Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
09583 023267 15013649 na godz. na dobę w sumie
Podstawy odmowy uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia arbitrażowego według Konwencji nowojorskiej - ebook/pdf
Podstawy odmowy uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia arbitrażowego według Konwencji nowojorskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 408
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-359-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsza publikacja stanowi pierwsze w polskim piśmiennictwie monograficzne opracowanie art. V Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 10.6.1958 r. (Konwencji nowojorskiej), podstawowego aktu prawnego z dziedziny międzynarodowego arbitrażu handlowego. Przepis ten jest najistotniejszym elementem Konwencji nowojorskiej z uwagi na zawarty w nim zamknięty katalog podstaw odmowy uznania i wykonania wyroku sądu polubownego wydanego za granicą. Z uwagi na to, że stronami Konwencji nowojorskiej, obok Rzeczypospolitej Polskiej, jest obecnie niemal 160 państw, instrument ten ma kluczowe znaczenie dla postępowań delibacyjnych toczących się na całym świecie, w tym również w Polsce.

W monografii:

Publikacja stanowi zaktualizowaną wersję rozprawy doktorskiej obronionej przez autora z wyróżnieniem w maju 2018 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Uwzględnia ona bardzo bogaty dorobek doktryny i judykatury polskiej oraz międzynarodowej.

Monografia skierowana jest do osób zainteresowanych problematyką międzynarodowego arbitrażu handlowego, w szczególności kwestią zagadnienia uznawania i wykonywania zapadłych za granicą orzeczeń sądów polubownych. Jej potencjalnymi adresatami są więc zarówno pełnomocnicy profesjonalni występujący w postępowaniach delibacyjnych (adwokaci i radcowie prawni), sędziowie rozstrzygający w omawianych sprawach, arbitrzy, pracownicy stałych sądów polubownych oraz przedstawiciele nauki zajmujący się szeroko pojętą problematyką arbitrażu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Zagadnienia wstępne § 1. Uwagi ogólne Przed przejściem do omówienia każdej z podstaw odmowy uznania i wy- konania zagranicznego orzeczenia arbitrażowego zawartych w art. V Konwen- cji z osobna, konieczne jest ogólne osadzenie ich w kontekście, w jakim są one stosowane. Dla zrozumienia ich roli i funkcji w systemie nadawania exequatur zasadne będzie więc najpierw krótkie scharakteryzowanie na tle polskiego sys- temu prawnego sposobu, w jaki orzeczenie arbitrażowe uzyskuje skuteczność i wykonalność, a także tego, co decyduje o jego zagranicznym albo krajowym charakterze. Następnie przydatne będzie scharakteryzowanie Konwencji jako najistotniejszego aktu prawnego regulującego problematykę stwierdzania wy- konalnościtakich rozstrzygnięć. Z uwagi na ramy pracy obie te kwestie będą opisane syntetycznie, jedynie w takim zakresie, w którym jest to konieczne ze względu na jej przedmiot. Pominięte zaś zostaną w szczególności rozważa- nia dotyczące natury i funkcji arbitrażu jako alternatywy dla rozstrzygnięcia sporu stron przez sąd powszechny. § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia arbitrażowego I. Charakter i skuteczność orzeczenia arbitrażowego Orzeczenie arbitrażowe mające charakter merytoryczny (a więc inne niż dotyczące kwestii stricte procesowej) w sposób wiążący kończy spór stron pod- dany pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego. 1 Rozdział I. Zagadnienia wstępne W doktrynie wskazuje się, że przeważająca część orzeczeń arbitrażowych wykonywana jest dobrowolnie1. Konstatację taką wspiera przeprowadzone stosunkowo niedawno międzynarodowe badanie w przedmiocie nadawania exequatur orzeczeniom wydawanym w arbitrażu międzynarodowym. Według jego wyników aż 84 respondentów (prawników wewnętrznych przedsię- biorstw międzynarodowych) wskazało, że ponad 3/4 takich rozstrzygnięć wy- konywanych jest dobrowolnie2. Przyczyną takiego zachowania ma być m.in. chęć utrzymania dalszych kontaktów biznesowych między stronami3, unik- nięcia swoistego ostracyzmu (wykluczenia ze stosunków handlowych) w da- nym środowisku biznesowym4, lub – w niektórych szczególnych przypadkach – uniknięcia innych negatywnych konsekwencji, takich jak utrata dostępu do zewnętrznych źródeł finansowania5. Wskazuje się również, że istotnym mo- tywatorem są w tym kontekście inne czynniki pozytywne, takie jak ogólne zadowolenie z orzeczenia wydanego przez wybranych przez strony arbitrów w sprawnie przeprowadzonym postępowaniu oraz negatywne, jak groźba przymusowego jego wykonania6. 1 Tak m.in. N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.02; H. Kronke, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards: A Global Com- mentary on the New York Convention, Alphen aan den Rijn 2010, s. 13; G. Born, International..., s. 2900. 2 Queen Mary University of London School of International Arbtiration, 2008 International Arbitration Study..., s. 8. 3 Por. N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.08. 4 Ibidem, Nb 11.09; G. Born, International..., s. 2901; J.D.M. Lew, L. Mistelis. S. Kröll, Compa- rative International Commercial Arbitration, Haga 2003, s. 689. Wszyscy cytowani autorzy jako przykład wskazują treść regulaminu arbitrażowego Międzynarodowego Stowarzyszenia Handlu Ziarnem i Paszą (ang. The Grain And Feed Trade Association – GAFTA), który pozwala na uprzy- stępnienie członkom tego Stowarzyszenia informacji o tym, że strona postępowania toczącego się według tego regulaminu nie wykonała orzeczenia arbitrażowego wydanego przez sąd arbitrażowy działający przy GAFTA. 5 N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.10; G. Born, International..., s. 2901. Au- torzy ci wskazują na obawy państw-stron postępowań arbitrażowych toczących się według regu- laminu Międzynarodowego Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ang. International Center for the Settlement of Investment Disputes – ICSID), jednej z organizacji działających w ra- mach Grupy Banku Światowego, że niewykonanie przez nie zapadłego przeciw nim w takim po- stępowaniu orzeczenia arbitrażowego może negatywnie wpływać na możliwość uzyskania przez nie finansowania od Banku Światowego. Oczywiście, orzeczenie arbitrażowe zapadłe w takim po- stępowaniu wykonywane jest nie na podstawie Konwencji, a na zasadach szczególnych, zgodnie z Konwencją waszyngtońską z 18.3.1965 r. o rozstrzyganiu sporów inwestycyjnych między pań- stwami a obywatelami innych państw, która weszła w życie 14.10.1966 r. 6 Por. G. Born, International..., s. 2901; co do tego drugiego czynnika por. także J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 688. 2 § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia... Jednakże w pewnych przypadkach strona przegrywająca nie ma zamiaru podporządkowywać się treści wydanego orzeczenia arbitrażowego, a w szcze- gólności dobrowolnie go wykonywać. Taka tendencja narasta od dłuższego czasu, w szczególności silna jest zaś w przypadku postępowań, w których takie zachowanie nie może być piętnowane przez ostracyzm środowiskowy, a więc między podmiotami z różnych branż lub różnych państw7. Taki trend można także zaobserwować w Polsce – według niedawnego badania przeprowadzo- nego wśród polskich przedsiębiorców i ich pełnomocników z zewnętrznych kancelarii prawnych jedynie 28 respondentów wskazało, że dobrowolne wy- konanie orzeczenia arbitrażowego następowało we wszystkich lub w większo- ści spraw, w których brali oni udział. Dodatkowe 20 ankietowanych wska- zało, że taka sytuacja miała miejsce mniej więcej w połowie przypadków, zaś aż 37 uczestników badania stwierdziło, że albo w ogóle się ona nie zdarzyła, albo miała miejsce w mniejszości spraw8. Powstaje pytanie, w jaki sposób zapa- dłemu orzeczeniu arbitrażowemu może w takich sytuacjach być przydana moc wiążąca, taka jak w przypadku orzeczenia sądu państwowego, w szczególności, jak można zapewnić mu status tytułu egzekucyjnego lub wykonawczego, który może zostać przymusowo wykonany przeciwko stronie przegranej. Z uwagi na to, że arbitrzy są „prywatnymi sędziami”, skutki wydanego przez nich orzeczenia każdorazowo zależą od prawa procesowego konkretnego państwa – co do zasady – tego, w którym zostało ono wydane9. Prawo to będzie 7 H. Kronke słusznie w tym zakresie wskazuje, że jeszcze stosunkowo niedawno to właśnie pre- sja niewielkiego środowiska biznesowego, w którym działały obie strony postępowania arbitrażo- wego, działała na nie dyscyplinująco. Przegrany wiedział, że jeżeli nie wykona zapadłego wyroku, może ryzykować niemożność lub znaczne utrudnienie dalszego prowadzenia działalności gospo- darczej (H. Kronke, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 13). Postępująca globali- zacja i związane z tym umiędzynarodowienie handlu międzynarodowego osłabiło tę presję (poza wyspecjalizowanymi dziedzinami handlu – por. cytowany wyżej regulamin arbitrażowy GAFTA). 8 Por. przeprowadzone na przełomie 2015 i 2016 r. przez zespół z Akademii Leona Koźmiń- skiego, Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach oraz kancelarii prawnej Kocur i Wspólnicy Sp. k. badanie pt. Arbitraż handlowy w praktyce. Doświadczenia największych firm działających na polskim rynku, s. 11 (wyniki badania wraz z metodologią jego przeprowadzenia: http://kocur- partners.com/wp-content/uploads/2016/06/Badanie-Arbitrazu-2016-pl.pdf). Należy wskazać przy tym, że różne wyniki osiągnięte przez autorów tego badania oraz tych, którzy przygotowali cytowane wyżej studium Queen Mary University of London tłumaczy za- pewne nie tylko to, że przeprowadzono je w odstępie kilku lat. W obu przypadkach różne były bowiem grupy respondentów, do których adresowane było badanie (międzynarodowi a polscy użytkownicy arbitrażu), jak i przedmiot badania (międzynarodowy arbitraż handlowy a arbitraż w ogólności), wreszcie jego skala (liczba osób ankietowanych), znacznie mniejsza w przypadku drugiej z omawianych ankiet. 9 Por. E. Gaillard, J. Savage (red.), Fouchard..., s. 885. 3 Rozdział I. Zagadnienia wstępne w niniejszej pracy określane mianem legis arbitri lub prawa państwa wydania orzeczenia arbitrażowego10. W większości systemów prawnych dla uzyskania pełni skuteczności i wykonalności orzeczenie arbitrażowe musi zostać uznane lub musi zostać stwierdzona jego wykonalność11. Sporne jest przy tym, jakie skutki orzeczenie arbitrażowe wywiera jeszcze przed takim formalnym nadaniem mu exequatur. Autorzy anglosascy wska- zują, że wiąże ono strony w tym rozumieniu, że może kreować obowiązek jego wykonania (jak się wydaje – zbliżony do zobowiązania prawa material- nego w rozumieniu systemów prawa kontynentalnego)12. Strony będą miały więc według tego podejścia obowiązek dobrowolnego podporządkowania się takiemu rozstrzygnięciu (jego treści, w szczególności nakazowi określonego zachowania, zawartemu w jego części dyspozytywnej). Będzie tak zwłaszcza, jeżeli – jak to często ma miejsce – oprócz zawarcia stosownej umowy o arbi- traż, na podstawie której zostało ono wydane, strony zaciągnęły odrębne zobo- wiązanie w tym przedmiocie. Może to nastąpić chociażby na mocy wskazania 10 Prawo to z uwagi na dominującą obecnie w prawodawstwach różnych państw rolę teorii terytorialnej arbitrażu będzie zazwyczaj tożsame z legis loci arbitri¸ tj. z prawem miejsca, w którym toczył się arbitraż i wydane zostało kończące go orzeczenie arbitrażowe. Nie zawsze jednak tak będzie. W państwach, których prawo oparte jest na tzw. teorii procesowej wydania orzeczenia arbitrażowego, dopuszczalna będzie bowiem sytuacja, w której lex arbitri będzie prawem państwa innego, niż lex loci arbitri. Rozróżnienie między lex arbitri a lex loci arbitri zostało przyjęte w ślad za W. Parkiem czyniącym implicite taką dystynkcję w jednym ze swoich artykułów (W. Park, The Lex Loci Arbitri and International Commercial Arbitration, Int. Comp. Law. Quart. 1983, Nr 1, t. 32, s. 23). Co do teorii terytorialnej i procesowej por. rozdział I § 2 pkt 2 niżej. 11 W niektórych państwach dla samego uznania orzeczenia arbitrażowego (zarówno kra- jowego, jak i zagranicznego) nie będzie konieczne wszczynanie osobnego postępowania deliba- cyjnego. Rozstrzygnięcia te z mocy stosownych przepisów będą traktowane zasadniczo bez ko- nieczności nadania im exequatur jako ostateczne i wiążące między stronami. Por. w tym zakresie chociażby § 1055 niemieckiego ZPO, na mocy którego orzeczenie arbitrażowe wywiera między stronami skutki prawomocnego wyroku sądowego. Przepis ten zasadniczo odbiega od brzmienia art. 35 ustawy modelowej, który w tym zakresie każdorazowo wymaga uznania w postępowaniu przed sądem powszechnym [tak F. von Schlabrendorff; A. Ses, Chapter VI: Making of the Award and Termination of the Proceedings, § 1055 – Effect of Arbitral Award, w: K.-H. Böckstiegel, S. Kröll, et al. (red.), Arbitration in Germany: The Model Law in Practice (Second Edition), Alphen aan den Rijn 2015, s. 349]. Niemiecka nauka prawa przyjmuje rozciągnięcie takiego efektu także na zagraniczne orzeczenia arbitrażowe, które wedle prawa dla nich właściwego stały się już wią- żące. Zgodnie jednak z § 1060 ust. 1 ZPO, wykonanie (stwierdzenie wykonalności) krajowego wy- roku arbitrażowego wymaga już nadania mu przez sąd exequatur w odrębnym postępowaniu (to samo dotyczy zresztą zagranicznego orzeczenia arbitrażowego – por. § 1061 ust. 1 w zw. z § 1060 ust. 1 ZPO). 12 W ten sposób chociażby N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.01; G. Born, International..., s. 2899–2900; J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 689. 4 § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia... regulaminu arbitrażowego znajdującego zastosowanie w danym przypadku, który to regulamin w swojej treści zawiera stosowne postanowienie w tym za- kresie13. Istnienie podobnego obowiązku stron już na tym etapie przyjmuje się w niektórych kontynentalnych porządkach prawnych, w tym w prawie nie- mieckim, francuskim oraz holenderskim. We wszystkich tych porządkach prawnych istnieją jednak przepisy przyznające orzeczeniom arbitrażowym efekt rei iudicatae niezależnie od przeprowadzenia co do nich postępowania delibacyjnego14. Skutek ten ma więc charakter procesowy, nie zaś obligacyjny, a ku temu drugiemu wydają się skłaniać autorzy anglosascy. W doktrynie polskiej akcentuje się natomiast raczej ograniczony skutek procesowy w postaci mocy wiążącej takiego rozstrzygnięcia, która rozciąga się jedynie na jego strony (a contrario – nie na sądy powszechne i inne organy)15. Pojawiają się jednakże koncepcje, zgodnie z którymi orzeczenie arbitrażowe jeszcze przed uznaniem wiąże nie tylko strony, ale także sądy i inne organy państwowe16. Wyrażany jest również pogląd, w myśl którego wyrok sądu polu- bownego wydany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jeszcze przed nada- niem mu exequatur wywołuje „skutek zobowiązaniowy”, tj. rodzi między stro- nami prawne zobowiązanie – jak się wydaje prawa materialnego – do jego wykonania17. Z żadnym z dwóch przytoczonych wyżej stanowisk mniejszo- ściowych nie można się zgodzić i podzielić należy w tym zakresie zapatrywanie większości autorów i sądów o ograniczonym skutku procesowym orzeczenia arbitrażowego przed jego uznaniem18. 13 Por. chociażby G. Born, International..., s. 2899–2900. 14 Ibidem, s. 3764–3765. 15 W ten sposób T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 337–338. 16 Por. M. Tomaszewski, Skutki..., w: J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea..., s. 1927 (przypis 47). 17 M. Łaszczuk, J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 763–764. 18 Przedstawienie stanowiska własnego w tym zakresie przekraczałoby ramy niniejszej pracy. Jedynie tytułem jego skrótowego zarysowania wskazać należy, że przytoczonego wyżej poglądu M. Tomaszewskiego, że orzeczenie arbitrażowe jeszcze przed jego uznaniem wiąże także sądy i inne organy państwowe, nie sposób podzielić, ponieważ jest on sprzeczny z brzmieniem art. 1212 § 1 KPC. Stanowisko to opiera się na założeniu, że wyrok sądu polubownego posiada moc wiążącą w rozumieniu art. 365 § 1 KPC mimo braku jego uznania. Co do poglądu M. Łaszczuka i J. Szpary o rzekomym skutku zobowiązaniowym orzeczenia arbitrażowego jeszcze przed jego uznaniem i wykonaniem – nie ma on podstaw z uwagi na to, że zapis na sąd polubowny jest umową pro- cesową i nie kreuje zasadniczo skutków materialnoprawnych. Obszerniejszej krytyce pogląd ten poddał A. Zielony (A. Zielony, Istota prawna wyroku sądu polubownego, PPC 2011, Nr 1, s. 73–74 i n.), przedstawiając jednocześnie wyczerpujące podsumowanie skutków wyroku sądu polubow- nego według polskiego prawa. 5 Rozdział I. Zagadnienia wstępne II. Uznanie i wykonanie orzeczenia arbitrażowego jako sposób zapewnienia mu skuteczności i wykonalności Jak wskazano wyżej, zasadniczo w większości systemów prawnych, w tym w prawie polskim (por. art. 1212 § 1 KPC)19, orzeczenie arbitrażowe, aby uzy- skać przymiot skuteczności i wykonalności, musi zostać uznane i wykonane. Przez stwierdzenie wykonalności rozumie się zazwyczaj umożliwienie przy- musowego urzeczywistnienia skutków zdatnego do tego orzeczenia arbitra- żowego na terytorium danego państwa20. Uznaniem, określanym zamiennie również mianem nadania exequatur21, jest z kolei zapewnienie mu wszelkich innych skutków na terytorium państwa, w którym dochodzi się praw z orze- czenia22. Celem uznania jest przy tym zwykle to, by orzeczenie wywierało mię- dzy stronami skutek rei iudicatae i uniemożliwiało ponowne poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie sądu powszechnego lub polubownego23. Podobnie uzna- 19 Por. m.in. Ł. Błaszczak, M. Ludwik, Sądownictwo..., s. 197–199; T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 337–338; M. Łaszczuk, J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 762 (cytowani autorzy różnią się jednak – jak już wskazano – co do tego, czy i jakie skutki wywiera wyrok sądu polubownego przed jego uznaniem albo stwierdzeniem wykonalności). 20 W prawie polskim por. art. 1214 § 2 KPC, zgodnie z którym stwierdzeniu wykonalno- ści podlegają wyroki sądów polubownych, które nadają się do wykonania w drodze egzekucji. W doktrynie zagranicznej por. chociażby N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.22; J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 690–691. Cytowani autorzy, opisując pojęcie enforcement, co można rozumieć jako „wykonanie” lub „stwierdzenie wykonalności”, rozumieją je przy tym szeroko i kwalifikują w jego zakresie także podjęcie właściwych środków egzekucyjnych (zajęcie środków na rachunkach bankowych albo jego ruchomości i nieruchomości). 21 Tak J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 690; Ch. Liebscher, w: R. Wolff (red.), New York..., s. 5. 22 W ten sposób na tle Konwencji D. Otto, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 149–150. Tak zasadniczo również J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 690. Autorzy ci wskazują na to, że uznanie polega na przyjęciu przez sąd delibacyjny do wiadomości faktu to- czenia się co do danej sprawy postępowania arbitrażowego i uwzględnienia w krajowym systemie prawnym skutków kończącego go rozstrzygnięcia. 23 N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.20. W doktrynie zagranicznej wskazuje się także, że strona może dochodzić samego uznania orzeczenia arbitrażowego, które nadaje się do wykonania w drodze egzekucji z powodów podatkowych albo finansowych (księgowych) – gdy chce zasadniczo potwierdzenia istnienia zasądzonego roszczenia, a nie zamierza przymusowo go wykonywać (tak J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 690–691). Jako przykłady orzeczeń nadających się zaś jedynie do uznania, nie zaś do wykonania, podaje się te ustalające istnienie lub nieistnienie prawa lub stosunku prawnego, lub też orzeczenia wstępne (co do istoty dochodzonego roszczenia, bez orzeczenia jego należnej wysokości) – tak D. Otto, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 150. 6 § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia... nie i wykonanie (stwierdzenie wykonalności) orzeczenia arbitrażowego (ści- ślej: wyroku sądu polubownego) rozumiane są w prawie polskim24. Sporny bywa zakres obu pojęć i ich wzajemny stosunek. Podczas gdy w doktrynie zagranicznej przyjmuje się, że stwierdzenie wykonalności orze- czenia arbitrażowego zakłada również jego uznanie25, w polskiej doktrynie przyjęła się koncepcja ściśle rozgraniczająca obie czynności26. Nie ma rów- nież zgody, czy uznanie zagranicznego orzeczenia arbitrażowego prowadzi do rozciągnięcia skutków wywieranych przez nie zgodnie z prawem proce- sowym państwa wydania (Wirkungserstreckung), czy też zrównania ich zgod- nie z podobnym orzeczeniem arbitrażowym wydanym wedle prawa krajowego (Gleichstellung)27. Niezależnie od tego rodzaju sporów, w niniejszej pracy – 24 Tak wprost B. Kordasiewicz, W. Sadowski, Postępowanie w sprawach o uznanie i stwier- dzenie wykonalności orzeczeń sądów polubownych w Polsce. Uwagi na tle nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, KPP 2007, Nr 2, s. 537–538. 25 Por. J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 690. Autorzy ci jasno jednak wska- zują, że o ile raczej niemożliwe przy takim ujęciu jest wykonanie orzeczenia arbitrażowego bez jego uznania, o tyle jak najbardziej dopuszczalna jest sytuacja przeciwna (tj. uznanie bez wyko- nania). Przydatnego podsumowania stanowisk doktryny zagranicznej w omawianej kwestii doko- nują także T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 351. 26 Przyjmuje się więc, że orzeczenie arbitrażowe (wyrok sądu polubownego) podlega uznaniu, jeżeli nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. W przeciwnym razie należy stwierdzić jego wykonalność. Tym samym orzeczenie zdatne do wykonania w drodze egzekucji nie może zostać uznane, nawet jeżeli wnioskodawca chce osiągnąć jedynie efekt potwierdzenia istnienia stwierdzonej nim a przysługującej wnioskodawcy wobec przeciwnika wniosku wierzytelności. Tak m.in. Ł. Błaszczak, M. Ludwik, Sądownictwo..., s. 291–292; T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 351; M. Łaszczuk, J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 762. 27 Zwolennikiem teori Wirkungserstreckung jest chociażby K. Weitz (por. K. Weitz, Pojęcie uznania orzeczenia zagranicznego, PS 1998, Nr 7–8, s. 52 i n.). Uwagi zawarte w cytowanym ar- tykule K. Weitza dotyczą wprawdzie zasadniczo zagranicznych orzeczeń sądów powszechnych, ale nie ma jednak przeszkód, by odnosić je mutatis mutandis do zagranicznych orzeczeń arbitra- żowych; odmiennie (choć niesłusznie) M. Olechowski, Prawo właściwe do oceny skutków uzna- wanego międzynarodowego wyroku arbitrażowego, w: M. Pazdan, S. Sołtysiński, T. Wardyński, S. Włodyka, J. Okolski, A. Całus (red.), Księga Pamiątkowa 60-lecia Sądu Arbitrażowego przy Kra- jowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, Warszawa 2010, s. 578–579). Teorii Gleichstellung wydaje się natomiast hołdować m.in. W. Popiołek (por. W. Popiołek, w: J. Gudowski, K. Weitz (red.), Au- rea..., s. 1803. Świadczą o tym czynione przez tego autora implicite uwagi o tym, że „skutki, jakie polski system »nadaje« orzeczeniu w wyniku uznania (stwierdzenia wykonalności) wywodzą się z prawa polskiego, a nie z prawa państwa wydania”. Stanowisko w omawianym zakresie zajmuje również Ł. Błaszczak, który opowiada się przeciwko teorii Wirkungserstreckung (Ł. Błaszczak, Wy- rok sądu polubownego w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010, s. 360). Por. także stanowi- sko M. Olechowskiego, który wskazuje, że w jego ocenie prawem właściwym dla określenia skut- ków uznawanego zagranicznego orzeczenia arbitrażowego jest prawo miejsca jego wykonania (tak M. Olechowski, w: M. Pazdan, S. Sołtysiński, T. Wardyński, S. Włodyka, J. Okolski, A. Całus (red.), 7 Rozdział I. Zagadnienia wstępne o ile nie zostanie zastrzeżone inaczej – celem uproszczenia jej języka mianem wykonania lub stwierdzenia wykonalności orzeczenia arbitrażowego, tak jak wskazano wyżej, określane będzie zbiorczo jego uznanie i wykonanie (a do- kładniej: stwierdzenie jego wykonalności). Zamiennie z tak określonym po- jęciem wykonania obejmującym również uznanie orzeczenia arbitrażowego używane także będzie określenie nadanie exequatur. Uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczenia arbitrażowego następuje najczęściej w szczególnym postępowaniu sądowym, którego przedmiotem jest zbadanie, czy przedmiotowe rozstrzygnięcie spełnia kryteria określone przez prawo państwa jego wykonania. Postępowanie to z uwagi na jego doniosłość (umożliwienie orzeczeniu arbitrażowemu wywarcia skutków prawnych i przy- danie mu przymiotu wykonalności) określane jest mianem jednego z ważniej- szych lub nawet najważniejszych etapów lub aspektów całego postępowania arbitrażowego28. Omawiane postępowanie należy przy tym postrzegać nie tylko jako sposób na zapewnienie orzeczeniu arbitrażowemu skuteczności i wykonalności. Jest to także jedna (obok postępowania w przedmiocie uchylenia orzeczenia arbi- trażowego) z form kontroli następczej sprawowanej przez sądy państwa wy- konania nad sądami arbitrażowymi w granicach prawnie określonych29. Przyj- muje się nawet, że to, iż kontrola taka jest dokonywana przez sąd państwowy zasadniczo dopiero na tym etapie, stanowi wyraz proarbitrażowego podejścia państw przewidujących takie rozwiązanie, i jest konsekwencją tego, że państwa te ograniczają znacząco interwencję sądów powszechnych w toku postępowa- nia arbitrażowego do niezbędnego minimum30. Księga..., s. 573 i n. (w szczególności s. 582). Problematyka charakteru uznania (wykonania) zagra- nicznego orzeczenia arbitrażowego jest tu jedynie sygnalizowana, ponieważ dalsze uwagi na temat modelu, według jakiego ma ono następować, wykraczałyby poza zakres niniejszej pracy. 28 Tak B. Kordasiewicz, W. Sadowski, Postępowanie..., s. 527; T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 349. O ile zgodzić się należy z tymi autorami co do bardzo istotnego znaczenia omawianego postępowania, o tyle wątpliwości budzi jego kwalifikacja (określanego wszak wraz z postępowa- niem ze skargi o uchylenie orzeczenia arbitrażowego mianem „postarbitrażowego”) jako etapu postępowania arbitrażowego. 29 W ten sposób chociażby E. Gaillard, J. Savage (red.), Fouchard..., s. 885; w doktrynie polskiej tak Ł. Błaszczak, M. Ludwik, Sądownictwo..., s. 264; M. Łaszczuk, Ł. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 673; T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 59–60. Autorzy T. Ereciński i K. Weitz słusznie zwracają jednak uwagę na to, że przyjmując dychotomiczny podział czynności sądu państwowego wobec sądu arbitrażowego na te realizujące funkcję współdziałania i pomocy oraz te o funkcji kontrolno-nadzorczej, uznanie i wykonanie orzeczenia arbitrażowego bywa kwalifikowane jako wchodzące w zakres obu tych kategorii. 30 Por. m.in. E. Gaillard, J. Savage (red.), Fouchard..., s. 885. 8 § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia... Kontrola sprawowana przez sądy państwowe w postępowaniu w przed- miocie uznania i stwierdzenia wykonalności nabiera szczególnego znaczenia w przypadku zagranicznego orzeczenia arbitrażowego. Sądy państwa nada- nia exequatur nie mogą bowiem sprawować kontroli nad takim rozstrzygnię- ciem w drodze rozpoznania skargi o jego uchylenie, dostępnej w przypadku krajowych orzeczeń arbitrażowych. Ta jest zarezerwowana w większości syste- mów prawnych dla sądów państwa jego pochodzenia31. Postępowanie w przed- miocie stwierdzenia wykonalności zagranicznego orzeczenia arbitrażowego można przy tym określać, tak jak w przypadku analogicznego postępowania dotyczącego orzeczenia państwa obcego, mianem postępowania delibacyjnego (a sąd rozstrzygający w tym postępowaniu – mianem sądu delibacyjnego)32. Taka też nazwa będzie na jego określenie używana w niniejszej pracy. Odgraniczenie orzeczeń arbitrażowych uznawanych za krajowe od tych po- strzeganych jako zagraniczne wymaga ustalenia stosownego wyznacznika, we- dług którego przeprowadzany jest ten podział. Obecnie w większości państw świata przyjmuje się w jego charakterze tzw. kryterium terytorialne33. Zgodnie z nim, o krajowym lub zagranicznym charakterze orzeczenia arbitrażowego decyduje miejsce jego wydania lub (zazwyczaj, choć nie zawsze zbieżna z tym miejscem34) tzw. siedziba arbitrażu, a więc ustalone uprzednio miejsce, w któ- 31 W doktrynie zagranicznej tak chociażby H. Gharavi, The International Effectiveness of the Annulment of an Arbitral Award, Haga 2002, s. 12; Ch. Steger, Die Präklusion von Versagungs- gründen bei der Vollstreckung ausländischer Schiedssprüche. Eine Untersuchung in Rahmen des New Yorker übereinkommens, Tybinga 2015, s. 48. W doktrynie polskiej w ten sposób, co do zasady, m.in. T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 383; por. jednak M. Łaszczuk, J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 733. Autorzy M. Łaszczuk i J. Szpara, powołując się na doktrynę zagraniczną, zwracają uwagę na to, że ustawodawstwa wielu państw mają nie zawierać jasnych przepisów w za- kresie jurysdykcji krajowej w sprawach o uchylenie orzeczenia arbitrażowego, co ma powodować liczne problemy w praktyce. Pogląd T. Erecińskiego i K. Weitza podziela jednak implicite także SN w post. z 4.7.2008 r., I CZ 139/07, Legalis oraz w post. z 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis. 32 Tak chociażby B. Jarco, Uchylenie zagranicznego wyroku sądu polubownego a jego uznanie na terytorium Polski, PPH 2008, Nr 2, s. 33; W. Popiołek, w: J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea..., s. 1801, a w orzecznictwie SN w post. z 18.1.2007 r., I CSK 330/06, Legalis. W odniesieniu do sądu delibacyjnego używa się również bardziej ogólnie określenia sądu egzekucyjnego (tak m.in. T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 353; H. Trammer, Konwencja..., s. 742). 33 Tak m.in. G. Born, International..., s. 2959; podobnie B. Ehle, w: R. Wolff (red.), New York..., s. 63, który wskazuje, że kryterium procesowe (o którym niżej) zostało już zasadniczo zarzucone we współczesnych krajowych ustawach arbitrażowych. W polskiej doktrynie tak m.in. M. Łasz- czuk, J. Szpara, w: System PrHandl t. 8, 2015, s. 797. 34 W szczególności na tle art. 1154 KPC z jednej strony, a art. 1205 § 1 oraz art. 1215 § 1 KPC z drugiej powstaje problem, czy należy uznawać za krajowe tylko orzeczenia faktycznie wydane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (zgodnie z brzmieniem dwóch ostatnich przepisów), czy 9 Rozdział I. Zagadnienia wstępne rym strony lokalizują prawnie postępowanie arbitrażowe35. Kryterium teryto- rialne przyjął w art. 1154, art. 1205 § 1 oraz art. 1215 § 1 KPC także ustawo- dawca polski. Według alternatywnego wyznacznika (kryterium procesowego lub proce- duralnego), orzeczeniami krajowymi są te wydane według prawa krajowego stosowanego przez sąd delibacyjny, a zagranicznymi – osadzone w innym (za- granicznym) systemie prawnym36. Systemy prawne oparte na tym kryterium dopuszczają więc możliwość, że arbitraż toczyć się będzie na terytorium da- nego państwa, ale według prawa innego państwa, w którym to przypadku wy- dane przez skład orzekający rozstrzygnięcia będą traktowane przez sądy pań- stwa wydania orzeczenia jako mające charakter zagraniczny. I odwrotnie – orzeczenia arbitrażowe wydane wprawdzie terytorialnie za granicą, ale w opar- ciu o prawo procesowe państwa, w którym orzeka sąd w postępowaniu o nada- nie exequatur, będą przezeń postrzegane jako krajowe. Kryterium procesowe ma obecnie charakter historyczny i w praktyce nie jest już wykorzystywane w systemach prawnych państw zachodnich37. W przeszłości stosowane były także inne wyznaczniki pozwalające odróżnić orzeczenia krajowe od zagra- nicznych – przykładowo relewantna prawnie bywała np. narodowość arbi- trów38. Tego rodzaju kryteria mają jednak charakter wybitnie incydentalny i w zasadzie nie są obecnie stosowane. raczej te wydane na skutek postępowania, którego miejsce (siedziba arbitrażu) znajdowało się na obszarze Polski (w myśl pierwszego z przytoczonych przepisów). Za pierwszą alternatywą opo- wiadają się m.in. M. Łaszczuk i J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 687. Za drugą optują zaś zwłaszcza T. Ereciński oraz K. Weitz, Sąd..., s. 333–334 oraz s. 362–630, oraz SN w post. z 4.7.2008 r., I CZ 139/07, Legalis oraz w post. z 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis. 35 Por. G. Born, International..., s. 2956–2957; U. Haas, w: F.-B. Weigand (red.), Practitioner’s Handbook on International Arbitration, Monachium, 2002, s. 406–408; J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 700–701. W doktrynie polskiej tak T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 362– 363; B. Jarco, Uchylenie..., s. 31; M. Łaszczuk, J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 687; H. Trammer, Konwencja..., s. 739. 36 Tak U. Haas, w: F.-B. Weigand (red.), Practitioner’s..., s. 409; B. Ehle, w: R. Wolff (red.), New York..., s. 62–63. W doktrynie polskiej podobnie T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 352; B. Jarco, Uchylenie..., s. 31; H. Trammer, Konwencja..., s. 739. 37 Tak m.in. B. Ehle, w: R. Wolff (red.), New York..., s. 63. 38 Por. M. Pilich, Klauzula porządku publicznego w postępowaniu o uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia arbitrażowego, KPP 2003, Nr 1, t. 12, s. 164 i przytaczany w przyp. 26 za I. Szászym przykład węgierskiego dekretu Nr 12 z 31.10.1962 r., zgodnie z którym jako zagra- niczne postrzegano orzeczenie arbitrażowe, które wydał skład orzekający, w którym większość stanowili cudzoziemcy. 10 § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia... W przypadku zagranicznych orzeczeń arbitrażowych, z uwagi na opisany wyżej brak kontroli sądów państwa wykonania nad ich wydaniem, postępo- wanie delibacyjne może (choć nie musi) mieć odmienny charakter od ana- logicznego postępowania dotyczącego orzeczenia krajowego39. Przykładowo, prawo polskie wprowadza wiele odmienności między oboma postępowaniami – m.in. w zakresie kwestii procesowych oraz co do przesłanek rozstrzygnięcia co do meritum sprawy40. W szczególności, poszerzony jest katalog okoliczno- ści, które sąd państwowy może wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o tym, czy nadać exequatur zagranicznemu orzeczeniu arbitrażowemu. Przy krajowym rozstrzygnięciu odmowa może – zgodnie z art. 1214 § 3 pkt 1 i 2 KPC – nastąpić jedynie wtedy, gdy według przepisów ustawy spór nie mógł być poddany pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego (brak zdatności arbitrażowej sporu) lub jego uznanie, lub wykonanie byłoby sprzeczne z polskim porząd- kiem publicznym. Natomiast w przypadku orzeczenia zagranicznego badaniu podlega dodatkowo pięć kwestii dotyczących zakresu kompetencji sądu arbi- trażowego, postępowania arbitrażowego oraz samego orzeczenia. Pokrywają się one zasadniczo przy tym z podstawami uchylenia krajowego orzeczenia ar- bitrażowego, które brane są pod uwagę przez sąd powszechny przy rozstrzy- ganiu skargi o jego uchylenie41. W ślad za tymi odmiennościami przyjmuje 39 W doktrynie wskazuje się, że w wielu państwach postępowanie dotyczące uznania i wyko- nania krajowego orzeczenia arbitrażowego nie różni się zasadniczo od tego mającego za przedmiot nadanie exequatur rozstrzygnięciu zagranicznemu. Powodem tego jest przywoływane już wyżej oparcie przez wiele państw ich prawodawstw arbitrażowych na przepisach ustawy modelowej, ujednolicającej postępowanie w przedmiocie oraz przesłanki nadawania exequatur obu rodzajom rozstrzygnięć. Tak H. Kronke, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 7; J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 689–690. Zarówno więc w przypadku orzeczenia krajowego, jak i zagranicznego, sąd delibacyjny bierze pod uwagę ten sam rozbudowany katalog podstaw od- mowy jego uznania i wykonania. 40 Dość wspomnieć tu wymaganie rozstrzygania o nadaniu exequatur zagranicznym orzecze- niom arbitrażowym na rozprawie (art. 1215 § 1 KPC), inny zakres badania w odniesieniu do orze- czenia zagranicznego względem orzeczenia krajowego (art. 1215 § 2 KPC) oraz obecnie wprost uregulowaną dopuszczalność wniesienia od prawomocnego postanowienia w przedmiocie uzna- nia i wykonania zagranicznego orzeczenia skargi kasacyjnej (art. 1215 § 3 KPC). Na odmienności te zwraca również uwagę (pokrótce je opisując) SN w post. z 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis. 41 W ten sposób chociażby SN w: post. z 4.7.2008 r., I CZ 139/07, Legalis; post. z 20.5.2011 r., IV CZ 18/11, Legalis; post. z 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis. Tego rodzaju zależność zachodzi również w innych porządkach prawnych, w szczególności tych opartych na ustawie modelowej. Autor Ch. Steger słusznie zauważa w tym zakresie, że podstawy uchylenia orzeczenia arbitrażo- wego w jej art. 34 pokrywają się zasadniczo z podstawami odmowy uznania i wykonania zagra- nicznego orzeczenia arbitrażowego z art. V Konwencji Nowojorskiej (Ch. Steger, Die Präklusion..., s. 47–48). 11 Rozdział I. Zagadnienia wstępne się, że o ile postępowanie w przedmiocie uznania i stwierdzenia wykonalności krajowego orzeczenia arbitrażowego ma charakter pomocniczy, o tyle analo- giczne postępowanie dotyczące zagranicznego orzeczenia arbitrażowego jest odpowiednikiem postępowania w sprawie42. Jednakże, mimo opisanych wyżej różnic między sposobem uznawania i stwierdzania wykonalności krajowych oraz zagranicznych orzeczeń arbitra- żowych, kontrola sprawowana nad oboma rodzajami rozstrzygnięć w ramach tych postępowań przez sądy powszechne jest w większości systemów prawnych państw zachodnich (w tym w prawie polskim) bardzo ograniczona. Tego ro- dzaju unifikacja była możliwa dzięki przyjęciu przez wiele państw co najmniej w zakresie postępowania w przedmiocie nadania exequatur ustawy modelo- wej43. Badanie orzeczenia arbitrażowego jest w omawianych systemach prawnych możliwe jedynie w ramach enumeratywnie wykazanych sytuacji, których za- istnienie uniemożliwia nadanie orzeczeniu arbitrażowemu exequatur44. Zasadą jest takie ich określenie, by znacząco limitowały one sądowi państwowemu możliwość badania zapadłego rozstrzygnięcia co do meritum. W szczególno- ści, chodzi o ograniczenie (czy nawet w znacznej mierze – wyłączenie) kompe- tencji tego sądu do odmowy uznania lub wykonania orzeczenia arbitrażowego z uwagi np. na błędne ustalenie przez sąd arbitrażowy stanu faktycznego, praw- nego, czy też pomyłkę przy dokonywaniu jego subsumpcji względem zasto- sowanych przepisów prawa45. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że możliwość takiej kontroli merytorycznej zapadłego rozstrzygnięcia sądy pań- stwowe mają w szerszym zakresie jedynie na podstawie tzw. klauzuli porządku publicznego, która umożliwia odmowę uznania i wykonania orzeczenia arbi- 42 Tak SN w post. z 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis oraz w uchw. z 28.9.2016 r., III CZP 40/16, Legalis. 43 Na ustawie modelowej w zasadniczej części opiera się także obecna regulacja postępowa- nia arbitrażowego w prawie polskim – por. B. Kordasiewicz, W. Sadowski, Postępowanie..., s. 525. Warto jednak wspomnieć, że to Konwencja jako pierwsza na skalę światową wprowadziła takie ujęcie tematu, zastępując pozytywne warunki uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia ar- bitrażowego, których zaistnienie wykazać musiał wnioskodawca, podstawami odmowy, co do któ- rych ciężar dowodu i przytaczania w zasadniczej części ponosi przeciwnik wniosku (w ten sposób chociażby B. Wysocka, Uznawanie..., s. 57) 44 Tak ogólnie G. Born, International..., s. 3444; N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.57 (na tle Konwencji oraz ustawy modelowej); J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Compara- tive..., s. 706 (na tle Konwencji). 45 Tak, co do zasady, G. Born, International..., s. 3707–3708; N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.56 (na tle Konwencji oraz ustawy modelowej); J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 706 (na tle Konwencji). 12 § 2. Uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia... trażowego w przypadku, gdyby skutki nadania exequatur danemu rozstrzy- gnięciu nie dały się pogodzić z podstawowymi zasadami systemu prawnego państwa wykonania. Sytuacje, w których sąd delibacyjny może odmówić nadania zagranicz- nemu orzeczeniu arbitrażowemu exequatur, mają więc charakter wyjątkowy. Dlatego też ujmowane są one zazwyczaj ściśle w ramy kilku przepisów (jedno- stek redakcyjnych jednego przepisu) enumeratywnie je wyliczających. Te swo- iste warunki odmowy uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia arbitra- żowego odgraniczane są zazwyczaj od innych przesłanek wydania przez sąd delibacyjny rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, mających zazwyczaj czysto formalny charakter (m.in. konieczność złożenia stosownego wniosku, przed- stawienia sądowi wyroku oraz umowy o arbitraż w określonej formie, wyma- ganie uiszczenia stosownej opłaty od wniosku). Te pierwsze mają bowiem, jak się słusznie podnosi, najdonioślejszy dla postępowania delibacyjnego charak- ter46. Stanowią one, jak wskazano w polskiej doktrynie47 i orzecznictwie48, pod- stawę merytoryczną orzeczenia sądu delibacyjnego, a więc swoisty odpowied- nik przepisów materialnoprawnych. Warunki te decydują o treści orzeczenia sądu delibacyjnego – ich zaistnienie powoduje – co do zasady – odmowę nada- nia exequatur, zaś ich brak skutkuje stwierdzeniem wykonalności zagranicz- nego orzeczenia arbitrażowego. Omawiane warunki w doktrynie i orzecznictwie zagranicznym oraz krajo- wym określane są w bardzo różny sposób. Jeżeli chodzi o polskie źródła, to niektórzy autorzy mówią tu o przesłankach odmowy uznania i wykonania za- granicznego orzeczenia arbitrażowego49, o materialnych warunkach uznania50 46 W tym zakresie literatura dotycząca Konwencji akcentuje kluczowe znaczenie art. V Konwencji grupującego podstawy odmowy uznania i wykonania orzeczenia arbitrażo- wego. Por. H. Kronke, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 5; Ch. Liebscher, w: R. Wolff (red.), New York..., s. 3. Na podstawowe znaczenie zawartych w art. V Konwencji przepisów regulujących podstawy odmowy uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia arbi- trażowego zwracają również uwagę T. Ereciński i K. Weitz, Sąd..., s. 354. 47 Por. w szczególności P. Grzegorczyk, W ramach której z podstaw kasacyjnych należy za- rzucać naruszenie przepisów regulujących warunki uznania orzeczenia sądu państwa obcego lub wyroku sądu polubownego wydanego za granicą?, PPC 2010, Nr 1, s. 81–82; W. Popiołek, w: J. Gu- dowski, K. Weitz (red.), Aurea..., s. 1810. 48 Tak SN w: post. z 18.1.2007 r., I CSK 330/06, Legalis; post. z 13.9.2012 r., V CSK 323/11, Legalis; a pośrednio także w post. z 4.7.2008 r., I CZ 139/07, Legalis; post. z 20.5.2011 r., IV CZ 18/11, Legalis oraz w post. z 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis. 49 W ten sposób m.in. M. Pilich, Klauzula..., s. 172; W. Popiołek, w: J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea..., s. 1810 („materialnoprawne przesłanki negatywne uznania, pełnią w postępowaniu de- libacyjnym rolę przepisów materialnoprawnych”). W orzecznictwie tak chociażby SN w post. z: 13 Rozdział I. Zagadnienia wstępne lub o przyczynach odmowy51. Inni mówią tu raczej o podstawach odmowy nadania exequatur52 – wydaje się, że na zasadzie pewnej analogii do pełnią- cych podobną rolę w postępowaniu w przedmiocie uchylenia krajowego wy- roku sądu polubownego podstaw uregulowanych w przepisach art. 1206 § 1 i 2 KPC. Wreszcie, część doktryny nie przywiązuje w tym zakresie wagi do uży- wanego nazewnictwa, określając omawiane warunki zamiennie przesłankami i podstawami53. Autorzy zagraniczni z kolei raczej jednolicie określają oma- wiane warunki anglojęzycznym mianem grounds54 lub niemieckim Gründe55 (co przekłada się albo na przyczyny albo na podstawy), rzadziej angielskim określeniem defences (czego najbliższym odpowiednikiem będą zarzuty)56, ob- jections (które mogą być tłumaczone na przeszkody)57, exceptions (ekscepcje, zarzuty, względnie wyjątki)58 lub conditions (warunki)59. Jak więc widać, brak 4.7.2008 r., I CZ 139/07, Legalis; 20.5.2011 r., IV CZ 18/11, Legalis; 13.9.2012 r., V CSK 323/11, Legalis; 14.1.2015 r., I CZ 97/14, Legalis. 50 Zob. P. Grzegorczyk, W ramach..., s. 78. Warto jednak zauważyć, że autor ten, cytując orzecznictwo SN, używa również w odniesieniu do zagranicznych orzeczeń sądowych pojęcia przesłanek ich uznania lub stwierdzenia wykonalności (s. 79 cytowanego artykułu). W orzecznic- twie tak SN w: post. z 18.1.2007 r., I CSK 330/06, Legalis, choć – jak się wydaje – SN w poczet takich „materialnych warunków uznania” błędnie zaliczył również mające charakter stricte for- malny wymagania zawarte w art. IV Konwencji. O warunkach uznania i wykonania orzeczenia mówi także w kontekście art. V Konwencji B. Wysocka, Uznawanie..., s. 57. 51 Tak chociażby H. Trammer, Konwencja..., s. 742; T. Ereciński, K. Weitz, Sąd..., s. 356. 52 Tak M. Łaszczuk, J. Szpara, w: System PrHandl, t. 8, 2015, s. 809. Autorzy ci zamiennie czasem używają pojęcia przesłanek odmowy uznania lub stwierdzenia wykonalności (por. s. 761). 53 Por. B. Kordasiewicz, W. Sadowski, Postępowanie..., s. 554–555; Ł. Błaszczak, M. Ludwik, Sądownictwo..., s. 305–306. Autorzy Ł. Błaszczak i M. Ludwik na przestrzeni cytowanych dwóch stron w odniesieniu do warunków z art. V Konwencji używają zamiennie trzech określeń: prze- słanki, podstawy oraz przyczyny. 54 Por. m.in. A.J. van den Berg, The New York..., s. 264; G. Born, International..., s. 3444; E. Gaillard, J. Savage (red.), Fouchard..., s. 983; P. Nacimiento, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 206; J. Poudret, S. Besson, Comparative Law of International Arbitration, SIP Westlaw 2007, Nb 903. 55 Tak chociażby P. Schlosser, Anhang zu § 1061. Staatsvertragliche Übereinkommen und Ab- kommen zur internationalen Schiedsgerichtsbarkeit. 1. Teil: Das (New Yorker) UN-Übereinkom- men, w: F. Stein, M. Jonas, Kommentar zur Zivilprozessordnung. Band 10, §§ 1025–1066, Tybinga 2014, s. 473 (mówiący o Anerkennungsversagungsgründe – podstawach odmowy uznania). 56 Por. N. Blackaby, C. Partasides, et al., Redfern..., Nb 11.760; U. Haas, w: F.-B. Weigand (red.), Practitioner s..., s. 486; J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 707; P. Nacimiento, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 207; J. Poudret, S. Besson, Comparative..., Nb 902. 57 Por. J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 714; P. Nacimiento, w: H. Kronke, P. Nacimiento (red.), Recognition..., s. 209. 58 Por. G. Born, International..., s. 3402; J.D.M. Lew, L. Mistelis, S. Kröll, Comparative..., s. 706. 14 § 3. Konwencja nowojorska i jej znaczenie jest w używanej w odniesieniu do omawianych norm jednolitości w nazewnic- twie. Luka ta – jak należy domniemywać – spowodowana jest brakiem głębszej refleksji nad naturą omawianych warunków. Wydaje się, że należy omawiane warunki – z przyczyn wskazanych wyżej –nazywać podstawami odmowy uznania i wykonania zagranicznego orzecze- nia arbitrażowego (taki też termin będzie używany w niniejszej monografii). Po pierwsze, takie nazewnictwo jest uzasadnione z uwagi na ich podobieństwo (w funkcji, ale też w zakresie treści) do podstaw uchylenia wyroku sądu po- lubownego z art. 1206 § 1 i 2 KPC. Po drugie, takie ich określenie akcentuje też przyjętą, co do większości z nich, zasadę (będącą konsekwencją ograniczo- nego charakteru badania dokonywanego w postępowaniu delibacyjnym), że odmowa nadania exequatur orzeczeniu arbitrażowemu może nastąpić jedynie w przypadku wyraźnego powołania się przez stronę na któryś z omawianych warunków. To zaś zbliża je konstrukcyjnie nie tylko do podstaw z art. 1206 § 1 i 2 KPC, ale także do zarzutów – a funkcjonalnie również podstaw – ape- lacji w postępowaniu uproszczonym z art. 5059 § 11 KPC, a przede wszyst- kim do podstaw skargi kasacyjnej z art. 3983 § 1 KPC. Wreszcie, tego typu zabieg terminologiczny pozwoli wyodrębnić je spośród innych omawianych wyżej okoliczności, od których uzależnione jest uznanie i wykonanie zagra- nicznego orzeczenia arbitrażowego, mających w dużej mierze charakter czysto formalny. Szeroką grupę omawianych warunków formalnych, wraz z podsta- wami odmowy wykonania orzeczenia arbitrażowego, roboczo można określić zbiorczym mianem przesłanek sensu largo nadania exequatur zagranicznemu orzeczeniu arbitrażowemu. § 3. Konwencja nowojorska i jej znaczenie I. Uwagi ogólne Konwencja stanowi niewątpliwie najważniejszy akt prawa międzynarodo- wego dotyczący wykonywania zagranicznych orzeczeń arbitrażowych. Okre- ślana jest ona zresztą mianem „kamienia węgielnego międzynarodowego ar- 59 Por. E. Gaillard, J. Savage (red.), Fouchard..., s. 983 (autorzy ci mówią nawet o substantive conditions, czyli o „warunkach materialnoprawnych”). 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podstawy odmowy uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia arbitrażowego według Konwencji nowojorskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: