywnej dyplomacji ekonomicznej i wykorzystywania PFM w swojej polityce zagranicznej. Małe i słabe państwa, z niskimi ambicjami politycznymi, będą mieć mniejszą skłonność do używania funduszy jako narzędzia politycznego. H3. Aby użycie PFM jako narzędzia oddziaływania było skuteczne, środki zgromadzone w nim muszą być „znaczące”. Skala możliwości użycia PFM jako narzędzia dyplomacji będzie rosnąć wraz ze wzrostem środ- ków będących w dyspozycji funduszu. H4. Istnieje zależność między poziomem transparentności PFM a możli- wością jego politycznego wykorzystania. Im większy jest poziom trans- parentności działań funduszu, tym mniejsze prawdopodobieństwo 13 Wstęp wykorzystania go jako narzędzia politycznego. I odwrotnie, fundusze zarządzane w sposób najmniej przejrzysty powinny być podatne na sil- ne upolitycznienie. Powyższe hipotezy stały się podstawą do wyodrębnienia czterech zmien- nych niezależnych, czynników mogących mieć wpływ na to, czy dany kraj jest w stanie wykorzystać PFM do działań politycznych na arenie międzynarodo- wej. Są to: 1) poziom kontroli państwa nad PFM, 2) potęga państwa i wynikający z niej poziom ambicji politycznych, 3) wielkość zasobów finansowych będących w posiadaniu PFM danego państwa, 4) poziom przejrzystości działań inwestycyjnych PFM. Wpływ tych zmiennych niezależnych na użycie PFM jako narzędzia poli- tyki zagranicznej przeanalizowano na podstawie trzech studiów przypadków. Do analizy wybrano następujące kraje: Chiny, Norwegię i Rosję. Wszystkie one znajdują się w pierwszej dziesiątce krajów posiadających największe zaso- by w PFM, zajmując odpowiednio pierwsze, trzecie i dziesiąte miejsce, co ma zagwarantować porównywalność analizowanych przypadków. Jednocześnie wyselekcjonowane kraje w oczywisty sposób różnią się poziomem potęgi, wielkością zasobów będących w dyspozycji PFM, przejrzystością ich działań oraz systemem powiązań między nimi a rządem, które warunkują kontrolę nad funduszem (patrz rozdział drugi). To z kolei gwarantowało, że wybra- ne zmienne niezależne będą fluktuować, pozwalając na ocenę ich wpływu na zmienną zależną. W badaniach kluczową rolę odegrała analiza literatury oraz dokumentów. Opis najważniejszych prac zamieszczono poniżej w sekcji Stan badań, a szcze- gółowy opis literatury przedmiotu w rozdziale drugim. Ważnym elementem analizy było wykorzystanie metod ilościowych. Dzię- ki wsparciu Narodowego Centrum Nauki2 udało się zakupić dostęp do bazy danych transakcji funduszy majątkowych przygotowywanej przez Sovereign Wealth Fund (SWF) Institute, najważniejszy ośrodek analityczny zajmujący się monitorowaniem działań PFM. W wykorzystanej bazie znajduje się 11 633 transakcji, obejmujących okres do trzeciego kwartału 2014 roku. Korzystając 2 Projekt „Polityczne znaczenie inwestycji prowadzonych przez Państwowe Fundu- sze Majątkowe w Europie Środkowej i Wschodniej”, DEC-2012/07/B/HS5/03797. 14 Wstęp z danych dotyczących inwestycji PFM, zobrazowano najważniejsze kierunki inwestycji funduszy, sektory oraz wielkość transakcji. Dzięki temu rozważania na temat politycznego użycia tych wehikułów inwestycyjnych przez państwa zyskały bardzo mocne podstawy w postaci danych statystycznych. Należy podkreślić, że prace oparte na tak szerokim materiale statystycznym stanowią rzadkość w literaturze poświęconej PFM, prawdopodobnie z uwagi na wysoką cenę dostępu do danych. Pisząc niniejszą monografię, przyjęto, między innymi za jednym z czoło- wych badaczy międzynarodowej ekonomii politycznej Robertem Gilpinem (1987), państwocentryczny realizm jako dominujące podejście analityczne i perspektywę intelektualną. Autor nie traktuje więc realizmu jako teorii na- ukowej, którą chce potwierdzić lub sfalsyfikować swoimi badaniami empi- rycznymi. Uznanie centralnej roli państw w środowisku międzynarodowym nie oznacza rzecz jasna odmówienia znaczenia innym aktorom, takim jak organizacje międzynarodowe czy korporacje międzynarodowe. Oznacza to tylko przyjęcie założenia, że w interesującym nas kontekście stosunków międzynarodowych to rządy w dalszym ciągu podejmują najważniejsze de- cyzje, to ich interesy liczą się najbardziej, to one mają dominujące znaczenie w międzynarodowej ekonomii politycznej. Zgodnie z przyjętym podejściem zapewnienie bezpieczeństwa narodo- wego jest najważniejszą potrzebą państw i głównym determinantem ich działań. Dlatego też istotne znaczenie w badaniach empirycznych będzie mieć pojęcie potęgi państw. Wiąże się to z odrzuceniem twierdzeń tych badaczy, którzy uważają, że globalizacja i powiązane z nią zmiany ekono- miczne czy technologiczne zatarły granice państwowe i zredukowały dra- stycznie znaczenie państw. Oczywiście można dostrzec relatywny spadek znaczenia rządów i wzrost znaczenia różnych aktorów niepaństwowych w niektórych sferach stosunków międzynarodowych, niemniej jednak na- wet w zglobalizowanym, silnie zintegrowanym świecie państwa narodowe odgrywają kluczową rolę, starając się promować swoje interesy politycz- ne i ekonomiczne. To wciąż one ustalają reguły gry i prowadzą między sobą najważniejsze polityczne rozgrywki. To one wpływają w decydujący sposób na gospodarkę światową. Rynki finansowe i inne czynniki gospo- darcze ograniczają swobodę działań państw, ale zachodząca zależność jest dwustronna. 15 Wstęp Stan badań Jak zauważył Gilpin (2001), przy dzisiejszej silnie zintegrowanej gospodarce światowej, państwa tym bardziej starają się wykorzystać swoją siłę gospodar- czą do realizacji swoich interesów narodowych. Patrząc więc na państwowe fundusze majątkowe z perspektywy nauk politycznych, w szczególności zaś przyjmując założenia szkoły realistycznej, jako instytucje kontrolowane przez czynniki władzy państwowej powinny być one traktowane jako jeden z ele- mentów składowych stanowiących o sile gospodarczej państwa. Co za tym idzie też jako narzędzie polityczne. A jednak PFM bardzo rzadko były przedmiotem analiz politologicznych, przyciągały one raczej uwagę ekonomistów (szerszy opis stanu badań nad PFM znajduje się w rozdziale drugim). Nie pojawiają się więc nawet w bardzo dobrych i cieszących się dużym uznaniem pracach dotyczących teorii poli- tyki zagranicznej (Alden, Aran, 2011), albo są w nich ledwie wspomniane (Hill, 2016, s. 156). Szerzej o nich jako „instrumencie geoekonomicznym” piszą Blackwill i Harris (2016, s. 54–58), nie dokonując jednak naukowej konceptualizacji, ale raczej podając przykłady empiryczne motywowanych po- litycznie działań funduszy. Podobnie postępują Schiffman i Jochum (2011, s. 152–155), którzy PFM podają jako przykłady ekonomicznych instrumentów polityki bezpieczeństwa. Stosunkowo najlepiej zbadane pod kątem politologicznym są chińskie PFM (Blanchard, 2014; Kamiński, 2015b; Norris, 2016), choć nadal nie są one ujmowane w pracach opisujących chińską politykę zagraniczną (Chŏng, 2015; Heilmann, Schmidt, 2014; Lai, 2010; Rozman, 2013) lub traktujących o gospodarczej ekspansji Chin na świecie (Gwiazda, 2013). Świadomość ich instrumentalnego wykorzystywania przez rząd w Pekinie wcale nie jest więc powszechna wśród badaczy. Najważniejszą pracą analizującą PFM z perspektywy międzynarodowej ekonomii politycznej jest książka Mandy Shemirani (2011). Zapropono- wała ona, aby na PFM spojrzeć jako na instytucje spełniające trzy różne role polityczne. Po pierwsze, jako narzędzia do zwiększania potęgi państwa i realizacji jego interesów w polityce zagranicznej. Po drugie, patrząc na fundusze jako na jed- ną z form kapitalizmu państwowego (obok firm państwowych), zobaczymy w nich instrumenty działalności ekonomicznej państwa, która ma prowadzić do zwiększania przychodów oraz umożliwić lepsze zarządzanie ryzykiem 16 Wstęp finansowym. Po trzecie wreszcie, PFM mogą być analizowane jako narzę- dzie polityki wewnętrznej używane na przykład do równoważenia budżetu lub do ratowania państwowych instytucji pogrążonych w kłopotach finan- sowych, a także do dywersyfikowania bazy przemysłowej gospodarki krajo- wej (w szczególności w przypadku krajów małych lub zależnych od jednego sektora, na przykład surowcowego). Shemirani konkluduje, że zachowania poszczególnych funduszy są modelowane przez wszystkie wymienione trzy role, zmieszane w różnych proporcjach, w zależności od funduszu, a ponadto zmieniające się w czasie. Ustalenia Shemirani stały się ważnym fundamentem badań zaplanowanych w niniejszej monografii, a jej obserwacje dotyczące użycia PFM jako narzę- dzia politycznego były podstawą do sformułowania zasadniczych pytań ba- dawczych w niniejszej pracy. Pytania o formy, jakie przybiera wykorzystanie funduszy w polityce zagranicznej i o uwarunkowania politycznego użycia PFM zrodziły się właśnie podczas lektury książki Shemirani, gdyż autorka w swoim opracowaniu jedynie zasygnalizowała te problemy badawcze. Na kształt badań empirycznych największy wpływ miała z kolei praca Williama Norrisa (2016), poświęcona wykorzystaniu narzędzi ekonomicz- nych przez Chińską Republikę Ludową (ChRL). Autor próbował w niej odpo- wiedzieć na pytanie o uwarunkowania użycia przez ChRL funduszy majątko- wych w polityce zagranicznej. Zastosowany przez niego schemat analityczny, zmieniony i rozwinięty, stał się podstawą do zaprojektowania analizy studiów przypadków zamieszczonych w niniejszej pracy. Trzecią książką, która była szczególnie ważna dla badań prowadzonych przez autora, było opracowanie War by other Means. Geoeconomics and Statecraft autorstwa Roberta Blackwilla i Jennifer Harris (2016). W pra- cy tej autorzy udowadniają rosnące znaczenie narzędzi ekonomicznych w po- lityce zagranicznej, które możemy zaobserwować w stosunkach międzynaro- dowych. Wśród opisywanych instrumentów wspominają też o polityce inwe- stycyjnej i PFM, ale jednocześnie z ich książki przebija fakt istnienia istotnej luki badawczej; ustalenia naukowe na temat politycznej roli PFM są oparte na incydentalnych obserwacjach, a nie na uporządkowanej, pogłębionej wiedzy o funduszach jako narzędziu polityki zagranicznej. Podsumowując, możemy stwierdzić, że badania politologiczne nad PFM są wciąż na początkowym etapie. Istnieje nadal wiele obszarów wy- magających pogłębionej refleksji. Wśród nich znajduje się problem metod 17 Wstęp wykorzystywania przez państwa PFM w polityce zagranicznej, a także uwa- runkowań tego użycia. Rozwiązanie tych problemów badawczych było głów- nym zadaniem autora niniejszej pracy, ponieważ w opracowaniach rozwa- żających teoretyczne zagadnienia polityki zagranicznej, w tym jej wymiar ekonomiczny, fundusze majątkowe były przez lata w zasadzie pomijane. Nie były więc ujmowane w klasyfikacjach instrumentów tej polityki. Możemy więc mówić o istnieniu istotnej luki badawczej w postaci braku odpowied- niej konceptualizacji PFM jako instrumentu wykorzystywanego w polityce zagranicznej. Struktura pracy Praca jest podzielona na pięć rozdziałów. Pierwsza część pracy ma charakter wprowadzający, a jej zasadniczym zadaniem jest przedstawienie czytelniko- wi państwowych funduszy majątkowych, których znaczenie chociaż szybko rośnie, to przecież są to instytucje wciąż mało znane, nawet specjalistom. Wy- starczy wspomnieć, że w języku polskim ukazało się ledwie kilkanaście prac poświęconych funduszom (na przykład Pszczółka, 2015; Urban, 2012b, 2012c, 2017; Wiśniewski, 2009, 2011). W rozdziale przedstawiono zatem, budzący nieco kontrowersji, problem zdefiniowania PFM, a także rys histo- ryczny funkcjonowania tych instytucji. Następnie dokonano charakterystyki funduszy, wskazując ich najważniejsze cechy odróżniające od innych aktorów na międzynarodowych rynkach kapitałowych. Kolejny podrozdział poświę- cono analizie strategii inwestycyjnych PFM, przedstawiając stan badań w tym zakresie, w tym między innymi interesującą z poznawczego punktu widzenia kwestię kierunków geograficznych inwestycji. W dalszej części rozdziału opi- sano obawy związane z działalnością funduszy, jakie są formułowane w li- teraturze przedmiotu. Ostatni fragment poświęcono politycznej odpowiedzi państw i instytucji międzynarodowych na wzrost wagi PFM, czyli próbom uregulowania zasad ich funkcjonowania, w szczególności w celu zapobieżenia potencjalnym zagrożeniom. Celem drugiego rozdziału jest osadzenie prezentowanych badań w teo- rii stosunków międzynarodowych, zaprezentowanie dotychczasowego sta- nu wiedzy w przedmiocie rozważań, a także wyjaśnienie koncepcji badań empirycznych opartych na studiach przypadków prezentowanych w trzech kolejnych rozdziałach. Tę część pracy otwiera charakterystyka podejścia 18 Wstęp badawczego, pokazująca, że chęć wyjaśnienia istoty funkcjonowania PFM w kontekście nauk politycznych w naturalny sposób prowadzi w kierun- ku badań nad ekonomią polityczną stosunków międzynarodowych. Drugi podrozdział przynosi opis stanu badań nad instrumentami polityki zagra- nicznej państwa. Najbardziej interesujące, w kontekście tematu pracy, in- strumenty ekonomiczne, czyli te bazujące na szeroko rozumianych zaso- bach gospodarczych państwa, opisano w kolejnych dwóch podrozdziałach. Najpierw przyjrzeliśmy się rozmaitym klasyfikacjom tych narzędzi, zaczy- nając od najbardziej klasycznego zestawienia Baldwina (1985). Następnie przedmiot rozważań ulokowano w świetle różnych teorii eksplanacyjnych. Przeanalizowaliśmy zatem, jakie miejsce narzędzia dyplomacji ekonomicz- nej zajmują w różnych nurtach literatury, charakteryzujących się odmien- nymi paradygmatami i reprezentujących różne szkoły stosunków między- narodowych. Podrozdział piąty przynosi szczegółową analizę stanu badań nad PFM jako narzędziami polityki zagranicznej. Ostatni podrozdział jest mostem łączącym teoretyczną i empiryczną część pracy. Zaprezentowano w nim koncepcję badań empirycznych, w tym w szczególności przyjętą strukturę analityczną studiów przypadków zamieszczonych w następnych trzech rozdziałach opracowania. Pierwszy case dotyczy Chińskiej Republiki Ludowej. W rozdziale trzecim opisano rolę PFM w polityce zagranicznej ChRL i jej uwarunkowania. Naj- pierw przedstawiono dość skomplikowany, a w pewnym sensie nawet tajemni- czy świat chińskich funduszy majątkowych. Przeanalizowano ich inwestycje, zarówno w wymiarze geograficznym, jak i sektorowym. Następnie omówio- no sposoby wykorzystywania funduszy w polityce zagranicznej ChRL. Czte- ry kolejne podrozdziały poświęcono analizie czterech wyszczególnionych zmiennych niezależnych, czyli poziomowi kontroli władz państwowych nad działaniami funduszy chińskich, potędze i ambicjom geopolitycznym ChRL, zasobom finansowym pozostającym w dyspozycji chińskich PFM oraz pozio- mowi transparentności ich działań inwestycyjnych. Rozdział czwarty i piąty przynoszą analogiczne analizy odpowiednio dla Norwegii i Federacji Rosyjskiej. Żeby zapewnić maksymalną przejrzystość wywodów i porównywalność studiów przypadków, zachowano identyczną strukturę analityczną. Jej punktem wyjścia jest charakterystyka funduszu (w przypadku Norwegii) czy funduszy (w przypadku Rosji), w tym okoliczno- ści ich powstania i prowadzonej działalności inwestycyjnej. Następnie opisano 19 Wstęp przykłady użycia PFM w polityce zagranicznej tych państw, a potem badano cztery wyodrębnione czynniki (zmienne niezależne). W rozdziale końcowym przedstawiono najważniejsze wnioski wypływa- jące z przeprowadzonych badań. Z punktu widzenia teorii stosunków mię- dzynarodowych najważniejsze są dwie rzeczy, stanowiące najistotniejszy wkład niniejszej pracy do naukowego dyskursu. Po pierwsze, udowodniono, że PFM powinny być ujmowane w zestawieniu instrumentów ekonomicz- nych polityki zagranicznej. Następnie na bazie klasycznego zestawienia Bald- wina zaproponowano poszerzoną, uaktualnioną jego wersję uwzględniającą, obok wyników badań przeprowadzonych w niniejszej pracy, także ustalenia Armijo i Katady (2015). Po drugie, przedstawiono zestawienie sześciu róż- nych sposobów wykorzystywania PFM w polityce zagranicznej państw. Jest to pierwsza w literaturze próba naukowej klasyfikacji metod politycznego użycia funduszy, która, mam nadzieję, będzie początkiem szerszej dyskusji na ten temat. Pozostałe wnioski dotyczą już bardziej szczegółowych zagadnień, waż- nych przede wszystkim z punktu widzenia badań nad funduszami. Analiza zmiennych niezależnych wykazała, że to kontrola państwa nad funduszem jest kluczowym czynnikiem decydującym o możliwości użycia PFM w po- lityce zagranicznej. Inne z czynników miały znacznie mniejsze znaczenie. Jednocześnie badania potwierdziły, że generalizacje na temat politycznej roli PFM są bardzo ryzykowne. Z uwagi na różnorodność funduszy i ich właści- cieli trudno jest analizować polityczne zachowania całego zbioru PFM. Dużo bardziej przydatne wydają się badania dotyczące wykorzystania funduszy w kontekście polityki zagranicznej poszczególnych państw, w tym również oczywiście badania porównawcze, jak to przeprowadzone w niniejszej pracy. Niniejsza monografia kończy się konkluzją, że udowodnienie politycznego wykorzystywania funduszy potwierdza wymieniane w literaturze obawy. Skoro zagrożenia są realne, to powinny one spotkać się z adekwatną odpo- wiedzią członków społeczności międzynarodowej, zarówno państw, jak i or- ganizacji międzynarodowych. Ten ostatni wniosek jest więc de facto wezwa- niem skierowanym do polityków, aby bardzo poważnie zastanowili się nad metodami przeciwdziałania politycznym zabiegom prowadzonym przez inne państwa za pomocą państwowych funduszy majątkowych. 20 Wstęp Podziękowania Bezosobowa forma pisania prac naukowych jest przyjętym standardem, acz- kolwiek również od tej reguły są odstępstwa, co przekonująco zanalizowa- ła Beata Mikołajczyk (2011). Dlatego też pozwalam sobie w tym miejscu na zrzucenie „maski bezosobowości” i najzupełniej osobiście, i w pierwszej osobie chciałbym podziękować wszystkim, bez których życzliwej pomocy przygotowanie niniejszej pracy byłoby niemożliwe. W pierwszej kolejności chciałbym wspomnieć członków mojego zespołu projektowego, Piotra Wiśniewskiego oraz Marcina Obronieckiego, z który- mi wspólnie realizowaliśmy poświęcony PFM projekt badawczy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (NCN). Wspólne badania i prace nad publi- kacjami projektowymi były bardzo rozwijające i bardzo poszerzyły moją wie- dzę na temat funduszy. Niniejsze opracowanie nie powstałoby bez środków finansowych z NCN, które umożliwiły zakup dostępu do bazy danych SWF Institute oraz zakup książek i prezentację badań na konferencjach międzynarodowych, w tym mię- dzy innymi podczas bardzo owocnych konsultacji naukowych na uczelni ESA- DE w Madrycie, zorganizowanych przez Javiera Capape. Gracias Javier! Podziękowania należą się też kierowanemu przez Profesor Małgorzatę Pietrasiak zespołowi Katedry Studiów Azjatyckich na Wydziale Studiów Mię- dzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego. Atmosfera wza- jemnej życzliwości połączona jednak z dużą presją na prowadzenie wysokiej jakości badań, istotnych dla rozwoju wiedzy naukowej, a nie tylko dla samego badacza, stworzyły dla mnie idealne wręcz warunki do pracy. Dziękuję też osobom, które poświęciły czas na przeczytanie pierwszej wersji tekstu i podzieliły się ze mną swoimi uwagami: Dariuszowi Urbanowi, Marci- nowi Obronieckiemu oraz Karolowi Żakowskiemu. Większość z nich postara- łem się uwzględnić w ostatecznej wersji pracy. Na koniec chciałbym skierować słowa podziękowania do mojej żony, która najprzeróżniejszymi sposobami motywowała mnie do wytężonej pracy nad niniejszą książką. Aniu, najserdeczniej Ci dziękuję. 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pieniądze w służbie dyplomacji. Państwowe fundusze majątkowe jako narzędzie polityki zagranicznej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: