Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00057 004379 14990429 na godz. na dobę w sumie
Plan miejscowy w systemie zagospodarowania przestrzennego - ebook/pdf
Plan miejscowy w systemie zagospodarowania przestrzennego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 333
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7620-883-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Plan miejscowy w systemie zagospodarowania przestrzennego to opracowanie, w którym przedstawiono charakter prawny planu miejscowego, jego kształtowanie, treść i formę. Przybliżona została problematyka ochrony interesów prawnych uczestników procesu zago-spodarowania przestrzennego oraz zagadnienie kontroli przekształcania przestrzeni i nad-zoru nad nim.
Trzecie wydanie zostało uzupełnione o problematykę zagospodarowania terenów zniszczonych w następstwie katastrofy naturalnej. Rozwinięto także wiele wątków, m.in. w zakresie polityki przestrzennej gminy, powstawania planów miejscowych i transgranicznej współpracy organów. Ponadto w książce uwzględniono najnowsze ustawodawstwo i orzecznictwo.
Publikacja adresowana jest do sędziów, adwokatów, radców prawnych, a także urzędników i pracowników administracji publicznej oraz przedsiębiorców, którzy prowadzą lub planują prowadzić działalność inwestycyjną w Polsce.
Piotr Kwaśniak – doktor nauk prawnych, absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uni-wersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, wykładowca w Zakładzie Prawa Publicznego na Wy-dziale Administracji Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie, pracownik Najwyższej Izby Kontroli.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redaktor prowadzący: Katarzyna Gierłowska, Joanna Ośka Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978–83–7620–883–1 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 RozdzIał I. zagospodarowanie przestrzenne w ujęciu historycznym 15 1. Początki prawa polskiego w zakresie zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2. Planowanie przestrzenne w okresie II Rzeczypospolitej Polskiej. . . . 19 3. Ewolucja zagospodarowania przestrzennego w latach 1945–1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.1. Powiązanie planów zagospodarowania przestrzennego z planowaniem gospodarczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.2. Podstawowe instytucje planowania przestrzennego w okresie PRL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 4. Zagospodarowanie przestrzenne w okresie transformacji. . . . . . . . . 41 RozdzIał II. System polskich aktów planistycznych. . . . . . . . . . . . . . 50 1. Ogólna charakterystyka systemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2. Polityka przestrzenna gminy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.1. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jako akt polityki przestrzennej gminy. . . . . . . . 57 2.2. Treść studium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 2.3. Zadania, cele i funkcje studium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3. Plan miejscowy jako podstawowy instrument realizacji zamierzeń inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 4. Lokalizacja konkretnie oznaczonej inwestycji jako zastępcza realizacja zamierzeń inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4.1. Charakterystyka decyzji lokalizacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4.2. Charakter prawny decyzji lokalizacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.3. Treść decyzji lokalizacyjnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 5 Spis treści 4.4. Zadania, cele i funkcje decyzji lokalizacyjnych . . . . . . . . . . . . . 81 5. Planowanie na szczeblu województwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 6. Planowanie na szczeblu krajowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 7. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne związane z działaniem sił natury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 RozdzIał III. Charakter prawny miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 1. Istota miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w perspektywie obowiązującego prawa i poglądów doktryny . . . . . 110 2. Zasady oraz funkcje planów miejscowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 3. Charakter prawny postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 3.2. Postanowienia typu kierunkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 3.3. Postanowienia typu lokalizacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3.4. Postanowienia typu liniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 3.5. Postanowienia typu proceduralnego i operacyjnego . . . . . . . . . 144 4. Normy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 5. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jako akt prawa miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 RozdzIał IV. Kształtowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 1. Umocowanie planu miejscowego w aktach normatywnych . . . . . . . 168 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 1.2. Konstytucyjne podstawy zagospodarowania przestrzennego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 1.3. Umocowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w ustawodawstwie samorządowym . . . . . . . . . 176 1.4. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jako normatywna podstawa miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 2. Tryb sporządzania i uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2.2. Przystąpienie do opracowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 6 Spis treści 2.3. Współpraca z właściwymi organami przy tworzeniu planu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 2.4. Upublicznienie projektu planu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . 197 2.5. Interes prywatny i interes publiczny w kontekście tworzenia planu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 2.6. Uchwalenie planu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 2.7. Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego 206 3. Zastępcze sporządzenie planu przez wojewodę . . . . . . . . . . . . . . . . 208 RozdzIał V. Treść planu miejscowego oraz jego forma . . . . . . . . . . . 211 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 2. Podstawowe elementy planu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 2.1. Ustalenia obowiązkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 2.2. Ustalenia fakultatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 3. Części planu miejscowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3.1. Część tekstowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3.2. Część graficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 4. Prognoza skutków finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 5. Prognoza oddziaływania na środowisko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 RozdzIał VI. ochrona interesów prawnych uczestników procesu zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . 231 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 2. Ochrona interesów prawnych obywateli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 2.1. Oddziaływanie planu miejscowego w zakresie prawa własności . . . 235 2.2. Wpływ planu miejscowego na prawa niemajątkowe . . . . . . . . . 240 2.3. Roszczenia związane ze zmianą wartości gruntu . . . . . . . . . . . 242 3. Ochrona interesów gminy oraz jej władztwo planistyczne . . . . . . . . 250 3.1. Stosunki między gminą a jej mieszkańcami w kontekście interesu publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 3.2. Stosunki międzygminne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 3.3. Stosunki między gminą a pozostałymi jednostkami samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 3.4. Zarys transgranicznej i przygranicznej współpracy gmin . . . . . 270 RozdzIał VII. Kontrola przekształcania przestrzeni oraz nadzór nad planowaniem przestrzennym gminy . . . . . . . . . . 280 1. Kontrola a nadzór . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 2. Podmiotowy i przedmiotowy zakres nadzoru nad planowaniem przestrzennym gminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 7 Spis treści 3. Podmiotowy i przedmiotowy zakres kontroli nad planowaniem przestrzennym gminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 4. Zakres uprawnień kontrolnych sądów administracyjnych . . . . . . . . 298 5. Problemy związane z kontrolą miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego przez Trybunał Konstytucyjny . . 304 zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 akty prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 orzeczenia i uchwały sądów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Wykaz skrótów Dz.U. EFRR EPRP k.c. k.p.a. – Dziennik Ustaw – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – Europejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer Lex LexPolonica – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. M.P. m.p.z.p. NIK NSA ONSA ONSAiWSA – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i  Wojewódzkich – Monitor Polski – miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego – Najwyższa Izba Kontroli – Naczelny Sąd Administracyjny – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Sądów Administracyjnych OSNKW OSNP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych OSP OwSS OTK OTK-A PiP Prok.i Pr. pr.bud. – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór urzędowy; Seria A – „Państwo i Prawo” – „Prokuratura i Prawo” – ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.) RIO SKO SN tekst jedn. TK UE u.g.n. – Regionalna Izba Obrachunkowa – Samorządowe Kolegium Odwoławcze – Sąd Najwyższy – tekst jednolity – Trybunał Konstytucyjny – Unia Europejska – ustawa z  21 sierpnia 1997  r. o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) 9 Wykaz skrótów u.s.g. – ustawa z  8 marca 1990  r. o  samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) – ustawa z  27 marca 2003  r. o  planowaniu i  zagospodarowaniu prze- u.p.z.p. lub „ustawa” strzennym (Dz.U. Nr 80, poz. 717 ze zm.) WSA – wojewódzki sąd administracyjny Wstęp Problematyka dotycząca planowania oraz zagospodarowania przes- trzeni od wielu lat jest przedmiotem zainteresowania nauk prawnych. Mimo to dopiero przemiany ustrojowe i społeczne okresu transforma- cji spowodowały większe nią zainteresowanie. Świadczą o tym działa- nia minionej dekady, zmierzające do dostosowania zagospodarowania przestrzeni w Polsce do standardów istniejących w wysoko rozwinię- tych państwach Starego Kontynentu. Tym samym są one próbą nawią- zania do polskiego międzywojennego ustawodawstwa w tym zakresie. W nowym systemie planowania i zagospodarowania przestrzennego nastąpiła daleko posunięta decentralizacja zadań. Gmina stała się podstawą tego systemu jako ośrodek kreowania rozwoju przestrzen- nego, gospodarczego, a także społecznego państwa. Jednym z podsta- wowych założeń tego systemu jest natomiast usprawnienie procesu inwestycyjnego. Niniejsza praca, w ramach dyskusji na temat planowania i zagospo- darowania przestrzennego, koncentruje się na ukazaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jako zasadniczego, publicz- noprawnego instrumentu realizacji zagospodarowania przestrzen- nego w  Polsce. Zaakcentowana została w  niej także problematyka ewolucji „koncepcji planistycznej” w  świetle integracji Polski z  Unią Europejską. Należy w tym miejscu podkreślić, że sama ustawa o pla- nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest zgodna, w podsta- wowych aspektach, z opracowaniami planistycznymi i polityką prze- strzenną Unii. Jednakże konieczna jest dalsza koordynacja planowa- nia przestrzennego na poziomie Unii Europejskiej. 11 Wstęp Oryginalne podejście zakłada, że plan miejscowy, wraz z wydawany- mi na jego podstawie aktami, spełnia funkcję synchronizowania inte- resu publicznego z interesem jednostki oraz podmiotów administracji. Gospodarka przestrzenna i konieczność zachowania ładu przestrzen- nego od wielu lat są w  Polsce objęte uregulowaniami prawnymi. Regulacje te – począwszy od okresu międzywojennego – przybierały rozmaite formy. Początkowo były wzorowane na ustawodawstwach państw zaborczych. Kolejne akty były już związane bezpośrednio z  systemem ustrojowym, który w  określonym czasie obowiązywał w Polsce. W okresie II Rzeczypospolitej planowanie i zagospodarowa- nie przestrzenne powiązane było z prawem budowlanym, takie zresztą obowiązywały wówczas standardy. Po II wojnie światowej w związku z transformacją ustroju zmieniło się również prawo w tej dziedzinie. Zmieniało się ono zresztą kilkakrotnie, jednakże w okresie funkcjono- wania Polski Ludowej było mniej lub bardziej powiązane z planowa- niem gospodarczym. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, wraz z po- wstaniem III Rzeczypospolitej, doszło do kolejnych zmian odnośnie do prawa zagospodarowania przestrzennego. Nastąpiło odejście od gospodarki planowanej centralnie i  scentralizowanego systemu pla- nowania przestrzennego oraz powrót do podejmowania istotnych de- cyzji związanych z zagospodarowaniem przestrzennym na poziomie lokalnym, podobnie jak to było w  okresie międzywojennym. Można w związku z tym stwierdzić, że planowanie i zagospodarowanie prze- strzenne podlegało częstym zmianom, a co za tym idzie – charaktery- zował je brak stabilności. Był on szczególnie nasilony w okresie PRL. Brak stabilności planowania przestrzennego występuje niestety rów- nież obecnie. Po 9 latach funkcjonowania uchylona została ustawa z 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 ze zm.). Ustawa z 27 marca 2003 r. o planowa- niu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80, poz. 717 ze zm.) nie zmienia systemu, który wprowadziła jej poprzedniczka, lecz jedy- nie go modyfikuje i próbuje dopasować do obecnych wymagań. Zaktualizowane i  poszerzone trzecie wydanie książki zastało uzu- pełnione o  problematykę zagospodarowania terenów zniszczonych 12 Wstęp w następstwie katastrofy naturalnej (działania żywiołu). Rozwinięto także wiele wątków m.in. w  zakresie polityki przestrzennej gminy, powstawania planów miejscowych, transgranicznej współpracy orga- nów odnośnie do planowania przestrzennego czy też budowy i funk- cjonowania systemu zagospodarowania przestrzennego na szczeblu regionalnym i krajowym. Ponadto księżkę uzupełniono o najnowsze ustawodawstwo i orzecznictwo w zakresie planowania i zagospodaro- wania przestrzennego. Rozdział I zagospodarowanie przestrzenne w ujęciu historycznym 1. Początki prawa polskiego w zakresie zagospodarowania przestrzennego Już od najdawniejszych czasów powstawania społeczności zorgani- zowanej myśl planistyczna dotycząca zagospodarowania przestrzeni wprowadzana była w życie. Zorganizowanie określonej społeczności na wyznaczonym granicami gruncie było bowiem i jest nadal zagad- nieniem, które wymaga podjęcia działań mających na celu racjonalne wykorzystanie określonego terenu. Miało ono doprowadzić do koor- dynacji dużej liczby zadań, jakie musiały być podejmowane po to, aby tworzona społeczność była trwała i powiązana z przestrzenią, na któ- rej funkcjonowała. Pierwsze osady z terenu Polski, o jakich donoszą najstarsze źródła, były zorganizowane i zagospodarowane w sposób planowy, ponieważ takie właśnie zorganizowanie przestrzeni, na któ- rej zgromadzona była znaczna, jak na owe czasy, liczba mieszkańców, było warunkiem sine qua non zbudowania trwałej społeczności. Początkowo zagospodarowywano przestrzeń bez wyraźnej wizji pla- nistycznej. Ta jednak z czasem się pojawiła. Było to związane z po- większaniem się osad, które ostatecznie przeistoczyły się w  duże, stałe skupiska ludności, a  następnie w  miasta. Wiązało się to także ze zorganizowaniem bezpiecznej sieci dróg łączących rozrastające się miasta. Samo zagospodarowanie przestrzenne przestawało stanowić wyłączną kompetencję władcy. Pojawienie się miast, wraz z rozrasta- 15 I. Zagospodarowanie przestrzenne w ujęciu historycznym jącą się siecią dróg, doprowadziło z  czasem do ewolucji prywatno- prawnej kompetencji władcy, związanej z szeroko pojętą organizacją podległych mu obszarów, w  kierunku publicznoprawnej powinności odpowiedniego zagospodarowania określonych terenów. W Polsce okresu średniowiecza miasta były budowane według okreś- lonego planu urbanistycznego, który w przypadku miast lokowanych na prawie niemieckim miał rynek w  centrum, a  ulice wychodziły od niego prostopadle. Taka forma ówczesnych miast odzwierciedla- ła rodzaj myśli planistycznej tamtych lat. Podstawą ustrojową miast był dokument lokacyjny, stanowiący implicite podstawę prawną wy- łączenia miasta z  reszty terytorium. Wyłączenie to skutkowało wy- odrębnieniem prawnym mieszczan jako stanu od pozostałej ludno- ści kraju1. Doprowadziło to do określenia lokacji miast jako reformy miejskiej – nowego etapu organizacyjnego w rozwoju istniejących już skupisk miejskich. Sama zaś reforma miejska dała początek zagospo- darowaniu przestrzennemu, m.in. dzięki konieczności usystematyzo- wania zabudowy miast. Następnie w miarę cywilizacyjnego rozwoju państwa zagospodarowanie przestrzenne obejmowało kolejne jego obszary. Przez cały okres organizowania się społeczności w epoce feudalizmu ewoluowanie, a raczej rozwój przestrzennego zagospodarowania tere- nu odbywał się w oparciu o władzę państwową. Władca mógł dowol- nie kształtować tereny mu podległe, ponieważ miał prawo zwierzch- niej własności ziemi. W omawianym, szeroko ujętym, przedziale cza- sowym jego rozstrzygnięcia miały charakter zarówno jednostronnych, jak i jednostronnie wiążących zakazów i nakazów wydawanych przez władzę zwierzchnią. Miał zatem także decydujący wpływ na plano- wanie i  zagospodarowanie przestrzenne. Chociaż decyzje władcy bezpośrednio związane z  zagospodarowaniem przestrzennym miały publiczny wymiar (ponieważ władza ma i miała charakter publiczny), to nie mieszczą się we współczesnym rozumieniu prawa publicznego. 1 J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia państwa i prawa polskiego, Warszawa 1985, s. 46–47. 16 1. Początki prawa polskiego w zakresie zagospodarowania przestrzennego Koniec epoki feudalizmu przyniósł zmianę układu społeczno-ekono- micznego, a  w  konsekwencji upodmiotowienie społeczeństwa. Oby- watel stał się podmiotem praw i obowiązków. Wówczas też przejawy woli władzy stały się dwustronnie obowiązujące. Ważnym czynnikiem dla rozwoju planowania i  zagospodarowania przestrzennego było, możliwe dopiero po zakończeniu epoki feuda- lizmu, ujednolicenie treści prawa własności. Kiedyś poddany panu feudalnemu obywatel stał się podmiotem wyłącznie uprawnionym do dysponowania rzeczami stanowiącymi jego własność. Co za tym idzie – także nieruchomościami, którymi został uwłaszczony2. Był to okres, w którym formowała się konstrukcja publicznego prawa podmiotowe- go, a zatem także sytuacja jednostki, w której ma ona opartą na nor- mie prawnej możliwość żądania czegoś od państwa, jeżeli zachodzą warunki określone w  tej normie3. Konstrukcja ta stanowiła podsta- wę do wolnego od ingerencji ze strony władzy państwowej dyspono- wania nieruchomościami. W  zakresie naszych rozważań największe znaczenie miała wolność budowlana. Jej najbardziej szeroka postać występowała w prawie niemieckim z końca XVIII wieku. Pozwalało ono właścicielowi gruntu na swobodną zabudowę lub dokonywanie przebudowy budynków. Od czasu kiedy mieszczanie zyskali prawo samodzielnego zarządzania sprawami miasta, zaczęły powstawać współczesne systemy planistycz- ne. Zniesienie prerogatyw, jakimi dysponował pan feudalny, a także usankcjonowanie prawa własności i wolności budowlanej doprowadzi- ły do pojawienia się możliwości zagospodarowywania terenów przez ludność, początkowo jednak poza państwową kontrolą. Ta możliwość nie istniała jednak długo. Stosunkowo szybko bowiem zaczęły się po- jawiać pochodzące od władzy publicznej regulacje ustawowe mają- ce demokratyczną legitymację. Początkowo regulacje te były bardzo skromne i przybierały formę generalnych klauzul policyjnych. Zawie- 2 Z. Leoński, M. Szewczyk, Podstawowe instytucje planowania przestrzennego i prawa budowlanego, Poznań 1997, s. 17. 3 S. Kasznica, Polskie prawo administracyjne, Poznań 1947, s. 127; W. Jakimowicz, Pu- bliczne prawo podmiotowe, Kraków 2000, s. 160. 17 I. Zagospodarowanie przestrzenne w ujęciu historycznym rały ogólne upoważnienie do ingerencji władzy publicznej w sferę pu- blicznych i prywatnych praw podmiotowych. Występowała ona wtedy, gdy podmioty korzystające z tych praw stwarzały lub mogły stwarzać niebezpieczeństwo lub zagrożenie dla organizacji życia zbiorowego. W  dziewiętnastowiecznych Niemczech potrzeba wprowadzenia ob- ostrzeń w prawie i zmiany upoważnień administracji publicznej w za- kresie kompetencji dotyczących planowania i zagospodarowywania przestrzeni była uwarunkowana wieloma przyczynami. Można do nich zaliczyć zawężającą sądową interpretację generalnych klauzul policyjnych, a także przypadający na tamten okres gwałtowny przy- rost ludności, migrację i związane z tym zwiększone zapotrzebowa- nie na domy i  mieszkania. Oznaczało to potrzebę obostrzenia pra- wa regulującego ład przestrzenny. Miało to zapobiec chaotycznemu i nieuregulowanemu korzystaniu z liberalnego prawa. Wprowadzane więc wtedy regulacje stawiały pod znakiem zapytania mocno ak- centowaną w ideologii liberalnej nienaruszalność i niezmienną treść prawa własności w odniesieniu do nieruchomości. Różnicowały one bowiem prawo własności w zależności od tego, czy służyło podmio- towi mającemu tylko kwalifikacje podmiotu prawa prywatnego czy też takiemu, który miał do wykonania zadania o  charakterze pu- blicznym. Najbardziej wyraźnym tego sygnałem było wprowadze- nie w drugiej połowie XIX w., na terenie Austrii i Prus, ustawowych podstaw wywłaszczenia nieruchomości. Podobnie więc jak w epoce feudalnej treść tego prawa uległa zawężeniu i  zróżnicowaniu pod względem podmiotowym (było to jednak podyktowane zupełnie in- nymi przesłankami). Następstwem takich uregulowań usankcjono- wanych w  prawie było częściowe pozbawienie nieruchomości cech dobra rynkowego i przedmiotu wolnego obrotu4. Powyższe rozważania w  znacznym stopniu dotyczą także Polski ze względu na ponadstuletni okres pozostawania pod zaborami. 4 Z. Leoński, M. Szewczyk, Podstawowe..., s. 17–19. 18 2. Planowanie przestrzenne w okresie II Rzeczypospolitej Polskiej 2. Planowanie przestrzenne w okresie II Rzeczypospolitej Polskiej Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w  1918  r. obowiązywały na jej terenie uregulowania byłych państw zaborczych. Dotyczyły one także zagospodarowania przestrzennego. Jednakże już 7 lutego 1919 r. został wydany pierwszy akt prawny władz niepodległej II Rze- czypospolitej Polskiej dotyczący gospodarki przestrzennej. Był to de- kret Naczelnika Państwa w  przedmiocie przepisów tymczasowych o  wywłaszczeniu przymusowem na użytek dróg żelaznych i  innych dróg komunikacyjnych lądowych i wodnych oraz wszelkich urządzeń użyteczności publicznej (Dz.RP Nr 14, poz. 162)5. Ten akt prawny nie obowiązywał jednak na terenie całego zjednoczonego państwa. Wy- nikało to m.in. z faktu znacznego zróżnicowania obszarów państwa, które przez ponad sto lat było podzielone. Istotne znaczenie w zakresie zagospodarowania przestrzennego miało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o pra- wie budowlanem i zabudowaniu osiedli6. Ustanawiało ono obowiązek opracowania szczególnych i  ogólnych planów zabudowy gmin miej- skich, osiedli, uzdrowisk mających charakter użyteczności publicznej oraz regionalnych i  wspólnych planów zabudowania (uregulowanie dotyczące regionalnych i wspólnych planów zabudowy wprowadziła ustawa z 14 lipca 1936 r. zmieniająca rozporządzenie Prezydenta Rze- czypospolitej z  16 lutego 1928  r.). Plany zabudowy nie obejmowały więc wszystkich terenów. Dla pozostałych obszarów plany zabudowa- nia były sporządzane, gdy zachodziła taka potrzeba (np. gdy wyma- gały tego zamierzenia inwestycyjne o znaczeniu państwowym lub gdy miały powstawać nowe osiedla). Jeśli nie było takiej potrzeby, plany zabudowania miały być sporządzane w miarę możliwości (art. 7 roz- porządzenia o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli). Przepisy rozporządzenia z  1928  r. wymagały uzyskania pozwolenia na budowę w ściśle określonych przez prawo przypadkach. Podobnie 5 Ibidem, s. 24. 6 Tekst jedn. Dz.U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216 ze zm. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Plan miejscowy w systemie zagospodarowania przestrzennego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: