Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00257 005778 12603831 na godz. na dobę w sumie
Podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracowników na gruncie kodeksu pracy oraz wybranych ustaw szczególnych - ebook/pdf
Podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracowników na gruncie kodeksu pracy oraz wybranych ustaw szczególnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-066-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> pracy i ubezpieczeń społecznych
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Agata Ludera-Ruszel doktor nauk prawnych z zakresu prawa pracy, adiunkt w Zakładzie Prawa Cywilnego i Prawa Rzymskiego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Rzeszowskiego; asystent sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie. Jest członkiem stowarzyszenia prawa pracy i zabezpieczenia społecznego (Polish Association for Labour
Law and Social Security). Prowadziła zajęcia z zakresu prawa pracy w Hiszpanii (Universidad CEU Cardenal Herrera), Włoszech (Universita degli Studi di Genova), Belgii (Vives University College w Kortrijk) oraz na Łotwie (Banku Augstskola School of Business and Finance). Odbyła staż naukowy na Uniwersytecie w Genewie oraz na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie; stypendystka programu DAAD oraz laureatka stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla młodych wybitnych naukowców; recenzentka krajowych i zagranicznych czasopism naukowych, autorka publikacji naukowych z zakresu prawa pracy, uczestniczka krajowych i międzynarodowych konferencji naukowych.

Książka w sposób kompleksowy przedstawia zasady podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników zawarte w kodeksie pracy oraz w wybranych ustawach szczególnych dotyczących niektórych kategorii pracowników. Podjęte w niej rozważania mają na celu charakterystykę i ocenę wskazanych przepisów prawnych. W poszczególnych rozdziałach poddano analizie zasady podnoszenia kwalifikacji zawodowych z inicjatywy oraz za zgodą pracodawcy, jak również bez udziału pracodawcy. Omówiono prawa i obowiązki stron z tego tytułu oraz świadczenia przysługujące pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje w ramach poszczególnych wyróżnionych trybów. Przedstawiono zagadnienia związane z charakterem prawnym, formą, treścią, trybem zawarcia, zmianami i ustaniem umowy szkoleniowej.

Ponadto w publikacji wyjaśniono wątpliwości interpretacyjne, jakie pojawiają się w procesie stosowania poszczególnych przepisów, zaprezentowano aktualne orzecznictwo, omówiono regulacje z zakresu prawa międzynarodowego i europejskiego oraz najważniejsze dokumenty programowe Unii Europejskiej w dziedzinie podnoszenia kwalifikacji
zawodowych przez pracowników.

Monografia przeznaczona jest zarówno dla prawników praktyków, jak i teoretyków prawa pracy. Będzie przydatna dla kadry menedżerskiej, a także osób zatrudnionych w działach kadr oraz zarządzających zasobami ludzkimi w zakładach pracy.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracowników na gruncie kodeksu pracy oraz wybranych ustaw szczególnych Agata Ludera-Ruszel MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Wydanie publikacji zostało dofi nansowane przez Uniwersytet Rzeszowski Stan prawny na 1 września 2015 r. Recenzent Prof. dr hab. Grzegorz Goździewicz Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne Joanna Ośka Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-264-9468-0 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów ............................................................................................ 9 Wstęp ............................................................................................................. 13 Rozdział I Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników ..................................... 19 1.1. Wprowadzenie .................................................................................... 19 1.2. Definicja pojęcia „kwalifikacje zawodowe” .................................... 20 1.3. Znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych dla pracowników ................................................................................ 26 1.4. Korzyści płynące dla pracodawcy z podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników ................................................... 31 1.5. Wpływ podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników na rozwój gospodarczy i społeczny ............. 36 Rozdział II Podnoszenie kwalifikacji zawodowych w źródłach międzynarodowego i europejskiego prawa pracy oraz w dokumentach programowych Unii Europejskiej ............................. 42 2.1. Wprowadzenie .................................................................................... 42 2.2. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych jako przedmiot regulacji międzynarodowego prawa pracy .................................... 43 2.3. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych w źródłach europejskiego prawa pracy oraz w dokumentach programowych Unii Europejskiej ..................................................... 49 5 Spis treści Rozdział III Rys historyczny oraz obowiązujące w Polsce źródła prawa w zakresie podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników ..................................................................................... 61 3.1. Wprowadzenie .................................................................................... 61 3.2. Rys historyczny ................................................................................... 63 3.3. Obowiązujące przepisy prawa .......................................................... 67 Rozdział IV Charakterystyka obowiązku pracodawcy ułatwiania podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników ..................................... 77 4.1. Wprowadzenie .................................................................................... 77 4.2. Charakter prawny obowiązku pracodawcy ................................... 78 4.3. Zakres obowiązku pracodawcy ........................................................ 85 4.4. Konsekwencje prawne naruszenia obowiązku przez pracodawcę ............................................................................... 88 Rozdział V Podnoszenie kwalifikacji zawodowych – uprawnienie czy obowiązek pracownika? ...................................................................... 98 Rozdział VI Tryb podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników .. 106 6.1. Wprowadzenie .................................................................................... 106 6.2. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych na podstawie skierowania pracodawcy ................................................................... 107 6.3. Zgoda pracodawcy na podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownika ................................................................................ 120 6.4. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych na „innych zasadach” (art. 1036 k.p.) ....................................................................................... 130 Rozdział VII Uprawnienia i obowiązki stron stosunku pracy związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych przez pracownika ......... 141 7.1. Wprowadzenie .................................................................................... 141 7.2. Charakterystyka urlopu szkoleniowego ......................................... 142 7.3. Charakterystyka zwolnienia od pracy ............................................. 159 7.4. Dodatkowe świadczenia pracodawcy na rzecz pracownika podnoszącego kwalifikacje zawodowe ........................................... 171 6 Spis treści 7.5. Zasady zwrotu kosztów świadczeń udzielonych pracownikowi z tytułu podnoszenia kwalifikacji zawodowych ............................ 178 Rozdział VIII Umowa w sprawie podnoszenia kwalifikacji zawodowych (umowa szkoleniowa) ................................................................................. 192 8.1. Wprowadzenie .................................................................................... 192 8.2. Charakter prawny i tryb zawarcia umowy ..................................... 193 8.3. Forma umowy i skutki jej niezachowania ....................................... 198 8.4. Termin zawarcia umowy ................................................................... 204 8.5. Treść umowy ....................................................................................... 205 8.6. Ustanie i zmiana umowy ................................................................... 216 8.7. Obowiązywanie umowy szkoleniowej w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę (art. 231 k.p.) ......................................................................................... 221 Rozdział IX Kształcenie zawodowe pracowników młodocianych ........................... 223 Rozdział X Podnoszenie kwalifikacji zawodowych na gruncie wybranych regulacji szczególnych (samorząd terytorialny, służba cywilna, szkolnictwo wyższe) ................................................................................... 242 10.1. Pracownicy samorządowi .................................................................. 247 10.2. Pracownicy służby cywilnej .............................................................. 252 10.3. Nauczyciele akademiccy .................................................................... 263 Zakończenie .................................................................................................. 271 Akty prawne ................................................................................................. 281 Orzecznictwo ................................................................................................ 291 Literatura ....................................................................................................... 299 7 k.c. k.k. Konstytucja RP konwencja MOP nr 140 konwencja MOP nr 142 k.p. k.p.c. rozporządzenie z 1974 r. – – – – – – – Wykaz skrótów Źródła prawa – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) Konwencja MOP nr 140 dotycząca płatnego urlopu szkoleniowego, przyjęta w Genewie dnia 24 czerwca 1974 r. (Dz. U. z 1979 r. Nr 16, poz. 100) Konwencja MOP nr 142 dotycząca roli po‐ radnictwa i kształcenia zawodowego w roz‐ woju zasobów ludzkich przyjęta w Genewie dnia 23 czerwca 1975 r. (Dz. U. z 1979 r. Nr 29, poz. 164) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie przygotowa‐ 9 Wykaz skrótów rozporządzenie z 1989 r. rozporządzenie z 1996 r. rozporządzenie z dnia 12 października 1993 r. u.s.o. ustawa samorządowa ustawa wypadkowa – – – – – – ustawa z dnia 20 maja 2010 r. – zalecenie MOP nr 148 zalecenie MOP nr 195 – – 10 nia zawodowego młodocianych i ich wyna‐ grodzenia (Dz. U. Nr 37, poz. 219 z późn. zm.) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 października 1989 r. w sprawie przygoto‐ wania zawodowego młodocianych w uspo‐ łecznionych zakładach pracy i ich wynagro‐ dzenia (Dz. U. Nr 56, poz. 332 z późn. zm.) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania za‐ wodowego młodocianych i ich wynagrodze‐ nia (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 232) rozporządzenie Ministra Edukacji Narodo‐ wej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. w sprawie za‐ sad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego do‐ rosłych (Dz. U. Nr 103, poz. 472 z późn. zm.) ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 252 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracow‐ nikach samorządowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1202) ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubez‐ pieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 maja 2010 r. o zmianie usta‐ wy – Kodeks pracy oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 105, poz. 655) zalecenie MOP nr 148 dotyczące płatnego ur‐ lopu szkoleniowego z 1974 r. zalecenie MOP nr 195 z dnia 17 czerwca 2004 r. dotyczące rozwoju zasobów ludzkich: Wykaz skrótów kształcenie, szkolenie i uczenie się przez całe życie Organy orzekające – – – – Naczelny Sąd Administracyjny sąd apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Organizacje międzynarodowe – – – Międzynarodowa Organizacja Pracy Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organization for Economic Co‐operation and Development) Organizacja Narodów Zjednoczonych Czasopisma i publikatory – – – – – – – – – – – – – Biuletyn Sądu Apelacyjnego w Katowicach i sądów okręgowych apelacji katowickiej Biuletyn Sądu Najwyższego Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy seria C Dziennik Urzędowy seria L Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich European Court Reports Krakowskie Zeszyty Sądowe Monitor Prawniczy Monitor Prawa Pracy Monitor Polski Nowe Prawo 11 NSA SA SN TK MOP OECD ONZ Biul. SA Ka Biul. SN Dz. U. Dz. Urz. C Dz. Urz. L Dz. Urz. UE Dz. Urz. WE ECR KZS MoP MoPr M.P. NP – – – – – – – – – – – – – – – – – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Ad‐ ministracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecz‐ nych Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra‐ cyjnego i wojewódzkich sądów administra‐ cyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cy‐ wilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Kar‐ na i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pra‐ cy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Pub‐ licznych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Państwo i Prawo Praca i Zabezpieczenie Społeczne Prawo Pracy Prokuratura i Prawo Przegląd Sądowy Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologicz‐ ny Służba Pracownicza Wykaz skrótów OSA OSN OSNAPiUS OSNA WSA OSNCP OSNKW OSNP OSP OTK OTK‐A PiP PiZS PP Prok. i Pr. PS RPEiS Sł. Pracow. 12 Wstęp Problematyka kształcenia zawodowego jest przedmiotem zaintereso‐ wania nie tylko prawa, w tym prawa pracy, ale także takich dyscyplin naukowych, jak w szczególności ekonomii, zarządzania, psychologii, pe‐ dagogiki i socjologii. Interdyscyplinarność kształcenia zawodowego jest w głównej mierze spowodowana tym, że kształcenie zawodowe odgrywa istotną rolę w szeroko pojętym rozwoju osobistym i zawodowym jednost‐ ki, a także pozytywnie wpływa na rozwój społeczny i wzrost gospodarczy kraju. Każda ze wskazanych dyscyplin bada, właściwymi jej metodami, wpływ edukacji zawodowej na rozwój indywidualny, społeczny i gospo‐ darczy. Dynamika procesów gospodarczych i społecznych stawia przed nauką prawa pracy konieczność ciągłej oceny stanu obowiązującego ustawo‐ dawstwa z punktu widzenia potrzeb, jakie w dziedzinie stosunków pracy niesie za sobą dynamicznie zmieniająca się rzeczywistość. Należy pod‐ kreślić, że tylko dostosowana do aktualnych stosunków społeczno‐gospo‐ darczych regulacja prawa pracy umożliwia osiągnięcie zakładanych celów ujętych w funkcjach tej gałęzi prawa, zwłaszcza w jego funkcji ochronnej. Problematyka kształcenia zawodowego nabrała nowego znaczenia w warunkach gospodarki postindustrialnej, bazującej na kapitale intelek‐ tualnym, co stało się inspiracją do podjęcia rozważań naukowych w tym obszarze. Analiza obecnego stanu badań naukowych oraz kwerenda ist‐ niejącego dorobku naukowego doprowadziły do wniosku o istnieniu w tym zakresie luki badawczej. Monografia autorstwa U. Jackowiak, Kwa‐ lifikacje pracownicze w stosunkach pracy1, która całościowo podejmuje oma‐ wianą problematykę, uległa bowiem częściowej dezaktualizacji w następ‐ stwie zmiany stanu prawnego, jaka w tym zakresie dokonała się w związku 1 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze w stosunkach pracy, Gdańsk 1987. 13 Wstęp z nowelizacjami kodeksu pracy przeprowadzonymi w 1996 r.2 oraz w 2010 r.3 Kluczowe znaczenie dla dalszych rozważań ma zwłaszcza druga ze wskazanych nowelizacji, dokonana ustawą o zmianie kodeksu pracy z dnia 20 maja 2010 r. Stanowiła ona wykonanie wyroku TK z dnia 31 marca 2009 r., K 28/08 (Dz. U. Nr 58, poz. 485), w którym Trybunał orzekł o nie‐ zgodności art. 103 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji art. 103 k.p. oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie wykonaw‐ cze4 utraciły moc z dniem 11 kwietnia 2010 r. Aktualnie zagadnienie pod‐ noszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników nie jest przedmio‐ tem szerszej analizy naukowej na gruncie prawa pracy. Istniejące w tym zakresie opracowania naukowe nie mają charakteru kompleksowego. Niniejsza publikacja ma przyczynić się do wypełnienia wskazanej luki badawczej. Praca bazuje głównie na rozwiązaniach z zakresu prawa pracy. Uzupełniająco, w celu ukazania znaczenia omawianej problematyki w kontekście społecznym i gospodarczym, w pracy wykorzystano także dorobek z zakresu innych dyscyplin naukowych, w tym w szczególności ekonomii i zarządzania. Uwzględnienie aspektu społeczno‐ekonomiczne‐ go podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników pozwala spojrzeć na analizowaną problematykę w szerszym kontekście, służy uka‐ zaniu zasadności prawnego uregulowania zasad podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników, zwłaszcza w kontekście realizacji ochronnej funkcji prawa pracy. Praca w swej zasadniczej części ma charakter dogmatyczny. Jej celem jest przede wszystkim kompleksowa analiza zasad podnoszenia kwalifi‐ kacji zawodowych przez pracowników w świetle obowiązujących przepi‐ sów kodeksu pracy. Równocześnie podjęte rozważania koncentrują się na ukazaniu regulacji niepełnych, na wyjaśnieniu wątpliwości interpretacyj‐ nych, jakie pojawiają się w procesie stosowania poszczególnych przepisów dotyczących podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników oraz na wyciągnięciu wniosków de lege ferenda i przedstawieniu propozycji odpowiednich zmian legislacyjnych w tym zakresie. ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110 z późn. zm.). 3 Ustawa z dnia 20 maja 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o podatku 2 Ustawa z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 105, poz. 655). 4 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wy‐ kształcenia ogólnego dorosłych (Dz. U. Nr 103, poz. 472 z późn. zm.). 14 Wstęp Ograniczenie zasadniczego przedmiotu rozważań do regulacji zawar‐ tej w tym zakresie tylko w kodeksie pracy uzasadnia zmiana stanu praw‐ nego, jaka w tym zakresie dokonała się w 2010 r. w związku ze wspomnianą wyżej nowelizacją przepisów kodeksu pracy. Dla zachowania pełności wywodu w pracy uwzględniono także unormowania kodeksowe i poza‐ kodeksowe odnoszące się do kształcenia zawodowego pracowników mło‐ docianych w ramach umów o pracę w celu przygotowania zawodowego. Uzupełniająco, głównie w celu porównania, nawiązano także do wybra‐ nych regulacji szczególnych dotyczących podnoszenia kwalifikacji zawo‐ dowych przez pracowników samorządowych5, członków korpusu służby cywilnej6 oraz nauczycieli akademickich szkół wyższych7. Szersze odnie‐ sienie się do wskazanych rozwiązań szczegółowych nada zaprezentowa‐ nym tezom bardziej komplementarny charakter oraz pozwoli na jeszcze większe wyeksponowanie roli i znaczenia podnoszenia kwalifikacji za‐ wodowych w stosunkach pracy, tym bardziej że w zakresie w nich nie‐ uregulowanym do podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez wskaza‐ ne kategorie pracowników zastosowanie znajdą przepisy kodeksu pracy. Natomiast ze względu na ramy niniejszego opracowania poza jego zakre‐ sem pozostawiono problematykę szkoleń, uregulowanych w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm.). Do wskazanej ustawy odwołano się wyjątkowo, jedynie celem uzupełnienia podejmo‐ wanych rozważań. Publikacja uwzględnia stan prawny obowiązujący na dzień 1 września Praca składa się z dziesięciu rozdziałów. Zasadniczo konstrukcja pracy stanowi odzwierciedlenie przyjętego w kodeksie pracy sposobu regulacji problematyki podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników. W pierwszych pięciu rozdziałach przedstawiono najważniejsze zagadnie‐ nia związane z problematyką poruszaną w kolejnych trzech rozdziałach, poświęconych analizie kodeksowej regulacji zasad podnoszenia kwalifi‐ kacji zawodowych przez pracowników. Natomiast ostatnie dwa rozdziały 2015 r. 5 Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. 6 Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1111 poz. 1202). z późn. zm.). 7 Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.). 15 Wstęp zostały poświęcone regulacjom szczególnym dotyczącym kształcenia za‐ wodowego pracowników młodocianych, pracowników samorządowych, członków korpusu służby cywilnej oraz nauczycieli akademickich szkół wyższych. Stosownie do przyjętej logiki wywodu, w pierwszym rozdziale zdefi‐ niowano, kluczowe dla omawianej problematyki, pojęcie „kwalifikacje za‐ wodowe”, a także określono zakres znaczeniowy tego terminu w relacji do pojęcia „kwalifikacje”, równolegle występującego w przepisach ko‐ deksu pracy. Podjęte w tym zakresie rozważania sprowadzają się do usta‐ lenia, czy na gruncie kodeksu pracy wskazane pojęcia są przez ustawo‐ dawcę używane zamiennie, czy też ich zakres znaczeniowy jest różny. Dalsze rozważania podjęte w tym rozdziale zmierzają do ukazania spo‐ łecznych i gospodarczych korzyści płynących z kształcenia zawodowego. W rozdziale drugim przedstawiono i poddano ocenie regulacje z za‐ kresu międzynarodowego i europejskiego prawa pracy oraz scharaktery‐ zowano strategiczne działania podejmowane w obszarze kształcenia za‐ wodowego na szczeblu polityki społecznej Unii Europejskiej. W trzecim rozdziale ukazano ewolucję źródeł polskiego prawa pracy w dziedzinie kształcenia zawodowego oraz przedstawiono obecną kodek‐ sową regulację prawną dotyczącą podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników. Rozważania podjęte w rozdziale czwartym dostarczają odpowiedzi na pytania o charakter prawny, zakres i skutki naruszenia obowiązku praco‐ dawcy ułatwiania podnoszenia kwalifikacji zawodowych, uregulowanego w art. 17 i 94 pkt 6 k.p. Natomiast rozdział piąty zmierza do ustalenia, czy po stronie pracow‐ nika występuje prawny obowiązek kształcenia się, w pewnym stopniu sy‐ metryczny do obowiązku pracodawcy ułatwiania pracownikom podno‐ szenia kwalifikacji zawodowych. W szóstym rozdziale przedstawiono procedurę podnoszenia kwalifi‐ kacji zawodowych na gruncie kodeksu pracy. Struktura tego rozdziału jest odzwierciedleniem wprowadzonego w ustawie podziału na trzy tryby, w jakich może odbywać się proces podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników. W rezultacie w kolejnych podrozdziałach szczegóło‐ wo omówiono zasady podnoszenia kwalifikacji zawodowych: z inicjatywy pracodawcy, z inicjatywy pracownika za zgodą pracodawcy oraz z inicja‐ 16 Wstęp tywy pracownika, ale bez udziału pracodawcy8. Podjęte rozważania pro‐ wadzą do udzielenia odpowiedzi na pojawiające się pytania dotyczące za‐ sad podnoszenia kwalifikacji zawodowych w ramach poszczególnych, wskazanych wyżej trybów. W podrozdziale poświęconym podnoszeniu kwalifikacji zawodowych przez pracowników bez inicjatywy i zgody pra‐ codawcy (art. 1036 k.p.) dodatkowo omówiono związane z tym trybem uprawnienia i obowiązki stron stosunku pracy. Pozwala to na zachowanie przejrzystości rozważań podjętych w kolejnych dwóch rozdziałach, które w całości zostały poświęcone problematyce podnoszenia kwalifikacji za‐ wodowych z inicjatywy i za zgodą pracodawcy. W siódmym rozdziale omówiono uprawnienia i obowiązki przysłu‐ gujące stronom stosunku pracy w związku z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych z inicjatywy bądź za zgodą pracodawcy. W kolejnych pod‐ rozdziałach scharakteryzowano uprawnienia przysługujące pracowniko‐ wi z mocy prawa, a także świadczenia, do których pracownik nabywa prawo na podstawie decyzji pracodawcy. W powyższym zakresie przed‐ stawiono zasady i tryb udzielania urlopu szkoleniowego i zwolnienia od pracy oraz ukazano zasady przyznawania pracownikowi świadczeń do‐ datkowych. Ponadto poddano analizie zasady zwrotu przez pracownika świadczeń obowiązkowych i dodatkowych udzielonych mu przez praco‐ dawcę w związku z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych. Rozdział ósmy został poświęcony umowie w sprawie podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Analizie poddano podstawowe kwestie zwią‐ zane z zawarciem i obowiązywaniem umowy szkoleniowej. Kolejno przedstawione zostały zagadnienia związane z charakterem umowy, for‐ mą, przedmiotem, trybem i terminem jej zawarcia, treścią, sposobem jej zmiany i ustania oraz omówiono konsekwencje przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę dla bytu stosunku prawnego, wy‐ nikającego z zawartej umowy. W rozdziale dziewiątym przedstawiono zasady kształcenia zawodo‐ wego pracowników młodocianych odbywającego się w ramach umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego na podstawie przepisów ko‐ deksu pracy oraz regulacji pozakodeksowych. Kolejno przedstawiono for‐ my i tryb kształcenia zawodowego pracowników młodocianych oraz zwią‐ 8 Artykuł 1036 k.p. określa ten tryb jako podnoszenie kwalifikacji zawodowych „na innych zasadach”. W dalszych rozważaniach zamiennie posłużono się tym określeniem oraz terminem „podnoszenie kwalifikacji bez zgody pracodawcy”. 17 Wstęp zane z tym prawa i obowiązki stron, koncentrując uwagę zwłaszcza na tych z nich, które w swym kształcie odbiegają od ogólnych unormowań kodeksu pracy. Rozdział dziesiąty dotyczy podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez wybrane kategorie pracowników, których stosunek pracy jest przed‐ miotem regulacji szczególnych określanych mianem pragmatyk pracow‐ niczych. Celem podjętych rozważań jest ukazanie różnic, jakie w odnie‐ sieniu do ogólnych przepisów kodeksu pracy występują na gruncie zasad kształcenia zawodowego pracowników samorządowych, członków kor‐ pusu służby cywilnej oraz nauczycieli akademickich szkół wyższych. Podziękowania Niniejsza monografia powstała na bazie rozprawy doktorskiej obro‐ nionej w 2013 r. w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. W tym miejscu pragnę podziękować promotorowi pracy Panu prof. zw. dr. hab. Jerzemu Wratnemu z Zakładu Prawa Pracy Instytutu Nauk Praw‐ nych Polskiej Akademii Nauk za inspirację w wyborze tematu oraz nie‐ ocenioną pomoc naukową na każdym etapie jej powstawania. Wyrazy wdzięczności należą się również recenzentom: Pani dr hab. prof. nadzw. UMCS Teresie Liszcz oraz Panu prof. dr. hab. Krzysztofowi Baranowi za wszystkie uwagi i wskazówki, które okazały się bezcenne podczas przy‐ gotowywania niniejszej publikacji. Słowa podziękowania kieruję także do Pana prof. dr. hab. Grzegorza Goździewicza za recenzję wydawniczą ni‐ niejszej publikacji. Dziękuję również Rodzinie, a zwłaszcza mojemu mę‐ żowi Mariuszowi za wsparcie i motywację do pracy. 18 Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych Rozdział I przez pracowników 1.1. Wprowadzenie Celem niniejszego rozdziału jest zdefiniowanie centralnego dla przed‐ miotu niniejszej pracy pojęcia „kwalifikacje zawodowe”. Od ustalenia zna‐ czenia tego terminu zależy przejrzystość dalszych rozważań podejmowa‐ nych w pracy. Pojęcie to determinuje bowiem sytuację prawną stron w za‐ kresie ich praw i obowiązków określonych w art. 1031–1036 k.p. Do „kwa‐ lifikacji zawodowych”, nie definiując ich jednak, odwołuje się także ustawodawca na gruncie ustaw szczególnych będących źródłem obowiąz‐ ku kształcenia w stosunku do niektórych kategorii pracowników. Są to przykładowo ustawa samorządowa (art. 24 ust. 2 pkt 7) oraz ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm. – w odniesieniu do pracowników dydaktycznych (art. 111 ust. 4 pkt 2). Szczególnym rodzajem kwalifikacji zawodowych są kwalifikacje naukowe, których rozwijanie jest obowiązkiem pracowników naukowych i naukowo‐dydaktycznych szkół wyższych (art. 111 ust. 1 pkt 2). Ustawa o służbie cywilnej posługuje się natomiast pojęciem „wiedzy zawodowej” (art. 76 ust. 1 pkt 6), jednak wskazane terminy należy w tym przypadku ujmować synonimicznie. Ponadto zarządzenie nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej (M.P. Nr 93, poz. 953) w § 7 odwołuje się do 19 Rozdział I. Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie... podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Powyższe dotyczy także kształcenia zawodo‐ wego pracowników młodocianych, które zostało w sposób odrębny ure‐ gulowane w dziale IX kodeksu pracy oraz w przepisach wykonawczych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przy‐ gotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 232). Jak wynika z art. 191 § 2 k.p., zatrudnienie pra‐ cownika młodocianego9 w celu przygotowania zawodowego służy zdo‐ byciu kwalifikacji zawodowych umożliwiających podjęcie pracy zgodnej z uzyskanymi kwalifikacjami. Na podstawie definicji pojęcia „kwalifikacje zawodowe” określono wzajemną relację między tym terminem a terminem „kwalifikacje”, celem uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy są to pojęcia tożsame. Zawarte w dalszej części tego rozdziału rozważania koncentrują się na ukazaniu doniosłości podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pra‐ cowników. Analiza badawcza ma na celu wykazanie, że kształcenie za‐ wodowe jest źródłem obopólnych korzyści dla stron stosunku pracy, jak również prowadzi do osiągnięcia trwałego wzrostu gospodarczego i spo‐ łecznego w dobie innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy. 1.2. Definicja pojęcia „kwalifikacje zawodowe” Ustawodawca wielokrotnie posługuje się w kodeksie pracy pojęciem „kwalifikacje”10 i „kwalifikacje zawodowe”11, nie definiując jednak expres‐ sis verbis tych pojęć, a więc pozostawiając ich dookreślenie nauce prawa pracy. Opierając się na językowej metodzie wykładni przepisów prawnych, zasadne jest odwołanie się do znaczenia wskazanych terminów funkcjo‐ nującego w języku potocznym12. W słowniku języka polskiego termin 9 Wyjątkowo na zasadach określonych w § 5 pkt 3 i 4 tego przepisu także osoby, która nie ukończyła 16 lat, a zatem w momencie nawiązania stosunku pracy nie posiada statusu pracownika młodocianego. 10 Art. 78 § 1, art. 94 pkt 2, art. 97 § 2, art. 2373 § 1, art. 23711 § 5 pkt 2 k.p. 11 Art. 17, art. 183a § 1, art. 183b § 1 i § 2, art. 183c § 3, art. 55 § 1, art. 6715 § 1, art. 71, art. 72 § 2, art. 773 § 3, art. 94 pkt 6, art. 102, art. 1031–1036, art. 1864, art. 191 § 2, art. 191 § 5 pkt 2 k.p. 12 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji zawodowych w kontekście przepisów o podnoszeniu kwalifi‐ kacji zawodowych przez pracowników, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Praw‐ 20 1.2. Definicja pojęcia „kwalifikacje zawodowe” „kwalifikacje” został zdefiniowany jako „wykształcenie i uzdolnienia po‐ trzebne do pełnienia jakiejś funkcji lub wykonywania jakiegoś zawodu”13. Natomiast „zawodowy” to taki, który jest „związany z jakimś zawodem” lub „przygotowujący do zawodu”14. Zawód to zaś „wyuczone zajęcie wy‐ konywane w celach zarobkowych”15. Z kolei ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 252 z późn. zm.) definiuje pojęcie „kwalifikacji w zawodzie”. Jest to wyodręb‐ niony w danym zawodzie zestaw oczekiwanych efektów kształcenia, któ‐ rych osiągnięcie potwierdza świadectwo wydane przez okręgową komisję egzaminacyjną, po zdaniu egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w za‐ wodzie w zakresie jednej kwalifikacji (art. 3 pkt 19). Natomiast ustawodawca na gruncie art. 102 k.p. odniósł pojęcie kwa‐ lifikacji zawodowych do rodzaju pracy lub stanowiska pracy. W doktrynie podkreśla się zaś, że rodzaj pracy może być określony w umowie o pracę nie tylko przez wskazanie nazwy zawodu, ale także za pomocą funkcji, specjalności, charakteru pracy, czynności, które mają być przez pracowni‐ ka wykonywane, jak również przez odniesienie do stanowiska pracy zaj‐ mowanego przez pracownika16. Z kolei zatrudnienie na danym stanowi‐ sku pracy, poza posiadaniem formalnych kwalifikacji uprawniających do wykonywania określonego zawodu, może zależeć od spełnienia dodatko‐ wych warunków, takich jak, przykładowo: posiadanie określonego stażu pracy, obywatelstwa polskiego, nieskazitelnego charakteru, odpowied‐ nicza 2012, nr 7, s. 105 [za:] A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogól‐ nej, Warszawa 2001, s. 101. Powszechnie przyjmuje się, że wykładnia językowa ma pierwszeństwo przed pozajęzykowymi metodami wykładni. W rezultacie sięgnięcie do pozajęzykowych metod wykładni przepisu prawnego jest dopuszczalne wówczas, gdy rezultat uzyskany za pomocą dy‐ rektyw językowych prowadzi do niedających się usunąć wątpliwości – tak przykładowo (w:) M. Ciarka, Wykładnia językowa i jej granice, [online] http:// www. edukacjaprawnicza. pl/ aktualnosci/ a/ pokaz/ c/ aktualnosc/ art/ wykladnia‐ jezykowa‐ i‐ jej‐ granice. html (dostęp: 18.08.2015 r.). Zob. także stanowisko SN w uchwałach: z dnia 18 października 2001 r., I KZP 22/01, OSNKW 2001, nr 11–12, poz. 86; z dnia 11 stycznia 1999 r., I KZP 15/98, OSNKW 1999, z. 1–2, poz. 1; z dnia 8 lutego 2000 r., I KZP 50/99, OSNKW 2000, z. 3–4, poz. 24; wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2004 r., FSK 372/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 17. 13 Słownik języka polskiego PWN, [online] http:// sjp. pwn. pl/ szukaj/ kwalifikacje (dostęp: 31.07.2015 r.). 14 Http: // sjp. pwn. pl/ slownik/ 2544670/ zawodowy (dostęp: 31.07.2015 r.). 15 Http: // sjp. pwn. pl/ szukaj/ zaw C3 B3d (dostęp: 31.07.2015 r.). 16 M. Zieleniecki (w:) Kodeks pracy z komentarzem, red. U. Jackowiak, LEX/el. 2004. 21 Rozdział I. Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie... niego wieku, stanu zdrowia czy też korzystania z pełni praw publicznych i obywatelskich17. Dyrektywa interpretacyjna wykładni językowej – domniemania języka potocznego nakazuje, aby interpretowanym zwrotom prawnym nie przy‐ pisywać odmiennego znaczenia od tego, które wynika z języka potoczne‐ go, chyba że istnieją dostateczne racje, które przemawiają za przypisaniem im w tekście prawnym innego znaczenia18. Brzmienie art. 102 k.p. w sposób dostateczny przemawia za odstąpie‐ niem na gruncie kodeksu pracy od potocznego znaczenia pojęcia „kwali‐ fikacje zawodowe”. Na gruncie wskazanego przepisu ustawodawca wy‐ raźnie nadał pojęciu „kwalifikacji zawodowych” specyficzne znaczenie, odmienne od tego, jakie w zakresie tego terminu obowiązuje w języku potocznym19. W rezultacie zasadne jest przyjęcie, że występujące na grun‐ cie kodeksu pracy pojęcie „kwalifikacje zawodowe” ma zakres szerszy od wyznaczonego potocznym znaczeniem tego terminu. W doktrynie prawa pracy prezentowany jest pogląd o złożonym cha‐ rakterze pojęcia „kwalifikacji zawodowych”, które swym zakresem obej‐ mują kwalifikacje rzeczywiste, pożądane i formalne. Opierając się na ana‐ lizie funkcjonalnej tych pojęć, należy wskazać, że kwalifikacje rzeczywiste to część ogólnego zasobu wiedzy i umiejętności, którymi faktycznie dys‐ ponuje jednostka, który jest przydatny do wykonywania pracy zawodo‐ wej. W doktrynie wskazuje się, że pojęcie to ma charakter obiektywny. Mogą one być potwierdzone dyplomami, świadectwami, certyfikatami itp., ale również mogą nie mieć potwierdzenia w tego rodzaju dokumen‐ tach, wówczas gdy zostały nabyte w drodze doświadczenia zawodowego czy nieformalnej edukacji. Pojęcie kwalifikacji zawodowych w ujęciu for‐ malnym opiera się na wykorzystaniu dwóch mierników: wykształcenia i stażu pracy, które spełniają dwie funkcje. Po pierwsze, służą określeniu pożądanego zasobu wiedzy i umiejętności, których posiadanie jest nie‐ zbędne do wykonywania danego rodzaju pracy (określeniu kwalifikacji pożądanych), tj. tego, co pracownik powinien umieć, aby sprostać wyma‐ 17 Zob.: ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 133 z późn. zm.) – w odniesieniu do sędziów, asystentów sędziego i referendarzy; ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 507 z późn. zm.) – w odniesieniu do radców prawnych; ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 z późn. zm.) – w odniesieniu do prokuratorów. 18 Z. Ziembiński (w:) Zarys teorii państwa i prawa, red. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziem‐ biński, Warszawa 1993, s. 197. 19 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 106. 22 1.2. Definicja pojęcia „kwalifikacje zawodowe” ganiom danego rodzaju pracy czy stanowiska pracy20. Należy przy tym zauważyć, że aktualnie kwalifikacje pożądane, tj. wymagane do wykony‐ wania pracy określonego rodzaju lub na określonym stanowisku, są przed‐ miotem układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania, roz‐ porządzeń regulujących zasady wynagradzania pracowników jednostek sfery budżetowej, jeżeli nie są oni objęci ponadzakładowym układem zbio‐ rowym pracy (art. 771–773 k.p.) oraz przepisów szczególnych. Ostateczna zaś ocena w zakresie tego, czy pracownik ma kwalifikacje określone w tych aktach, należy do pracodawcy, który je stosuje. Po drugie, służą ocenie rzeczywistych kwalifikacji zawodowych pracownika. Nie zawsze możli‐ we jest jednak precyzyjne określenie zakresu i rodzaju rzeczywistych kwa‐ lifikacji zawodowych posiadanych przez pracownika za pomocą wy‐ kształcenia i stażu pracy. W rezultacie, jak słusznie wskazuje U. Jackowiak, „rzeczywiste kwalifikacje zawodowe mogą być szersze bądź węższe od zakresu wytyczonego formalną płaszczyzną kwalifikacji zawodowych”. Aby uniknąć niepożądanej sytuacji, w której rzeczywiste kwalifikacje za‐ wodowe pracownika nie odpowiadają jego kwalifikacjom formalnym, U. Jackowiak słusznie proponuje posługiwanie się dodatkowymi wyma‐ ganiami kwalifikacyjnymi (nie mogą one mieć jednak dyskryminacyjnego charakteru), które byłyby pomocne przy określeniu, na ile rzeczywiste kwalifikacje pracownika odpowiadają kwalifikacjom pożądanym. Dodat‐ kowe wymogi mają prowadzić do zmniejszenia rozbieżności między rze‐ czywistymi a formalnymi kwalifikacjami zawodowymi pracownika, słu‐ żyć weryfikacji, czy rzeczywiste kwalifikacje zawodowe pracownika, mie‐ rzone za pomocą kryteriów formalnych, odpowiadają wymaganiom sta‐ nowiska pracy21. Odnosząc powyższe spostrzeżenia do definicji „podnoszenia kwalifi‐ kacji zawodowych”, zawartej w art. 1031 § 1 k.p., należy przyjąć, że na 20 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze w stosunkach pracy, Gdańsk 1987, s. 12; M. Włodarczyk (w:) Kodeks pracy. Komentarz, red. K.W. Baran, LEX/el. 2014; A. Wiącek, Prawne formy podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników, PiZS 2009, nr 9, s. 29; Ł. Pisarczyk, Obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych, PiZS 2003, nr 4, s. 31. Zdaniem U. Jackowiak zna‐ czenie formalnych kwalifikacji zawodowych zaznacza się szczególnie wyraźnie w fazie nawiązania stosunku pracy, wówczas, gdy są one dla pracodawcy źródłem informacji o poziomie i rodzaju przygotowania zawodowego przyszłego pracownika. Natomiast w trakcie trwania stosunku pracy oraz na etapie jego ewentualnego ustania maleje znaczenie formalnych kwalifikacji zawodowych na rzecz rzeczywistego przygotowania zawodowego pracownika, (w:) U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 160–162. 21 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 12–13. 23 Rozdział I. Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie... gruncie kodeksu pracy kwalifikacje zawodowe to wiedza i umiejętności potrzebne do wykonywania pracy określonego rodzaju lub na danym sta‐ nowisku pracy22. Wiedza obejmuje wiadomości teoretyczne, zdobyte dzię‐ ki badaniom, uczeniu się, natomiast umiejętności to wiadomości prak‐ tyczne, rozumiane jako „zdolność robienia użytku ze zdobytej wiedzy, nagromadzonego doświadczenia i posiadanych uzdolnień”23. Dyskusyjne jest natomiast to, czy występującym równolegle na gruncie kodeksu pracy pojęciom „kwalifikacje” i „kwalifikacje zawodowe” należy nadać tożsame znaczenie. Zdaniem B. Budki „wykładnia językowa pojęć «kwalifikacje» i «kwalifikacje zawodowe» powinna doprowadzić do otrzy‐ mania różnych zbiorów ich desygnatów. Przymiotnik «zawodowe» za‐ węża bowiem pierwszy ze zbiorów, ograniczając go jedynie do kwalifikacji związanych z danym zawodem”24. Przytaczając szereg argumentów opar‐ tych na zastosowaniu reguł wykładni językowej i systemowej oraz odwo‐ łujących się do zasad techniki prawodawczej i zasady racjonalnego usta‐ wodawcy, Autor proponuje, aby „konsekwentnie dokonywać rozróżnie‐ nia pomiędzy kwalifikacjami a kwalifikacjami zawodowymi we wszyst‐ kich przepisach, które zawierają powyższe sformułowania”25. Zgodzić się należy, że w języku potocznym pojęcie „kwalifikacje” ma zakres szerszy od terminu „kwalifikacje zawodowe”, gdyż poza wiedzą i umiejętnościami potrzebnymi do wykonywania konkretnego zawodu obejmuje także wiedzę i umiejętności niezbędne do pełnienia określonej funkcji. O ile w języku potocznym zasadne jest dokonywanie ścisłego roz‐ różnienia między pojęciem „kwalifikacje” i „kwalifikacje zawodowe”, od‐ miennie problem ten przedstawić się będzie w kodeksie pracy26. U. Jackowiak słusznie wskazała, że w sytuacji, gdy ustawodawca po‐ sługuje się ogólnie terminem „kwalifikacje”, bez jego jakiegokolwiek bliż‐ szego określenia, to w celu ustalenia zakresu tego pojęcia niezbędne jest „przeanalizowanie całego tekstu prawnego i zrekonstruowanie znaczenia 22 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 107. W piśmiennictwie prawniczym obecne jest także pojęcie kwalifikacji pracowniczych, jako pojęcie zbiorcze, które obejmuje kwalifikacje zawo‐ dowe, obywatelskie i moralne – szerzej na ten temat U. Jackowiak (w:) tejże, Kwalifikacje pracowni‐ cze..., s. 10–31. 23 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 7, [za:] U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., 24 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 7, [za:] B. Budka, Kwalifikacje a kwalifikacje zawodowe pracowników, PiZS 2009, nr 6, s. 10. 25 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 107, [za:] B. Budka, Kwalifikacje..., s. 10. 26 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 107. s. 12–13. 24 użytego terminu z uwzględnieniem kontekstu językowego oraz celu, ja‐ kiemu to pojęcie ma służyć”27. 1.2. Definicja pojęcia „kwalifikacje zawodowe” Powyższe prowadzi do wniosku, iż na gruncie kodeksu pracy różnica między pojęciem „kwalifikacje” i „kwalifikacje zawodowe” ulega zatarciu. Tym samym oba wskazane terminy mają w przepisach kodeksu pracy znaczenie tożsame i oznaczają odpowiedni zasób wiedzy, i umiejętności niezbędne do wykonywania pracy określonego rodzaju lub do zajmowa‐ nia określonego stanowiska pracy28. Dodatkowego argumentu dostarcza wyrażona wcześniej teza, zgodnie z którą ustawodawca nadał pojęciu „kwalifikacje zawodowe”, występującemu w przepisach kodeksu pracy, znaczenie odmienne od przyjętego w języku potocznym, łącząc je z ro‐ dzajem lub stanowiskiem pracy, a nie tylko z konkretnym zawodem29. Niezależnie od powyższego należy zgłosić postulat ustawowego zde‐ finiowania terminu „kwalifikacje zawodowe” ze względu na występujące obecnie trudności interpretacyjne oraz wątpliwości dotyczące relacji tego terminu do pojęcia „kwalifikacje”, równolegle występującego w przepi‐ sach kodeksu pracy. W tym miejscu należy zasygnalizować, że kwalifikacje zawodowe określone, zgodnie z art. 102 k.p., w układach zbiorowych pracy, regula‐ minach wynagradzania, w rozporządzeniach regulujących zasady wyna‐ gradzania pracowników państwowej sfery budżetowej (art. 771–773 k.p.) oraz w przepisach szczególnych, spełniają w prawie pracy dwie funkcje. Po pierwsze, posiadanie kwalifikacji zawodowych jest warunkiem zatrud‐ nienia w określonym zawodzie lub na danym stanowisku. Po drugie, kwa‐ lifikacje zawodowe stanowią jedno z kryteriów ustalania wysokości wy‐ nagrodzenia za pracę30. 27 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 8, [za:] U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 11. 28 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 8. Zob. także pogląd wyrażony w tym zakresie przez T.M. Nycza (w:) tegoż, Kwalifikacje a kwalifikacje zawodowe, [online] http:// prawo‐ pracy. pl/ kwalifikacje_ a_ kwalifikacje_ zawodowe‐ a‐ 283. html (dostęp: 18.08.2015 r.). 29 A. Ludera‐Ruszel, Pojęcie kwalifikacji..., s. 108. 30 Tak m.in. B. Surdykowska, Podnoszenie kwalifikacji zawodowych – wyzwanie dla partnerów spo‐ łecznych, Kontrola Państwowa 2010, nr 10, s. 131; A. Wiącek, Prawne formy..., s. 29; J. Skoczyński (w:) Kodeks pracy. Komentarz, red. Z. Salwa, LEX, Warszawa 2002, s. 365; Z. Salwa, Kodeks pracy po nowe‐ lizacji. Komentarz, Bydgoszcz 1996, s. 152. 25 Rozdział I. Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie... 1.3. Znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych dla pracowników Rozwój cywilizacji i przemiany społeczno‐gospodarcze, jakie dokonały się w końcu XX i w początkach XXI w., nadały podnoszeniu kwalifikacji zawodowych przez pracowników nowy wymiar. Wzrost znaczenia pod‐ noszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników jest następstwem zmiany modelu ustroju gospodarczego – przejścia od gospodarki indu‐ strialnej do gospodarki postindustrialnej opartej na wytwarzaniu, dystry‐ bucji i szerokim wykorzystaniu wiedzy31. W dobie społeczeństwa infor‐ macyjnego i globalizacji gospodarki wiedza stała się uniwersalnym sub‐ stytutem, dobrem o cennej wartości, porównywalnym z kapitałem32. W rezultacie zachodzących zmian konieczne się stało odmienne spoj‐ rzenie na funkcję ochronną prawa pracy, ukierunkowaną na zabezpiecze‐ nie interesów pracownika w warunkach faktycznej nierównowagi pozycji stron stosunku pracy. Prawo pracy jest bowiem podporządkowane sto‐ sunkom społeczno‐gospodarczym. Poziom i sposób ochrony pracownika nie mogą zatem abstrahować od istniejącej sytuacji społecznej i gospodar‐ czej, jeżeli instytucje prawne zaliczane do jego funkcji ochronnej mają sta‐ nowić narzędzie skutecznej, a nie jedynie pozornej ochrony pracowni‐ ków33. Tym samym model tradycyjnego zatrudnienia „od szkoły do eme‐ rytury”, oparty na pewności konkretnego miejsca pracy (ang. job security), w którym ochrona pracownika sprowadza się do ochrony trwałości sto‐ sunku pracy, ustępuje na rzecz modelu opartego na pewności zatrudnienia (ang. employment security), gdzie mechanizmy ochronne mają na celu zwiększenie zdolności pracownika do utrzymania się na rynku pracy w warunkach ciągłych zmian podaży i popytu34. W tym zakresie na apro‐ 31 Z. Salwa, Kodeks pracy..., s. 28; E. Skrzypek, Wiedza jako czynnik sukcesu w „nowej gospodarce” (w:) Zarządzanie kapitałem ludzkim w gospodarce opartej na wiedzy, red. E. Skrzypek, A. Sokół, Warszawa 2009, s. 148. 32 A. Toffler uważa, że „wiedza jest ostatecznym substytutem dla wszystkich innych zasobów każdej organizacji. To dzięki niej nowoczesne przedsiębiorstwa odnoszą największe sukcesy, a lu‐ dzie robią kariery” (w:) J. Podłowska, Jakość kształcenia zawodowego – priorytetem w Europie, Meritum 2006, nr 2(2), s. 22, [za:] [online] www. toffler. com (dostęp: 11.02.2012 r.). 33 Na związek funkcji ochronnej i sytuacji gospodarczej zwraca także uwagę W. Szubert, Funkcje prawa pracy, PiP 1971, z. 3–4, s. 571, oraz Ł. Pisarczyk, Przeobrażenia prawa pracy a jego funkcja ochronna (w:) Studia prawnicze. Rozprawy i materiały, red. B. Wagner, E. Hofmańska, Kraków 2010, s. 26. 34 Ł. Pisarczyk, Ochrona miejsc pracy a zwiększenie zdolności zatrudnienia po stronie pracowników (w:) Ochrona trwałości stosunku pracy w społecznej gospodarce rynkowej, red. G. Goździewicz, Warszawa 2010, s. 302, 320–321; A. Ludera‐Ruszel, Podnoszenie..., red. B. Bosak, s. 228. 26 1.3. Znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych dla pracowników batę zasługuje wyrażany w literaturze pogląd o zasadności rozszerzenia zakresu funkcji ochronnej prawa pracy o te elementy, które przyczyniają się do poprawy sytuacji pracownika na niepewnym rynku pracy35. Kształcenie zawodowe stanowi instrument realizacji tak rozumianej ochronnej funkcji prawa pracy. Dzięki podnoszeniu kwalifikacji zawodo‐ wych pracownik ma możliwość uzyskania kwalifikacji pożądanych na rynku pracy. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych prowadzi tym sa‐ mym do wzrostu adaptacyjności pracownika w ramach przedsiębiorstwa (tzw. elastyczność funkcjonalna)36 oraz rynku pracy. W ten sposób pra‐ cownik jest w mniejszym stopniu narażony na niechciane pozostawanie bez pracy po ustaniu (z różnych przyczyn) dotychczasowego zatrudnie‐ nia37. Zastąpienie tradycyjnie ujmowanego pojęcia ochrony miejsca pracy ochroną zatrudnienia widzianego w perspektywie życia zawodowego jed‐ nostki stanowi także jedno z założeń, na których opiera się koncepcja fle‐ xicurity38 – koncepcja rynku pracy promowana na poziomie Unii Europej‐ skiej. Zakłada ona osiągnięcie równowagi między elastycznością a bez‐ pieczeństwem zatrudnienia m.in. przez zagwarantowanie wszystkim pra‐ cownikom możliwości płynnego przejścia do innej pracy, czemu służy 35 Ł. Pisarczyk, Przeobrażenia..., s. 22. Pogląd ten koresponduje z propozycją M. Skąpskiego wyróżnienia w ramach funkcji ochronnej podfunkcji promocyjnej prawa pracy ukierunkowanej na wspieranie wzrostu zatrudnienia, por. M. Skąpski, Ochronna funkcja prawa pracy w gospodarce ryn‐ kowej, LEX/el. 2006. Pogląd ten aprobuje A. Wypych‐Żywicka (w:) Granice swobody pracodawcy w do‐ borze pracowników przy ponownym zatrudnieniu. Proaktywna funkcja prawa pracy? (w:) Studia prawni‐ cze..., red. B. Wagner, E. Hofmańska, s. 98. Odmiennie K. Walczak, który funkcję ochronną uznaje za podfunkcję funkcji promocyjnej prawa pracy, por. Funkcja promocyjna prawa pracy – co może ozna‐ czać w zglobalizowanej gospodarce i co można zrobić, aby była skuteczniej realizowana (w:) Studia prawni‐ cze..., red. B. Wagner, E. Hofmańska, s. 68. 36 Elastyczność funkcjonalna oparta jest na założeniu wszechstronnego przygotowania pra‐ cowników, którzy w razie konieczności mogą wykonywać inną pracę lub pracę na innym stano‐ wisku, co w rezultacie umożliwia uniknięcie zwolnień (w:) Ł. Pisarczyk, Przeobrażenia..., s. 29, [za:] J. Royot, Security of Employment and Employability (w:) Comparative Labour Law and Industrial Relations in Industrialized Market Economics, Kluwer Law International 2004, s. 383. 37 Dostrzegając znaczenie kwalifikacji zawodowych w obecnych warunkach społeczno‐gospo‐ darczych, R. Blanpain podkreślił, iż „w społeczeństwie informacyjnym umiejętności są najlepszym zabezpieczeniem miejsca pracy, gdyż pozwalają na znalezienie nowej pracy na rynku pracy lub na rozpoczęcie własnej działalności” (w:) Ł. Pisarczyk, Ochrona miejsc pracy..., s. 301, [za:] R. Blanpain, Dialog społeczny. Współzależność gospodarcza i prawo pracy, tłum. J. Dybiec, M. Guzy, M. Włoczysiak (w:) Referaty na VI Europejski Kongres Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego, Warszawa 1999, s. 111. 38 Z. Hajn, Ochrona trwałości stosunku pracy a flexicuriy (w:) Ochrona trwałości..., red. G. Goździe‐ wicz, s. 94. 27 Rozdział I. Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie... ustawiczne podnoszenie kwalifikacji zawodowych w ciągu całej aktyw‐ ności zawodowej jednostki (strategia life long learning)39. Rozwój kształcenia zawodowego należy także łączyć ze zmianami, ja‐ kie w gospodarce niesie za sobą globalizacja i rozwój technologii telein‐ formatycznych. Globalizacja związana ze „zwiększeniem międzynarodo‐ wej wymiany dóbr i usług, zwiększeniem przepływu bezpośrednich in‐ westycji zagranicznych i wzrostem międzynarodowych transakcji finan‐ sowych”40, oznacza w gospodarce światowej wzrost konkurencyjności, ciągłe zmiany i brak stabilności. Następstwem globalizacji w gospodarce jest pojawienie się globalnego rynku pracy41, a w rezultacie rozszerzenie obszaru konfrontacji podaży i popytu na pracę42. Na tak opisanym rynku pracy strategicznym dobrem przedsiębiorstw nie są, jak dotąd, materialne środki produkcji, ale aktywa niematerialne, takie jak idee i informacje po‐ siadane przez pracowników, zaś jego nieodłącznym elementem są ciągłe zmiany miejsca zatrudnienia czy jego podstawy prawnej43. Następstwem wskazanych procesów jest wzrost zapotrzebowania na wykwalifikowaną siłę roboczą, tzw. ludzi wiedzy (ang. knowledge workers)44. Zwiększenie za‐ potrzebowania na kadrę wykwalifikowaną sprzyja zaś stałemu dokształ‐ caniu ogólnemu i zawodowemu pracowników, którzy odtąd muszą na tyle skuteczne zarządzać swoimi kwalifikacjami i karierą, aby utrzymać status zatrudnionego45. Gwałtowny postęp technologiczny, informatyczny i or‐ ganizacyjny jest natomiast powodem szybkiej dezaktualizacji wiedzy. To 39 M. Rycak, Wpływ koncepcji flexicurity na przemiany stosunku pracy (w:) Współczesne problemy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, red. L. Florek, Ł. Pisarczyk, Warszawa 2011, s. 212. 40 M. Rycak, Wpływ koncepcji..., s. 82. 41 Z. Kaźmierczak, Rynek pracy w państwach wysoko rozwiniętych – analiza porównawcza, Łódź 1995, s. 13. 42 A. Organiściak‐Krzywkowska, Regionalne uwarunkowania bezrobocia, Olsztyn 2005, s. 30. 43 Z. Wiśniewski, Kierunki i skutki deregulacji rynku pracy w krajach Unii Europejskiej, Toruń 1999, s. 53 i n.; K. Kuźniar, Stan i perspektywy rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce w świetle dążeń do gospodarki opartej na wiedzy (w:) Zarządzanie kapitałem ludzkim..., s. 3; E. Skrzypek, Wiedza jako czynnik..., s. 144. 44 K. Walczak, Wpływ globalizacji i ogólnoświatowego kryzysu na podstawy i warunki zatrudniania. Wyzwania dla polskiego prawa pracy (w:) Współczesne problemy prawa pracy..., red. L. Florek, Ł. Pisar‐ czyk, s. 81. Autor zwraca uwagę na charakterystyczne dla gospodarki postindustrialnej zjawisko dywersyfikacji zatrudnionych na bogacących się pracowników wiedzy oraz pozostałych, którzy albo będą wykonywali niskopłatne prace pomocnicze, albo znajdą się poza rynkiem pracy, por. K. Walczak, Wpływ globalizacji..., s. 90. 45 P. Auer, S. Cazes, Employment Stability and Flexibility in Industrialized Countries: the Resilience of the Long Duration Employment Relationship (w:) Labour Market and Social Protection Reforms in International Perspective, red. H. Sarfati, G. Bonoli, Aldershot 2002, s. 91. 28 1.3. Znaczenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych dla pracowników z kolei powoduje, iż zmianie ulegają wymagania kwalifikacyjne na do‐ tychczasowych stanowiskach pracy, wiele stanowisk staje się zbędnych, a zamiast tego kształtują się nowe kwalifikacje i nowe stanowiska pracy, których zajmowanie wymaga podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników46. Znaczenie kwalifikacji zawodowych uwidacznia się także w okresach załamań gospodarczych. Stopień trudności pokonywania negatywnych dla pracowników następstw kryzysu ekonomicznego, związanych z utratą pracy i trudnościami w znalezieniu nowej pracy, w dużej mierze zależy od posiadanych przez pracownika kwalifikacji zawodowych. Pracodawca, stojąc przed koniecznością doboru pracowników do zwolnienia, może kierować się rodzajem posiadanych przez nich kwalifikacji zawodowych, dotychczasową aktywnością w zakresie ich podnoszenia czy podatnością na przyswajanie nowych umiejętności. Sytuacja taka w szczególności może mieć miejsce wówczas, gdy planowane zwolnienia są następstwem zmia‐ ny profilu prowadzonej działalności gospodarczej. W takiej sytuacji po‐ siadanie przez pracownika kwalifikacji zawodowych, przydatnych z punktu wiedzenia nowego przedmiotu działalności gospodarczej pra‐ codawcy, może uchronić go przed utratą zatrudnienia47. Kształcenie zawodowe przeciwdziała również segmentacji rynku pra‐ cy, czyli jego podziałowi na szczelnie zamknięte dla przepływu siły robo‐ czej części (segmenty rynku). Jedną z przyczyn powstawania tego zjawiska są wymagania w zakresie kwalifikacji zawodowych48. Podział rynku pracy w oparciu o kryterium kwalifikacji pracowników opiera się bowiem na założeniu, że przepływ pracowników między zawodami jest ograniczony 46 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 89–91; A. Ludera‐Ruszel, Podnoszenie..., s. 231; A. Ludera‐Ruszel, Znaczenie kształcenia zawodowego pracowników na europejskim rynku pracy do 2020 r., Studia i Analizy Europejskie, red. A. Marchlewska‐Patyk, Bydgoszcz 2013, s. 31–32; A. Lu‐ dera‐Ruszel, Kształcenie zawodowe pracowników jako instrument przeciwdziałania zjawisku niedopasowa‐ nia struktury podaży i popytu na rynku pracy, Humanities and Social Sciences HSSS 2014, Vol. XIX, 21(1), s. 62; A. Dral, Podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracowników z inicjatywy lub za zgodą pracodawcy, [online] http:// www. monitorprawapracy. pl/ index. php? mod= m_ artykuly cid= 114 id= 1004 (dostęp: 18.08.2015 r.), [za:] A. Patulski, Koncepcja flexicurity a nietypowe formy zatrudnienia, czyli jak ograniczyć segmentację polskiego rynku pracy (w:) Księga pamiątkowa z okazji jubileuszy 40‐lecia pracy naukowej Profesor Barbary Wagner, red. A. Sobczyk, Warszawa 2010, s. 367–368. 47 A. Ludera‐Ruszel, Podnoszenie..., s. 231. 48 E. Kryńska, Podziały rynku pracy. Koncepcje segmentacji, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Oeconomica 1995, nr 135, s. 28; E. Kryńska, Mobilność zasobów pracy w wybranych teoriach rynku pracy (w:) Mobilność zasobów pracy, red. E. Kryńska, Warszawa 2000, s. 19–20. 29 Rozdział I. Pojęcie kwalifikacji zawodowych i znaczenie... ze względu na to, że poszczególne zawody wymagają odmiennych umie‐ jętności49. Edukacja zawodowa przyczynia się także do zwiększenia spójności społecznej50 dzięki roli, jaką odgrywa w procesie włączenia społecznego, takich grup jak: osoby niepełnosprawne, osoby młode czy starsze, które ze względu na swoje położenie znajdują się w mniej korzystnej sytuacji na rynku pracy bądź są zagrożone wykluczeniem z rynku pracy. Ustawo‐ dawca dostrzega tę zależność w odniesieniu do pracowników młodocia‐ nych. Przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy, odbywające się w ramach szczególnego reżimu umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego (art. 194 k.p.) bądź umowy o przygotowanie zawodowe u pracodawców będących rze‐ mieślnikami (art. 206 k.p.), służy uzyskaniu przez młodocianego kwalifi‐ kacji niezbędnych do uzyskania zatrudnienia51. Z punktu widzenia pra‐ cownika młodocianego znaczenie przygotowania zawodowego można rozpatrywać w dwóch aspektach. Z jednej strony umożliwia ono uzyskanie kwalifikacji zawodowych w zawodach, na które aktualnie istnieje zapo‐ trzebowanie na rynku pracy, z drugiej zaś może ułatwić młodemu pra‐ cownikowi uzyskanie stałego zatrudnienia u pracodawcy, u którego od‐ bywa się proces kształcenia. Wysoki wskaźnik bezrobocia wśród osób młodych w Unii Europejskiej (23,3 w lutym 2013 r., co stanowi 5,5 mln osób52) jest bowiem wynikiem m.in. niedostosowania kierunków kształ‐ cenia do potrzeb rynku pracy, niskiej jakości nauczania, a także słabo roz‐ winiętego systemu praktyk zawodowych oraz edukacji zawodowej. W kontekście aktualnej sytuacji na rynku pracy kształcenie zawodowe może w stosunku do osób młodych odgrywać rolę swoistego „łącznika” między edukacją a pracą, umożliwiając młodocianemu wejście na rynek pracy i pozostanie na nim. Nie może ujść uwadze jeszcze jeden aspekt roli, jaką podnoszenie kwa‐ lifikacji zawodowych odgrywa w życiu osobistym i zawodowym pracow‐ ników. Po pierwsze, posiadanie przez pracownika kwalifikacji zawodo‐ 49 A. Musiał‐Paczkowska, Segmentacja rynku pracy (w:) Kapitał ludzki w gospodarce, red. D. Ko‐ pycińska, Szczecin 2003, s. 72–73. 50 Konkluzje prezydencji, Posiedzenie Rady Europejskiej w Brukseli, 23–24 marca 2006 r. (dok. 7775/06), [online] http:// register. consilium. europa. eu/ pdf/ en/ 06/ st07/ st07775. en06. pdf (dostęp: 18.08.2015 r.). 51 M. Włodarczyk (w:) Kodeks pracy..., red. K.W. Baran. 52 W Polsce wskaźnik ten wynosi 27,6 . Zob. Youth unemployment, European Comission, 2013, http:// ec. europa. eu/ europe2020/ pdf/ themes/ 21_ youth_ unemployment. pdf (dostęp: 11.01.2015 r.). 30 1.4. Korzyści płynące dla pracodawcy z podnoszenia kwalifikacji... wych odpowiednich do rodzaju wykonywanej przez niego pracy lub zaj‐ mowanego stanowiska przyczynia się do wzrostu satysfakcji zawodowej i w rezultacie lepszego wykonywania przezeń jego obowiązków pracow‐ niczych. Właściwy dobór pracownika do stanowiska pracy jest uznawany za istotny element polityki racjonalnego zatrudnienia, realizowanej przez zakład pracy uwzględniający interesy zarówno pracownika, jak i praco‐ dawcy. Podkreśla się, że zatrudnienie niezgodne z kwalifikacjami jest czynnikiem powodującym niezadowolenie z pracy53, może być źródłem niedostosowania człowieka do pracy54, hamuje rozwój osobowości, czyni pracę mało interesującą, a także stwarza poczucie tzw. pustki duchowej55. Po drugie, podnoszenie kwalifikacji zawodowych może przyczynić się do pełniejszego zaspokojenia aspiracji i zainteresowań zawodowych pracow‐ nika56, abstrahując od aktualnie wykonywanej przez niego pracy czy zaj‐ mowanego stanowiska. 1.4. Korzyści płynące dla pracodawcy z podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników Na tle art. 17 k.p. i wyrażonej w nim zasady prawa pracy w orzecznic‐ twie Sądu Najwyższego został sformułowany pogląd, że dbałość o zawo‐ dowe kwalifikacje jest w pierwszej kolejności sprawą zainteresowanych pracowników, którzy sami powinni przejawiać w tym kierunku inicjatywę i zaangażowanie, zaś pracodawca ma im jedynie to ułatwiać57. Przerzuce‐ nie na pracownika inicjatywy w zakresie podnoszenia kwalifikacji zawo‐ dowych nie oznacza jednak, że kształcenie zawodowe pracowników nie leży także w interesie pracodawcy. Tym samym zasadne jest przyjęcie, że w warunkach gospodarki opartej na wiedzy także pracodawca jest bene‐ ficjentem podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracownika. 53 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 42, [za:] K. Opolski, W. Włodarski, Kwalifikacje a zadowolenie z pracy, Polityka Społeczna 1978, nr 5, s. 23. 54 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 42, [za:] A. Balicki, Stabilność kadr pracowniczych, Warszawa 1976, s. 78. w przemyśle, Warszawa 1964, s. 72. 55 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 42, [za:] J. Kordaszewski, Praca i zatrudnienie 56 U. Jackowiak, Kwalifikacje pracownicze..., s. 114. 57 Tak SN w wyroku z dnia 25 maja 2000 r., I PKN 657/99, OSP 2002, z. 6, poz. 89. Zbliżony pogląd Sąd Najwyższy wyraził w wyroku z dnia 6 października 1998 r., I PKN 368/98, OSNAPiUS 1999, nr 21, poz. 685. 31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracowników na gruncie kodeksu pracy oraz wybranych ustaw szczególnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: