Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01268 013416 13624143 na godz. na dobę w sumie
Pojęcie inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym - ebook/pdf
Pojęcie inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 453
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8632-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia jest pierwszym na polskim rynku kompleksowym opracowaniem poświęconym interpretacji pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Dynamiczny rozwój tego arbitrażu nie przekłada się na ujednolicenie poglądów w kwestii tak podstawowej, jaką jest interpretacja pojęcia inwestycji jako przesłanki jurysdykcji międzynarodowych trybunałów arbitrażowych. Badania prowadzone w pracy obejmują analizę orzecznictwa arbitrażowego. Ich celem jest identyfikacja takich kierunków interpretacji pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym, które mogą prowadzić do wykształcenia się w tym arbitrażu zobiektywizowanego standardu interpretacji pojęcia inwestycji.

Monografia jest adresowana do przedstawicieli nauki, pracowników organów i instytucji obsługujących inwestycje zagraniczne, a także do prawników zajmujących się w swojej praktyce zawodowej międzynarodowym arbitrażem inwestycyjnym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie „Ich właściwością jest nie powtarzać się nigdy w kształtach, odcieniach, pozach i układzie” Wisława Szymborska, Chmury1 § 1. Inwestycja – wprowadzenie pojęcia Pojęcie inwestycji, często wykorzystywane w języku potocznym, nie pod- daje się łatwo próbom definiowania. Podobnie jak w przypadku chmur inwe- stycje można rozpoznać, trudniej natomiast opisać oraz wtłoczyć w sztywne ramy pojęciowe. Inwestycje mogą stanowić tak zróżnicowane przedsięwzię- cia jak, z jednej strony, złożone projekty budowlane (autostrady, elektrownie), a z drugiej strony tworzenie witryn internetowych czy nabywanie instrumen- tów finansowych. Poszczególne inwestycje mogą różnić się czasem trwania, stopniem zaangażowania inwestora czy też generowanym zyskiem. Z problemem określenia znaczenia pojęcia inwestycji mierzą się nie tylko nauki prawne, ale także nauki ekonomii i finansów2. W ekonomii inwestycja zakłada najczęściej transfer środków do projektu o charakterze długotermino- wym, którego celem jest osiąganie regularnych zysków oraz uczestnictwo pod- miotu transferującego te środki, przynajmniej w pewnym zakresie, w zarządza- niu tym projektem oraz w ponoszeniu ryzyka biznesowego3. Z kolei w kontek- ście finansowym inwestycja określana jest jako nabycie określonych rodzajów aktywów, zarówno o charakterze udziałowym, jak i dłużnym4. Słownik termi- nologii finansowej definiuje inwestycję jako: „przeznaczenie określonej sumy 1 W. Szymborska, Wiersze wybrane, s. 330. 2 Zob. M.H. Koziński, Arbitraż inwestycyjny, s. 1023, który wskazuje, że niewiele jest w na- ukach prawnych i ekonomicznych tak wieloznacznych pojęć jak termin „inwestycja”. 3 R. Dolzer, The Notion, s. 263. 4 G. Abi-Saab, Zdanie odrębne do decyzji w sprawie jurysdykcji oraz dopuszczalności skargi z 4.8.2011 r. w sprawie Abaclat i inni przeciwko Republice Argentyny, pkt 41. 1 Wprowadzenie pieniędzy dokonane w sposób, który pozwala oczekiwać zysku lub powiększe- nia kapitału”5. Słownik bankowości i finansów podaje dwa znaczenia pojęcia inwestycji: albo „takie ulokowanie środków pieniężnych, aby otrzymać odsetki oraz zwiększyć wartość tych środków”, albo „udziały, obligacje lub własność nabyta w celu wytworzenia większej wartości niż wydatkowana do ich naby- cia”6. Również w języku potocznym występuje przynajmniej kilka znaczeń poję- cia inwestycji. Słownik wyrazów obcych PWN wskazuje na trzy z nich: 1) przeznaczenie środków finansowych na powiększenie lub odtworzenie zasobów majątkowych albo na zakup papierów wartościowych; 2) część dóbr wytworzonych, która nie jest przeznaczona do bezpośredniej konsumpcji; 3) przedmiot będący efektem inwestowania7. Z kolei Słownik języka polskiego PWN definiuje inwestycję jako: „nakład gospodarczy, którego celem jest stworzenie nowych lub powiększenie istnie- jących obiektów majątku trwałego”8. Wymienione definicje pozwalają określić cechy wspólne rozumienia poję- cia inwestycji w języku potocznym oraz naukach ekonomicznych i finanso- wych. Są nimi: 1) działalność inwestora polegająca na przeznaczeniu środków finanso- wych do celów inwestycji; rozciągnięcie inwestycji w czasie; 2) 3) oczekiwanie osiągnięcia zysku rozumianego jako zwiększenie wartości zainwestowanych środków bądź stworzenie nowej wartości gospodar- czej. Inwestycja może być rozumiana albo jako działalność inwestora, albo jako środek służący do prowadzenia tej działalności, albo jako rezultat tej działal- ności będący efektem inwestowania. 5 S. Briscoe, J. Fuller, Harrimann s Financial, s. 179. 6 P.H. Collin, Dictionary of, s. 188. 7 E. Sobol (red.), Słownik wyrazów, s. 488. 8 E. Sobol, Mały słownik, s. 270. 2 § 2. Niespójność interpretacji pojęcia inwestycji... § 2. Niespójność interpretacji pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym Zarysowany powyżej obraz inwestycji nie znajduje prostego przełożenia na interpretację tego pojęcia w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Orzecznictwo arbitrażowe stanowi konglomerat poglądów i opinii, z których niektóre odwołują się do wymienionych wyżej cech inwestycji, inne natomiast nie. Przyjęcie przez orzecznictwo arbitrażowe jednolitego sposobu interpreta- cji pojęcia inwestycji wydaje się zadaniem jeszcze trudniejszym niż w naukach ekonomicznych i finansowych. Podczas gdy zgoda stron na arbitraż uznawana jest za kamień węgielny leżący u podstaw jurysdykcji trybunału arbitrażowego9, tak istnienie inwesty- cji, do którego odwołuje się ta zgoda, można uznać za podstawowy budulec jurysdykcji trybunału arbitrażowego. Nie jest to jednak budulec trwały ani jednorodny. Na różnorodność oraz zmienność w czasie poglądów dotyczą- cych interpretacji pojęcia inwestycji mają wpływ: bezprecedensowe w historii rozprzestrzenienie się traktatów inwestycyjnych, których liczba przekroczyła 330010, wzrost liczby inicjowanych przez inwestorów postępowań arbitrażo- wych11, brak definicji inwestycji w poszczególnych procedurach arbitrażowych oraz zdecentralizowany charakter międzynarodowego arbitrażu inwestycyj- nego. Okoliczności te stanowią główne przeszkody w wykształceniu się jedno- litego rozumienia pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwesty- cyjnym. W nadchodzących latach znaczenie gospodarcze międzynarodowego arbi- trażu inwestycyjnego będzie wzrastać. Postrzeganie tego arbitrażu jako sys- temu rozstrzygania sporów pomiędzy inwestorami pochodzącymi z państw bogatej „Północy” przeciwko państwom biednego „Południa” należy już do przeszłości. Obecnie coraz więcej sporów arbitrażowych wytaczanych jest przeciwko państwom rozwiniętym. Zjawisko to będzie ulegało nasileniu 9 Zob. pkt 23 Raportu Dyrektorów Wykonawczych Banku Światowego, ICSID Convention, Regulation and Rules, ICSID/15, kwiecień 2006. 10 UNCTAD, World Investment Report 2017: Investment and the Digital Economy, Genewa 2017, s. 111. 11 Z początkiem 2017 r. liczba znanych spraw arbitrażowych wynosiła 767, podczas gdy z po- czątkiem 2011 r. takich spraw było jedynie 390. Zob. UNCTAD, World Investment Report 2017, s. 114; UNCTAD, World Investment Report 2011: Non-equity Modes of International Production and Development, Genewa 2011, s. 101–102. Zob. również przyp. 20 oraz rozdz. I, przyp. 31. 3 Wprowadzenie wraz z zawieraniem wielostronnych traktatów handlowych pomiędzy naj- bardziej rozwiniętymi gospodarkami świata, takich jak TPP12, Kompleksowa Umowa Gospodarczo-Handlowa (CETA)13 czy też Transatlantyckie Partner- stwo w Dziedzinie Handlu i Inwestycji (TTIP)14, które przewidują wykorzysty- wanie przez inwestorów międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego. Coraz większego znaczenia nabiera w tym kontekście postulat zbalansowania roz- bieżnych interesów inwestorów oraz państw przyjmujących inwestycje zagra- niczne15. Dominujący model konstruowania definicji inwestycji w traktatach inwe- stycyjnych zakłada przyznanie ochrony „każdemu rodzajowi aktywów” (every kind of asset). Definicja ta jest nie tylko szeroka16, ale również niedookre- ślona, ponieważ próbuje definiować pojęcie inwestycji przy pomocy bli- żej niesprecyzowanego pojęcia aktywów. Dosyć często definicje inwestycji w traktatach inwestycyjnych obejmują ochroną takie kategorie jak „roszczenia pieniężne” (claims to money) czy „roszczenia o wykonanie świadczenia niepie- niężnego” (claims to performance). Może to otwierać furtkę do dochodzenia w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym roszczeń wynikających z trans- akcji handlowych. Taka ścieżka byłaby możliwa przy wykorzystaniu proce- dur arbitrażowych utworzonych dla potrzeb arbitrażu handlowego (arbitraż UNCITRAL, arbitraż Sztokholmskiej Izby Handlowej – SCC), które nie ogra- niczają od strony przedmiotowej zakresu spraw poddawanych rozstrzygnię- 12 Partnerstwo Transpacyficzne (TPP) z 4.2.2016 r. 13 Kompleksowa umowa gospodarczo-handlowa pomiędzy Kanadą z jednej a Unią Europej- ską oraz jej państwami członkowskimi z drugiej strony (CETA), podpisana 30.10.2016 r., objęta de- cyzją Rady (UE) Nr 2017/38 z 28.10.2016 r. w sprawie tymczasowego stosowania tej Umowy mię- dzy Kanadą, z jednej strony, a Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z drugiej strony. W zakresie dotyczącym ochrony inwestycji stosuje się tymczasowo jedynie niektóre postanowie- nia CETA i tylko w zakresie, w jakim dotyczą one inwestycji bezpośrednich (w tym art. 8.1. CETA zawierający definicję inwestycji). Zob. art. 1 ust. 1 lit. a decyzji Rady (UE) Nr 2017/38. CETA stosowana jest tymczasowo od 21.9.2017 r. Zob. Notę dotyczącą tymczasowego stosowania Kom- pleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) między Kanadą, z jednej strony, a Unią Euro- pejską i jej państwami członkowskimi, z drugiej strony. 14 Zob. Unijny projekt rozdziału dotyczącego ochrony inwestycji oraz rozstrzygania spo- rów inwestycyjnych w Transatlantyckim Partnerstwie w dziedzinie Handlu i Inwestycji (TTIP) z 12.11.2015 r. 15 Interesy te można ujmować zarówno w ich aspekcie pozytywnym, tj. osiągnięcia korzyści, które państwo oraz inwestor odnoszą dzięki inwestycji, jak też w aspekcie negatywnym, tj. unik- nięcia ryzyk, które wiążą się z dokonywaniem inwestycji. Zob. J.W. Salacuse, The Three Laws, s. 12–13 oraz 18–22. 16 Posłużenie się sformułowaniem „każdy” wskazuje na szeroki zakres przedmiotowy definicji, niedopuszczający wyjątków. 4 § 2. Niespójność interpretacji pojęcia inwestycji... ciu17. Również w arbitrażu ICSID18, służącym rozstrzyganiu międzynarodo- wych sporów inwestycyjnych, obecne jest dążenie do rozszerzania zakresu ju- rysdykcji trybunałów arbitrażowych oraz przyznawania prymatu woli stron poddania sporu pod rozstrzygnięcie ICSID, która znajduje wyraz w ich zgodzie na arbitraż. Wymienione dążenia stanowią krok w stronę szerokiego rozumienia po- jęcia inwestycji. Wydaje się ono zgodne z oczekiwaniami inwestorów za- granicznych, zainteresowanych jak najszerszym zakresem ochrony przyzna- wanej im w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Pozostaje jednak w sprzeczności z interesami państw przyjmujących inwestycje zagraniczne. Nie sprzyja również stabilizacji orzecznictwa trybunałów arbitrażowych. Pod- stawową wadą szerokiego rozumienia pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym jest brak uwzględnienia zmian, które zaszły w sfe- rze gospodarczej od czasu wejścia w życie pierwszych traktatów inwestycyj- nych. Wśród tych zmian należy wymienić: globalizację przepływów kapitało- wych, skokowy wzrost wolumenu inwestycji zagranicznych (w tym inwesty- cji bezpośrednich) oraz dynamiczny rozwój nowych form inwestycji, takich jak inwestycje portfelowe na rynkach finansowych, których posiadaczami są w ogromnej liczbie inwestorzy indywidualni19. Zmianom tym towarzyszył ob- serwowany co najmniej od lat 90. XX w. wzrost liczby zawieranych traktatów inwestycyjnych oraz inicjowanych przez inwestorów postępowań arbitrażo- wych20. 17 A. Turinov, „Investment” and „Investor”, s. 9–11. 18 Aktem prawnym o podstawowym znaczeniu dla arbitrażu ICSID jest Konwencja ICSID. Ra- tyfikowana przez 153 państwa, stanowi wielostronny instrument prawny, obejmujący swoim za- kresem nie tylko arbitraż inwestycyjny, ale także rozstrzyganie sporów inwestycyjnych w drodze koncyliacji. Na mocy Konwencji ICSID ustanowiono Międzynarodowe Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (International Centre for Settlement of Investment Disputes – ICSID), które administruje postępowaniami w ramach ICSID. Arbitraż ICSID stanowi – obok reguł arbitrażo- wych UNCITRAL – najczęściej wybierany model rozstrzygania międzynarodowych sporów inwe- stycyjnych. Porównanie obu modeli prezentują Ch.F. Dugan, D. Wallace Jr., N.D. Rubins, B. Sa- bahi, Investor-State, s. 81–90. 19 Już w 1983 r. G.R. Delaume wskazywał, że Konwencja ICSID zdaje się być niedostosowana do nowych, pojawiających się w owym czasie, form inwestycji, takich jak umowy leasingu czy też transfer know-how oraz technologii. Zob. G.R. Delaume, ICSID Arbitration, s. 795. Po upływie ponad 30 lat teza ta nie straciła na aktualności. Szerzej na ten temat zob. rozdział I § 6 pkt III.2.C. 20 S.A. Alexandrov określa to zjawisko jako baby boom arbitrażu inwestycyjnego, wskazując, że rozpoczął się on w połowie lat 90. XX w., kiedy liczba spraw arbitrażowych wzrosła z 14 w 1997 r. do 64 w 2003 r. Zob. S.A. Alexandrov, The „Baby Boom”, s. 387–388. Por. przyp. 11. 5 Wprowadzenie Zarysowany powyżej obraz czynników o charakterze prawnym, ekono- micznym oraz socjologicznym nie sprzyja wykształcaniu się zobiektywizowa- nego rozumienia pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwesty- cyjnym. Należy przewidywać, że niedopasowanie konstrukcji normatywnych do rzeczywistości gospodarczej będzie się z czasem pogłębiało. Międzynaro- dowy arbitraż inwestycyjny okazuje się niedostosowany do rozstrzygania co- raz większej liczby sporów wynikających z przedsięwzięć, których kwalifikacja jako inwestycji pozostaje niepewna. Dotyczy to nie tylko aspektów procedural- nych związanych z przebiegiem postępowania arbitrażowego21, ale także samej dopuszczalności przyjęcia swojej jurysdykcji przez trybunał arbitrażowy. Po- nieważ kryteria odróżnienia nowych form inwestycji od przedsięwzięć o cha- rakterze czysto handlowym bądź finansowym pozostają niejasne, aktualne jest ryzyko zacierania granic pomiędzy międzynarodowym arbitrażem inwesty- cyjnym oraz arbitrażem handlowym. Wskazane okoliczności stanowią jedną z przyczyn kryzysu legitymacji międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego. Sprzeciw państw uczestniczących w międzynarodowym arbitrażu inwestycyj- nym wobec zbyt szerokiej, ich zdaniem, interpretacji pojęcia inwestycji, może manifestować się w drodze odmowy uznawania i wykonywania orzeczeń ar- bitrażowych, ale także poprzez rezygnację z dalszego uczestnictwa w systemie rozstrzygania sporów inwestycyjnych. Ostatnie lata przynoszą coraz śmielsze próby obiektywizacji znaczenia pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Pojęcie „obiektywizacji” należy rozumieć jako dążenie do przypisania pojęciu inwe- stycji znaczenia, które byłoby przynajmniej do pewnego stopnia niezależne od woli stron postępowania arbitrażowego, wyrażonej w instrumentach między- narodowoprawnych zakładających poddanie sporu pod arbitraż. Najbardziej doniosłą w skutkach dla praktyki orzeczniczej próbę obiektywizacji znacze- nia pojęcia inwestycji stanowi tzw. test Salini. Nazwa testu pochodzi od orze- czenia w sprawie Salini przeciwko Królestwu Maroka, w którym trybunał ar- bitrażowy ICSID sformułował listę cech charakteryzujących inwestycje. Zali- czył do nich: wkład w inwestycję, czas trwania inwestycji, ryzyko inwestycyjne oraz przyczynienie się inwestycji do rozwoju gospodarczego państwa przyj- 21 Przykład sprawy Abaclat i inni (poprzednio Giovanna a Beccara i inni) przeciwko Re- publice Argentyny obrazuje trudności w rozpatrywaniu skarg zbiorowych w arbitrażu IC- SID. Zob. S.I. Strong, Ambiente Ufficio, s. 151–154. 6 § 2. Niespójność interpretacji pojęcia inwestycji... mującego22. Pomimo że test Salini nie uzyskał powszechnej akceptacji w arbi- trażu ICSID, a jego charakter prawny oraz lista składających się na niego kry- teriów pozostają wciąż przedmiotem polemik, jego pojawienie się wpłynęło stymulująco na dyskusję dotyczącą obiektywizacji znaczenia pojęcia inwesty- cji. W orzecznictwie arbitrażowym można zaobserwować próby poszukiwania „zwykłego znaczenia” (ordinary meaning) pojęcia inwestycji, do czego pod- stawę daje art. 31 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej23. Podejmowane są próby prze- szczepienia testu Salini na grunt pozostałych procedur arbitrażowych, w ra- mach których rozstrzygane są spory inwestycyjne – szczególnie UNCITRAL oraz SCC. Rozwijana jest dyskusja na temat prawno-ekonomicznego rozumie- nia pojęcia inwestycji. Poszukuje się kryteriów odróżnienia inwestycji od po- zostałych przedsięwzięć gospodarczych, w tym tzw. zwykłych transakcji han- dlowych. Wymienione zjawiska wskazują na proces obiektywizacji znaczenia poję- cia inwestycji, dokonujący się na drodze praktyki orzeczniczej trybunałów ar- bitrażowych. Praktyka ta niejednokrotnie prowadzi do przyjmowania coraz bardziej rozbudowanych zestawów kryteriów, które powinno spełniać dane przedsięwzięcie dla uznania go za inwestycję. Poszczególne orzeczenia arbi- trażowe różnią się w ocenie liczby oraz charakteru prawnego tych kryteriów. Nadmiernie restrykcyjna, a przy tym niespójna interpretacja pojęcia inwesty- cji generuje niepewność prawną, która zniechęca inwestorów do dokonywa- nia inwestycji wobec braku przejrzystego kontekstu normatywnego, w którym inwestycja miałaby funkcjonować. Również państwa przyjmujące inwestycje zostają pozbawione jasnych kryteriów kwalifikacji przedsięwzięć podejmowa- nych przez podmioty zagraniczne jako inwestycji, przez co mogą podejmo- wać błędne decyzje dotyczące stosowania wobec tych przedsięwzięć krajowych środków regulacyjnych. Nadmiernie zawężone rozumienie pojęcia inwestycji sprzeciwia się celom, dla których ustanowiony został międzynarodowy arbi- traż inwestycyjny. Zalicza się do nich promowanie międzynarodowych inwe- stycji oraz międzynarodowej współpracy gospodarczej. Ograniczenie zakresu chronionych inwestycji może ponadto zniechęcać zagranicznych inwestorów do inwestowania w państwach rozwijających się. 22 Zob. decyzja trybunału arbitrażowego ICSID z 23.7.2001 r., Nr ARB/00/4, Salini Co- struttori S.p.A. and Italstrade S.p.A. przeciwko Królestwu Maroka, w sprawie jurysdykcji, ICSID Rep. 2004, t. 6, pkt 52. Szerzej na temat tego orz. zob. rozdział II § 2 pkt II. 23 Konwencja wiedeńska o prawie traktatów sporządzona w Wiedniu dnia 23.5.1969 r., Dz.U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439. 7 Wprowadzenie Podsumowując powyższe rozważania, w orzecznictwie arbitrażowym ście- rają się dwa sposoby interpretacji pojęcia inwestycji: szeroki – bazujący na ro- zumieniu inwestycji jako „każdego rodzaju aktywów”, a także wąski – zmie- rzający w kierunku zawężenia znaczenia pojęcia inwestycji. Pierwszy z nich nadmiernie faworyzuje interesy inwestorów zagranicznych, co stanowi jedną z przyczyn kryzysu legitymacji arbitrażu inwestycyjnego. Drugi, poprzez swoją niespójność oraz nadmierne zawężenie znaczenia pojęcia inwestycji, wprowa- dza znaczny stopień niepewności prawnej do i tak już skomplikowanych relacji pomiędzy inwestorem a państwem. Oba sposoby interpretacji pojęcia inwesty- cji są pochodną braku jasnych kryteriów oceny charakteru prawnego przedsię- wzięć, które zostały objęte ochroną arbitrażową jako inwestycje. Wraz ze wzro- stem popularności międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego coraz pilniej- sza staje się potrzeba uściślenia znaczenia pojęcia inwestycji, tak aby w równej mierze uwzględnić interesy inwestorów oraz państw przyjmujących inwesty- cje. Istniejący stan orzecznictwa arbitrażowego stanowi przeszkodę dla stabil- ności relacji pomiędzy tymi podmiotami. W perspektywie czasu coraz istotniejszą rolę odgrywać będzie zmieniająca się praktyka zawierania traktatów inwestycyjnych. Już teraz dostrzec można coraz częstsze wykorzystywanie w nowo zawieranych traktatach inwestycyj- nych niektórych cech charakteryzujących inwestycje, wykształconych jako ele- menty testu Salini. Należy jednak zauważyć, że zmiana istniejących traktatów inwestycyjnych nie tylko wymaga czasu, ale nie przynosi od razu spodziewa- nych rezultatów. Nie musi ona również doprowadzić do pożądanej przez twór- ców traktatów inwestycyjnych przebudowy orzecznictwa arbitrażowego. W literaturze międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego problematyka odnosząca się do interpretacji pojęcia inwestycji znajduje szeroki oddźwięk. Istniejące opracowania ograniczają się jednak najczęściej do interpretacji poszczególnych elementów testu Salini. Pomijają ocenę innych elementów, które mogłyby składać się na zobiektywizowane rozumienie pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym – szczególnie dotyczących ro- zumienia inwestycji jako aktywów oraz procesu ekonomicznego. Ocena cha- rakteru prawnego testu Salini dokonywana jest najczęściej w kontekście ar- bitrażu ICSID. Istotny mankament istniejącej literatury przedmiotu stanowi brak pogłębionych analiz dotyczących źródeł interpretacji pojęcia inwestycji. Prowadzone badania obejmują głównie analizę dotychczasowego orzecznic- twa arbitrażowego – bez oceny jego charakteru prawnego jako źródła inter- pretacji pojęcia inwestycji. Niewiele miejsca poświęca się w nich również de- finicjom inwestycji zawartym w traktatach inwestycyjnych. 8 § 3. Cel pracy Wymienione wyżej okoliczności uzasadniają podjęcie badań nad proble- matyką interpretacji pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwe- stycyjnym. Zdaniem autora pracy przezwyciężenie obecnego impasu w podej- ściu do interpretacji pojęcia inwestycji może okazać się niezbędne do dalszego rozwoju międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego. § 3. Cel pracy Ze względu na znaczny stopień zróżnicowania praktyki arbitrażowej, jak również źródeł prawa stanowiących podstawę orzekania trybunałów arbitra- żowych (w szczególności traktatów inwestycyjnych), niezwykle trudno jest znaleźć punkty styczne pomiędzy odmiennymi sposobami interpretacji poję- cia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Wydaje się jed- nak, że istniejące orzecznictwo arbitrażowe, pomimo jego zróżnicowania oraz braku spójności, pozwala na formułowanie uogólnień, które wskazywałyby na kierunki rozwoju interpretacji pojęcia inwestycji. Przykładem takich uogól- nień jest test Salini, który znalazł w pewnym zakresie przełożenie na prak- tykę orzeczniczą trybunałów arbitrażowych. Jak wskazano wyżej, w orzecznic- twie arbitrażowym obecne są dążenia do obiektywizacji znaczenia pojęcia in- westycji. Wydaje się, że nawet orzeczenia, w których przyznano prymat woli stron postępowania arbitrażowego w poddaniu określonych sporów pod roz- strzygnięcie trybunału arbitrażowego, nie są w stanie całkowicie abstrahować od konieczności obiektywizacji znaczenia pojęcia inwestycji. Podstawowym pytaniem badawczym, które otwiera płaszczyznę badań prowadzonych w ramach pracy, jest pytanie o to, czy istniejące orzecznic- two arbitrażowe, pomimo jego zróżnicowania oraz braku spójności, pozwala na formułowanie uogólnień dotyczących interpretacji pojęcia inwestycji, które wskazywałyby na wykształcanie się zobiektywizowanego standardu interpre- tacji pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Praca posługuje się pojęciem standardu jako normy prawnej o charakterze niewią- żącym, wytworzonej w drodze praktyki orzeczniczej trybunałów arbitrażo- wych24. Standard ten ma stanowić pewien wzorzec, z którego mogą korzystać 24 Jak zaznacza Ł. Kułaga, ze swojej istoty standardy nie są wiążące prawnie, pozostając jedynie rozwiązaniem wzorcowym dla konkretnych regulacji. Zob. Ł. Kułaga, Traktowanie sprawiedliwe, s. 37. 9 Wprowadzenie państwa zawierające traktaty inwestycyjne, a także trybunały arbitrażowe roz- strzygające spory inwestycyjne na podstawie traktatów25. Celem badań podjętych w pracy jest identyfikacja koncepcji orzeczniczych, które mogą wskazywać na wykształcanie się zobiektywizowanego standardu interpretacji pojęcia inwestycji. Ocena możliwości wykształcenia takiego stan- dardu została dokonana na drodze analizy norm prawnych składających się na reżim prawny jurysdykcji trybunału arbitrażowego oraz źródeł interpretacji pojęcia inwestycji, w których mogłoby zostać zakorzenione zobiektywizowane rozumienie tego pojęcia. Kolejnym celem pracy stało się sformułowanie propozycji zobiektywizo- wanego standardu interpretacji pojęcia inwestycji, który stanowiłby uogól- nienie dotychczasowej praktyki orzeczniczej trybunałów arbitrażowych. Pro- ponowany w pracy standard interpretacji pojęcia inwestycji został oparty na metodzie typologicznej, która pozwala na doprecyzowanie znaczenia pojęć niedookreślonych. Zapewnia ona elastyczność niezbędną do odzwierciedlenia zróżnicowanego charakteru przedsięwzięć stanowiących inwestycje. Standard ten stanowi postulat de lege ferenda takiego kształtowania treści definicji inwe- stycji w traktatach inwestycyjnych, które pozwoli objąć ochroną arbitrażową przedsięwzięcia odpowiadające treści tego standardu. Należy uznać go za wzo- rzec wskazujący na cechy typowej inwestycji (które mogą charakteryzować się zróżnicowanym stopniem natężenia), do którego powinno zostać przyrów- nane analizowane przedsięwzięcie dla zakwalifikowania go jako inwestycji. W opinii autora stosowanie w międzynarodowym arbitrażu inwestycyj- nym zobiektywizowanego standardu interpretacji pojęcia inwestycji pozwoli- łoby zredukować niepewność prawną towarzyszącą działaniom podejmowa- nym przez inwestorów zagranicznych i państwa w odniesieniu do inwestycji. Standard ten miałby istotne znaczenie w świetle kryzysu legitymacji arbitrażu inwestycyjnego, którego jedną z przyczyn stanowi sprzeciw państw wobec zbyt szerokiej, ich zdaniem, interpretacji pojęcia inwestycji w tym arbitrażu. Z jed- nej strony, wyjście poza literalną interpretację definicji inwestycji zawartych w traktatach inwestycyjnych, prowadziłoby do zawężenia znaczenia pojęcia in- westycji, co wydaje się zgodne z interesami państw przyjmujących inwestycje. Z drugiej strony, rozumienie pojęcia inwestycji nie powinno okazać się zbyt 25 Proponowane rozumienie standardu interpretacji pojęcia inwestycji odpowiada do pew- nego stopnia koncepcji standardów opcyjnych, którą formułuje J. Galster, wiążąc jednakże po- wstawanie tego rodzaju standardów z praktyką traktatową państw. Zob. J. Galster, Pojęcie stan- dardu, s. 30. Szerzej na temat zróżnicowanych sposobów rozumienia pojęcia „standard” w prawie międzynarodowym zob. Ł. Kułaga, Traktowanie sprawiedliwe, s. 25–40. 10 § 4. Ramy tematu pracy restrykcyjne, aby nie naruszać interesów inwestorów zagranicznych. Zobiek- tywizowany standard interpretacji pojęcia inwestycji powinien pozostawiać stronom niezbędną swobodę w określaniu zakresu przedmiotowego sporów inwestycyjnych poddawanych pod rozstrzygnięcia trybunałów arbitrażowych. Dzięki temu nie stanowiłby naruszenia interesów inwestorów zagranicznych oraz nadmiernej ingerencji w praktykę gospodarczą. § 4. Ramy tematu pracy Płaszczyznę badań podjętych w pracy stanowi międzynarodowy arbitraż inwestycyjny oparty na normach traktatów inwestycyjnych. Jedną z cech cha- rakteryzujących ten arbitraż jest fakt, że inwestor formułuje skargę arbitrażową na podstawie definicji inwestycji zawartej w traktacie inwestycyjnym. Poza za- kresem rozważań pozostawiono arbitraż, w którym wyłączną podstawą skargi arbitrażowej inwestora byłoby prawo krajowe bądź umowa inwestycyjna. Praca ma w założeniu charakter interdyscyplinarny. Przyjęcie takiego po- dejścia zostało podyktowane hybrydową naturą międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego jako systemu rozstrzygania sporów plasującego się na pogra- niczu prawa międzynarodowego publicznego oraz krajowego prawa publicz- nego i prywatnego. Interdyscyplinarny charakter pracy umożliwił powiązanie omawianych zagadnień z problematyką prawa kolizyjnego oraz teorii prawa, w tym metodologią oraz zasadami wykładni tekstu prawnego. Nie sposób rów- nież nie dostrzec bliskich związków przedmiotu pracy z szeroko rozumianą sferą ekonomii. Istnienie inwestycji jako fakt, któremu przypisuje się określone konsekwencje prawne w rzeczywistości normatywnej międzynarodowego ar- bitrażu inwestycyjnego, stanowi przede wszystkim zjawisko o charakterze eko- nomicznym. W pracy starano się wyeksponować aspekty ekonomiczne, a także ocenić charakter współzależności pomiędzy sferą zjawisk prawnych i ekono- micznych. Przedmiot pracy stanowi analiza znaczenia pojęcia inwestycji wyłącznie jako elementu jurysdykcji ratione materiae trybunału arbitrażowego w mię- dzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Praca koncentruje się na tym aspek- cie jurysdykcji ratione materiae, jakim jest zaistnienie inwestycji, pomija na- tomiast pozostałe elementy składające się na zakres jurysdykcji trybunału arbitrażowego (w tym dotyczące jurysdykcji ratione temporis oraz ratione vo- luntatis). 11 Wprowadzenie Badania prowadzone w pracy objęły swoim zakresem analizę orzecznictwa trybunałów arbitrażowych rozstrzygających spory inwestycyjne pomiędzy in- westorem a państwem przyjmującym inwestycję. Autor podjął się prześledze- nia prawa w działaniu (law in action), aby znaleźć kierunki interpretacji pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym, które mogą prowa- dzić do wykształcenia się w tym orzecznictwie zobiektywizowanego standardu interpretacji pojęcia inwestycji. Na kierunki interpretacji pojęcia inwestycji wskazują te orzeczenia arbitrażowe, w których trybunał arbitrażowy rozpatry- wał zarzut braku jurysdykcji ratione materiae, formułowany przez pozwane państwo. Będą to najczęściej decyzje w sprawie jurysdykcji bądź orzeczenia co do istoty sprawy. Nie sposób również pominąć orzeczeń wydanych przez Komitety ad hoc rozpatrujące wnioski o uchylenie orzeczenia arbitrażowego w procedurze ICSID. Zarzuty dotyczące błędnego przyjęcia bądź nieprzyjęcia istnienia inwestycji mogą stanowić przyczynę uchylenia orzeczenia arbitrażo- wego objętą art. 52 ust. 1 lit. b Konwencji ICSID, który dotyczy rażącego prze- kroczenia uprawnień przez trybunał arbitrażowy26. Przedmiotem badań podjętych w pracy stały się również normy trakta- tów (w tym traktatów inwestycyjnych) oraz procedur arbitrażowych (głównie ICSID oraz UNCITRAL). W zakresie objętym problematyką niniejszej pracy kluczowe znaczenie przedstawia art. 25 ust. 1 Konwencji ICSID, który ustana- wia jurysdykcję ICSID w odniesieniu do „każdego sporu prawnego wynikają- cego bezpośrednio z inwestycji” (any legal dispute arising directly out of an in- vestment). Analiza traktatów inwestycyjnych ma w pracy charakter uzupełniający i dotyczy traktatów, których teksty znalazły odzwierciedlenie w analizowanym orzecznictwie arbitrażowym, jak również tych, które obrazują istotne kierunki w definiowaniu pojęcia inwestycji. Prawo krajowe oraz umowy inwestycyjne stały się przedmiotem badań w zakresie, w jakim mogą wpływać na reżim prawny jurysdykcji trybunału arbitrażowego badającego przesłankę istnienia inwestycji. 26 Decyzja Komitetu ad hoc ICSID z 16.4.2009 r., Malaysian Historical Salvors, SDN, BHD przeciwko Malezji, w sprawie wniosku o uchylenie orz. arbitrażowego, ILM 2009, t. 48, Nr 5, pkt 28. 12 § 5. Zastosowane metody badawcze § 5. Zastosowane metody badawcze Podstawową metodą badawczą zastosowaną w pracy jest metoda for- malno-dogmatyczna. Została wykorzystana do przeprowadzenia analizy ję- zykowej źródeł prawa stanowiących przedmiot prowadzonych badań, w tym traktatów inwestycyjnych oraz Konwencji ICSID. W ramach pracy wykorzystano także metodę prawnoporównawczą. Roz- ważania prawnoporównawcze dotyczą przede wszystkim specyfiki międzyna- rodowego arbitrażu inwestycyjnego oraz norm prawnych znajdujących w nim zastosowanie. Analizie został poddany charakter prawny tego arbitrażu jako reżimu prawnego otwartego na różnorodne normy prawne, w tym wywodzące się z prawa międzynarodowego publicznego oraz prawa prywatnego. Proble- matyka prawnoporównawcza znalazła swój wyraz także w ocenie zróżnicowa- nia międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego, obejmującego liczne proce- dury arbitrażowe (arbitraż ICSID oraz spoza ICSID) oraz traktaty inwestycyjne – zarówno bilateralne (BITy), jak i multilateralne. Uzupełniające znaczenie ma w pracy analiza historyczna. Pozwala ona zde- kodować treść poszczególnych norm prawnych w ich rozwoju historycznym. Została wykorzystana do przedstawienia genezy pojęcia inwestycji w między- narodowym arbitrażu inwestycyjnym oraz zmian, jakim podlegało na prze- strzeni czasu rozumienie tego pojęcia. Metoda ta posłużyła także do przepro- wadzenia analizy prac przygotowawczych do Konwencji ICSID oraz praktyki stosowania tej Konwencji w zakresie odnoszącym się do jej art. 25 ust. 1, wpro- wadzającego przesłankę wynikania sporu prawnego bezpośrednio z inwestycji. Prowadzone badania oparto również na metodzie socjologicznej, która umożliwia ocenę funkcjonowania koncepcji oraz instytucji prawnych jako zja- wisk społecznych i gospodarczych. Metoda ta została wykorzystana do zba- dania założeń aksjologicznych międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego jako systemu rozstrzygania sporów zbudowanego na założeniu ekwiwalentno- ści oraz równowagi pomiędzy interesami inwestorów i państw. Własna propozycja zobiektywizowanego standardu interpretacji pojęcia inwestycji została sformułowana na podstawie metody typologicznej. Należy wskazać również na zastosowanie w pracy analizy lingwistycznej, która umoż- liwia znalezienie polskich odpowiedników pojęć używanych w języku angiel- skim. 13 Wprowadzenie § 6. Konstrukcja pracy Praca została podzielona na sześć rozdziałów. Pierwszy z nich stanowi wprowadzenie w problematykę interpretacji pojęcia inwestycji w międzyna- rodowym arbitrażu inwestycyjnym. Zostały w nim przedstawione zagadnie- nia dotyczące charakterystyki arbitrażu inwestycyjnego, genezy pojęcia inwe- stycji27, źródeł prawa znajdujących zastosowanie w pracy oraz kontradyktoryj- nego charakteru pojęcia inwestycji. Rozdział drugi obejmuje prezentację zjawisk, które wskazują na proces obiektywizacji znaczenia pojęcia inwestycji w międzynarodowym arbitrażu in- westycyjnym. Obejmują one wykorzystanie testu Salini oraz koncepcji, które eksponują prawno-ekonomiczne rozumienie pojęcia inwestycji. Prezentacja tych koncepcji została dokonana z uwzględnieniem znacznego stopnia zróż- nicowania, w jakim występują one w arbitrażu ICSID oraz spoza ICSID. W kolejnych dwóch rozdziałach pracy zawarto szczegółową charaktery- stykę opisanych zjawisk. W rozdziale trzecim zostały przedstawione koncepcje składające się na prawno-ekonomiczne rozumienie pojęcia inwestycji w mię- dzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym. Dotyczą one rozumienia inwesty- cji jako: zbioru aktywów, procesu ekonomicznego, zorganizowanej całości go- spodarczej, wartości o charakterze ekonomicznym oraz jako praw. Rozdział czwarty obejmuje swoim zakresem prezentację cech charakteryzujących inwe- stycje, składających się na test Salini, w tym: wkładu w inwestycję, ryzyka inwe- stycyjnego, czasu trwania inwestycji, przyczynienia się inwestycji do rozwoju gospodarczego państwa przyjmującego oraz zysku z inwestycji. W rozdziale piątym podjęto próbę identyfikacji norm prawnych wyzna- czających reżim prawny jurysdykcji trybunału arbitrażowego w zakresie odno- szącym się do przesłanki istnienia inwestycji. Zbadano możliwość uzupełnie- nia jurysdykcji trybunału arbitrażowego opartej na traktacie inwestycyjnym przez prawo krajowe, umowy inwestycyjne oraz zwyczajowe prawo między- narodowe. Rozważania te poprzedziła analiza charakteru prawnego arbitrażu inwestycyjnego. Rozdział szósty obejmuje swoim zakresem prezentację źródeł interpretacji pojęcia inwestycji w arbitrażu inwestycyjnym, wśród nich reguł interpretacji traktatów oraz orzecznictwa trybunałów arbitrażowych. Źródła te zostały pod- 27 Geneza pojęcia inwestycji w Konwencji ICSID, ze względu na powiązanie tej tematyki z dą- żeniami do obiektywizacji znaczenia pojęcia inwestycji w Konwencji ICSID, została omówiona w rozdziale drugim. Zob. rozdział II § 2 pkt I. 14 § 7. Objaśnienie wyrażeń zawartych w pracy dane ocenie pod kątem możliwości ich wykorzystania do celów obiektywizacji znaczenia pojęcia inwestycji w arbitrażu inwestycyjnym. W zakończeniu pracy podsumowano wyniki przeprowadzonych badań oraz sformułowano własną propozycję zobiektywizowanego standardu inter- pretacji pojęcia inwestycji, opartą na metodzie typologicznej. § 7. Objaśnienie wyrażeń zawartych w pracy „Międzynarodowy arbitraż inwestycyjny”, określany również jako „arbi- traż inwestycyjny”, rozumiany jest w pracy szeroko. Obejmuje nie tylko pro- cedury arbitrażowe utworzone specjalnie do celów rozstrzygania sporów in- westycyjnych pomiędzy inwestorem a państwem (arbitraż ICSID)28, ale każdą procedurę, z której może skorzystać inwestor dla dochodzenia swoich rosz- czeń przeciwko państwu na podstawie traktatu inwestycyjnego, w tym rów- nież procedury utworzone dla rozstrzygania sporów handlowych (np. arbi- traż UNCITRAL, SCC). Sformułowanie „arbitraż spoza ICSID” dotyczy arbi- trażu prowadzonego według innych reguł arbitrażowych niż ICSID29 – nawet wtedy, gdy instytucją administrującą tym arbitrażem jest ICSID. Pojęcie „pro- cedura arbitrażowa” używane jest w pracy na określenie reguł prawnych nor- mujących rozstrzyganie sporów inwestycyjnych w arbitrażu inwestycyjnym. Poprzez „spór inwestycyjny” należy rozumieć konflikt pomiędzy interesami bądź opiniami prawnymi inwestora i państwa, dotyczący faktów lub prawa30. 28 Podstawowe znaczenie dla arbitrażu ICSID mają: Konwencja ICSID oraz Reguły Arbitra- żowe ICSID, opublikowane przez ICSID w: ICSID Convention, Regulation and Rules, ICSID/15, kwiecień 2006, s. 99–128. W 2006 r. rozszerzono zakres jurysdykcji trybunałów ICISD, przyjmu- jąc Reguły Dodatkowego Ułatwienia ICSID, opublikowane przez ICSID w: ICSID Additional Fa- cility Rules, ICSID/11, kwiecień 2006, s. 7–70. Zapewniają one reguły postępowania dla arbitrażu ICSID, w którym spór nie wynika bezpośrednio z inwestycji, jak również, gdy państwo przyjmu- jące inwestycję bądź państwo pochodzenia inwestora nie są stroną Konwencji ICSID. Zob. art. 2 lit. a oraz b Reguł Dodatkowego Ułatwienia ICSID. 29 Należy do nich zaliczyć przede wszystkim Regulamin Arbitrażowy UNCITRAL, a także Reguły Arbitrażowe Instytutu Arbitrażowego Sztokholmskiej Izby Handlowej w Sztokholmie z 2010 r. 30 Taką definicję sporu inwestycyjnego podaje Ch. Schreuer w Encyklopedii Publicznego Prawa Międzynarodowego, wydanej przez Instytut Maxa Plancka. Zob. Ch.H. Schreuer, Investment Di- sputes. Należy zauważyć, że niektóre BITy zaliczają do kategorii sporów inwestycyjnych także spory pomiędzy państwami-stronami BITów. Zob. M.H. Koziński, Arbitraż inwestycyjny, s. 1029. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pojęcie inwestycji w międzynarodowym arbitrażu inwestycyjnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: