Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00146 013304 17901496 na godz. na dobę w sumie
Podstawy prawa i wiedzy o społeczeństwie w pigułce - ebook/pdf
Podstawy prawa i wiedzy o społeczeństwie w pigułce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 430
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-173-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie do nauki i powtórki przed egzaminem. W książce zostały zawarte najważniejsze zagadnienia z podstaw prawa i wiedzy o społeczeństwie.

Opracowanie zostało podzielone na 2 działy tematyczne, w których znajdziesz 23 części omawiające m.in:

Konstytucję RP, Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania publicznego, Samorząd terytorialny w Polsce, Społeczeństwo, Kulturę, media i edukację, Politykę państw wobec imigrantów i emigrantów, Instytucje i ruchy społeczne, Konflikty międzynarodowe po II wojnie światowej, Terroryzm. Na końcu każdej z części znajduje się test, dzięki któremu możesz sprawdzić poziom zdobytej wiedzy.

Szybkie zapamiętywanie informacji ułatwi przejrzysta struktura, wyróżnienia najważniejszych informacji, przykłady ułatwiające zrozumienie materiału schematy i tabele pomocne w zapamiętaniu testy sprawdzające poziom wiedzy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

DZiAŁ i. pODStAWY prAWA CzęŚć I. KOnStYtucjA rp ROzdzIAł 1. pOjęcie prAWA KOnStYtucYjnegO Prawo konstytucyjne to całokształt norm prawnych dotyczących ustroju państw, czyli takich, których przedmiotem regulacji są podstawowe instytucje oraz zasady ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego państwa. Normy określają: pozycję państwa w stosunkach zewnętrznych i wewnętrznych podmiot władzy w państwie i formy jej sprawowania przez suwerena status jednostki w państwie i przysługujące jej prawa oraz wolności, a także nałożone na nią obowiązki zasady organizacji i funkcjonowania organów państwowych oraz relacje między nimi zasady tworzenia prawa 15 ROzdzIAł 2. ZASADY OrAZ pODStAWOWe pOjęciA Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli (art. 1 Konsty- tucji RP). Konstytucja RP w przepisach Rozdziału I „Rzeczpospolita” formułuje podstawowe zasady ustrojowe. katalog podstawowych zasad ustroju rP zasada treść zasada demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasada jednolitości państwa (art. 3 Konstytucji RP) zasada zwierzchnictwa narodu (art. 4 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym pań- stwem prawnym, urzeczywistniającym zasady spra- wiedliwości społecznej. Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym. Władza zwierzchnia w Rzeczpospolitej Polskiej nale- ży do Narodu. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio. 16 zasada zasada niepodległości i suwerenności (art. 5 Konstytucji RP) zasada podziału władzy (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP) zasada społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji RP) treść Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nie- naruszalności swojego terytorium, zapewnia wolno- ści i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeń- stwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się za- sadą zrównoważonego rozwoju. Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wyko- nawczej i władzy sądowniczej. Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów spo- łecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczpospolitej Polskiej. Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkałym za  granicą w  zachowaniu ich związków z  narodowym dziedzictwem kulturalnym (art.  6 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konsty- tucji RP). Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją  prawa międzynarodowego (art. 9 Konstytucji RP). Przepis ten oznacza konieczność podjęcia przez państwo wszelkich działań, w tym wydawania aktów normatywnych, do których zobowiązało się ono w umowie mię- dzynarodowej. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Ważne Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa. 17 Finansowanie partii politycznych jest jawne (art. 11 ust. 2 Konstytucji RP). Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa (art. 13 Konstytucji RP). Problematyce partii politycznych został poświęcony art. 11 Konstytucji RP, definiujący ich pojęcie, gwarantujący zasadę wolności ich tworzenia i działania oraz wprowadza- jący w ust. 2 zasadę jawnego ich finansowania. W art. 13 Konstytucji RP ustanowione zostały ograniczenia wolności gwarantowanych w art. 11 ust. 1 Konstytucji RP i za- kazano istnienia partii i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i na- rodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa. Przesłanki zakazujące tworzenia partii politycznych sformułowane są na tyle ogólnikowo, że będą wyma- gać konkretyzacji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, któremu w art. 188 pkt 4 Konstytucji RP powierzono orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją RP celów lub działalności partii politycznych. Ważne Objęcie regulacją prawną zagadnień związanych z powstaniem i działalnością partii politycznych nosi miano instytucjonalizacji partii politycznych. Zagadnienia partii politycznych reguluje szczegółowo ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 580 ze zm.). rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania: związków zawodowych organizacji społeczno-zawodowych rolników stowarzyszeń 18 ruchów obywatelskich innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji (art. 12 Konstytucji RP) W celu ochrony praw pracowniczych wykształcił się szczególny rodzaj organizacji, a mianowicie związki zawodowe. Konstytucja RP podkreśla szczególną rolę związków zawodowych w realizacji zasady pluralizmu (która oznacza poszanowanie różnorod- nych postaw, obyczajów, poglądów). Poza art. 12 Konstytucji RP wolność zrzeszania się w związki zawodowe gwarantuje także art. 59 Konstytucji RP. Przepis ten wymienia prawo do rokowań, zawierania układów zbiorowych pracy, prawo do organizowa- nia strajków pracowniczych i innych form protestu jako gwarancje realizacji celów związkowych. Funkcjonowanie związków zawodowych regulują ustawy szczególne, a także umowy międzynarodowe. Podstawową rolę wśród umów międzynarodowych odgrywają konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy. Zgodnie z ustawą z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 263 ze zm.) związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, po- wołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego prze- kazu (art. 14 Konstytucji RP). Wolność ta oznacza możliwość przekazywania i rozpowszechniania poglądów, in- formacji i idei za pomocą środków masowej komunikacji. Związana jest też z wol- nością odbioru tych przekazów, informacji i idei. Ważne Państwo zobowiązane jest do podejmowania działań na rzecz zapobiegania i elimino- wania zagrożeń wolności prasy i środków społecznego przekazu. Ustrój terytorialny Rzeczpospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy pu- blicznej. Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wyko- nywania zadań publicznych określa ustawa (art. 15 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). 19 Wymóg decentralizacji władzy publicznej polega na wprowadzeniu dla potrzeb zarzą- du państwowego okręgów terenowych z działającymi tam organami w celu przybliże- nia zarządu publicznego do obywateli. Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 16 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Ludność zamieszkującą tereny poszczególnych jednostek terytorialnych uznano zatem za „wspólnotę mieszkańców” i powierzono jej istotną część zadań publicznych. Szerzej zagadnienia samorządu terytorialnego reguluje Rozdział VII Konstytucji RP. W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonu- jące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. W drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorządów. Samorządy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wol- ności podejmowania działalności gospodarczej (art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczpospolitej Polskiej (art. 18 Konstytucji RP). Ważne Należy zwrócić uwagę, że Konstytucja RP za małżeństwo uznaje „związek kobiety i mężczyzny”. Jak stanowi art. 19 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza we- teranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych. Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Własność stanowi podstawę ustroju gospodarczego Polski i jest niezbędnym ele- mentem jego funkcjonowania. Podkreśla to Konstytucja RP, wymieniając własność prywatną jako jedną z wartości fundamentalnych społecznej gospodarki rynkowej. Konstytucja RP nie definiuje pojęcia własności. Nie wprowadza także żadnych zróż- nicowań ochrony własności ze względów przedmiotowych czy podmiotowych. Arty- kuł 21 Konstytucji RP nie precyzuje, o jakie formy i typy własności chodzi. Wskazuje 20 to na wolę ustrojodawcy zagwarantowania ochrony wszelkiej własności. Postanowie- nia tego przepisu rozwinięte są w ustawach zwykłych, a zwłaszcza w Kodeksie cywil- nym, który reguluje m.in. zasady dziedziczenia. Ważne Wywłaszczeniu ma towarzyszyć słuszne odszkodowanie. „Słuszne odszkodowanie” powinno być ekwiwalentem, tj. powinno dawać właścicie- lowi możliwość odtworzenia rzeczy, którą utracił. Ograniczenie wolności działalności gospodarczej dopuszczalne jest tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP). Artykuł 23 Konstytucji RP wprowadza zasadę, według której podstawą ustroju rol- nego państwa jest gospodarstwo rodzinne, z jednoczesnym zastrzeżeniem, że zasada ta nie narusza postanowień art. 21 i 22 Konstytucji RP, o których mowa była powyżej. Przyjęcie tego zapisu ma szczególny charakter. Oznacza bowiem, że w ramach ustroju społeczno-gospodarczego istnieje szczególny ustrój, który opiera się na gospodar- stwach rodzinnych. W odróżnieniu od regulacji art. 20 Konstytucji RP przyjęto tu za- tem kryterium podmiotowe – rodzina. Zgodnie z art. 24 Konstytucji RP praca znajduje się pod ochroną Rzeczpospolitej Pol- skiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy. Kościoły i  inne związki wyznaniowe posiadają równe prawa. Władze publiczne w Rzeczpospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu pu- blicznym. Stosunki między państwem a  kościołami i  innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej nieza- leżności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze stolicą apostolską i ustawy. Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami (art. 25 ust. 1–5 Konstytucji RP). Stosunek państwa z kościołem i związkami wyznaniowymi reguluje szczegółowo ustawa z 17.5.1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1153 ze zm.). Ustawa ta deklaruje, że rzeczpospolita Polska jest państwem świec- 21 kim i neutralnym w sprawach religii i przekonań. Kościoły i związki wyznaniowe w wykonywaniu swoich funkcji są niezależne od państwa. Gwarancją wolności w sto- sunkach państwo–związek wyznaniowy ma być oddzielenie kościoła od państwa, swo- boda wypełniania funkcji religijnych i równouprawnienie związków wyznaniowych. Sformułowania Konstytucji RP i ustawy wskazują, że w polskim systemie prawa zasada oddzielenia kościoła od państwa nie jest rozumiana rygorystycznie i dopuszcza wiele form współpracy między związkami wyznaniowymi a państwem. W art. 25 ust. 5 Konstytucji RP ustawodawca przyjął zasadę odrębnej ustawowej re- gulacji pozycji kościołów i innych związków wyznaniowych działających na terenie Polski. W myśl tego przepisu ustawy regulujące pozycję kościołów i związków wyzna- niowych uchwalane są na podstawie umów zawartych między ich przedstawicielami a Radą Ministrów. W stosunku do kościołów i związków wyznaniowych posiadających odrębny status ustawowy, ustawę o gwarancjach wolności sumienia i wyznania stosuje się jedynie posiłkowo. Oparcie poszczególnych ustaw na umowach zawartych przez rząd z przedstawicielami kościołów i związków wyznaniowych ma istotne znaczenie. Gwarantuje ono wpływ danego związku wyznaniowego na treść ustawy, a ponadto normuje kwestię, która w zwykłym trybie ustawodawczym nie jest określona – ko- nieczność zawarcia umowy przed złożeniem projektu ustawy do laski marszałkowskiej i wyłączność inicjatywy ustawodawczej rządu. Odrębny charakter ma regulacja pozycji Kościoła katolickiego ze względu na pod- miotowość międzynarodową Stolicy Apostolskiej. Z powyższego wynika przewidzia- ne w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP uregulowanie stosunków między Polską a Stolicą Apostolską oprócz ustawy także w ratyfikowanej umowie międzynarodowej. Umowa ta, ratyfikowana przez Polskę, określa przede wszystkim stosunki państwa polskiego ze Stolicą Apostolską i status Kościoła katolickiego w prawie wewnętrznym. Ma ona też bezpośrednie znaczenie dla osób wyznania katolickiego. Umowa ta, nazywana kon- kordatem, ma też podwójne znaczenie dla polskiego systemu prawa. Z jednej strony, zawiera zobowiązania międzynarodowe państwa polskiego, których musi ono dotrzy- mać, z drugiej zaś jest źródłem prawa krajowego, obowiązuje bezpośrednio, co oznacza, że jej postanowieniami jest związany ustawodawca, inne organy prawotwórcze i organy stosujące prawo. Poza Konkordatem pozycję Kościoła katolickiego w państwie określa przede wszystkim ustawa z 17.5.1989 r. o stosunku Państwa do kościoła katolickiego w rzeczypo- spolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1347 ze zm.). Ustawa ta konkretyzuje ogólne zasady dotyczące sprawowania kultu, nauczania religii, duszpasterstwa wojskowego i specjalistycznego, tzw. organizacji kościelnych, prowadzenia działalności charyta- tywnej, korzystania przez Kościół katolicki ze środków przekazu. 22 Normy dotyczące sytuacji prawnej kościołów i związków wyznaniowych rozsiane są także po wielu innych ustawach i dotyczą różnych spraw, m.in. z zakresu prawa podatkowego, celnego czy oświatowego. Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepo- dzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic. Siły Zbrojne zachowują neutralność w sprawach politycznych oraz podlegają cywilnej i demokratycznej kontroli (art. 26 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). W Rzeczpospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów mię- dzynarodowych (art. 27 Konstytucji RP). Godłem Rzeczpospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu (art. 28 ust. 1 Konstytucji RP). Barwami Rzeczpospolitej Polskiej są  kolory biały i  czerwony (art.  28 ust. 2 Konstytucji RP). Ważne Godło, barwy i hymn Rzeczpospolitej Polskiej podlegają ochronie prawnej. Ciekawostka! Pierwszą w Europie uchwaloną konstytucją była Konstytucja Polska 3 maja 1791 r. 23 ROzdzIAł 3. WOlnOści, prAWA i ObOWiąZKi cZŁOWieKA i ObYWAtelA zasada zasada nienaruszalności i poszanowania godności ludzkiej (art. 30 Konstytucji RP) zasada wolnościowego statutu jednostki (art. 31 Konstytucji RP) zasady ogólne treść Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źró- dło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona niena- ruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej. Każdy jest zobowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tyl- ko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą na- ruszać istoty wolności i praw. 24 zasada zasada równości wobec prawa (art. 32 i 33 Konstytucji RP) zasada prawa do obywatelstwa i ochrony obywateli za granicą (art. 34 i 36 Konstytucji RP) zasada ochrony mniejszości narodowych i etnicznych (art. 35 Konstytucji RP) zasada ochrony apatrydów (art. 37 Konstytucji RP) treść Wszyscy są  wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Kobieta i mężczyzna w Rzeczpospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i go- spodarczym. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowe- go wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do za- bezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń. Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodzi- ców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki na- bycia obywatelstwa polskiego określa ustawa. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie. Podczas pobytu za  granicą obywatel polski ma  prawo do opieki ze strony Rzeczpospolitej Polskiej. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim na- leżącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obycza- jów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytu- cji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczest- nictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej. Kto znajduje się pod władzą RP, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji RP. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, określa ustawa. 25 Wolności i prawa osobiste treść Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody. Nikt nie może być poddany torturom, okrutnemu, nie- ludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Za- kazuje się stosowania kar cielesnych. Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w usta- wie. Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu nie- zwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O po- zbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzi- nę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności. Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w spo- sób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczy- nach zatrzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu do- ręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowa- niu wraz z przedstawionymi zarzutami. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma  prawo do odszkodowania. zasada Prawo do ochrony życia (art. 38 Konstytucji RP) zakaz eksperymentów naukowych bez zgody pacjenta (art. 39 Konstytucji RP) zakaz tortur, okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania (art. 40 Konstytucji RP) Nietykalność osobista i wolność osobista (art. 41 Konstytucji RP) 26 treść Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto do- puścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasa- da ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa międzynarodowego. Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach po- stępowania. Może on w szczególności wybrać obroń- cę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrze- nia sprawy, bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze wzglę- du na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie. Przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomoc- nego orzeczenia sądu. zasada Odpowiedzialność karna za popełnienie czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (art. 42 ust. 1 Konstytucji RP) Prawo do obrony w postępowaniu karnym (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP) zasada domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP) Prawo do rzetelnego sądu i zasada jawności postępowania (art. 45 Konstytucji RP) Dopuszczalność przepadku rzeczy tylko w przypadkach wskazanych w ustawie, na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (art. 46 Konstytucji RP) 27 zasada Ochrona prawna życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz prawo do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji RP) Ochrona rodziny i życia rodzinnego (art. 48 Konstytucji RP) treść Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Rodzice mają prawo do  wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wol- ność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Wolność i ochrona tajemnicy komunikowania się (art. 49 Konstytucji RP) Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komuni- kowania się. Ich ograniczenie może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie oraz w sposób w niej określony. Prawo do nienaruszalności mieszkania (art. 50 Konstytucji RP) Prawo do zachowania w tajemnicy informacji (art. 51 Konstytucji RP) Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojaz- du może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż nie- zbędne w demokratycznym państwie prawnym. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędo- wych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunię- cia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebra- nych w sposób sprzeczny z ustawą. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informa- cji określa ustawa. 28 zasada Wolność poruszania się i wyboru miejsca zamieszkania (art. 52 Konstytucji RP) Wolność sumienia i religii (art. 53 Konstytucji RP) treść Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po tery- torium Rzeczpospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczpo- spolitej Polskiej. Wolności, o których mowa powyżej, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie. Obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani za- kazać mu powrotu do kraju. Osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzecz- pospolitej Polskiej na stałe. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyjmowania religii według własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicz- nie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie. Wolność religii obejmuje także posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z po- mocy religijnej tam, gdzie się znajdują. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowa- nia i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swo- imi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględ- niać stopień dojrzałości dziecka, wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób. Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona je- dynie w drodze ustawy, i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publiczne- go, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób. 29 zasada treść Wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (art. 54 Konstytucji RP) Warunkowa dopuszczalność ekstradycji (art. 55 Konstytucji RP) Nikt nie może być zmuszany do  uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy pu- blicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przeko- nań religijnych lub wyznania. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglą- dów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej. Ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana, z wyjąt- kiem przypadków określonych poniżej. Ekstradycja obywatela polskiego może być dokona- na na  wniosek innego państwa lub sądowego orga- nu międzynarodowego, jeżeli możliwość taka wynika z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej lub ustawy wykonującej akt prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, któ- rej Rzeczpospolita Polska jest członkiem, pod warun- kiem, że czyn objęty wnioskiem o ekstradycję: ▶ został popełniony poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz ▶ stanowił przestępstwo według prawa Rzeczpospolitej Polskiej lub stanowiłby przestępstwo według prawa Rzeczpospolitej Polskiej w razie popełnienia na te- rytorium Rzeczpospolitej Polskiej, zarówno w czasie jego popełnienia, jak i w chwili złożenia wniosku. Nie wymaga spełnienia warunków określonych powyżej ekstradycja mająca nastąpić na wniosek sądowego orga- nu międzynarodowego powołanego na podstawie raty- fikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy między- narodowej, w związku z objętą jurysdykcją tego organu zbrodnią ludobójstwa, zbrodnią przeciwko ludzkości, zbrodnią wojenną lub zbrodnią agresji. 30 zasada treść Prawo do azylu (art. 56 Konstytucji RP) zasada Wolność zgromadzeń (art. 57 Konstytucji RP) Wolność zrzeszania się (art. 58 Konstytucji RP) Wolność związkowa i prawo do strajku (art. 59 Konstytucji RP) Ekstradycja jest zakazana, jeżeli dotyczy osoby podej- rzanej o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych lub jej dokonanie będzie naru- szać wolności i prawa człowieka i obywatela. W sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd. Cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu w Rzecz- pospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie. Cudzoziemcowi, który w Rzeczpospolitej Polskiej po- szukuje ochrony przed prześladowaniem, może być przyznany status uchodźcy zgodnie z wiążącymi Rzecz- pospolitą Polską umowami międzynarodowymi. Wolności i prawa polityczne treść Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wol- ności może określać ustawa. Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się. Zakazane są  zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. O odmowie reje- stracji lub zakazie działania takiego zrzeszenia orzeka sąd. Ustawa określa rodzaje zrzeszeń podlegających sądowej re- jestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami. Zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodo- wych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców. Związki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów zbiorowych, oraz zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień. 31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podstawy prawa i wiedzy o społeczeństwie w pigułce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: