Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00374 005775 13430750 na godz. na dobę w sumie
Podręcznik pracy głosem. Ćwiczenia i wskazówki dla osób występujących publicznie - ebook/pdf
Podręcznik pracy głosem. Ćwiczenia i wskazówki dla osób występujących publicznie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 248
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8645-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> logopedia
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

Jak mówić pięknie? Co zrobić, by wypowiadane słowa dobrze brzmiały, wywoływały szacunek i podziw? Jak przyciągnąć uwagę brzmieniem głosu? Jak mówić, by głos służył przez wiele lat? Na wszystkie te pytania czytelnik znajdzie odpowiedź w podręczniku przygotowanym przez logopedę i trenera emisji głosu z wieloletnim doświadczeniem warsztatowym. Autorka wzbogaca kompendium podstawowej wiedzy przydatnej wszystkim występującym publicznie bogatym zestawem autorskich ćwiczeń. Ciało traktowane jest w nich jako instrument służący do wydobywania głosu. Czytelnik znajdzie tu nie tylko typowe ćwiczenia narządów artykulacyjnych i z zakresu techniki mowy, lecz także te związane z postawą ciała, relaksacją czy uruchamianiem rezonatorów, ćwiczeniom towarzyszą zdjęcia instruktażowe, rysunki, schematy i tablice ułatwiające korzystanie z publikacji.

Podręcznik pracy głosem można wykorzystać zarówno na zajęciach/warsztatach, jak iw pracy samodzielnej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Płusajska-Otto – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Pracownia Pedagogiki Specjalnej, 91-433 Łódź, ul. Smugowa 10/12 RECENZENCI Iwona Loewe, Alicja Barbara Panek-Piętkowska REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Fotografie zawarte w publikacji autorstwa Pawła Otto W sesji zdjęciowej wziął udział Paweł Matyja © Copyright by Agnieszka Płusajska-Otto, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Publikacja dofinansowana przez Wydział Nauk o Wychowaniu UŁ Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07709.16.0.S Ark. wyd. 6,8; ark. druk. 15,5 ISBN 978-83-8088-644-5 e-ISBN 978-83-8088-645-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Dedykuję moim dzieciom – Zuzi i Hani SPIS TREŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Postawa ciała . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Relaksacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Dobry oddech dla mowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Ćwiczenia oddechowe – pozycja leżąca . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Ćwiczenia oddechowe – pozycja stojąca . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Ćwiczenia oddechowe – teksty na wydłużenie fazy wyde- chowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Elementy masażu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Rozgrzewka ciała – instrumentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Sprawny aparat artykulacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Język . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Wargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Podniebienie miękkie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4. Żuchwa (szczęka dolna) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.5. Gardło (zwierający pierścień gardłowy) . . . . . . . . . . . . . . 7. Uruchomienie rezonatorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Samogłoski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1. Samogłoski ustne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2. Samogłoski nosowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Spółgłoski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.1. Spółgłoski zwarto-wybuchowe (spółgłoski zwarte) . . . . . 9.2. Spółgłoski zwarto-szczelinowe (afrykaty, spółgłoski zwarto-trące) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.3. Spółgłoski szczelinowe (spiranty, spółgłoski frykatywne, spółgłoski trące) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.4. Spółgłoski półotwarte (sonorne, spółgłoski półotwarte) . . 10. Teksty trudne dykcyjnie – wybór . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 13 21 31 32 37 45 61 67 79 80 84 87 88 89 91 103 105 127 131 132 143 153 168 183 193 8 Literatura przedmiotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis fotografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis rysunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 201 203 205 207 WSTĘP Na zajęcia z dykcji Trzeba dziś umyślić. Teraz myśleć o emisji? – to się może ziścić. Czule słówka płodzić, Czcze wyrazy godzić… Teraz trzeba chuchać, Teraz trzeba dmuchać. Chuchanie, mrukanie, Krów przypominanie… Wszystko dobrze byle tylko Kozą nie być nawet chwilką. Umysł nadwyrężać, Przeponę wytężać, Brzuch wydymać, Mocno się wyginać, Szemrać, syczeć, szumieć, W różnych pozach umieć Głosem swym pracować, Lecz go nie forsować. (Monika Warzywoda-Rock) Głos i sposób, w jaki mówimy, charakteryzują nas, są nośnikiem informacji o  człowieku, bo oprócz myśli wyrażają także uczucia i emocje. Wpisują się w psychologiczny efekt pierwszego wrażenia. Głos jest jak odcisk palca – niepowtarzalny, wyjątkowy, a słowo, które brzmi pięknie, jest pełne i wyraźne, zwraca uwagę, ułatwia kontakty międzyludzkie, budzi szacunek i podziw. Trzeba jednak 10 zdać sobie sprawę, że piękne mówienie wymaga czasu spędzonego na właściwie dobranych, systematycznych i żmudnych ćwiczeniach. Ładne brzmienie i piękna dykcja to efekt pracy nad całym sobą poprzez przygotowanie ciała aż do wydobycia dźwięku i ukształ- towanie słowa. J. Gajos – podsumowując to, czego nauczył się na samym początku swojej drogi zawodowej – mówi „człowiek musi być całością”1. Przekonał się on bowiem, że nie sposób pracować nad słowem, wcześniej nie przygotowując do tego całego ciała. Po- dejście takie mieści się w obszarze zainteresowań pedagogiki głosu2. Termin ten bowiem odnosi się do nauczania różnych sposobów po- sługiwania się głosem w mowie i śpiewie oraz pracy nad nim. Warto podkreślić, że celem pracy nad głosem i mową nie powinno być tyl- ko wzbogacenie warsztatu aktora w procesie twórczym, lecz także pomoc wszystkim tym, którzy z różnych przyczyn chcą kształtować swój dobry wizerunek dzięki temu, w jaki sposób mówią. Podręcznik pracy głosem… adresowany jest do studentów kie- runków pedagogicznych, nauczycieli, logopedów i adeptów tego zawodu, studentów szkół aktorskich i  kierunków z  zakresu ko- munikacji medialnej, studentów teologii, dziennikarzy, polityków, duchownych i dla wszystkich, którym zależy, by „dobrze wyglądać słowem”3. Układ materiału w niniejszej publikacji wynika z kolejności wykonywania ćwiczeń podczas pracy warsztatowej. Należy zacząć od uświadomienia sobie własnych nawyków dotyczących postawy i poszukiwać sposobów, by się rozluźnić, zrelaksować, a także na- uczyć się skupiania się na sobie i rozpoznawania reakcji własne- go ciała. Kolejnym krokiem jest praca nad oddechem. W związku z tym początkowe rozdziały publikacji to relaksacja, ćwiczenia od- dechowe, masaż i ćwiczenia ogólnoruchowe. W następnej kolejno- ści należy przejść do ćwiczeń narządów artykulacyjnych, ćwiczeń uruchamiających rezonatory i wreszcie poświęcić dużo uwagi sa- mogłoskom, a później spółgłoskom, korzystając z logatomów, by dopiero na samym końcu dojść do tekstów trudnych dykcyjnie. 1 Fragment wypowiedzi Janusza Gajosa z dn. 7 października 2016 r. pod- czas nadania mu tytułu doktora honoris causa w Państwowej Wyższej Szkole Fil- mowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. 2 Termin pedagogika głosu po raz pierwszy w Polsce został użyty jako ty- tuł konferencji w ramach seminarium praktycznego VoicEncounters organizo- wanego przez Instytut im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu (14–24 kwietnia 2016 r.). 3 Por. B. Toczyska, Elementarne ćwiczenia dykcji, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, Gdańsk 2000, s. 5. 11 Publikacja dotyczy aspektu praktycznego pedagogiki głosu. Moim celem było zgromadzenie ćwiczeń – ich opis i prezentacja dzięki zdjęciom – co może uświadomić, na czym polega praca nad głosem i mową oraz zachęcić do jej podjęcia. Schematy i palato- gramy wszystkich głosek, a także labiogramy samogłosek ustnych mają być uzupełnieniem opisu układu narządów artykulacyjnych podczas realizacji poszczególnych głosek, co z kolei może pomóc w uzyskaniu właściwej ich wymowy. W pracy zastosowałam zapis ortograficzny głosek. Jedynie przy opisie każdej z nich oraz w ze- stawieniu różnic między wymową a pisownią ważne było podanie również zapisu fonetycznego. Literaturę przedmiotu stanowią po- zycje, na które powołuję się w publikacji, ale też wiele dodatko- wych, cennych źródeł, dotyczących poruszanej problematyki. Zebrany materiał jest efektem wielu lat mojej praktyki w pro- wadzeniu zajęć grupowych i  indywidualnych z  zakresu emisji głosu. Wiele ćwiczeń ma charakter autorski. Inne to często mo- dyfikowane przeze mnie pomysły, które wyniosłam z warsztatów, w których uczestniczyłam, a jeszcze inne są dosłownie przytoczo- nymi pomysłami znakomitych praktyków. Jak mówi Kurt Vonnegut Jr.: „Bycie nasze tu, na ziemi nie ma kompletnie, absolutnie żadnego sensu, no chyba, że sobie COŚ znajdziemy”4. Ja w pracy nad głosem znalazłam to COŚ. Stało się to dzięki moim znakomitym nauczycielom – Marii Bończyko- wej, Swietłanie Butskiej, Stanisławowi Górce, Magdalenie Kędzior, Aldonie Krasuckiej, Ryszardowi Olesińskiemu – którym w  tym miejscu chciałabym serdecznie podziękować. Dziękuję także wszystkim osobom, z którymi miałam okazję pracować, bo bez nich ta książka nigdy by nie powstała. Szczegól- ne podziękowania składam także Katarzynie Węsierskiej i Joannie Wyszyńskiej, które zawsze wnoszą wiele cennych uwag do moich zajęć i publikacji. Poza tym dziękuję Monice Warzywodzie-Rock, która podarowała mi swój utwór przygotowany na potrzebę na- szych zajęć oraz Pawłowi Matyi za udział w sesji zdjęciowej robio- nej z myślą o tej publikacji. 4 Cytat zaczerpnięty z wystąpienia prof. Michała Staszczaka podczas inau- guracji roku akademickiego 2016/2017 w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. 1. POSTAWA CIAŁA Kształt naszych ciał jest wyrazem graficz- nym tego, co odczuwamy i  co myślimy. Odzwierciedla on naszą przeszłość, po- nieważ stanowimy odlew indywidualnego doświadczenia życiowego. Podstawowa forma ciała i  poszczególne części naszej sylwetki ujawniają wiele z  cech naszej psychiki1. Punktem wyjścia do pracy nad sobą, nad swoim ciałem i głosem jest zwrócenie uwagi na postawę ciała. Chodzi o zastanowienie się przez chwilę, jak wygląda moja sylwetka wtedy, gdy siedzę, stoję czy też idę. Należy zdać sobie sprawę z tego, że trudne sytuacje, których doświadczamy na co dzień, normy zachowań, którym sta- ramy się sprostać i w związku z tym emocje, jakie nam towarzyszą, powodują kurczenie się sylwetki, unoszenie ramion i  chowanie między nimi głowy, a także garbienie się, czyli niekorzystne po- głębianie łuków kręgosłupa. Z czasem postawa odzwierciedlająca nasze najczęstsze stany emocjonalne staje się nawykiem. W kon- sekwencji utrudnia to funkcjonowanie, gdyż ograniczona zostaje swoboda ruchów i  prawidłowa praca poszczególnych narządów. D. Kędzior zauważa: „Tak jak sposób używania każdego urządzenia wpływa na jakość jego funkcjonowania, stan i trwałość; tak samo od tego, jak posługujemy się sami sobą, zależy, czy nasz organizm działa sprawnie i efektywnie, czy psuje się na skutek przeciążania niektórych jego części – organów”2. 1 L. Lidell, S. Thomas, C. Beresford-Cooke, A. Porter, Masaż. Techniki wscho- du i zachodu. Krok po kroku, Oficyna Wydawnicza Delta, Warszawa 2009, s. 14. 2 D. Kędzior, Technika Alexandra, „Gestalt: Kwartalnik Polskiego Stowarzy- szenia Psychologów Praktyków” 1992, 8, s. 23. 14 Na to, jak ważna jest prawidłowa postawa, zwraca uwagę rów- nież F. M. Alexander3. Poniżej na rysunkach przedstawiono naj- częściej przyjmowane pozycje ciała. Pierwsza (rys. 1) to postawa zgarbiona tzw. oklapnięta. Rys. 1. Postawa zgarbiona Źródło: D. Kędzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski Co., Warszawa 1993, s. 12 W pozycji siedzącej garbienie się powoduje ściskanie i kur- czenie się mięśni brzucha. Przepona – największy mięsień odde- chowy – ma przez to utrudnioną pracę. Poza tym w takiej pozycji znacznie wydłużają się mięśnie grzbietu, które z czasem wiotczeją. Przeniesienie zgarbienia również do pozycji stojącej powoduje, że głowa kierowana jest do przodu i w dół. Powoduje to opuszczenie krtani i w efekcie nadmierne forsowanie głosu. Na rys. 2 przedstawiono drugą niewłaściwą pozycję – nad- mierne przeprostowanie się. Zarówno w pozycji siedzącej, jak i stojącej dochodzi do nad- miernego usztywnienia klatki piersiowej i  miednicy, znacznego obciążenia części lędźwiowej kręgosłupa oraz ściśnięcia dolnych partii brzucha. Dodatkowo, pozycji tej często towarzyszy nawyk wciągania brzucha, co jeszcze bardziej utrudnia oddychanie. 3 Frederick Matthias Alexander (1869–1955) – australijski aktor, twórca techniki Alexandra, która uczy lepszego wykorzystania własnych możliwości i dbania o swój organizm. 15 Rys. 2. Postawa nadmiernie przeprostowana Źródło: D. Kędzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski Co., Warszawa 1993, s. 12 Trzecia to postawa prawidłowa (rys. 3) – wyprostowana, ale swobodna. Rys. 3. Postawa prawidłowa Źródło: D. Kędzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski Co., Warszawa 1993, s. 12 16 Postawa ma być taka, by układ poszczególnych części ciała względem siebie sprzyjał właściwemu funkcjonowaniu organizmu. Swobodna sylwetka nie obciąża układu mięśniowego i nerwowe- go. F. M. Alexander zwracał uwagę na relację głowy z szyją i całym kręgosłupem (głowa – szyja – grzbiet). Jeśli głowa jest ustawiona prosto, a szyja jest swobodna wówczas plecy mogą się wydłużać, a stopy stać mocno na ziemi. To gwarantuje swobodę ruchów bez nadmiernego obciążania jakiejkolwiek części ciała4. Ważne, aby siedząc, całe stopy opierać na podłodze. Poza tym postawa nie może być chwiejna (taka będzie, jeśli na krześle usiądziemy za płytko). Praca nad postawą to praca nad sobą, to umiejętność ob- serwowania siebie w sytuacjach dnia codziennego i korygowania błędnych nawyków. Ważne, by nie reagować gwałtownie, natych- miast poprawiając uświadamiane sobie błędy postawy. W technice Alexandra podkreśla się wagę umiejętności samoobserwacji i tego, by powstrzymać się przed natychmiastową reakcją. W pracy nad głosem warto zdać sobie sprawę z tego, w jaki sposób wypracowujemy prawidłowe brzmienie. Pierwsza jest myśl, która dyktuje ciału, jak ma się zachować, a w konsekwencji przyjęcia danej postawy udaje się uzyskać właściwy sposób oddy- chania. Ten ma ogromne znaczenie dla ładnego brzmienia głosu. MYŚL → CIAŁO → ODDECH → GŁOS Rys. 4. Schemat wypracowywania prawidłowego brzmienia głosu Źródło: opracowanie własne Przechodząc do ćwiczeń, których celem jest uświadomienie sobie nawyków dotyczących postawy oraz wypracowanie nowych przyzwyczajeń, trzeba pamiętać, że „swobodna, prosta postawa jest warunkiem niezbędnym dla uzyskania właściwej pozycji krta- ni oraz narządów oddechowych i artykulacyjnych”5. Poniżej zamieszczono dwa ćwiczenia, które można wykorzy- stać, pracując zarówno indywidualnie, jak i z grupą. Ich celem jest 4 D. Kędzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski  Co., Warszawa 1993, s. 12. 5 B. Tarasiewicz, Mówię i śpiewam świadomie. Podręcznik do nauki emisji głosu, Wyd. Universitas, Kraków 2003, s. 117. 17 uświadomienie ćwiczącemu jego postawy wtedy, gdy siedzi i kiedy stoi. Ćwiczenia można wykonać jedno po drugim lub na różnych zajęciach. Tekst należy odczytywać powoli, zwracając uwagę na znaki przestankowe. Ważna jest pauza przed przejściem do kolej- nego punktu i przez cały czas dokładna obserwacja uczestnika za- jęć lub siebie samego w lustrze. Ćwiczenia 1. Pozycja wyjściowa – siedzenie na krześle. Usiądź w wygodnej dla siebie pozycji. Zamknij oczy. W my- ślach odpowiadaj na pytania, które usłyszysz. Nie usztywniaj swojego ciała, pamiętaj, że w  każdej chwili możesz zmienić pozycję. • Jak – teraz, gdy siedzisz – rozkłada się ciężar Twojego cia- ła? Czy równomiernie na obydwie strony czy z większą siłą opadasz na jedną z nich? • Pomyśl chwilę o swojej postawie. Czy siedzisz wyprostowa- ny? Czy nie jest to przesadne prostowanie się? A może masz tendencję do garbienia się, kulenia się w sobie? • Zwróć uwagę na oddech. Czy oddychasz swobodnie? Jak głęboki jest twój wdech? Niczego nie rób, nie chodzi o to, by go pogłębiać. Tylko sprawdź, jaki jest twój naturalny spo- sób oddychania w pozycji siedzącej. • Co dzieje się z twoim brzuchem? Jak zachowuje się teraz? Spróbuj też przypomnieć sobie sytuacje, gdy mówisz nieza- leżnie od tego, czy jest to na siedząco czy na stojąco. Czy nie masz wówczas tendencji do wciągania brzucha? A może zda- rza ci się go nadmiernie wypychać? Tylko o tym pomyśl i ob- serwuj, co teraz się z nim dzieje, co czujesz. Oddychaj swo- bodnie, puść mięśnie brzucha, nie zaciskaj, nie napinaj ich. • A teraz pomyśl o głowie. Jak ją ustawiasz? Zastanów się, czy nie masz tendencji do pochylania jej lub do wysuwania do przodu lub unoszenia brody i tym samym odchylania głowy do tyłu. • Zwróć uwagę na swoją szczękę i żuchwę. Czy górne zęby swobodnie nachodzą na dolne? Ważne, aby ich nie zaci- skać. Zęby to jedna z bram6 często zamykających nasz głos. 6 Trzy bramy zamykające głos – zaciśniętych zębów, gardła i  napiętych ramion, za: A. Krasucka, O sposobach trenowania głosu. Z moich doświadczeń, 18 By swobodnie prowadzić dźwięk i mieć piękną dykcję, ta brama musi być otwarta. • A teraz sprawdź, czy masz rozluźnioną szyję, czy bez pro- blemu możesz przełknąć ślinę? Swobodna szyja to otwarte gardło. Gardło to kolejna brama blokująca głos – ważne, żeby nie była zamknięta. • Zwróć teraz uwagę na swoje ramiona? Czy opadają swo- bodnie? Czy trzymasz je i czujesz wkładany w to wysiłek? Czy odczuwasz napięcie w pasie barkowym? A może uno- sisz je do góry, a głowa chowa się między ramionami? Unieś lekko ramiona do góry i opuść, by sprawdzić, czy odczu- wasz jakąś różnicę. Niech ramiona opadają swobodnie, nie trzymaj ich uniesionych. W pasie barkowym i tak kumuluje się większość napięć. • Zwróć jeszcze uwagę na swoje dłonie. Czy są otwarte, roz- luźnione? Pomyśl przez chwilę, czy nie masz tendencji do zaciskania ich czasem w pięści. Potrafisz przywołać sytu- acje, kiedy tak się dzieje? • I wróć do myśli o oddechu. Czy jest spokojny, wyrównany? Czy jest ci wygodnie? • A teraz – w swoim tempie – weź wdech nosem i zrób wy- dech ustami. Powtórz to trzykrotnie. Postaraj się jednak, by kolejny wdech był nieco głębszy od poprzedniego. Odpocz- nij (tu zrób pauzę, odczekaj około 15 sekund). • Na koniec poprzeciągaj się, spróbuj ziewnąć, otwórz oczy. A teraz przejdź do pozycji stojącej. 2. Pozycja wyjściowa – stanie. Do tego ćwiczenia także możesz zamknąć oczy. Pozwoli ci to lepiej skoncentrować się na swoich odczuciach. • Stań w lekkim rozkroku tak, aby stopy były rozstawione na szerokość bioder. Ustaw je równolegle do siebie. Ręce swo- bodnie opadają wzdłuż ciała. Wyobraź sobie, że jesteś du- żym drzewem, że z twoich stóp wyrastają korzenie. „Wro- śnij” w ziemię, ale postaraj się, aby uczucie zakorzenienia nie spowodowało nadmiernego napięcia w okolicach kolan i ud. Możesz – jeśli chcesz – lekko zgiąć nogi w kolanach. Zwróć uwagę, by być wyprostowanym, ale nie przeprosto- wanym. Oddychaj swobodnie. [w:] M. Przybysz-Piwko, (red.), Emisja głosu nauczyciela. Wybrane zagadnienia, Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa 2006, s. 61–71. 19 • Ustaw głowę prosto – ważne, by nie przechylała się na żad- ną stronę ani za bardzo do przodu, ani do tyłu. Wyobraź sobie, że twoja głowa to okrągła lampa zawieszona na dłu- gim sznurze pod sufitem. Znajdź to właściwe jej ustawienie. • Spróbuj – oczyma wyobraźni – zobaczyć swój kręgosłup, poszczególne jego kręgi. Wyobraź sobie, że przestrzenie po- między kręgami nieco się powiększają, a tym samym ty ro- śniesz. Zobacz, jak twój kręgosłup wydłuża się. Pamiętaj, by niczego nie robić, tylko o tym pomyśl. Cały czas oddychaj swobodnie, we własnym tempie. • Opuść luźno ramiona, nie trzymaj ich kurczowo. Wypro- stowane ręce mają swobodnie zwieszać się wzdłuż ciała. • Na koniec pomyśl o całej swojej postawie. Powiedz sobie w myślach – stoję twardo na ziemi, a moje ciało wydłuża się. Jestem rozluźniony i swobodny. Oddychaj (tu zrób pau- zę, odczekaj około 15 sekund). • Otwórz oczy, przeciągnij się7. 7 Ćwiczenie przygotowane na podstawie: M. Bończykowa, Ćwiczenia po- mocne w pracy nad głosem, [w:] M. Przybysz-Piwko (red.), Emisja głosu nauczy- ciela…, s. 87. 2. RELAKSACJA Badając swoje ciało, doszłam do wniosku, że na początku rozgrzewki powinnam je wyciszyć. Jednak nie tylko ciało ma się oczyścić z niepotrzebnych napięć, ale także umysł. Spokój i koncentracja są kluczem do sukcesu. Rozpoczynając zajęcia, należy odrzucić wszelkie zmartwienia i w 100 poświęcić się zadaniu. Po dokładnym „zanurzeniu się” w organizmie możemy przejść do prawdziwego rozgrzania1. Celem relaksacji jest pozbywanie się napięć, wyciszenie się, ale też takie skupienie się na sobie, na reakcjach własnego organi- zmu, by nie myśleć o niczym innym – o tym, co dzieje się za drzwiami, o tym, co mam do zrobienia, a co mi się nie udało etc. Cała sztuka polega zatem na tym, by uwolnić z napięcia nie tylko mięśnie, lecz także umysł. A. Siedlecki trafnie podsumo- wuje – „gdy mięśnie są napięte, jesteś zablokowany; ciało, będąc w  stanie napięcia blokuje mózg i  nie pozwala swobodnie my- śleć. Spróbuj mnożyć lub dodawać liczby w stanie mięśniowego 1 T. Rodowicz, M. Jabłońska, E. Toneva, A. Bartczak, A. Biedrzycki, Trening fizyczny aktora. Od działań indywidualnych do zespołu, Wyd. Biblioteki Państwo- wej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. L. Schillera w Łodzi, Chorea, Instytut Muzyki i Tańca, Łódź 2015, s. 37. 22 napięcia i  w  stanie odprężenia, a  zauważysz dużą różnicę”2. K. Linklater z kolei dodaje – „napięcia nagromadzone przez całe życie, jak również mechanizmy obronne, zahamowania oraz ne- gatywne reakcje na bodźce płynące z otoczenia często zmniej- szają efektywność naturalnego głosu do tego stopnia, że zostaje zaburzona zdolność komunikacji”3. Tu trzeba jednak podkreślić, że bycie zrelaksowanym, rozluźnionym to nie bycie leniwym, nieskupionym, sennym. J. Grotowski uważa, że „proces życia to następowanie po sobie napięcia i rozluźnienia. Chodzi więc nie tylko o to, by napinać się i rozluźniać, lecz żeby odnaleźć ową rzekę, ów nurt, w którym to, co potrzebne jest napięte, a to co niepotrzebne jest rozluźnione”4. Relaksowanie się w pozycji leżącej, słuchanie muzyki i ewen- tualnie formułowanie samodzielnie w  myślach poleceń wymaga wyjątkowych umiejętności koncentracji i samodyscypliny. Często lepszym sposobem jest posłuchanie tekstu mówionego lub czyta- nego przez kogoś innego. Poniżej zamieszczono przykładowe dwa teksty do relaksacji. Należy czytać je powoli, ze zrozumieniem i za- angażowaniem, pamiętając o pauzach i koniecznie obserwując za- chowania osoby ćwiczącej. Ćwiczenia Pozycja wyjściowa – leżenie na plecach, ręce wzdłuż ciała, nogi proste swobodne, oczy zamknięte (fot. 1). 1. Skupienie uwagi na sobie, na oddechu, na eliminowaniu napięć Połóż się wygodnie. Zamknij oczy. Wyprostuj nogi, ręce ułóż wzdłuż ciała. Skup się na sobie. Pomyśl – jest mi wygodnie, czuję się bezpiecznie, oddycham swobodnie. Nic nie rób, tyl- ko zwróć uwagę na swój oddech. Prawdopodobnie teraz, gdy leżysz, Twój oddech się uspokaja, wyrównuje. 2 A. Siedlecki, Być aktorem. Podstawy techniki aktorskiej. Teatr, film, telewi- zja, radio, Wyd. Oświatowe FOSZE, Rzeszów 2010, s. 243. 3 K. Linklater, Uwolnij swój głos – tworzenie obrazów w pracy nad głosem i  mową, Wyd. Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie, Kraków 2013. 4 T. Richards, Pracując z Grotowskim nad działaniami fizycznymi, Wyd. Ho- mini, Kraków 2003, s. 134.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podręcznik pracy głosem. Ćwiczenia i wskazówki dla osób występujących publicznie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: