Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00358 007103 13415733 na godz. na dobę w sumie
Podatkowy zakład zagraniczny - ebook/pdf
Podatkowy zakład zagraniczny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-287-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W publikacji dokonano prawnopodatkowej analizy instytucji zakładu zagranicznego, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu, jaki rozwój tzw. gospodarki cyfrowej wywiera na tradycyjną konstrukcję prawną zakładu. Ponadto szczególną uwagę poświęcono kwestii wykorzystywania przez przedsiębiorstwa działające w skali międzynarodowej instytucji zakładu do unikania opodatkowania oraz zmianom zaproponowanym przez OECD,
które mają temu zjawisku przeciwdziałać. Omówiono również planowane zmiany komentarza do Konwencji modelowej OECD w kontekście projektu BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) oraz zaprezentowano koncepcję zakładu wirtualnego.

W opracowaniu przedstawiono m.in.:
źródła regulacji prawnej zakładu,
zakład typu podstawowego, budowlanego, agencyjnego oraz usługowego,
zakład w kontekście obrotu elektronicznego,
ogólne warunki uznania spółki powiązanej za zakład,
przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania z wykorzystaniem zakładu BEPS Action,
ogólne zasady przypisywania zysków zakładowi w Konwencji modelowej OECD,
unikanie powstania zakładu ze względu na przygotowawczy bądź pomocniczy charakter działalności,
koncepcję zakładu w świetle prawa Unii Europejskiej.

Książka przeznaczona jest przede wszystkim dla doradców podatkowych, radców prawnych, adwokatów, sędziów sądów administracyjnych oraz pracowników administracji podatkowej. Będzie cennym źródłem wiedzy dla wykładowców akademickich, studentów prawa i wszystkich osób chcących pogłębić wiedzę z omawianej tematyki.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

podatkowy zakład zagraniczny Koncepcja i funkcjonowanie Rafał Lipniewicz MONOGRAFIE WARSZAWA 2017 Stan prawny na 1 października 2016 r. Recenzent Dr hab. Marcin Jamroży Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Kinga Zając Opracowanie redakcyjne Katarzyna Paterak-Kondek Łamanie Wolters Kluwer Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN 978-83-8092-832-9 ISSN 1897-4392 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wstęp / 13 1. 2. 3. 4. 5. 6. Rozdział I Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii międzynarodowego prawa podatkowego / 15 Międzynarodowe prawo podatkowe – uwagi metodologiczne / 15 Prawne i ekonomiczne granice wykonywania jurysdykcji podatkowej / 20 Geneza instytucji zakładu / 25 Źródła regulacji prawnej zakładu / 28 Definicja zakładu w Konwencji modelowej OECD i Konwencji modelowej ONZ / 38 Zakład w polskich regulacjach z zakresu podatków dochodowych / 48 Podsumowanie / 50 1. 2. 3. 4. 5. 6. Rozdział II Zakład typu podstawowego / 52 Uwagi wprowadzające / 52 Istnienie placówki gospodarczej przedsiębiorstwa / 54 Dysponowanie placówką / 59 Stały charakter placówki przedsiębiorstwa / 67 Wykonywanie działalności poprzez stałą placówkę / 77 Przykłady faktycznej organizacji działalności przedsiębiorstwa uznawane za zakład typu podstawowego / 83 Stała placówka a pomocniczy bądź przygotowawczy charakter działalności przedsiębiorstwa / 84 7. 5 Spis treści 7.1. 7.2. 7.3. Uwagi ogólne / 84 Utrzymywanie (użytkowanie) placówek bądź składów dóbr w wyspecyfikowanych celach / 87 Wykorzystywanie stałej placówki (składu) do działalności o charakterze pomocniczym lub przygotowawczym / 90 8. Zakład typu podstawowego w polskich umowach podatkowych / 92 Podsumowanie / 94 Rozdział III Zakład typu budowlanego / 95 1. Uwagi wprowadzające – zakład budowlany a zakład podstawowy / 95 Aspekty funkcjonalne zakładu typu budowlanego / 100 Aspekty temporalne zakładu budowlanego / 105 Zakład typu budowlanego w polskich umowach podatkowych / 113 Podsumowanie / 115 2. 3. 4. Rozdział IV Przedstawiciel zależny (agent) jako zakład – zakład typu agencyjnego / 117 1. 2. 3. 4. Uwagi wprowadzające / 117 Zakres podmiotowy zakładu typu agencyjnego / 122 Zależność v. niezależność przedstawiciela / 127 Pełnomocnictwo (umocowanie) agenta do zawierania umów / 135 Zakład typu agencyjnego w polskich umowach podatkowych / 142 Podsumowanie / 144 5. Rozdział V Spółka powiązana jako zakład / 146 1. 2. 3. Ogólne warunki uznania spółki powiązanej za zakład / 146 Spółka powiązana jako zakład typu podstawowego / 151 Spółka powiązana jako zakład typu agencyjnego / 153 6 Spis treści 4. Spółka transparentna podatkowo jako zakład wspólników / 161 Podsumowanie / 164 Rozdział VI Zakład typu usługowego / 165 Uwagi wprowadzające / 165 Pojęcie zakładu typu usługowego w komentarzu do Konwencji modelowej OECD i w Konwencji modelowej ONZ / 169 Aspekty geograficzne / 177 Zakład usługowy a polskie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania / 181 Podsumowanie / 184 1. 2. 3. 4. 1. 2. 3. 4. Rozdział VII Zakład w kontekście obrotu elektronicznego – zakład wirtualny / 186 Uwagi wprowadzające / 186 Zakład typu podstawowego a obrót elektroniczny / 189 Zakład typu agencyjnego a obrót elektroniczny / 198 W poszukiwaniu nowego paradygmatu opodatkowania zakładu w warunkach obrotu elektronicznego / 200 Podsumowanie / 205 1. 2. Rozdział VIII Atrybucja zysków do zakładu / 207 Uwagi wprowadzające / 207 Przypisywanie zysków zakładowi – postanowienia Konwencji modelowej OECD przed 2010 r. i Konwencji modelowej ONZ / 211 Ogólne zasady przypisywania zysków zakładowi w Konwencji modelowej OECD po 2010 r. (autoryzowane podejście OECD) / 214 Przypisywanie zysków zakładowi typu agencyjnego / 219 3. 4. Podsumowanie / 221 7 Spis treści 1. 2. 3. 1. 2. 3. 4. Rozdział IX Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania z wykorzystaniem zakładu – BEPS Action 7 / 223 Uwagi wprowadzające / 223 Unikanie powstania zakładu typu agencyjnego / 226 Unikanie powstania zakładu ze względu na przygotowawczy bądź pomocniczy charakter działalności / 231 Sztuczne dzielenie kontraktów budowlanych / 234 4. Podsumowanie / 236 Rozdział X Koncepcja zakładu w świetle prawa Unii Europejskiej / 238 Międzynarodowe prawo podatkowe a prawo UE / 238 Pojęcie zakładu w prawie UE / 241 Zakład a stałe miejsce prowadzenia działalności na gruncie unijnego systemu VAT / 246 Zakład w świetle swobód rynku wewnętrznego UE / 254 4.1. 4.2. Konstrukcja prawa swobód rynku wewnętrznego / 254 Forma organizacyjno-prawna działalności zagranicznej w świetle swobód rynku wewnętrznego – oddział a spółka zależna / 260 Straty zakładu w kontekście swobód rynku wewnętrznego / 265 4.3. Podsumowanie / 274 Bibliografia / 277 Akty prawne i orzecznictwo / 287 8 Wykaz skrótów dyrektywa VAT dyrektywa 2003/49 dyrektywa 2009/133 dyrektywa 2011/96 Źródła prawa dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1, z późn. zm.) dyrektywa Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowa- nia stosowanego do odsetek oraz należności licen- cyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich (Dz. Urz. UE L 157 z 26.06.2003, s. 49, z późn. zm.) dyrektywa Rady 2009/133/WE z dnia 19 paździer- nika 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodat- kowania mającego zastosowanie w przypadku łącze- nia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczą- cych spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jed- nego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz. Urz. UE L 310 z 25.11.2009, s. 34, z późn. zm.) dyrektywa Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowa- nia mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw 9 Wykaz skrótów Konwencja modelo- wa OECD Konwencja modelo- wa ONZ Konwencja modelo- wa USA Konwencja wiedeń- ska rozporządzenie nr 282/2011 TFUE 10 członkowskich (Dz. Urz. UE L 345 z 29.12.2011, s. 8, z późn. zm.) Konwencja Modelowa Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w sprawie podatków od dochodu i majątku – Model Convention with respect to taxes on income and on capital. Model tax convention OECD (Model tax convention on income and on capital 2014, OECD 2015; http://www.oecd.org/ctp/treaties/) Konwencja Modelowa Organizacji Narodów Zjed- noczonych w sprawie unikania podwójnego opodat- kowania między państwami rozwiniętymi a rozwi- jającymi się – United Nations Model double taxa- tion convention between developed and developing countries (http:// www. un. org/ esa/ ffd/ documents/ UN_ Model_ 2011_ Update. pdf, wersja z 2011 r.) Konwencja modelowa USA na temat unikania po- dwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylania się od opodatkowania w odniesieniu do podatków dochodowych – United States Model income tax convention, 17 lutego 2016 r. (https:// www. treasury. gov/ resource -center/ tax -policy/ treaties/ Documents/ Treaty -US 20Model -2016. pdf) Konwencja wiedeńska o prawie traktatów sporzą- dzona w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439) rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 282/2011 z dnia 15 marca 2011 r. ustanawiające środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 77 z 23.03.2011, s. 1, z późn. zm.) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, s. 47) Rady Wykaz skrótów TWE u.p.d.o.f. u.p.d.o.p. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 37) ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodo- wym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodo- wym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 z późn. zm.) Czasopisma Bulletin for International Taxation Berkeley Journal of International Law Canadian Business Law Journal Canadian Tax Journal Europejski Przegląd Sądowy European Taxation Global Business Law Review International Tax Journal Kwartalnik Prawa Podatkowego Monitor Podatkowy Państwo i Prawo Przegląd Podatkowy Tax Law Review World Tax Journal BIT BJIL CBLJ CTJ EPS ET GBLR ITJ KPP M. Pod. PiP PP TLR WTJ 11 Wykaz skrótów Inne ang. fr. LEX niem. TSUE WSA angielski francuski System Informacji Prawnej LEX niemiecki Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Wojewódzki Sąd Administracyjny 12 Wstęp* Od zarania dziejów różnym formom organizacji społeczeństw towarzyszą przymusowe kontrybucje pobierane od jednostek na realizację zadań o charakterze publicznym. Współcześnie państwa nakładają podatki na określone kategorie podmiotów bądź dóbr i w ten sposób pozyskują wpływy budżetowe. W tej materii państwa są suwerenne, a wynikające z owej suwe- renności władztwo podatkowe realizują w ramach własnej jurysdykcji po- datkowej. Realizując owo władztwo, „napotkać” mogą jednak na inne pań- stwo (państwa) roszczące sobie prawo do nałożenia podatku na dany pod- miot bądź przedmiot opodatkowania. Aby w sposób zorganizowany i upo- rządkowany nakreślić zakres własnej jurysdykcji podatkowej, szanując władztwo podatkowe innych państw, oraz dokonać „sprawiedliwego” po- działu potencjalnych wpływów podatkowych państwa zawierają umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, których globalna sieć – według niektórych autorów – tworzy obecnie strukturę określaną mianem między- narodowego reżimu podatkowego. Umowy te, negocjowane i podpisywane między państwami, w znaczącym stopniu odzwierciedlają opracowane przez dwie organizacje międzynarodowe – Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) – wzorce, które przybrały postać konwencji modelowych. Wśród postanowień owych konwencji jednym z węzłowych rozwiązań, które ma na celu rozdział władztwa podatkowego umawiających się państw w odniesieniu do zysków przedsiębiorstw, jest instytucja stałego (zagranicznego) zakładu. Pojawienie się tej instytucji w międzynarodowej przestrzeni prawnej spowodowane * Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2013/11/D/HS5/01399. 13 Wstęp było potrzebą uzgodnienia „progu obecności i aktywności” przedsiębiorstw będących rezydentami podatkowymi w jednym państwie, którzy uczestni- czyli w obrocie gospodarczym innego państwa i czerpali z tego tytułu określone benefity. Głównym celem niniejszej monografii jest analiza prawno-podatkowa i ekonomiczna instytucji zakładu w świetle zmieniających się struktur biznesowych, wykorzystywanych przez przedsiębiorstwa do prowadzenia działalności gospodarczej w wymiarze międzynarodowym, a w szczególności wobec dynamicznego rozwoju „gospodarki zdigitalizowa- nej”, prowadzonej z wykorzystaniem sieci komputerowych i urządzeń elektronicznych. Badaniem objęte zostały wszystkie typy zakładu ujęte w konwencjach modelowych oraz instytucjonalne i doktrynalne propozycje nowych typów zakładu. Celem pracy jest poddanie analizie warunków (wymogów), których spełnie- nie przez przedsiębiorstwo zagraniczne prowadzić może do ukonstytuowania się zakładu w danym państwie (źródła). Szczególną uwagę poświęcono problematyce „stałości” – zarówno w wymiarze technicznym, jak i udziału „czynnika ludzkiego” jako kluczowego paradygmatu, na którym ponad sto lat temu oparto koncepcję zakładu – w zderzeniu z nowoczesnymi formami działalności przedsiębiorstw, które nie wymagają fizycznej obecności czy to infrastruktury technicznej, czy personelu przedsiębiorstwa do generowania znaczących dochodów na terytorium innego państwa niż państwo siedziby (miejsca zamieszkania). Z uwagi na globalny i niezwykle „intensywny” wpływ na kształt regulacji prawnych zawartych w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania dorobku prac OECD w postaci Konwencji modelowej OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku oraz oficjalnego do niej komentarza stanowi on centralny element rozważań. Niezależnie od tego badaniu poddane zo- stały również inne wzorce modelowe, jak chociażby Konwencja modelowa ONZ o podwójnym opodatkowaniu między państwami rozwiniętymi a rozwijającymi się, czy Konwencja modelowa USA na temat unikania po- dwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylania się od opodatkowania w odniesieniu do podatków dochodowych, jak i regulacje wewnętrzne wy- branych krajów oraz powstałe na ich gruncie orzecznictwo sądowe i roz- strzygnięcia administracyjne. 14 Rozdział I Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii międzynarodowego prawa podatkowego 1. Międzynarodowe prawo podatkowe – uwagi metodologiczne Współcześnie zasadniczych wątpliwości doktrynalnych nie budzi wyodręb- nienie międzynarodowego prawa publicznego jako gałęzi prawa obejmującej zespół norm prawnych regulujących stosunki między państwami, organiza- cjami międzynarodowymi, a także innymi podmiotami prawa międzynaro- dowego, aczkolwiek, jak obrazowo zauważa R. Kwiecień, „uznanie prawa międzynarodowego za obiektywnie wiążący porządek prawny mozolnie to- rowało sobie drogę w XIX-wiecznej teorii prawa zdominowanej przez orto- doksyjny pozytywizm prawniczy”. Prawo międzynarodowe publiczne defi- niowane jest współcześnie jako szczególny rodzaj systemu prawnego, który tworzy zasady oraz mechanizmy współpracy podmiotów posiadających podmiotowość prawnomiędzynarodową1. W tym kontekście powstaje pytanie o zasadność wyodrębnienia międzyna- rodowego prawa podatkowego jako gałęzi prawa, a wątpliwości budzą przede wszystkim jego cel i źródła regulacji. Międzynarodowe prawo podatkowe jest bowiem ściśle związane z problematyką unikania podwójnego opodat- kowania, a także przeciwdziałania unikania i uchylania się od opodatkowania w wymiarze transgranicznym2. To zaś powoduje, iż nie jest ono źródłem powstawania zobowiązań podatkowych, nie staje się zatem samoistnym 1 A. Łazowski, A. Zawidzka-Łojek, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2011, s. 1. 2 K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, Międzynarodowe prawo podatkowe (w:) B. Brzeziński (red.), Prawo podatkowe. Teoria, Instytucje, Funkcjonowanie, Toruń 2009, s. 475. 15 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... źródłem praw i obowiązków podmiotów objętych obowiązkiem podatko- wym. Innymi słowy, bez krajowego prawa podatkowego, które w sposób zupełny reguluje podatkowo-prawne stany faktyczne, międzynarodowe prawo podatkowe nie ma racji bytu – nie jest samoistnym źródłem prawa podatkowego. Zdecydowanym zwolennikiem wyodrębnienia „międzynarodowego reżimu podatkowego” jest R. Avi-Yonach, argumentujący, że globalna sieć umów podatkowych zawieranych między państwami, których postanowienia są bardzo zbliżone w kwestiach fundamentalnych zasad oraz stosowanej termi- nologii, konstytuuje „międzynarodowy reżim podatkowy”3. Wyrażane są jednak poglądy przeciwne, zgodnie z którymi nie ma formal- nego umocowania dla stosowania pojęcia „międzynarodowe prawo podat- kowe” w odróżnieniu, na przykład, od międzynarodowego prawa handlowe- go tworzonego przez Światową Organizację Handlu4. Richard Doernberg twierdzi, iż nie ma w ogóle takiego pojęcia prawnego jak międzynarodowe prawo podatkowe, z uwagi na fakt, iż termin ten obejmuje „wszystkie źródła i aspekty podatkowe, które mają międzynarodowe implikacje”5. Przeciwni- kiem odrębności międzynarodowego prawa (systemu) podatkowego jest również D. Rosenbloom, który twierdzi, iż w rzeczywistości mamy do czy- nienia wyłącznie z regulacjami prawnymi poszczególnych państw (prawem wewnętrznym) w sferze międzynarodowego opodatkowania, które uległy na przestrzeni czasu istotnej konwergencji6. W doktrynie prezentowane są również poglądy, że międzynarodowe prawo podatkowe stanowi część międzynarodowego prawa finansowego, które zostało uznane za „jedną z kompleksowych gałęzi prawa”7. Pomimo zaryso- 3 R.S. Avi-Yonach, International Tax as International Law, New York 2007, s. 3. 4 A. Cockfield, W. Hellerstein, R. Millar, C. Waerzeggers, Taxing Global Digital Commerce, Alphen aan den Rijn 2013, s. 39. 5 R.L. Doernberg, L. Hinnecens, W. Hellerstein, J. Li, Electronic Commerce and Multijurisdictional Taxation, The Hague 2001, s. 71. 6 D. Rosenbloom, International Tax Arbi- trage and the „International Tax System”, TLR 2000, nr 53, s. 137. 7 J. Głuchowski, Oaza podatkowa – pojęcie międzynarodowego prawa finansowego, PiP 1994, z. 2, s. 73. 16 1. Międzynarodowe prawo podatkowe – uwagi metodologiczne wanych wątpliwości o charakterze metodologicznym pojęcie międzynaro- dowego prawa podatkowego jest stosowane w doktrynie prawa podatkowego, co nie oznacza jednakże konsensusu co do zakresu jego zastosowania. Nie- zwykle trafne ujęcie omawianej kwestii zaprezentował A. Kostecki, który, poszukując znaczenia pojęcia „międzynarodowe prawo podatkowe”, odwo- łuje się do dwóch kryteriów: kryterium pochodzenia norm prawnych, które to prawo konstytuują, oraz kryterium przestrzennego zakresu stosowania prawa podatkowego. Opierając się na pierwszym kryterium, uprawnione jest uznanie, że międzynarodowe prawo podatkowe mieści się w zakresie międzynarodowego prawa publicznego, czyli „prawa narodów” (międzyna- rodowe prawo podatkowe w ścisłym znaczeniu). Biorąc pod uwagę drugie kryterium, termin „międzynarodowe prawo podatkowe” obejmuje swoim zakresem zarówno międzynarodowe prawo podatkowe w ścisłym znaczeniu, jak i tę część wewnętrznego prawa podatkowego, która „wykracza swym działaniem” poza terytorium danego państwa8. Wyróżnia się międzynarodowe prawo podatkowe w wąskim (ścisłym) rozu- mieniu, oznaczające zespół norm należących do międzynarodowego prawa publicznego, których przedmiotem są konsekwencje podatkowe transgra- nicznych stanów faktycznych bądź prawnych (międzynarodowe prawo po- datkowe sensu stricto). Do międzynarodowego prawa podatkowego sensu stricto zalicza się także zwyczaje międzynarodowe oraz międzynarodowe orzecznictwo. Jeśli natomiast chodzi o międzynarodowe prawa podatkowego sensu largo, to w jego skład wchodzą, oprócz norm międzynarodowego prawa publicznego, także normy prawa wewnętrznego państw, które umożliwiają rozstrzyganie sporów jurysdykcji podatkowej między nimi9. W wąskim rozumieniu międzynarodowe prawo podatkowe to suma przepi- sów prawnych pochodzących z międzynarodowego prawa publicznego, mających za przedmiot regulacje zdarzeń podatkowych, których uczestnika- mi jest wiele suwerennych podmiotów wyposażonych w jurysdykcję podat- kową, podlegających w tym samym czasie międzynarodowemu prawu publicznemu. Z kolei międzynarodowe prawo podatkowe w szerokim rozu- 8 A. Kostecki, Z problematyki zakresu międzynarodowego prawa podatkowego oraz charakteru jego norm (w:) Pro publico bono. Regulacje prawno-podatkowe i rozwiązania finansowe. Księga Jubi- leuszowa Profesora Jana Głuchowskiego, Toruń 2002, s. 327. 9 P. Selera, Międzynarodowe a unijne prawo podatkowe w kontekście opodatkowania zysków przedsiębiorstw, Warszawa 2010, s. 86. 17 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... mieniu to nie tylko normy prawne mające swoje źródło w przepisach mię- dzynarodowego prawa publicznego, ale również krajowe (wewnętrzne) prawo podatkowe poszczególnych państw w zakresie, w jakim jego celem jest wytyczenie granic pomiędzy ich jurysdykcjami podatkowymi10. Wydaje się, że najbardziej uprawnione jest szerokie rozumienie międzyna- rodowego prawa podatkowego, co nie zmienia faktu, iż – jak trafnie zauważa P. Selera – prawo to nie jest jednolicie skodyfikowane i ujęte, a opiera się w zdecydowanej mierze na międzynarodowych umowach podatkowych (najczęściej bilateralnych), będąc przy tym „prawem partykularnym, powo- ływanym do życia i realizowanym wyłącznie poprzez suwerenne państwa”11. Pomimo zarysowanych różnic w definiowaniu i ujęciu międzynarodowego prawa podatkowego zasadniczy konsensus panuje co do węzłowego znaczenia kwestii suwerenności i jurysdykcji podatkowej państwa jako fundamentów, na których oparte są szczegółowe regulacje prawne, zaliczane współcześnie do międzynarodowego prawa podatkowego. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem, iż powstanie i istnienie państwa warun- kowane jest jego zdolnością do wykonywania funkcji państwowych nieza- leżnie od innych podmiotów prawa międzynarodowego (głównie innych państw) – zdolność ta wyraża się w pojęciu prawnym suwerenności12. Suwe- renności nie przyznaje się jednakże charakteru normy prawnej, wskazując, że żadna norma prawa międzynarodowego nie definiuje tego pojęcia; suwe- renność zatem to raczej istniejący stan faktyczny, z którego wynikają określone skutki prawne13. Na gruncie prawa międzynarodowego suwerenność państwa oznacza zatem jego niezależność przejawiającą się zdolnością do wykonywania swych funkcji, tak w sferze wewnętrznej, jak i zewnętrznej14. Z kolei suwerenność 10 A.A. Knechtle, Basic Problems in International Fiscal Law, London 1979, s. 14. 11 P. Selera, Międzynarodowe a unijne..., s. 88. 12 J. Kranz, Państwo i jego suwerenność, PiP 1996, z. 7, s. 4. 13 A. Kosicki, Uwagi o suwerenności (w:) J. Kolasa, A. Kozłowski (red.), Prawo międzynarodowe publiczne a prawo europejskie, Wrocław 2003, s. 211. 14 E. Prejs, Granice suwerenności państw członkowskich UE w sferze podatków bezpośrednich, KPP 2011, nr 4, s. 13. 18 1. Międzynarodowe prawo podatkowe – uwagi metodologiczne państwa w sferze podatkowej przejawia się posiadaniem atrybutu określania i wykonywania własnej jurysdykcji podatkowej15. Wskazuje się przy tym, iż jurysdykcję państwa należy wyraźnie odróżniać od jego suwerenności – su- werenność jest bowiem koncepcją mającą zabezpieczyć niezawisłość państw w stosunkach międzynarodowych, natomiast jurysdykcja jest jednym z aspektów idei suwerenności16. Zagadnienie jurysdykcji ma fundamentalne znaczenie dla analizy prawnych i ekonomicznych uwarunkowań zakresu władztwa podatkowego państwa w relacjach z innymi podmiotami prawa międzynarodowego. Jurysdykcja państwa definiowana jest jako „wynikające z koncepcji suwerennej równości uprawnienie państwa do realizowania przezeń jego władczych uprawnień: legislacyjnych, jurydycznych i egzekucyjnych względem osób, rzeczy i zja- wisk, które władztwu temu podlegają za pośrednictwem środków znajdują- cych umocowanie w jego prawie wewnętrznym”17. Jednym z przejawów jurysdykcji państwa w sferze kształtowania jego polityki finansowej jest jurysdykcja podatkowa. Arnold Knechtle określa jurysdykcję podatkową jako „pierwotną suwerenność w sferze prawa podatkowego, która jest zasadniczo – tak zewnętrznie, jak i wewnętrznie – nieograniczona i która wyraża się wobec pozostałych państw w wykonywaniu wyłącznego autorytetu podatkowego w zakresie aktów ustawodawczych, administracyj- nych i sądowniczych w obrębie terytorialnej strefy władczej”18. Walter Hel- lerstain proponuje z kolei podział jurysdykcji podatkowej na dwie kategorie: materialnoprawną i egzekucyjną. Jurysdykcja materialnoprawna przejawia się w uprawnieniach państwa do nakładania podatku na określony przedmiot opodatkowania. Chodzi zatem o podstawę, z której państwo czerpie uzasad- nienie do opodatkowania danej osoby, czynności czy rzeczy. W tym znacze- niu jurysdykcja materialnoprawna oznacza, iż suwerenność podatkowa państwa nie jest jednak absolutna i doznaje ograniczeń o charakterze kon- cepcyjnym – dla wykonywania jurysdykcji podatkowej wymagany jest ele- 15 A. Biegalski, Czynniki kształtujące zakres jurysdykcji podatkowej państwa w odniesieniu do osób prawnych, KPP 2000, nr 1, s. 79. 16 M. Wasiński, Jurysdykcja legislacyjna państwa w międzynarodowym prawie publicznym, PiP 2002, z. 3, s. 56. 17 Tamże, s. 57. 18 A.A. Knechtle, Basic Problems..., s. 34. 19 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... ment (elementy) łączący przedmiot bądź podmiot opodatkowania z danym państwem. Z kolei jurysdykcja egzekucyjna dotyczy tego, czy państwo po- siada techniczne, praktyczne możliwości (instrumenty), aby nałożony, w ramach wykonywania suwerenności materialnoprawnej, podatek skutecz- nie pobrać (wyegzekwować) od podmiotów zobowiązanych19. Kwestia tak rozumianej jurysdykcji podatkowej nabiera szczególnego znaczenia wobec dynamicznego rozwoju obrotu elektronicznego, który w wielu przypadkach realizowany jest poza terytorium państwa zainteresowanego opodatkowa- niem dochodów (przychodów), które na jego terytorium bądź w związku z jego gospodarką są osiągane przez przedsiębiorstwa zagraniczne (będące rezydentami podatkowymi innych państw). 2. Prawne i ekonomiczne granice wykonywania jurysdykcji podatkowej W odniesieniu do podatków dochodowych w aspekcie międzynarodowej aktywności przedsiębiorstw fundamentalna jest kwestia określenia, czy rozstrzygający dla wykonywania jurysdykcji podatkowej przez dane państwo jest związek (relacja) przedmiotowy uzyskiwanego dochodu z terytorium państwa, na którym został on osiągnięty, czyli zasada źródła (zwana również modelem terytorialnym), czy też prymat powinno nadawać się raczej kryte- riom podmiotowym, czyli relacji podatnika uzyskującego określone przy- sporzenie (dochód, przychód) z państwem, bez względu na miejsce uzyskania owego przysporzenia, czyli zasada rezydencji (zwana również modelem ogólnoświatowym). Większość państw na świecie stosuje obie powyższe zasady, w bardzo różnych konfiguracjach i proporcjach, dla wyznaczenia zakresu swej jurysdykcji podatkowej. Inaczej przedstawia się kwestia stosowania omawianych zasad do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej – z uwagi na cel monografii nie będą one przedmiotem dalszych analiz, a poddane nim zostaną rozwiązania prawne i uzasadnienia ekonomiczne w odniesieniu 19 W. Helerstein, Jurisdiction to Impose and Enforce Income and Consumption Taxes: Towards a Unified Conception of Tax Nexus (w:) M. Lang, P. Melz, E. Kristoffersson (red.), Value Added Tax and Direct Taxation, Amsterdam 2009, s. 546–548. 20 2. Prawne i ekonomiczne granice wykonywania jurysdykcji podatkowej do przedsiębiorstw, gdyż to one najczęściej uczestniczą w międzynarodowym obrocie gospodarczym. Współczesny stopień zglobalizowania działalności gospodarczej przedsię- biorstw, połączony coraz częściej z wykorzystaniem elektronicznych narzędzi biznesowych, wpływa na to, iż wysuwane są postulaty rewizji obecnego pa- radygmatu jurysdykcji podatkowej państw, opartego na analizie prawnych i ekonomicznych konsekwencji stosowania zasady rezydencji i zasady źródła. Jako przykład nowych propozycji rozwiązań wskazać można chociażby koncepcję zastosowania zasady pochodzenia (ang. origin principle) do opo- datkowania dochodu. Mimo niewątpliwej atrakcyjności intelektualnej tej debaty w dalszej części ogólnemu badaniu poddane zostaną dwie zasady, na których współcześnie bazują państwa, określając zakres swej jurysdykcji podatkowej zarówno środkami unilateralnymi, jak i bilateralnymi – zasada rezydencji i zasada źródła. Zasada rezydencji, nazywana również zasadą politycznej lojalności, bazuje na szczególnym związku podatnika z państwem wykonującym swą jurysdyk- cję podatkową20. Zasada rezydencji oznacza zatem uprawnienie państwa do opodatkowania globalnego (w znaczeniu terytorialnym, a nie przedmioto- wym) dochodu podatnika, które wywodzone jest z pozytywnego wyniku „testu powiązania” podatnika z państwem wykonującym swą jurysdykcję podatkową. Co istotne, w przypadku osób fizycznych powszechnie uznaje się, iż stosowanie zasady rezydencji powinno być powiązane ze zdolnością podatnika do ponoszenia ciężarów podatkowych (ang. ability to pay); nato- miast w stosunku do przedsiębiorstw zasada ta nie znajduje zastosowania21. Wskazuje się również, iż jest to metoda opodatkowania, która prymat przyznaje aspektom podmiotowym, a nie przedmiotowym – zakres przed- miotowy jurysdykcji podatkowej opartej na rezydencji podatnika warunko- wany jest bowiem spełnieniem przez dany podmiot kryteriów determinują- cych jego status podatkowy jako rezydenta podatkowego danego państwa22. Zasada rezydencji oparta jest zatem na związku podatnika z państwem, 20 R.S. Avi-Yonach, International Tax..., s. 23. 21 Ch.E. McLure Jr., Alternatives to the concept of permanent establishment, https: // www. cesifo- group. de/ portal/ pls/ portal/ docs/ 1/ 1208178. PDF, s. 11, dostęp w dniu 1 września 2016 r. 22 M. Kobetsky, International Taxation of Permanent Establishments. Principles and Policy, New York 2011, s. 27. 21 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... które rości sobie prawo do opodatkowania dochodów podatnika bez względu na geograficzną lokalizację źródeł tego dochodu. Zakres jurysdykcji podatkowej państwa opartej na zasadzie rezydencji uzależniony jest od sposobu określenia warunków determinujących status podatnika jako rezy- denta podatkowego danego państwa. Zasada źródła oznacza prawo do opodatkowania dochodu (przychodu) uzyskanego w obrębie jurysdykcji terytorialnej danego państwa. Zasada źródła wymaga zatem poszukiwania związków między dochodem (przycho- dem) a terytorium danego państwa. Opodatkowanie w państwie źródła uzasadniane jest tym, że państwo, w którym ów dochód jest uzyskiwany, w jakimś stopniu przyczynia się do jego osiągnięcia poprzez zapewnienie warunków ekonomicznych i prawnych do prowadzenia działalności, która stanowi przedmiotowe źródło jego osiągnięcia. Oczywiście dochód jako kategoria ekonomiczna i prawna nie posiada autonomicznej lokalizacji geograficznej – jest ona przypisana źródłu, z którego ów dochód pochodzi23. Poszukując zakresu pojęcia „źródło”, w odniesieniu do kategorii ekonomicz- nej dochodu, wskazuje się, że wiąże się ono z tym państwem, które jest związane z powstaniem dochodu i w którym nastąpiło dodanie określonej wartości do wytworzonego dobra24. Historycznie rzecz ujmując, centralnym uzasadnieniem opodatkowania w państwie źródła była tzw. zasada lojalności ekonomicznej. Autorem tej teorii jest G. von Schanz, który argumentował, że zasada lojalności ekono- micznej powinna być oparta na konsumpcji bądź na aktywności ekonomicz- nej. W przypadku prymatu czystej konsumpcji zasada rezydencji powinna ustanawiać odpowiednie kryteria do opodatkowania, natomiast w sytuacji gdy podatnik wykazuje również aktywność ekonomiczną poza granicami państwa swej rezydencji, wówczas – według Schanza – to państwu źródła 23 Committee of Experts on International Cooperation in Tax Matters, Revision of the Manual for the Negotiation of Bilateral Tax Treaties, E/C.18/2011/CRP.11, s. 9. 24 K. Vogel, Worldwide vs. source taxation of income. A review and re-evaluation of arguments, In- tertax 1988, nr 8–9, s. 217. 22 2. Prawne i ekonomiczne granice wykonywania jurysdykcji podatkowej powinno przysługiwać zdecydowane pierwszeństwo w prawie do opodatko- wania dochodów powstałych na jego terytorium25. Dla efektywnego zastosowania zasady źródła węzłowe znaczenie ma więc scharakteryzowanie rodzajów dochodów (przychodów) podlegających opodatkowaniu oraz granic geograficznych (jurysdykcji terytorialnej). Jako uzasadnienie wyboru opodatkowania u źródła przywołuje się zasadę korzyści (ang. benefit principle), w świetle której prawo danego państwa do opodat- kowania wywodzi się z korzyści i usług publicznych dostarczanych (ofero- wanych) podatnikom wchodzącym z tym państwem w określone związki (relacje)26. Z pespektywy ekonomicznej powszechnie akceptowane jest, że z zasadą re- zydencji wiąże się założenie neutralności eksportu kapitału (ang. capital export neutrality – CEN), charakteryzowane jako sytuacja, w której inwestor powinien płacić taki sam całkowity podatek (krajowy oraz zagraniczny) niezależnie od tego, czy dochód z tej inwestycji pochodzi ze źródeł krajowych czy zagranicznych27. Z zasadą źródła wiąże się z kolei założenie neutralności importu kapitału, czyli sytuacja, w której jest podatkowo irrelewantne, czy inwestycję na terytorium danego państwa realizuje podmiot krajowy czy zagraniczny (ang. capital import neutrality – CIN)28. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera kwestia określenia zakresu jurysdykcji podatkowej państw w sposób eliminujący lub przynajmniej ograniczający kolizję owych jurysdykcji, a w konsekwencji wielokrotne (najczęściej podwójne) opodatkowanie tego samego przedmiotu opodatko- wania (podwójne opodatkowanie w znaczeniu ekonomicznym) bądź tego samego podmiotu (podwójne opodatkowanie w znaczeniu prawnym) znaj- dujących się w sytuacjach transgranicznych. Temu celowi służą umowy (najczęściej bilateralne), w których dokonuje się uzgodnienia podziału za- 25 Na badania G. von Schanza powołuje się K. Vogel, Worldwide vs Source..., s. 218–219. G. von Schanz rekomendował podział podstawy opodatkowania pomiędzy państwem rezydencji i źródła w proporcji ¾ dla pastwa rezydencji, ¼ dla państwa źródła. 26 D. Pinto, E- Commerce and Source-Based Income Taxation, Amsterdam 2003, s. 17. 27 D. Pinto, Exclusive Source or Residence-Based Taxation – Is a New and Simpler World Tax Order Possible?, BIT 2007, nr 7, s. 280. 28 M. Knoll, Reconsidering International Tax Neutrality, TLR 2011, vol. 64, s. 101. 23 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... kresu władztwa podatkowego między umawiającymi się państwami, opierając opodatkowanie poszczególnych kategorii dochodu (majątku) na zasadzie rezydencji bądź zasadzie źródła (lub stosując obie zasady jednocześnie). Wybór ten ma doniosłe znaczenie nie tylko w kategoriach prawnych, ale również w kategoriach ekonomicznych. Jako ekonomiczne uzasadnienie wyboru zasady rezydencji przyjmuje się, że to państwo rezydencji podatnika stwarza (co wiąże się z ponoszeniem określonych kosztów) odpowiednie warunki do tego, aby dochód mógł w ogóle zostać osiągnięty. Z kolei zwo- lennicy stosowania zasady źródła argumentują, iż to państwa przyjmujące (kapitał, osobę) oferują otoczenie prawne i ekonomiczne, które umożliwia generowanie dochodów na ich terytorium. Ta odmienna percepcja znajduje swoje odzwierciedlenie w odmiennym podejściu państw rozwiniętych (skupionych głównie w OECD), które – będąc eksporterami kapitału (inwe- stycji) – preferują zasadę rezydencji, i państw rozwijających się, które – będąc importerem kapitału (inwestycji) – opowiadają się za prymatem zasady źródła29. W ramach ogólnoświatowej sieci umów podatkowych, wzorowanych na konwencjach modelowych, państwa dokonują – w zależności od źródła przysporzeń (dochodu, majątku) – rozdziału jurysdykcji podatkowych, po- legającego bądź na przyznaniu jednemu z państw wyłącznego władztwa podatkowego, bądź na pozostawieniu obu umawiającym się państwom prawa do opodatkowania danej kategorii przysporzenia z jednoczesnym obowiązkiem stosowania uzgodnionej metody eliminacji podwójnego opo- datkowania30. Jednym z istotnych elementów uwzględnianych od kilkudziesięciu lat w ramach owego rozdziału władztwa i wpływów podatkowych między państwami jest reguła odnosząca się do opodatkowania dochodów uzyski- wanych przez przedsiębiorstwo będące rezydentem podatkowym jednego państwa w innym państwie za pośrednictwem posiadanego tam stałego (zagranicznego) zakładu, którego konstrukcja prawna uznawana jest za 29 H. Hamaekers, K. Holmes, J. Głuchowski, T. Kardach, W. Nykiel, Wprowadzenie do międzyna- rodowego prawa podatkowego, Warszawa 2006, s. 66. 30 M. Aleksandrowicz, J. Fiszer, S. Jędrzejewski, Unikanie podwójnego opodatkowania (2), Zakres podmiotowy umów, PP 1992, nr 7, s. 10–11. 24 3. Geneza instytucji zakładu wyraz kompromisu między dwoma konkurencyjnymi uzasadnieniami opodatkowania dochodów międzynarodowych, opartymi na zasadach rezy- dencji i źródła31. 3. Geneza instytucji zakładu Przyczyn pojawienia się koncepcji stałego (zagranicznego) zakładu w prze- strzeni międzynarodowej należy upatrywać w zjawisku podwójnego opodat- kowania dochodów uzyskiwanych przez przedsiębiorstwa operujące na te- rytorium więcej niż jednego państwa. W tym kontekście rodząca się koncep- cja zakładu zakładała wypracowanie jednolitego standardu dla określenia reguł priorytetu opodatkowania dochodu uzyskiwanego na terytorium państwa. Koncepcja zakładu po raz pierwszy została wykorzystana w 1885 r. w prawie pruskim (niem. Betriebsstätte) jako jeden z przykładów agencji. Pojęcie to zostało użyte w prawie dotyczącym przedsiębiorstw, ale nie w kontekście podatkowym32. Natomiast w bilateralnej umowie międzynarodowej pojęcia zakładu użyto po raz pierwszy w umowie z 1899 r., zawartej pomiędzy Austro-Węgrami a Prusami, którą uznaje się dziś za pierwszą umowę w sprawie unikania podwójnego opodatkowania33. Definicja zakładu przyjęta w tej umowie była znacznie szersza niż stosowana współcześnie – każda stała placówka, która służyła działalności gospodarczej zagranicznego przedsiębiorcy, jego part- nera bądź agenta, skutkowała powstaniem zakładu. Z kolei w 1909 r. w niemieckiej ustawie o podwójnym opodatkowaniu została po raz pierwszy ustanowiona definicja legalna zakładu, która obowiązywała w Niemczech w zasadniczo niezmienionej postaci do 1977 r. 31 A.A. Skaar, Erosion of the Concept of Permanent Establishment: Electronic Commerce, Intertax 2000, nr 5, s. 190. 32 J.F. Avery Jones i in., The Origins of Concepts and Expressions Used in the OECD Model and their Adoption by States, Tax Treaty Monitor 2006, nr 6, s. 233. 33 S.P. McGill, L.D. Yoder, From Storefronts to Servers to Service Providers: Stretching the Permanent Establishment Definition to Accommodate New Business Models, Taxes 2003, nr 3, s. 142. 25 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... Prawna koncepcja zakładu rozwinęła się zatem w początkach XX w. w czasie drugiej rewolucji przemysłowej i towarzyszącemu jej rozwojowi zakładów produkcyjnych. W tych uwarunkowaniach ekonomicznych koncepcja zakła- du rozwijała się głównie poprzez pryzmat „klasycznych” czynników produk- cji – pracy i kapitału, kiedy ich mobilność między państwami była jeszcze relatywnie niewielka. Z tego wynikała koncentracja głownie na przedsiębior- stwach produkcyjnych, które charakteryzowały się dużym stopniem „umo- cowania” do określonego terytorium; przedmiotem zainteresowania jedynie w niewielkim stopniu były przedsiębiorstwa o charakterze usługowym. Koncepcja zakładu ukształtowana została więc w otoczeniu gospodarczym, które charakteryzowało się niewielką mobilnością czynników produkcji, co rzadko prowadziło do sporów na gruncie zakresu opodatkowania zakładu zagranicznego. W związku z rosnącą liczbą umów podatkowych zawieranych między pań- stwami (głównie europejskimi) po pierwszej wojnie światowej Liga Narodów w 1921 r. uznała, iż należy rozpocząć systemowe prace nad problematyką podwójnego opodatkowania w wymiarze międzynarodowym, powołując tzw. Grupę Ekonomistów. Grupa ta zakończyła prace w 1923 r., a ich efektem był raport na temat podwójnego opodatkowania34. W związku z rekomen- dacjami zawartymi w raporcie Liga Narodów uznała, iż istnieje potrzeba pewnej unifikacji pojęcia zakładu w wymiarze międzynarodowym jako od- powiedź na istotne zróżnicowanie tej konstrukcji podatkowej stosowanej w umowach między poszczególnymi państwami oraz w prawie wewnętrz- nym. W 1928 r. został przyjęty pierwszy projekt bilateralnej konwencji Ligi Naro- dów w sprawie zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu, którą uznaje się za fundament dzisiejszych konwencji modelowych oraz opartej na nich globalnej sieci umów podatkowych. W projekcie tym przyjęto definicję za- kładu, w świetle której za zakład uznawane były m.in. rzeczywiste centrum zarządzania, spółki powiązane, oddziały, magazyny czy biura. Natomiast fakt, iż przedsiębiorstwo prowadziło transakcje biznesowe za granicą poprzez 34 Zob. Report on Double Taxation submitted to the Financial Committee – Economic and Financial Commission Report by the Experts on Double Taxation – Document E.F.S.73. F.19 (April 5th 1923). 26 3. Geneza instytucji zakładu bona fide agenta o niezależnym statusie, wykluczał taką działalność z zakresu przedmiotowego pojęcia zakładu35. W okresie między 1930 r. a 1940 r. Komitet Fiskalny Ligi Narodów opracował propozycje trzech modelowych traktatów: pierwszy nie zawierał definicji zakładu, ale wskazywał przykłady działalności, która skutkowała powstaniem stałej placówki. W kolejnych modelach wprowadzono definicję zakładu opartą już na założeniu, że przedsiębiorstwo musi posiadać stałą placówkę, która musi przyczyniać się do uzyskiwania zysków przez to przedsiębiorstwo w innym państwie. W 1943 r. podczas konferencji w Mexico City nastąpiła rewizja projektu konwencji modelowej z 1928 r. (Mexico Model36), W projekcie przyjęto in- stytucję zakładu typu podstawowego: obejmującego m.in. główną siedzibę, oddziały, kopalnie, fabryki, magazyny, instalacje bądź inne stałe placówki mające charakter produkcyjny; agencyjnego: przedsiębiorstwo jednego państwa ma regularne relacje biznesowe z innym państwem poprzez usta- nowionego tam agenta, który jest upoważniony do działania w imieniu przedsiębiorstwa, oraz budowlanego: którym jest plac budowy w sytuacji gdy jest przeznaczony do wykorzystania co najmniej przez okres jednego roku37. W 1946 r. w trakcie konferencji w Londynie przyjęto kolejną wersję konwencji modelowej (London Model), a w niej – definicję zakładu w wersji uzgodnionej w Meksyku. Zwraca się uwagę, iż wymóg produkcyjnego cha- rakteru stałej placówki przyjęty w obu projektach pełnił podobną funkcję jak lista działalności nieprowadzących do powstania zakładu, przyjęta w Konwencji modelowej OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku, wyłączając z zakresu przedmiotowego zakładu stałe placówki, które nie były wykorzystywane do generowania zysków przedsiębiorstwa38. 35 Zob. League of Nations, Double Taxation and Tax Evasion, Geneva 1927, C.216. M. 85.1927 II, 36 Model Bilateral Convention for the Prevention of the Double Taxation of Income. 37 B.J. Arnold, Article 5: Permanent Establishment (w:) R. Vann (red.), Global Tax Treaty Commen- s. 10. s. 92. taries, IBFD 2014, s. 11. 38 A.A. Skaar, Permanent Establishment: Erosion of Tax Treaty Principle, Deventer–Boston 1991, 27 Rozdział I. Geneza i koncepcja zakładu w świetle teorii... Prace Ligi Narodów były kontynuowane przez Organizację Rozwoju i Współpracy Gospodarczej, czego wymiernym efektem było przyjęcie w 1963 r. projektu konwencji modelowej, w której zaprezentowano definicję zakładu w zasadniczo zbliżonej konstrukcji zaadaptowanej w konwencji modelowej przyjętej przez OECD w 1977 r. Od tego momentu Konwencja modelowa OECD (wraz z komentarzem do niej) podlega systematycznym zmianom, a jej ostatnia wersja pochodzi z 2014 r.39 Kolejna prawdopodobna zmiana będzie uwzględniać postulaty wypracowane w ramach projektu OECD i G20 pn. Base Erosion and Profit Shifting (BEPS) – szerzej na ten temat patrz rozdz. IX. Warto przypomnieć, iż pierwotnym celem ustanowienia instytucji zakładu było wprowadzenie swoistego progu dla określenia, kiedy podmiot zagra- niczny dostarczający towary bądź usługi w innym państwie niż państwo jego rezydencji jest na tyle obecny w innym państwie, aby mogło go ono objąć swoją jurysdykcją podatkową w stosunku do osiąganych na jego terytorium dochodów. Z perspektywy gospodarczej można zatem uznać, iż współcześnie koncepcja zakładu wyznacza swoistą podatkową linię graniczną między prowadzeniem działalności biznesowej z danym państwem (podmiotami operującymi na jego terytorium) a działalnością gospodarczą prowadzoną w danym państwie w wymiarze dającym prawo do opodatkowania dochodów państwu innemu niż państwo rezydencji podatnika. 4. Źródła regulacji prawnej zakładu Definicja legalna zakładu, jak i reguły przypisania i opodatkowania docho- dów zakładu są przedmiotem regulacji zarówno krajowego prawa podatko- wego poszczególnych państw, jak również umów (najczęściej bilateralnych) w sprawie unikania podwójnego opodatkowania (dalej jako: „umowy podat- kowe”). Regulacje umowne oparte są w zdecydowanej większości na kon- wencjach modelowych autorstwa dwóch organizacji międzynarodowych: OECD i ONZ, co powoduje znaczący poziom standaryzacji postanowień umów podatkowych regulujących instytucję zakładu i przypisania państwu jego położenia prawa do opodatkowania dochodów za jego pośrednictwem 39 Model Tax Convention on Income and on Capital: Condensed Version 2014, wersja opubliko- wana 20 sierpnia 2014 r. 28 4. Źródła regulacji prawnej zakładu uzyskanych przez przedsiębiorstwo zagraniczne. Natomiast w regulacjach wewnętrznych zaobserwować można bardziej zróżnicowane uregulowania „progu obecności i aktywności”, uprawniającego dane państwo do opodat- kowania dochodów zagranicznego przedsiębiorstwa. W wielu krajach (np. Niemcy, Holandia, Polska) przyjęto koncepcję zakładu, zmodyfikowaną jednak w kwestiach szczegółowych w stosunku do modelowych wzorców. Jednakże, przykładowo, w Stanach Zjednoczonych przyjęto koncepcję, w świetle której nierezydent (osoba fizyczna) zaangażowana na terytorium USA w handel bądź działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego może podlegać opodatkowaniu w USA w stosunku do dochodu, który jest efektywnie związany z handlem lub działalnością gospodarczą w USA (ang. trade or business)40. Z kolei w prawie indyjskim przyjęto bardzo szeroką koncepcję opartą na „powiązaniach gospodarczych”, w świetle której dochody uzyskane, bezpo- średnio lub pośrednio, poprzez związki gospodarcze w Indiach będą uzna- wane za powstałe na terytorium tego kraju i tam opodatkowane. Pojęcie powiązań gospodarczych nie jest przy tym prawnie zdefiniowane i dookre- ślane jest przez indyjskie orzecznictwo sądowe41. Na gruncie rozwiązań międzynarodowych Konwencja modelowa OECD i Konwencja modelowa ONZ o podwójnym opodatkowaniu między pań- stwami rozwiniętymi a rozwijającymi się42 (dalej łącznie jako „Konwencje modelowe”) stanowią podstawowe (alternatywne) wzorce dla bilateralnych umów podatkowych. Pomimo tego, że zarówno struktura, jak i treść poszcze- gólnych artykułów Konwencji modelowej ONZ oparte zostały w dużej mierze na Konwencji modelowej OECD, zauważalne są różnice, które wy- nikają przede wszystkim z kontekstu ekonomicznego – Konwencja modelowa OECD pomyślana została jako wzorzec umowy między wysoko rozwiniętymi gospodarczo państwami członkowskimi tej organizacji, podczas gdy Kon- wencja modelowa ONZ adresowana była w pierwszej kolejności do państw 40 Szerzej na ten temat zob. R.S. Avi-Yonach, International Tax..., s. 22. 41 K. Leela, Implication of Business Connection and Permanent Establishment, http: // ssrn. com/ abstract= 2429137, dostęp w dniu 1 września 2016 r. 42 United Nations Model Double Taxation Convention between Developed and Developing Countries, New York 2011. 29
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podatkowy zakład zagraniczny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: