Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00084 013612 12794434 na godz. na dobę w sumie
Pieśń Erynii. Język zemsty i jej figury w attyckich tragediach rodu Atrydów - ebook/pdf
Pieśń Erynii. Język zemsty i jej figury w attyckich tragediach rodu Atrydów - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 296
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2529-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).
Tryumfalny powrót pogromcy Troi zamienił się w rzeź. Agamemnon został podstępnie zamordowany przez swoją żonę Klytajmestrę i jej kochanka. Być może to jej zemsta za ofiarowanie Ifigenii, być może to szał zagłady od pokoleń wyniszczający ród Atrydów błędnym kołem odwetu, być może to tylko małżeńska zdrada. Konkluzja jest zawsze ta sama. Za krew Agamemnona Klytajmestra płaci własnym życiem. Z rąk swego syna. Mit ten w rękach ateńskich dramaturgów zyskał nieśmiertelność i siłę wyrazu, za sprawą której nawet dziś, po z górą dwudziestu pięciu wiekach, jest źródłem inspiracji i przedmiotem niesłabnącego zainteresowania. Niniejsza publikacja stanowi próbę jego odczytania z uwzględnieniem tego, co różnić mogło antyczne, greckie doświadczenie tragedii od współczesnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

i \1 ~ ! II \ \ , ~ Krew i jej przelewanie to jednak w Orestei wi~cej niz tylko poezja; to takze rezyseria. Szczeg61na rala przypada budynkowi sce(cid:173) nicznemu (skene), wcietzjeszcze swiezemu wy(cid:173) nalazkowi w Teatrze Dionizosa. Staje si~ on dostownie rzezniet, rzeznietludzi (androsphage(cid:173) ion), kt6rej podtoga ocieka krwiet (pedorrhanterion) i w kt6rej wcietz unoszet si~ opary dawnych zab6jstw. [ ... J Agamemnon i Kassandra, jak p6Zniej Ajgi(cid:173) stos i Klytajmestra, nast~pne ofiary, kolejno wchodzetlub wprowadzani Set do unurzanej we krwi skene, gdzie czeka ich pien rzezniczy - na rytualne zarzni~cie. Bez szarpaniny, krzy(cid:173) k6w i tumultu. Teatralna konwencja, na mocy kt6rej sceny przemocy i zab6jstw nie byty pokazywane oczom publicznosci, staje si~ w r~kach Ajschy(cid:173) losa-rezysera pot~znym sradkiem wyrazu. Czemuz tak smiato pod n6Z idziesz, niby ja(cid:173) t6wka mocet bozet gnana do ottarza? Reguty komedii niewinnosci , jaket odgrywali greccy ofiarnicy, wymagaty, aby ofiarne zwierz~ pod(cid:173) chodzito do ottarza spokojne i ulegte. Niepo(cid:173) kojetcy zas spok6j, z jakim bohaterowie-ofiary Orestei kroczetjedna po drugiej ku gwattow(cid:173) nej, nozowej smierci, czy to za sprawet podst~­ pu (Agamemnon, Ajgistos), czy tez rezygnacji (Kassandra, Klytajmestra), wymownie podkre(cid:173) sla przewratnet rytualizacj~ tych pozascenicz(cid:173) nych zab6jstw. Fragment rozdziatu III Krew ofiar _ .. -, • I • I Pieśń Erynii Język zemsty i jej figury w attyckich tragediach rodu Atrydów NR 2947 Jan Kucharski Pieśń Erynii Język zemsty i jej figury w attyckich tragediach rodu Atrydów Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2012 Redaktor serii: Filologia Klasyczna Tadeusz Aleksandrowicz Recenzent Małgorzata Borowska Spis treści Słowo wstępne 7 Wprowadzenie. Zemsta, Ateńczycy i Inni 11 Co Ateńczycy mówili o zemście? 11 Jak Ateńczycy mówili o zemście? 14 Co mówi tragedia o Ateńczykach? 25 Rozdział I. Zemsta polityczna 33 Zemsta i egzekucja 33 Niech Dikē prowadzi… 44 Krwawa rzemieślniczka 48 Apologia Klytajmestry 51 Kiedy wolno zabić męża? 55 Prawo Klytajmestry 57 Głos Dikē 60 Sploty pajęczycy 64 Zbrodnie naszych ojców 70 Rodzaj mściciela 73 Oksymoron Orestesa 76 Dogmat ewolucji 80 Ohyda spustoszenia 84 Pieśń Erynii 87 „Kara to słuszna…” 92 Ocalenie i „sumienie” 96 Nie zabijaj (w odwecie) 101 Szkoda słów… 106 Matkobójstwo i pogoda ducha 109 Niedowierzanie Solona 113 Rozdział II. Estetyka „honoru” 121 Okruchy wstydu 121 Najlepszy spośród Hellenów 129 6 Spis treści Niczym wołu u żłobu 133 Czyn najbardziej aischron 138 Niebezpieczne pieśni 141 „Lament staje się zemstą” 144 Słowo i czyn 148 Hermeneutyka żałoby 151 W sieci podstępu 154 Okrutny współbiesiadnik 157 Bilans zysków i strat 160 Tyrani i olimpijczycy 164 Gorzkie zapasy 169 Estetyka matkobójstwa 172 Przemoc domowa 176 Bezwstydny logos 179 Rozdział III. Krew ofiar 185 Nieczysty paradoks 185 Nieczystość tej ziemi 193 Sypiając z wrogiem 197 Pakt Klytajmestry 200 Dzieci dawnych krwi 205 Na pępku świata 208 Katharsis i dekrety 212 Sąd nad czystością 217 Na krańcach rozumu 220 Nieczyste sumienie 223 Zarazki szaleństwa 229 Biesiada z Erynią 232 Kierunek: wstecz! 239 Koda 247 Wykaz skrótów 255 Konsultowane wydania tragików greckich (niekomentowane) 257 Bibliografia 259 Summary 289 Résumé 291 Słowo wstępne Rozbudowany podtytuł tej książki wymaga, być może, dalszych jeszcze wyja‑ śnień. Tragedie rodu Atrydów to sześć dramatów: trzy składające się na Oresteję, trylogię tragiczną Ajschylosa, dwie Elektry — Sofoklesa i Eurypidesa — oraz tego ostatniego Orestes. Dlaczego właśnie te? Bo jak żadne inne pozwalają nam one śledzić, jakim przemianom ten sam wątek zemsty podlega u wszystkich trzech tragików zwanych „większymi”. Bo zarazem dotyczą one zemsty w jej najprostszej i najsurowszej postaci: zemsty krwi. Zemsta i jej znaczenie w cywilizacji starożytnych Ateńczyków okresu kla‑ sycznego (V i IV wiek p.n.e.) w ostatnich dwóch dekadach stały się przedmio‑ tem gwałtownej dyskusji i sporów, które zresztą w formie wydają się zaskakują‑ co upodabniać do swej materii. Sporów przy tym o tyle istotnych, że, pomimo chronologicznej i cywilizacyjnej przepaści, jaka dzieli klasyczne Ateny od czasów dzisiejszych, w oczach współczesnego człowieka pozostają one wciąż kulturowym paradygmatem, „kolebką” demokracji, myśli etycznej, dramatu… Warto więc, w mojej opinii, jeszcze raz spojrzeć na attycką tragedię, uwzględniając — próbując uwzględnić — to, co ostatnie lata przyniosły w owym zakresie nowego1. Tym bar‑ dziej, że cały czas toczy się równie ożywiona debata na temat miejsca i znaczenia ateńskiego dramatu dla ateńskiej demokracji. 1 Podstawowym studium zemsty w tragedii attyckiej jest: Burnett 1998; wśród szczegółowych opracowań książkowych wymienić należy: Blundell 1989 (praca ograniczona do twórczości So‑ foklesa, a oprócz zemsty podejmująca również wątek pozytywnej wzajemności); Kerrigan 1996 (studium porównawcze, tylko częściowo poświęcone tragedii greckiej); Holzhausen 2003 (aspek‑ ty prawno ‑polityczne zemsty w Orestesie i Bachantkach); McHardy 2008 (studium społecznej hi‑ storii, uwzględniające jednak tragedie) oraz artykuły: Romilly 1970 (teologia i teodycea zemsty w Orestei); McHardy 2004 (tragiczna zemsta w ujęciu gender); Cairns 2005 (rzecz o tragicznych „wartościach”; sporo uwagi poświęcono zemście; koryguje niektóre skrajne opinie Burnett); spośród owych scripta minora zdecydowanie najlepszym studium, uwzględniającym zarówno antropologię tragicznej zemsty, jak i jej język, jest: Saïd 1984. 8 Słowo wstępne Dwadzieścia pięć wieków to jednak więcej niż tylko przepaść cywilizacyjna. To także okres, w którym teksty tragedii odarte zostały najpierw z towarzyszącego im wymiaru scenicznego i muzycznego, a następnie naznaczone wielowiekową tra‑ dycją interpolacji i błędów rękopiśmiennych, za sprawą których dotarcie do ory‑ ginału niejednokrotnie z góry skazane jest na porażkę. Nie mówią już one i raczej nie przemówią do nas tak, jak przemawiały podczas premierowych przedstawień w Teatrze Dionizosa. A z pewnością nie pomaga w tym importowanie do nich gotowych szablonów interpretacyjnych i anachronicznych form myśli. Zwłaszcza w odniesieniu do spraw tak silnie nacechowanych ideologicznie, jak zemsta. Kierując się tymi zastrzeżeniami, postanowiłem więc zacząć „od podstaw”. Za punkt wyjścia przyjąłem sam język, język zemsty, jego fundamentalne kate‑ gorie pojęciowe, kształtujące następnie figury słów, myśli i złożonych koncep‑ cji, za pomocą których tragedie, nie tylko jako teksty, lecz także jako spektakle teatralne, wyrażać mogły, każda na swój sposób, swoje własne obrazy czy raczej wielowymiarowe figury zemsty. „Niewinna”, wolna od anachronicznych kul‑ turowych uwarunkowań lektura jest, oczywiście, mrzonką. Starałem się, w miarę swoich możliwości, świadomie ich unikać. Wyłowienie tych, które wprowadziłem nieświadomie, pozostawić muszę krytycznemu oku czytelnika. Aby ułatwić lekturę czytelnikowi nieznającemu greki, wszystkie cytaty przy‑ toczone zostały w polskim tłumaczeniu. Starałem się posługiwać najlepszymi i najnowszymi z dostępnych przekładów, tam jednak, gdzie wymogi literackiej polszczyzny wymusiły dalej idące odstępstwo od kluczowego dla danego wątku dyskusji sensu, zaproponowałem swoje modyfikacje. Jeśli nie zaznaczono inaczej, tłumaczenie jest moje własne. Teksty oryginałów znajdują się w odsyłaczach. Cy‑ tując literaturę fachową, posługuję się skrótami, których wyjaśnienie czytelnik znajdzie w bibliografii. Odstępuję od tego jedynie w przypadku tych opracowań, na które powołuję się jeden tylko raz i które nie są ściśle związane z przedmio‑ tem dyskusji. Objaśnienia innych skrótów czytelnik znajdzie w poprzedzającym bibliografię wykazie. Książka ta wyrasta z mojej rozprawy doktorskiej obronionej w październiku 2007 roku. Pozostaje mi więc przyjemność podziękowania tym wszystkim, dzię‑ ki którym mogła ona w ogóle powstać. Panu Profesorowi Jerzemu Styce — za lata trudnej opieki promotorskiej, kiedy dane mi było korzystać z Jego ogromnej wiedzy i erudycji, za co odwdzięczałem się raz po raz, wystawiając na próbę Jego cierpliwość. Recenzentom, Pani Profesor Krystynie Bartol i Panu Profesorowi Marianowi Szarmachowi — za wyjątkowo życzliwą krytykę błędów i niedocią‑ gnięć mojej rozprawy i, przede wszystkim, za cenne sugestie poprawek, którym niniejsza książka w dużej mierze zawdzięcza swój obecny kształt. Pani Profesor Małgorzacie Borowskiej — za trud imponującej swą wnikliwością i kompetencją recenzji wydawniczej oraz za inspirację do nadania pracy bardziej przystępnej formy. Panu Profesorowi Tadeuszowi Aleksandrowiczowi, bez którego wsparcia Słowo wstępne 9 i życzliwego zainteresowania książka ta nigdy nie ujrzałaby światła dziennego. Pani Redaktor Agnieszce Pluteckiej — za nieocenioną pomoc na ostatnim etapie jej opracowania. Nie muszę chyba dodawać, że wszelkie niedociągnięcia i lapsu‑ sy, tak formalne, jak i merytoryczne, pozostają wyłącznie moją wątpliwą zasługą. Owe nader skromne podziękowania nie obejmują oczywiście — bo nie mogą — wszystkich tych, których życzliwość i pomoc pozwoliły mi wreszcie ukończyć tę pracę, stanowczo zbyt długo dojrzewającą do publikacji: ξύνοικος ἦν μοι, τοὐμὸν ἐκπίνουσ᾿ ἀεὶ ψυχῆς ἄκρατον αἷμα. Jan Kucharski The Language and Figures of Revenge in the Greek Tragedies The Erinys’ Song of the Atreid Saga Summary The tragedies of the house of Atreus (Aeschylus’ Oresteia, Sophocles’ Electra, Euripides’ Electra, Orestes, Iphigenia among the Taurians) are related to an episode of revenge in its most elemental and at the same time universal guise: blood ‑revenge. A study of this subject must therefore be prefaced by an outline of the archeology of ancient Greek thought provi‑ ded in the introductory chapter: how the ancient Athenians of the fifth century BCE con‑ ceptualized revenge; what was its place in the public discourse of their polis; what were the key notions which expressed the idea of revenge; what was, finally, the relationship between the discourses of Athenian society and its laws (from which vindictive violence had been ef‑ fectively banished) and the discourse of tragedy (where it reaches the most gory extremes). The first (and the longest) chapter examines vengeance in the Atreid plays from the point of view of the legal discourse of classical Athens, its language, values and modes of argumentation: what vocabulary of revenge is used in the relevant plays, how is it repre‑ sented in relation to legal practice and theory of classical Athens, how are the claims to justice (dikē) and law (nomos) of each side of the conflict constructed, argued and refuted. Particular attention is given to the differences between the dramatic treatments of revenge in each tragedy in this context. The second chapter attempts to see tragic revenge in the light of the discourse of ‘ho‑ nour’ and ‘shame’, rooted in the Homeric epics, but also marking a strong presence in classical oratory. The emphasis lies on the relevant vocabulary with its key notions (aidōs, timē, aischron), and its working in the particular poetic contexts in the Atreid plays such as: ritual lament (e.g. the ‘great kommos’ of the Libation Bearers), epinician praise (‘Olym‑ pic’ metaphors) and the discourse of tyrannicide. As in the preceding chapter, the goal here is to unravel the particularities of each dramatization of the Atreid saga in this con‑ ceptual framework. 290 Summary The final chapter deals with the most conspicuous feature of blood ‑revenge, blood itself and the closely related discourse of ritual pollution. The discussion here focuses on the paradoxical nature of key concepts (miasma, agos) and ideas, such as the daemonic dimension of ritual pollution (Erinyes), its quasi ‑contagious nature, as well as the poetic imagery of blood and its metaphors. Once again, these phenomena serve as a conceptual framework for the reading of the relevant tragedies, intended to bring out that which is unique in each dramatization of blood ‑revenge in the Atreid saga. Jan Kucharski La langue de vengeance et ses figures dans les tragédies attiques des Atrides Le chant d’Erinys Résumé Les tragédies des Atrides (Orestie d’Eschyle, Electre de Sophocle et Euripide et Oreste et Iphigénie en Tauride de ce dernier) concernent la vengeance dans sa forme la plus fon‑ damentale et en même temps universelle : vengeance de sang. L’étude de ce problème doit alors être précédée d’une esquisse de la pensée ancienne grecque : comment les Athéniens du Ve siècle av. J.Ch. comprenaient‑ils la vengeance, quelle était sa place dans le discours publique de leur polis, à travers quels notions et conceptions l’exprimaient‑ils ? Comment enfin comprendre la relation mutuelle entre la tragédie, où la violence vindicatoire atteint des extrêmes les plus sanglants, et la réalité historique d’Athènes classique avec leurs lois qui limitaient considérablement la violence. Le premier chapitre, le plus long, interprète la vengeance comme la présentent les tragédies de la maison d’Atrides avec son rapport au discours juridique et politique de l’Athènes classique, sa langue, ses valeurs et ses façons d’argumenter : à l’aide de quels moy‑ ens la vengeance est‑elle décrite dans les textes des tragédies, comment se forme son ima‑ ge sur le fond de la pratique et la théorie du droit grec, comment les prétentions à la justice (dikē) et à la loi (nomos) des deux parties du conflit sont‑elles formulées et renversées ? L’auteur prête une attention particulière aux différences dans la présentation dramatique de la vengeance dans chaque des tragédies étudiées. Dans le second chapitre on entreprend la tentative d’interpréter la vengeance tragique dans le contexte du discours de « l’honneur » et de « la honte » dont le modèle primordiale se trouve dans la poésie aristocratique d’Homère, mais qui esquisse fortement sa présence même dans la langue des plaidoyers democratiques. L’auteur met l’accent sur son appareil conceptuel (aidōs, timē, aischron) est son fonctionnement dans certains contextes poé‑ tiques comme : la lamentation rituelle (« le grand kommos » des Choéphores), le langage de l’éloge (la métaphorique « olympienne ») et le discours du tyrannicide. Tout comme dans le chapitre précédent, le but de la réflexion est de souligner les traits caractéristiques 292 Résumé pour chaque tragédie, qui se manifestent pendant une lecture fondée sur ce raisonnement conceptuel. Le dernier chapitre concerne le trait significatif le plus évident de la vengeance de sang : le sang lui‑même et le discours de l’impureté rituelle, strictement lié avec lui. Les réflexions se concentrent ici sur la nature paradoxale des notions cruciales (miasma, agos) et des idées, comme la dimension démoniaque de l’impureté rituelle (Erinys) et son caractère quasi‑contagieux, ainsi que sur les métaphores et les images poétiques du sang. Comme avant, l’auteur, à la suite des lectures des textes différents, essaie de mettre en lumière les éléments propres et typiques à chaque tragédie. Redaktor Agnieszka Plutecka Projektant okładki Anna Krasnodębska ‑Okręglicka Redaktor techniczny Małgorzata Pleśniar Korektor Danuta Stencel Skład i łamanie Alicja Załęcka Copyright © 2012 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑226 ‑2072‑4 (wersja drukowana) ISBN 978‑83‑8012‑529‑2 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 18,5. Ark. wyd. 26,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 32 zł (+ VAT) Druk i oprawa: PPHU TOTEM s.c. M. Rejnowski, J. Zamiara ul. Jacewska 89, 88‑100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pieśń Erynii. Język zemsty i jej figury w attyckich tragediach rodu Atrydów
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: