Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00049 003936 14815574 na godz. na dobę w sumie
Podstawy wiedzy o rynku pracy - ebook/pdf
Podstawy wiedzy o rynku pracy - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 225
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-155-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> rynek pracy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem książki jest analiza rynku pracy z ekonomicznego punktu widzenia. Podjęte są więc w niej podstawowe kwestie związane z istotą, specyfiką i zależnościami występującymi na rynku pracy. Uwaga koncentruje się na podstawowych kategoriach rynku pracy, których poznanie ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia funkcjonowania rynku pracy. W centrum uwagi znajdują się w szczególności problemy dotyczące dwu stron rynku pracy, a mianowicie podaży pracy i popytu na pracę oraz oddziaływań między nimi. Pominięte są natomiast w książce zagadnienia związane z instytucjonalną stroną rynku pracy oraz oddziaływaniem polityki państwa na ten rynek. Kwestie te, mające ważne znaczenie dla funkcjonowania rynku pracy i osiąganych na tym rynku rezultatów, zostały odłożone do zbadania w kolejnych pracach.

 

Podręcznik przeznaczony jest przede wszystkim dla studentów kierunków ekonomicznych, choć winien również zainteresować szersze grono Czytelników zamierzających poznać podstawowe pojęcia, zjawiska, procesy i zależności występujące na rynkach pracy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

(cid:40)(cid:79)(cid:298)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:87)(cid:68)(cid:3)(cid:46)(cid:85)(cid:92)(cid:276)(cid:86)(cid:78)(cid:68)(cid:3)(cid:177)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:15)(cid:3)(cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:93)(cid:76)(cid:68)(cid:225)(cid:3)(cid:40)(cid:78)(cid:82)(cid:81)(cid:82)(cid:80)(cid:76)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:82)(cid:16)(cid:54)(cid:82)(cid:70)(cid:77)(cid:82)(cid:79)(cid:82)(cid:74)(cid:76)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:92)(cid:3) (cid:46)(cid:68)(cid:87)(cid:72)(cid:71)(cid:85)(cid:68)(cid:3)(cid:51)(cid:82)(cid:79)(cid:76)(cid:87)(cid:92)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:40)(cid:78)(cid:82)(cid:81)(cid:82)(cid:80)(cid:76)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:72)(cid:77)(cid:15)(cid:3)(cid:28)(cid:19)(cid:16)(cid:21)(cid:24)(cid:24)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:296)(cid:15)(cid:3)(cid:88)(cid:79)(cid:17)(cid:3)(cid:51)(cid:50)(cid:58)(cid:3)(cid:22)(cid:18)(cid:24)(cid:3) (cid:40)(cid:88)(cid:74)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:88)(cid:86)(cid:93)(cid:3)(cid:46)(cid:90)(cid:76)(cid:68)(cid:87)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:86)(cid:78)(cid:76)(cid:177)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:15)(cid:3)(cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:93)(cid:76)(cid:68)(cid:225)(cid:3)(cid:40)(cid:78)(cid:82)(cid:81)(cid:82)(cid:80)(cid:76)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:82)(cid:16)(cid:54)(cid:82)(cid:70)(cid:77)(cid:82)(cid:79)(cid:82)(cid:74)(cid:76)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:92)(cid:3) (cid:46)(cid:68)(cid:87)(cid:72)(cid:71)(cid:85)(cid:68)(cid:3)(cid:48)(cid:68)(cid:78)(cid:85)(cid:82)(cid:72)(cid:78)(cid:82)(cid:81)(cid:82)(cid:80)(cid:76)(cid:76)(cid:15)(cid:3)(cid:28)(cid:19)(cid:16)(cid:21)(cid:20)(cid:23)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:296)(cid:15)(cid:3)(cid:88)(cid:79)(cid:17)(cid:3)(cid:53)(cid:72)(cid:90)(cid:82)(cid:79)(cid:88)(cid:70)(cid:77)(cid:76)(cid:3)(cid:20)(cid:28)(cid:19)(cid:24)(cid:3)(cid:85)(cid:17)(cid:3)(cid:81)(cid:85)(cid:3)(cid:23)(cid:20)(cid:18)(cid:23)(cid:22)(cid:3) (cid:53)(cid:40)(cid:38)(cid:40)(cid:49)(cid:61)(cid:40)(cid:49)(cid:55)(cid:3) (cid:36)(cid:81)(cid:81)(cid:68)(cid:3)(cid:50)(cid:85)(cid:74)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:286)(cid:70)(cid:76)(cid:68)(cid:78)(cid:16)(cid:46)(cid:85)(cid:93)(cid:92)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:86)(cid:78)(cid:68)(cid:3) (cid:53)(cid:40)(cid:39)(cid:36)(cid:46)(cid:55)(cid:50)(cid:53)(cid:3)(cid:58)(cid:60)(cid:39)(cid:36)(cid:58)(cid:49)(cid:44)(cid:38)(cid:55)(cid:58)(cid:36)(cid:3)(cid:56)(cid:224)(cid:3) (cid:39)(cid:68)(cid:81)(cid:88)(cid:87)(cid:68)(cid:3)(cid:37)(cid:261)(cid:78)(cid:3) (cid:54)(cid:46)(cid:224)(cid:36)(cid:39)(cid:3)(cid:44)(cid:3)(cid:224)(cid:36)(cid:48)(cid:36)(cid:49)(cid:44)(cid:40)(cid:3) (cid:36)(cid:42)(cid:40)(cid:49)(cid:55)(cid:3)(cid:51)(cid:53)(cid:3) (cid:51)(cid:53)(cid:50)(cid:45)(cid:40)(cid:46)(cid:55)(cid:3)(cid:50)(cid:46)(cid:224)(cid:36)(cid:39)(cid:46)(cid:44)(cid:3) (cid:37)(cid:68)(cid:85)(cid:69)(cid:68)(cid:85)(cid:68)(cid:3)(cid:42)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:77)(cid:86)(cid:93)(cid:70)(cid:93)(cid:68)(cid:78)(cid:3) (cid:40)(cid:79)(cid:298)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:87)(cid:68)(cid:3)(cid:46)(cid:85)(cid:92)(cid:276)(cid:86)(cid:78)(cid:68)(cid:3)(cid:11)(cid:85)(cid:82)(cid:93)(cid:71)(cid:93)(cid:76)(cid:68)(cid:225)(cid:92)(cid:3)(cid:22)(cid:15)(cid:3)(cid:25)(cid:15)(cid:3)(cid:26)(cid:15)(cid:3)(cid:27)(cid:12)(cid:3) (cid:40)(cid:88)(cid:74)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:88)(cid:86)(cid:93)(cid:3)(cid:46)(cid:90)(cid:76)(cid:68)(cid:87)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:86)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:11)(cid:85)(cid:82)(cid:93)(cid:71)(cid:93)(cid:76)(cid:68)(cid:225)(cid:92)(cid:3)(cid:20)(cid:15)(cid:3)(cid:21)(cid:15)(cid:3)(cid:23)(cid:15)(cid:3)(cid:24)(cid:12)(cid:3) (cid:139)(cid:3)(cid:38)(cid:82)(cid:83)(cid:92)(cid:85)(cid:76)(cid:74)(cid:75)(cid:87)(cid:3)(cid:69)(cid:92)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:15)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:296)(cid:3)(cid:21)(cid:19)(cid:20)(cid:22)(cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:3) (cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:81)(cid:72)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:93)(cid:3)(cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:70)(cid:87)(cid:90)(cid:82)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:88)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:74)(cid:82)(cid:3) (cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:3)(cid:44)(cid:17)(cid:3)(cid:58)(cid:17)(cid:19)(cid:25)(cid:21)(cid:25)(cid:19)(cid:17)(cid:20)(cid:22)(cid:17)(cid:19)(cid:17)(cid:54)(cid:3) (cid:44)(cid:54)(cid:37)(cid:49)(cid:3)(wersja drukowana) (cid:28)(cid:26)(cid:27)(cid:16)(cid:27)(cid:22)(cid:16)(cid:26)(cid:24)(cid:21)(cid:24)(cid:16)(cid:28)(cid:28)(cid:26)(cid:16)(cid:20)(cid:3) ISBN (ebook) 978-83-7969-155-5 (cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:70)(cid:87)(cid:90)(cid:82)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:88)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:74)(cid:82)(cid:3) (cid:28)(cid:19)(cid:16)(cid:20)(cid:22)(cid:20)(cid:3)(cid:224)(cid:121)(cid:71)(cid:296)(cid:15)(cid:3)(cid:88)(cid:79)(cid:17)(cid:3)(cid:47)(cid:76)(cid:81)(cid:71)(cid:79)(cid:72)(cid:92)(cid:68)(cid:3)(cid:27)(cid:3) (cid:90)(cid:90)(cid:90)(cid:17)(cid:90)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:70)(cid:87)(cid:90)(cid:82)(cid:17)(cid:88)(cid:81)(cid:76)(cid:17)(cid:79)(cid:82)(cid:71)(cid:93)(cid:17)(cid:83)(cid:79)(cid:3) (cid:72)(cid:16)(cid:80)(cid:68)(cid:76)(cid:79)(cid:29)(cid:3)(cid:78)(cid:86)(cid:76)(cid:72)(cid:74)(cid:68)(cid:85)(cid:81)(cid:76)(cid:68)(cid:35)(cid:88)(cid:81)(cid:76)(cid:17)(cid:79)(cid:82)(cid:71)(cid:93)(cid:17)(cid:83)(cid:79)(cid:3) (cid:87)(cid:72)(cid:79)(cid:17)(cid:3)(cid:11)(cid:23)(cid:21)(cid:12)(cid:3)(cid:25)(cid:25)(cid:24)(cid:3)(cid:24)(cid:27)(cid:3)(cid:25)(cid:22)(cid:15)(cid:3)(cid:73)(cid:68)(cid:78)(cid:86)(cid:3)(cid:11)(cid:23)(cid:21)(cid:12)(cid:3)(cid:25)(cid:25)(cid:24)(cid:3)(cid:24)(cid:27)(cid:3)(cid:25)(cid:21)(cid:3) Spis treści Wstęp Rozdział 1. Ogólna charakterystyka rynku pracy 1.1. Pojęcie rynku pracy 1.2. Rodzaje rynków pracy 1.3. Działanie rynku pracy 1.4. Zakłócenia równowagi na rynku pracy Bibliografi a Rozdział 2. Zasobowa i strumieniowa analiza rynku pracy 2.1. Pojęcie zasobowych i strumieniowych wielkości ekonomicznych 2.2. Zasoby i strumienie na rynku pracy 2.3. Zasobowe ujęcie bezrobocia i jego ograniczenia 2.4. Strumieniowe ujęcie bezrobocia Bibliografi a Aneks 2.1. Dekompozycja zmian stopy bezrobocia Rozdział 3. Podaż pracy 3.1. Pojęcie podaży pracy 3.2. Podaż pracy w teoriach ekonomicznych 3.2.1. Teorie klasyczne 3.2.2. Teorie neoklasyczne 3.2.3. Teoria keynesowska 3.3. Determinanty wielkości i struktury podaży pracy Bibliografi a Rozdział 4. Popyt na pracę 4.1. Pojęcie i miary popytu na pracę 4.2. Determinanty popytu na pracę w świetle teorii ekonomii 4.2.1. Teoria neoklasyczna 4.2.2. Teoria keynesowska 4.3. Sektorowa struktura popytu na pracę Bibliografi a Rozdział 5. Bezrobocie 5.1. Pojęcie bezrobocia 5.2. Mierzenie bezrobocia 5.3. Typy bezrobocia 5.4. Teorie bezrobocia 7 11 11 16 21 30 32 33 33 36 41 53 63 64 67 67 77 77 78 85 87 91 93 93 97 98 102 106 110 111 111 116 122 124 6 Spis treści 5.4.1. Ujęcie neoklasyczne 5.4.2. Ujęcie keynesistowskie 5.4.3. Główne idee bezrobocia równowagi 5.4.4. Teoria poszukiwań na rynku pracy 5.5 Skutki ekonomiczno-społeczne bezrobocia Bibliografi a Rozdział 6. Kapitał ludzki 6.1. Pojęcie i znaczenie kapitału ludzkiego 6.2. Inwestycje w kapitał ludzki 6.3. Ewolucja podejścia i rozumienia kapitału ludzkiego – ujęcie teoretyczne 6.4. Pomiar kapitału ludzkiego 6.5. Gospodarka oparta na wiedzy Bibliografi a 7.3. Elastyczność podażowej strony rynku pracy – mobilność zasobów pracy Rozdział 7. Elastyczność rynku pracy 7.1. Elementy składowe 7.2. Elastyczność popytowej strony rynku pracy 7.2.1. Elastyczność zatrudnienia 7.2.2. Elastyczność zatrudnienia zewnętrzna 7.2.3. Elastyczność zatrudnienia wewnętrzna 7.3.1. Mobilność przestrzenna (terytorialna) 7.3.2. Mobilność zawodowa i edukacyjna 7.3.3. Mobilność międzyzakładowa 7.4. Elastyczność wynagrodzeń 7.4.1. Mechanizm kształtowania wynagrodzeń 7.4.2. Wynagrodzenie minimalne Bibliografi a Rozdział 8. Dyskryminacja i segmentacja rynku pracy 8.1. Dyskryminacja 8.1.1. Pojęcie i rodzaje 8.1.2. Teoria zamiłowania do dyskryminacji 8.2. Segmentacja 8.2.1. Tradycyjne (statystyczne) podziały rynku pracy 8.2.2. Podstawowe atrybuty segmentacji rynku pracy 8.2.3. Koncepcja wewnętrznych i zewnętrznych rynków pracy 8.2.4. Koncepcja dualnego rynku pracy 8.2.5. Wewnętrzny i zewnętrzny a pierwszy i drugi rynek pracy 8.2.6. Konsekwencje dualnego podziału rynku pracy 8.2.7. Koncepcja dualna a bezrobocie 8.2.8. Przeciwdziałanie segmentacji Bibliografi a 125 126 128 134 136 142 145 145 148 151 157 160 166 169 170 170 171 172 179 183 183 187 188 189 190 194 196 199 199 199 203 205 205 206 209 212 216 217 219 221 223 Wstęp Gospodarka jest złożonym systemem, składającym się z wielu segmentów, w którym działają różnorodne podmioty gospodarcze i zachodzą różnorodne pro- cesy gospodarcze. Jej analizą, a zwłaszcza rozpoznaniem zasad działania pod- miotów gospodarczych oraz identyfi kacją zależności występujących w procesach gospodarczych, zajmuje się ekonomia. Próbuje ona nie tylko rozpoznać badane podmioty i opisać właściwości tych procesów, ale również formułować wnioski i rekomendacje o charakterze praktycznym, ważne zwłaszcza dla podmiotów go- spodarczych i ich polityki gospodarczej. Ze względu na złożony charakter gospodarki można wyróżnić w niej szereg różnorodnych elementów, zgodnie z przyjętymi kryteriami ich wyodrębniania. Ze względu na zakres i specyfi kę procesów gospodarczych można podzielić gospodarkę na kilka rynków. Do najważniejszych rynków trzeba zaliczyć: ry- nek produktów, rynek pracy, rynek kapitałowy, rynek pieniężny, rynek wymia- ny międzynarodowej. Między wymienionymi rynkami zachodzą różnorodne powiązania. Decyzje gospodarcze podmiotów działających na jednym rynku mają swoje znaczenie dla procesów zachodzących na innych rynkach. Z kolei te ostatnie procesy nie pozostają bez znaczenia dla decyzji i procesów doty- czących analizowanego rynku. Choć poszczególne rynki są ze sobą wielorako powiązane, to jednak specyfi ka procesów na nich zachodzących sprawia, iż wy- godnie jest koncentrować analizę na jednym rynku. Takie analizy, choć często uproszczone, pozwalają łatwiej i lepiej zrozumieć występujące na tych rynkach prawidłowości. Przedmiotem książki jest analiza rynku pracy z ekonomicznego punktu wi- dzenia. Podjęte są więc w niej podstawowe kwestie związane z istotą, specyfi ką i zależnościami występującymi na rynku pracy. Uwaga koncentruje się na pod- stawowych kategoriach rynku pracy, których poznanie ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia funkcjonowania rynku pracy. W centrum uwagi znajdują się w szczególności problemy dotyczące dwu stron rynku pracy, a mianowicie poda- ży pracy i popytu na pracę oraz oddziaływań między nimi. Pominięte są natomiast w książce zagadnienia związane z instytucjonalną stroną rynku pracy oraz od- działywaniem polityki państwa na ten rynek. Kwestie te, mające ważne znaczenie dla funkcjonowania rynku pracy i osiąganych na tym rynku rezultatów, zostały odłożone do zbadania w dalszych etapach. 8 Wstęp Podstawą podejmowanych analiz rynku pracy są osiągnięcia głównych nur- tów teoretycznych w ekonomii, a w szczególności ekonomii neoklasycznej i key- nesistowskiej oraz ich późniejszych rozwinięć. Książka składa się z ośmiu rozdziałów. Rozdział 1 przedstawia ogólną cha- rakterystykę rynku pracy. Uwaga skoncentrowana jest na istocie procesów za- chodzących na tym rynku, a w szczególności na wyjaśnieniu, na czym polega funkcjonowanie rynku pracy i oddziaływanie wzajemne strony podażowej i po- pytowej tego rynku. Przedstawione są w tym rozdziale mechanizmy prowadzące do zrównoważenia rynku pracy, zakłócenia dotyczące tych mechanizmów oraz procesy przystosowawcze występujące na tym rynku. Rozdział 2 podejmuje analizę rynku pracy w dwu ujęciach: zasobowym i strumieniowym. Choć ujęcie zasobowe rynku pracy jest szeroko wykorzysty- wane w literaturze i posiada szereg walorów, to jednak nie jest wolne od wie- lu ograniczeń i słabości. Dlatego ważne jest zrozumienie odmiennego podejścia stosowanego w analizie rynku pracy, a mianowicie podejścia strumieniowego. Podejście to ma szczególne znaczenie w analizie bezrobocia. Kwestie te szczegó- łowo omawiane są w rozdziale 2. Rozdział 3 z kolei poświęcony jest problematyce podaży pracy. Zawiera on wyjaśnienie istoty tej kategorii oraz jej podstawowych miar. Podejmuje się tu również analizę czynników determinujących podaż pracy w świetle podstawo- wych szkół teoretycznych w ekonomii, a mianowicie teorii klasycznej, neokla- sycznej i keynesowskiej. W rozdziale 4 przedmiotem analizy są problemy popytu na pracę. Omawia się w nim kwestie istoty i miar tego popytu. Ważnym kierunkiem analizy rozdziału są determinanty popytu na pracę w świetle dwu podstawowych nurtów ekonomii, a mianowicie teorii neoklasycznej i teorii keynesowskiej. Uzupełnieniem tych rozważań są uwagi podkreślające ważne znaczenie sektorowej struktury popytu na pracę. Przedmiotem rozważań rozdziału 5 jest bezrobocie, podstawowe zjawisko wy- stępujące na współczesnych rynkach pracy. Scharakteryzowano w rozdziale kwestie związane z istotą bezrobocia i sposobami jego pomiaru. W części teoretycznej zwró- cono uwagę na odmienne przyczyny bezrobocia w zależności od jego typów oraz podjęto analizy przyczyn bezrobocia w świetle podstawowych teorii ekonomicz- nych, a mianowicie teorii neoklasycznej, teorii keynesistowskiej, teorii opisujących bezrobocie równowagi oraz teorii poszukiwań na rynku pracy. Uzupełnieniem tych rozważań są uwagi na temat ekonomiczno-społecznych skutków bezrobocia. W rozdziale 6 rozważania koncentrują się na kapitale ludzkim, podstawowej charakterystyce jakościowej podaży pracy. Podjęte są zagadnienia pojęciowe do- tyczące kapitału ludzkiego, analizy inwestycji w kapitał ludzki, a także kwestie związane z jego pomiarem. Rozważania prowadzone są w perspektywie teore- tycznej nurtów rozwijających się w ekonomii. Końcowa część rozdziału poświę- cona jest roli kapitału ludzkiego w rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Wstęp 9 Rozdział 7 podejmuje problemy elastyczności rynku pracy. Rozstrzygnięcia w tym zakresie mają zasadnicze znaczenie dla rezultatów funkcjonowania ryn- ku pracy, a zwłaszcza szybkości i sposobu likwidacji zakłóceń na rynku pracy. W centrum analizy znajdują się trzy podstawowe elementy elastyczności rynku pracy, a mianowicie: elastyczność popytowej strony rynku pracy, elastyczność strony podażowej rynku pracy oraz elastyczność wynagrodzeń. Przedmiotem analizy w rozdziale 8 są dwa zjawiska charakterystyczne dla współczesnych rynków pracy, dotyczące dyskryminacji występującej na tych rynkach oraz segmentacji tych rynków. Obydwa zjawiska przedstawione zostały od strony pojęciowej oraz w perspektywie różnorodnych form ich występowania. Zjawiska te analizowane są w rozdziale zarówno w świetle koncepcji teoretycz- nych, jak i w świetle badań empirycznych. Podręcznik przeznaczony jest przede wszystkim dla studentów kierunków ekonomicznych, choć winien również zainteresować szersze grono Czytelników zamierzających poznać podstawowe pojęcia, zjawiska, procesy i zależności wy- stępujące na rynkach pracy. Rozdział 1 Ogólna charakterystyka rynku pracy 1.1. Pojęcie rynku pracy Rynek pracy jest jednym z rynków funkcjonujących w gospodarce obok ta- kich rynków, jak rynek produktów, rynek kapitałowy, rynek ziemi czy też rynek pieniężny. Podobnie jak na innych rynkach, również na rynku pracy występują na- bywcy i sprzedawcy, dokonują się akty wymiany oraz ustalane są ceny i rozmiary przeprowadzanych transakcji. Nabywcami na rynku pracy są pracodawcy, natomiast sprzedawcami − pra- cownicy. To właśnie pracownicy oferują na rynku pracy swoje usługi pracy czy też, mówiąc inaczej, usługi siły roboczej (traktujemy te terminy jako synonimy), na które zgłaszają zapotrzebowanie pracodawcy. Można powiedzieć, że praco- dawcy zgłaszają popyt na usługi pracy (bądź też, mówiąc krócej: popyt na pra- cę), zaś pracownicy decydują o podaży tych usług (bądź krócej: o podaży pracy). Przedmiotem wymiany na rynku pracy między pracodawcami a pracownikami są więc usługi pracy (siły roboczej). W rezultacie konfrontacji popytu na pracę i po- daży pracy ustalają się rozmiary zakupów i sprzedaży usług siły roboczej, a tak- że ich cena, w tym przypadku płaca. Biorąc pod uwagę powyższe obserwacje, można zdefi niować ogólnie rynek pracy jako miejsce, w którym dokonują się transakcje wymiany usług pracy między pracownikami a pracodawcami oraz ustalają się rozmiary wspomnianych transakcji i ich warunki, a zwłasz- cza cena tych usług, tj. płaca1. Powyższa defi nicja ma dosyć ogólny charakter i dlatego wskazana jest jej bliższa konkretyzacja, tym bardziej że niektóre ele- menty rynku pracy posiadają wyraźną specyfi kę w porównaniu z innymi rynkami. Rynek pracy należy do rynków czynników produkcji, obejmujących ponad- to takie tradycyjne rynki, jak rynek ziemi, kapitału rzeczowego czy też kapitału pieniężnego. Choć rynek pracy posiada szereg cech wspólnych z innymi rynka- mi czynników produkcji, to jednak warto podkreślić jego specyfi kę, wynikającą głównie ze specyfi ki siły roboczej jako czynnika produkcji, gdyż ma ona znacze- nie dla funkcjonowania rynku pracy. 1 Podobnie defi niują rynek pracy R. G. Ehrenberg i R. S. Smith (Ehrenberg, Smith 1991: 2, 22) oraz D. Bosworth, P. Dawkins i T. Stromback (Bosworth, Dawkins, Stromback 1996: 175). 12 1. Ogólna charakterystyka rynku pracy Szczególne cechy siły roboczej nie pozostają bez znaczenia dla przedmio- tu wymiany na rynku pracy. Choć pracodawcy wykazują zainteresowanie pra- cownikami przede wszystkim ze względu na posiadane przez nich kwalifi kacje i umiejętności (używając bardziej nowoczesnej terminologii, można powiedzieć: posiadany przez pracowników kapitał ludzki), to jednak nie te elementy są przed- miotem transakcji na rynku pracy. Kwalifi kacje i umiejętności, czy też posiadany kapitał ludzki, są dla pracowników jedynie podstawą możliwości wykonywania pracy, podstawą świadczenia usług pracy dla pracodawców. Te właśnie usługi pracy świadczone przez pracowników są przedmiotem wymiany z praco- dawcami, a nie kwalifi kacje i umiejętności. Świadcząc te usługi, pracownicy nie pozbywają się swoich kwalifi kacji i umiejętności. Wręcz przeciwnie, wykonując swą pracę, mogą je rozwijać. Świadcząc usługi pracy, pracownicy zobowiązani są do osobistego ich do- starczenia pracodawcom. Można powiedzieć, że usług pracy nie można oddzielić od człowieka dostarczającego te usługi. Związek ten ma istotne konsekwencje, wyraźnie różnicujące sytuację dostawcy na rynku pracy w porównaniu z dostaw- cami na innych rynkach, zwłaszcza na rynku produktów. O ile dostawcę na ryn- ku produktów interesuje przede wszystkim cena produktu uzyskana przy jego sprzedaży, to dla pracownika dostarczającego swe usługi pracy równie ważne znaczenie jak płaca mają warunki, w jakich świadczenie usług pracy się odbywa. Pracownicy są żywotnie zainteresowani warunkami pracy, zwłaszcza panującym w pracy porządkiem, czystością, nowoczesnością wyposażenia stanowiska pracy, dogodnością dojazdów do pracy, a także atmosferą w pracy. Elementy te składa- ją się na niepieniężne warunki wykonywania pracy. Wszystkie te czynniki, łącznie z wysokością płacy, brane są pod uwagę przez pracowników przy rozstrzyganiu decyzji o podjęciu pracy. Sprawę komplikuje fakt, że pracownicy subiektywnie oceniają rolę poszczególnych, pieniężnych i niepieniężnych, czynników determi- nujących ich decyzje. Różni pracownicy mają określone, często zróżnicowane preferencje w tym zakresie, stąd też nie zawsze wysokość płacy odgrywa roz- strzygającą rolę w kształtowaniu decyzji o podjęciu pracy. Należy podkreślić wy- soki stopień heterogeniczności grupy pracowników, którzy różnią się nie tylko posiadanymi kwalifi kacjami i umiejętnościami, ale również rolą przypisywaną płacowym i pozapłacowym czynnikom w kształtowaniu swoich decyzji. Inną charakterystyczną cechą rynku pracy jest to, że jakość usług pracy świadczonych przez pracowników zależy nie tylko od posiadanego przez nich kapitału ludzkiego, zwłaszcza w zakresie kwalifi kacji i umiejętności, ale rów- nież od stopnia zaangażowania się w wykonywanie usług pracy. Chodzi tutaj o takie elementy, jak: stosunek i motywacja do pracy, punktualność, staranność i dokładność wykonywanych czynności, intensywność pracy, stopień identyfi ka- cji z pracą i miejscem pracy itd. Im są one na wyższym poziomie, tym wyższa jest jakość świadczonych usług pracy. Oczywiście, pracownicy są pod tym względem zazwyczaj bardzo zróżnicowani. To zróżnicowanie jest kolejnym argumentem 1.1. Pojęcie rynku pracy 13 za heterogenicznością grupy pracowników. Dostrzegają to pracodawcy i dlatego próbują wpływać na wzrost zaangażowania pracowników w wykonywanie usług pracy poprzez stosowanie pieniężnych i niepieniężnych środków motywujących. Charakterystyczną cechą wymiany na rynku pracy jest to, że przybiera ona formę zinstytucjonalizowanego kontraktu między pracodawcą a pracowni- kiem, w którym określane są najważniejsze warunki i elementy świadczenia usług pracy przez pracownika. Kontrakt ten może mieć charakter porozumienia ustnego między nimi, choć zazwyczaj przybiera formę pisemną. Zawierany jest często w sposób zindywidualizowany między pracownikiem a pracodawcą, ale występu- ją również kontrakty, w których wszyscy pracownicy należący do pewnej grupy reprezentowani są przez związek zawodowy i warunki świadczenia usług pra- cy przez pracowników ustalane są w układach zbiorowych między pracodawcą a związkiem zawodowym. W kontrakcie zawieranym między pracodawcą a pracownikiem ustalane są prawa i obowiązki obu stron. Między innymi określane są korzyści osiągane przez pracownika z tytułu świadczenia usług pracy. Korzyści te obejmują przede wszystkim płacę, ale trzeba również wymienić tutaj świadczenia rzeczowe pra- codawcy na rzecz pracownika (z ang. tzw. fringe benefi ts), o ile oczywiście mają one miejsce, obejmujące np. dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne, płatny urlop, możliwość korzystania z samochodu służbowego czy też służbowego telefonu komórkowego. Do tych korzyści wlicza się również niekiedy tzw. odłożone płat- ności, jeśli pracodawca fi nansuje choćby częściowo składki na ubezpieczenia społeczne pracownika, które umożliwiają otrzymywanie emerytury w przyszłości (Ehrenberg, Smith 1991: 31). Korzyści te stanowią podstawę dochodu pracowni- ka, decydującego o poziomie jego życia (a także poziomie życia jego rodziny). Trzeba jednak zauważyć, że łączne dochody pracownika mogą składać się nie tyl- ko z dochodów z tytułu pracy. Niektórzy pracownicy mogą bowiem otrzymywać również innego rodzaju dochody, jak np. dochody z odsetek bankowych, dochody z dywidend czy też z transferów pieniężnych od państwa (np. w postaci zasiłków macierzyńskich czy mieszkaniowych). Podstawowym składnikiem dochodów pracowników z tytułu pracy jest płaca. Płaca jest ceną usług pracy świadczonych przez pracownika na rzecz praco- dawcy. Kształtuje się ona na określonym poziomie w rezultacie gry (konfrontacji) między sprzedawcami a nabywcami tych usług. Jej wysokość ma ważne znacze- nie ekonomiczne. Z jednej strony decyduje ona o poziomie dochodów pracowni- ków, które kształtują warunki ich bytu. Z tego względu pracownicy są żywotnie zainteresowani otrzymaniem jak najwyższej płacy. Dlatego też starają się podej- mować pracę u tych pracodawców czy też w tych miejscach, w których mogą liczyć na stosunkowo wysokie płace. Z drugiej strony zaś wysokość płacy jest ważnym elementem kształtującym koszty działalności gospodarczej prowadzonej przez pracodawcę. Wyższe płace podnoszą te koszty, stąd też pracodawcy nie- chętnie akceptują wzrost płac. Dla pracodawców wysokość płac jest ważnym sy- 14 1. Ogólna charakterystyka rynku pracy gnałem rynkowym. Wysokość płac wskazuje, jak drogi jest ten czynnik produkcji i jak dużo tego czynnika opłaca się zaangażować. Należy rozróżniać płacę nominalną i płacę realną. Płaca nominalna jest kwotą pieniędzy w określonej walucie (np. w polskich złotówkach), jaką otrzymuje pracownik z tytułu świadczenia usług pracy przez pewien okres, np. przez okres 1 miesiąca. Przykładowo, jeśli ktoś zarabia 2000 zł miesięcznie z tytułu wykonywanej pracy, to kwota ta jest jego miesięczną płacą nominalną. Natomiast płaca realna jest płacą wyrażoną w ilości produktów, które można kupić za płacę nominalną. Określa ona więc siłę nabywczą płacy nominal- nej. Można ją obliczyć przez podzielenie płacy nominalnej przez pewną mia- rę (indeks) cen produktów. Gdyby przyjąć upraszczające założenie o istnieniu tylko jednego produktu na rynku, tj. koszul, których cena jednostkowa wynosi 100 zł, zaś płaca nominalna pracownika wynosi 2000 zł miesięcznie, to można by powiedzieć, że pracownik zarabia miesięcznie ekwiwalent 20 koszul, albo ina- czej, że jego płaca realna określona jest przez 20 koszul. Oczywiście powyższe założenie o jednym produkcie jest zbyt upraszczające i dlatego przy kalkulacji wysokości i zmian płac realnych wykorzystuje się szerszą miarę (indeks) cen pro- duktów (wrócimy do tej kwestii w dalszej części rozważań). Ale już obecny etap analizy pokazuje, że wysokość płac realnych zależy od dwu czynników: wysoko- ści płac nominalnych i wysokości cen produktów. Przy założeniu ceteris paribus, im wyższe płace nominalne, tym wyższe są płace realne oraz im wyższe ceny produktów nabywanych na rynku, tym niższe są płace realne. Kategoria płac nominalnych jest szeroko wykorzystywana do porównywa- nia płac między pracownikami czy też grupami pracowników w danym okresie. Podkreślenie w tym zdaniu formuły „w danym okresie” jest ważne przy doko- nywaniu porównań płac między pracownikami. Chodzi bowiem o to, że w da- nym okresie wszyscy pracownicy stykają się na rynku z takimi samymi cenami produktów kupowanych za swoje płace nominalne. Stąd różnice w ich położeniu wynikają wyłącznie z różnic w ich płacach nominalnych. Dlatego też porów- nywanie płac nominalnych między pracownikami jest miarodajne w odniesie- niu do tego samego okresu, natomiast nie jest właściwe w przypadku porównań dla różnych okresów. Analizy porównawcze płac w czasie wymagają posługiwania się kategorią płac realnych. W kolejnych okresach ulegają bowiem zmianie zarówno wielkości płac nominalnych, jak i poziomy cen nabywanych za płace nominalne produk- tów. Stąd też, aby uchwycić zmiany siły nabywczej płac w czasie, należy wyko- rzystywać kategorię płac realnych. Innymi słowy, należy „oczyścić” zmiany płac nominalnych z wpływów zmian cen produktów, aby rozpoznać zmiany płac real- nych. Zazwyczaj płace realne wyrażane są w postaci indeksu liczbowego, któ- ry porównuje siłę nabywczą płacy w pewnym okresie w stosunku do okresu bazowego, dla którego indeks ustala się zwykle na poziomie 100. Aby zrozu- mieć interpretację takich indeksów, odwołajmy się do kolumny 6 tabeli 1.1, gdzie 1.1. Pojęcie rynku pracy 15 dla roku 2010 indeks przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń realnych brutto w Polsce wyniósł 131,5. Oznacza to, że miesięczne płace realne były w 2010 r. o ponad 30 wyższe niż w roku bazowym (jako rok bazowy przyjęto w tabeli rok 2000). Tabela 1.1. Przeciętne miesięczne wynagrodzenia nominalne i realne brutto w Polsce w latach 2000−2010 Przeciętne miesięczne wynagrodzenia nominalne brutto w zł Indeks przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń nominalnych (rok poprzedni brutto = 100) Indeks cen towarów i usług konsumpcyj- nych (rok po- przedni = 100) Indeks przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń realnych brutto (rok poprzedni = 100) Indeks przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń realnych brut- to (rok 2000 = 100) 1 893,74 2 045,11 2 097,83 2 185,02 2 273,44 2 360,62 2 476,88 2 672,58 2 942,17 3 101,74 3 224,13 − 108,0 102,6 104,2 104,0 103,8 104,9 107,9 110,1 105,4 103,9 110,0 105,4 101,9 100,8 103,3 102,0 100,9 102,3 104,0 103,3 102,5 − 102,5 100,7 103,4 100,7 101,8 104,0 105,5 105,9 102,0 101,4 100,0 102,5 103,2 106,7 107,5 109,4 113,8 120,0 127,1 129,7 131,5 Rok 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Źródło: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, wydania z lat 2000−2011, GUS, Warszawa. W tabeli 1.1 przedstawiono dane o przeciętnych miesięcznych wynagrodze- niach pracowniczych w Polsce w ujęciu nominalnym i realnym w latach 2000– 2010. Dane te zawierają wartości absolutne wynagrodzeń nominalnych w zł oraz indeksy wynagrodzeń nominalnych i realnych. Kalkulacja indeksów wynagro- dzeń nominalnych brutto (kol. 3) jest stosunkowo prosta. Indeks wynoszący 103,9 dla 2010 r. wynika z podzielenia dwu liczb, tj. 3224,13 przez 3101,74 oraz po- mnożenia rezultatu przez 100. Indeks ten oznacza, że wynagrodzenia nominalne były w 2010 r. o prawie 4 wyższe niż w roku poprzednim. Kalkulacja indek- sów wynagrodzeń realnych jest nieco bardziej skomplikowana. Wymaga bowiem uwzględnienia indeksów cen. Kolumna 4 tabeli 1.1 zawiera dane o indeksach cen towarów i usług konsumpcyjnych w poszczególnych latach badanego okresu. 16 1. Ogólna charakterystyka rynku pracy Indeksy te zostały wykorzystane przy kalkulacji indeksów wynagrodzeń real- nych (kol. 5), które obliczono jako iloraz indeksu z kolumny 3 przez indeks z ko- lumny 4, pomnożony następnie przez 100 (indeks wynoszący 102,5 dla 2001 r. = 108,0/105,4 x 100). Natomiast indeksy wynagrodzeń realnych przy założeniu indeksu bazowego dla konkretnego roku (w kol. 6 tabeli przyjęto, że rokiem bazowym jest rok 2000, zaś indeks dla tego roku wynosi 100) można obliczyć dla danego roku następująco (choć nie jest to jedyna metoda): indeks dla roku poprzedniego z kolumny 6 mnożymy przez indeks dla danego roku z kolumny 5 i dzielimy przez 100. Na przykład dla roku 2006 indeks wynosi 113,8. Indeks ten można obliczyć następująco: mnożymy indeks 109,4 z roku 2005 przez indeks 104,0 z kolumny 5 dla roku 2006 i dzielimy przez 100. Obliczony indeks dla roku 2006 wskazuje, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie realne było w tym roku o prawie 14 wyższe niż w roku bazowym, tj. 2000. 1.2. Rodzaje rynków pracy Ogólne pojęcie rynku pracy jest kategorią analityczną przydatną w zrozumie- niu jego podstawowych elementów. Znacznie częściej jednak odnosimy to poję- cie do konkretnych, cząstkowych rynków pracy, wyodrębnianych na podstawie różnych kryteriów. Można w związku z tym mówić o różnych rodzajach rynków pracy. Kwestii tej warto poświęcić trochę uwagi ze względu na jej duże znaczenie praktyczne. Zanim przejdziemy do bliższego omówienia poszczególnych rodzajów ryn- ków pracy, warto zwrócić uwagę na podstawowe cechy konstytuujące cząstkowy rynek pracy. Można tutaj podkreślić dwie takie cechy. Po pierwsze, o istnieniu cząstkowego rynku pracy można mówić wówczas, gdy rynkowi pracy, a zwłasz- cza jego obu stronom (tj. występującym na tym rynku nabywcom i sprze- dawcom usług pracy, a więc pracodawcom i pracownikom) można przypisać pewną charakterystyczną cechę. Występuje więc wówczas pewna specyfi ka grupy pracodawców i pracowników obecnych na tym rynku czy też znaczący stopień ich jednorodności z przyjętego punktu widzenia. W tym sensie można mówić o rynku pracy prawników czy też lekarzy. Choć nabywcy i sprzedawcy usług prawniczych różnią się między sobą pod wieloma względami, to jednak łą- czy ich to, że wszyscy wykonują zawód prawnika i dlatego można mówić o rynku pracy prawników. Po drugie, istnienie cząstkowego rynku pracy wymaga dzia- łania mechanizmu popytowo-podażowego w obrębie tego rynku. Innymi słowy, cząstkowy rynek pracy zakłada, że w ramach tego rynku następuje konfrontacja pracodawców i pracowników, prowadząca w rezultacie do ustalenia się płac oraz rozmiarów transakcji. Cząstkowy rynek pracy oznacza więc istnienie ograni- czonych tylko przepływów osób (pracowników i pracodawców) na inne ryn- 1.2. Rodzaje rynków pracy 17 ki, a więc występowanie ograniczonej mobilności. Gdyby przeważająca część pracowników bądź pracodawców z danego rynku cząstkowego mogła łatwo przenieść się na inny rynek, to trudno byłoby w tym przypadku mówić zasadnie o istnieniu cząstkowego rynku pracy. I podobnie, gdyby np. dla kwalifi kacji praw- niczych można było łatwo znaleźć kwalifi kacje substytucyjne, to trudno byłoby mówić o rynku pracy prawników. Można więc powiedzieć, że istnienie rynku pra- cy zakłada, iż przeważająca część jego uczestników bierze udział w mechanizmie popytowo-podażowym kształtującym płace i rozmiary transakcji na tym rynku. W rzeczywistości gospodarczej można wyodrębnić wiele rodzajów rynków pracy. Jest to związane z istnieniem różnorodnych wymiarów, aspektów i płasz- czyzn analizy tych rynków. Podstawowe znaczenie mają dwa wymiary analizy rynków pracy: wymiar przestrzenny (geografi czny) i wymiar kwalifi kacyj- no-zawodowy. Biorąc pod uwagę wymiar przestrzenny, można rozróżnić: • ogólnokrajowy rynek pracy, • regionalny rynek pracy, • lokalny rynek pracy. Ogólnokrajowy rynek pracy (bądź po prostu: krajowy rynek pracy) dotyczy oczywiście obszaru terytorialnego całego kraju. Przy takim podejściu w centrum analizy są wszyscy pracodawcy i pracownicy działający w kraju, ich wzajemne oddziaływanie na siebie, a także rezultaty tego oddziaływania w postaci kształ- towania się płac i rozmiarów transakcji wymiennych na tym rynku (określonych przede wszystkim przez liczbę pracujących). Tego rodzaju analizy rynku pracy są bardzo rozpowszechnione w literaturze. Pozwalają one nie tylko uchwycić zmiany na krajowym rynku pracy zachodzące w kolejnych okresach, ale również dokonać porównań sytuacji na rynku krajowym z sytuacją na rynkach pracy w in- nych krajach. Dodatkowym argumentem uzasadniającym podejmowanie analiz krajowego rynku pracy jest to, że rynek ten funkcjonuje w tych samych warun- kach instytucjonalnych. Przepisy prawne, zasady i regulacje określające funkcjo- nowanie rynku pracy, a w szczególności relacje pracowników z pracodawcami, są w dużej mierze identyczne na obszarze całego kraju. Stąd też rozwijanie analiz krajowego rynku pracy umożliwia pogłębione rozpoznanie zależności występują- cych na rynku krajowym (przy danych warunkach instytucjonalnych), zaś analizy porównawcze różnych rynków krajowych pozwalają uchwycić wpływ rozwiązań instytucjonalnych na sytuację na ich rynkach pracy (zazwyczaj rozwiązania insty- tucjonalne, w tym i w zakresie rynku pracy, są zróżnicowane w poszczególnych krajach). Regionalny rynek pracy można zdefi niować jako obszar geografi czny, w obrębie którego występuje specyfi ka możliwości zatrudnienia, dostępnych dla pracowników bez potrzeby zmiany miejsca zamieszkania (Fischer, Nij- kamp 1987: 3). W defi nicji tej warto zwrócić uwagę na dwa elementy. Po pierw- sze, regionalny rynek pracy charakteryzuje się pewną specyfi ką zatrudnienia.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podstawy wiedzy o rynku pracy
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: