Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00383 006310 13436993 na godz. na dobę w sumie
Policja, nr 3/2011 - ebook/pdf
Policja, nr 3/2011 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 90
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Kwartalnik ukazuje się od początku 2000r. Powstał on z przekształcenia wydawanego dotąd „Policyjnego Biuletynu Szkoleniowego” adresowanego głównie do dydaktyków policyjnych.

 

Pismo pełni funkcję typowego zawodowego periodyku. Jest zorientowane przede wszystkim na problemy związane z menadżerskim kierowaniem jednostkami policyjnymi oraz ustawowymi zadaniami Policji. Jednym z zewnętrznych przejawów tej linii redakcyjnej są, jak mniemamy odpowiadające potrzebom służby, działy: Moim zdaniem, Okiem prawnika, Z doświadczeń jednostek terenowych, Policje świata, Policyjne Centrum Informacyjne i inne.

 

Zespół redakcyjny „Policji. Kwartalnika Kadry Kierowniczej Policji” zabiega o teksty autorów, którymi są policjanci pracujący w jednostkach terenowych Policji (policjanci praktycy), o zawarte w tych publikacjach ich doświadczenia zawodowe i spostrzeżenia.

 

Mile widziane są również teksty autorów spoza Policji — np. pracowników innych służb lub reprezentantów środowiska naukowego, którzy zajmują się szeroko rozumianą problematyką bezpieczeństwa i porządku publicznego. Jest to bowiem sposób, by prezentować różne spojrzenia na problemy służby, poszerzać perspektywy ich oglądu i umożliwiać prezentowanie różnych, często odmiennych stanowisk.

 

„Policja. Kwartalnik Kadry Kierowniczej Policji” jest wydawana w nakładzie 600 egzemplarzy, z czego część jest darmowo dystrybuowana do szkół policyjnych, wszystkich komend miejskich, powiatowych, rejonowych i wojewódzkich Policji, Komendy Stołecznej Policji, Komendy Głównej Policji, do wybranych organów władzy państwowej, a także do niektórych bibliotek i ośrodków naukowych w Polsce i za granicą. Reszta jest przeznaczona dla indywidualnych czytelników, stąd egzemplarze kolejnych numerów „Policji” trafiają do oferty sprzedaży Wyższej Szkoły Policji.Kwartalnik znajduje się na liście czasopism naukowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (liczba punktów za umieszczoną w nim publikację — 2).Teksty nadsyłane do opublikowania są kwalifikowane przez redaktora naczelnego, a te z nich, które mają charakter artykułów naukowych (zwykle publikowane w dziale: Materiały), przedkłada się do niezależnej recenzji zewnętrznej.

 

Pismo stara się sprzyjać krytycznemu i twórczemu myśleniu o problemach Policji, kreowaniu właściwych relacji służbowych, a przez to wpływać na osiągane w służbie wyniki.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

POLICJA 3/2011 SPIS TREŚCI MATERIAŁY Andrzej Bałandynowicz, Koncepcja bezpieczeństwa ekologicznego w aglomeracji miejskiej . . . . . . . . . . . 2 Zbigniew Ścibiorek, Zarządzanie: narzędzie, nauka czy sztuka? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 OKIEM PRAWNIKA Czesław Jerzyński, Kryminalistyczna problematyka okazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Adam Kwieciński, Piotr Pałaszewski, Zadania policji w postępowaniu karnym wykonawczym . . . . . . . . . . . 21 Anna Mocarska-Gierach, Przesłanki karnomaterialnej odpowiedzialności za przestępstwo przywłaszczenia 28 Ewa Nowicka, Edyta Kimera, Przemoc jako znamię czynności wykonawczej przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 MOIM ZDANIEM Adam Grajewski, Oględziny zniszczonego stanowiska archeologicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Maciej Romanowski, Odpowiedzialność dyscyplinarna policjantów a korzystanie przez nich ze zwolnień lekarskich niezgodnie z przeznaczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 POLICJA A SPOŁECZEŃSTWO Natalia Flisiak, Wolontariat a Euro 2012 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Marzena Kordaczuk-Wąs, Analiza działań Policji podjętych w związku z przemocą w rodzinie w 2010 roku na podstawie danych zgromadzonych podczas realizacji procedury „Niebieskie Karty” . . . . . . . . . . . . . 55 Michał Safjański, Nowe środki odurzające grupy I-N — opis działania na podstawie doświadczeń użytkowników 59 POLICYJNE CENTRUM INFORMACYJNE Piotr Mikosza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 KOMUNIKAT Z BADAŃ Zenon Cisowski, Efektywność funkcjonowania służby konwojowej w Policji na przykładzie garnizonu Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach w latach 2007–2009 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 SPRAWOZDANIA Sebastian Sosnowski, Sprawozdanie ze szkolenia studyjnego dotyczącego bezpieczeństwa i ochrony obiektów jądrowych w Wielkiej Brytanii i Francji (8–13 maja 2011 r.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 BIBLIOTEKA WSPOL Jadwiga Rykowska, Oględziny i postępowanie na miejscu zdarzenia — wybór publikacji ze zbiorów bibliotecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 FOTOKRONIKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 W Y Ż S Z A S Z K O Ł A P O L I C J I W S Z C Z Y T N I E 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== POLICJA 3/2011 MATERIAŁY prof. zw. dr hab. Andrzej Bałandynowicz „Pedagogium” Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Warszawie Koncepcja bezpieczeństwa ekologicznego w aglomeracji miejskiej Urbanizacja i przestępstwo Przestępczość jest w  dużej mierze problemem wielko- miejskim. W Szwecji, tak jak w większości innych krajów, przestępczość tradycyjna (przemoc, umyślna szkoda, kradzież) jest skoncentrowana w miastach. Pomimo iż za- uważa się różnice w przestępczości w miastach o porów- nywalnej wielkości, zasadą jest, że  im  większe miasto tym większy można odnotować wskaźnik przestępczości. Ponadto w okresie powojennym przestępczość wzrastała gwałtowniej w środowisku wielkomiejskim niż w środowi- sku wiejskim. Sądzono nawet, że wskaźnik przestępczości miał tendencję wzrostową w całej Szwecji. Wraz ze wzrostem urbanizacji najbardziej wzmagają się kradzieże oraz daje się zaobserwować więcej przemocy w  miejscach publicznych. Pewne kategorie zachowań przestępczych (rozbój, włamanie, kradzież samochodu) są  charakterystyczne dla ośrodków miejskich i  silnie w nich skoncentrowane. W 2008 roku 67 wszystkich rozbojów popełnianych było w Sztokholmie, Göteborgu czy Malmö, których mieszkańcy stanowią tylko 31 całej szwedzkiej populacji. Większy oportunizm Więcej zachowań przestępczych Wykres 1. Relacje pomiędzy stopniem urbanizacji i przestępczością. Model przedwstępny Źródło: opracowanie własne Co  zrodziło przestępczość w  środowisku miejskim? Miasta — zarówno te małe, jak i wielkie — opisywane były jako „plac targowy” oraz jako „świat obcych”. Uwa- żano również, że głównymi cechami charakteryzującymi mia sto są: rozmiar, gęstość i zróżnicowanie jego populacji. I rzeczywiście, są to te aspekty miasta, które oddziałując na życie społeczne, mają znaczny wpływ na formę i efek- tywność kontroli społecznej i, w konsekwencji, na spo- 2 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== sobność popełniania przestępstw. Dlatego warto w tym miejscu od notować związki pomiędzy przestępczością a stopniem urbanizacji. Rozmiar populacji wpływa na życie społeczne w ten sposób, że im większa populacja tym więcej interakcji pomiędzy obcymi oraz tym większy odsetek indywidu- alnych uczestników życia społecznego. Ponieważ życie społeczne, prywatne i publiczne, różni się pod kilkoma ważnymi względami, rozmiar populacji jest z reguły zna- czącym elementem w jego kształtowaniu na okre ślonym obszarze. A. Hunter rozróżnił trzy główne typy społecznych „środowisk”: prywatne, parafialne i  publiczne1. Cechy charakteryzujące te środowiska, wy różnione w publikacji Huntera, zestawiono w tabeli 1. Typy śro- dowisk cechy strukturalne Wzajemne relacje Pozycje podmiotowe Kolektywna całość Prywatne Parafialne Publiczne Intymność Znajomość Obcość Np. przyjaciel Np. sąsiad Np. obywatel Grupy pierwotne, np. ludzka Przestrzenna styczność Wymiana społeczna Domostwo, sieć znanych domostw w mieście Grupy emocjonalne Społeczność lokalna, np. sąsiedztwo Sąsiedztwo Ochotnicza wymiana w pracy Państwo Ulice, place, transport publiczny Wspólne społeczne prawa i obowiązki Np. policja Tabela 1. Typy środowisk i ich istotne cechy strukturalne Źródło: opracowanie własne Gęstość zaludnienia, która nie zawsze jest wprost proporcjonalna do wielkości populacji (niektóre miasta są z różnych przyczyn bardziej zagęszczone niż inne tej samej wielkości), oddziałuje na życie społeczne między innymi przez to, że  kreuje więcej kontaktów pomiędzy obcymi, co w efekcie wywiera wpływ na publiczną sferę życia jednostki. Środowisko wielkomiej skie, wyróżniające 1 A. Hunter, Private, Parochial and Public Orders: The Problem of Crime and Incivility in Urban Communities, The Challenge of Social Control, Norwood, New Yersey 1985, s. 230–242; C. Janson, Slu- trapport för kriminologiska institutets undersökning av brottslighetens regionala fördelning, Department of  Criminology Study of  Regional Distribution of Delinquency, Final Report, Stockholm 1993. K W A R T A L N I K K A D R Y K I E R O W N I C Z E J P O L I C J I Słabsza kontrola społeczna Bardziej zmotywowani przestępcy Społeczna kontrola jednostkowa Np. rodzina Np. sąsiedzi Urbanizacja POLICJA 3/2011 MATERIAŁY się charakterystycznymi połączeniami handlu, przemysłu, rekreacji i  innych rodzajów działalności oraz społeczną różnorodnością swoich członków jest bezpośrednim od- biciem tych czynności. Stopień zróżnicowania lokalnych zakresów działalności, społeczne tło oraz charakterystyka mieszkańców dostarczają pewien, aczkolwiek niepełny, opis populacji. Miasta o zbliżonej liczbie mieszkańców mogą znacząco zmieniać się w okresach zróżnicowania ich populacji oraz szeregować zakresy jej działania. Stopień wielkomiej- skiego zróżnicowania jest ważnym elementem w  życiu społecznym mieszkańców miast, ponieważ determinuje zarówno liczbę społecznych spotkań i kontaktów z innymi ludźmi, jak i wpływa na sposób, w jaki mieszkańcy podej- mują różne czynności w mieście. Możemy więc zało żyć, że  na  życie społeczne wpływa wielkość, gęstość oraz zróżnicowanie populacji danego obszaru. Kontrola społeczna jest widocznym przyczynowym elementem w  wielu teoriach kryminologicznych i  jest często wyróżniana jako ważne ogniwo łą czące ogólny wzrost przestępczości ze wzrostem urbanizacji. Kontrola spo łeczna może przybierać wiele różnych form. R. Korn- hauser rozróżnia kontrolę w wymiarowych okresach: we- wnętrzna — zewnętrzna oraz bezpośrednia — pośrednia2. W  tym modelu kontrola wewnętrzna odwołuje się do indywidualnych wartości (bezpośrednia), które są moc- no zakorzenione w procesie socjalizacji dziecka i młodego człowieka oraz do gratyfikacji społecznych więzi z in nymi ludźmi (pośrednia). Kontrola zewnętrzna odwołuje się do  nadzorowa nia (bezpośrednia) oraz powszechnego zapobiegania, które powstaje w  wy niku ryzyka sankcji publicznych czy straty korzyści kontrolowanej przez in- nych ludzi (pośrednia). Mogłaby to być użyteczna hipo- teza robocza w celu założenia istnienia form zależności pomiędzy stopniem urbanizacji i  warun kami regulacji kontroli społecznej. Bezpośrednia (i pośrednia) wewnętrzna kontrola spo- łeczna jest przede wszystkim rozwijana oraz utrzymy- wana w środowiskach prywatnych i parafialnych, gdzie instytucje społeczne, takie jak rodzina i szkoła odgrywają ważną rolę jako źródła społecznej kontroli oraz regulacji. Jest wysoce prawdopodobne, że instytucje te są zazwy- czaj obwarowane różnymi warunkami zależnymi od wiel- kości, gęstości i  zróżnicowania obszarów, na  których są ulokowane. Można również założyć, że nadzorowanie zachowania innych ludzi w ra mach bezpośredniej kontroli zewnętrznej jest trudniejsze w dużych skupiskach ludno- ści, ale jednocześnie odgrywa w nich dużo większą rolę, ponie waż w dużych miastach jednostka spędza znacznie większą część swojego społecznego życia w środowisku publicznym. Reasumując, należy założyć, że warunki zarządzania kontrolą społeczną są, ogólnie rzecz biorąc, bardziej sprzyjające w małych homogenicznych skupiskach. Jeśli 2 R. Kornhauser, Social Sources of Delinquency, Chicago 1988. słabsza kontrola społeczna jest postrzegana jako jedna z dwóch głównych przyczyn pozytywnej korelacji między stopniem urbaniza cji i  przestępczością, to  warunkiem bardziej sprzyjającym przestępstwu jest zróżnicowanie populacji. Owa heterogeniczność oraz wielkość i gęstość da nego skupiska ludzi będą bezpośrednio oddziaływać na rodzaje zachowań jednostek z różnych społecznych obszarów. Zachowania te mogą przekształ cić się w kon- flikty (włączając w to akty przemocy). Jeżeli warunkiem sprzy jającym popełnienia przestępstwa jest stopień bezpośredniej kontroli zewnę trznej na danym obszarze, wydaje się ona być elementem regulującym ilość owych sprzyjających możliwości, w obliczu których stają miesz- kańcy dane go terenu. Jednak stwierdzenia te powinny być obwarowane pewnymi za strzeżeniami w wypadku, kiedy np. naruszenie nietykalności oso bistej zostało dokona- ne w miejscu publicznym z udziałem (w roli napastników bądź ofiar) policji, która sprawuje bezpośrednią kontrolę spo łeczną. W dodatku, analiza okoliczności popełniania takich przestępstw wskazuje, że nie zawsze osoby biorące udział w akcie przemocy zwracały uwagę na obecność innych ludzi. Do  strukturalnych (standard oraz warun- ki ży cia) i  ogólnych społeczno-kulturowych elementów oddziałujących na  prze stępczą motywację lokalnej po- pulacji można dodać powszechną efektywność kontroli społecznej, spełnianej na  określonym terenie. Należy również przy puszczać, że na liczbę i motywację napast- ników na danym obszarze będzie wpływać ogólny poziom pokusy, który jest określony przez liczbę sprzyjają cych możliwości popełnienia przestępstwa. Jednym z najważniejszych założeń, które wyłania się z teoretycznych studiów L. Cohena i M. Felsona (o wpły- wie rutynowych czynników na  przestę pstwo) jest ob- serwacja, że dostatecznymi warunkami dla popełnienia czynu są: motywowany napastnik, odpowiedni obiekt (ofiara) oraz nieobecność formalnego bądź nieformalnego nadzoru3. Jednym z podstawowych argumentów Cohena i Felsona jest to, iż modyfikacje wskaźnika przestępczości nie zależą wyłącznie od zmian w obecności motywowa- nych agresorów i sprzy jających przestępstwu warunków, ale także mogą wynikać ze zmian w usankcjonowanych czynnościach dopasowania napastnika do  warunków sprzyja jących przestępstwu. Mechanizmy (chociaż jak na razie słabo rozumiane), przez które takie zestawienie może być dokonane (i które są głównie określane przez organizację życia codziennego), mogą być w wyniku tego zdolne do oddziaływania na przestępczość. Fakt, że silnie zurbanizowane obszary zmierzają w kie- runku wysokiego wskaźnika przestępczości niekoniecznie znaczy, iż odsetek ten będzie wysoki w całym mieście: przestępczość będzie bardziej lub mniej skoncentrowana na określonych obszarach. Punktem szczególnego zainte- 3 L. Cohen, M. Felson, Social Change and Crime Rate Trends. A Routine Activity Approach, “American Sociological Review” 1989, nr 44; D. Downes, The Delinquent Solution, London 1991. W Y Ż S Z A S Z K O Ł A P O L I C J I W S Z C Z Y T N I E 3 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== MATERIAŁY POLICJA 3/2011 resowania w tym układzie jest stopień, w jakim korelacja pomiędzy urbanizacją a  przestępczością jest wynikiem istnienia grup kryminogennych o  określonej wielkości, liczbie i względnym rozmieszczeniu (np. slamsy) w śro- dowisku zurbanizowanym. Przestępczość w populacji wielkomiejskiej Sprawa relatywnego znaczenia przestępczych skłonności jednostki i charakteru społecznych modeli środowiska, w którym osoba wzrasta, jest wciąż głównym zagadnie- niem kryminologicznym. Te  elementy przypusz czalnie oddziałują na siebie i mogą być trudne do rozróżnienia. Ponadto znaczenie różnych czynników może się zmie- niać w zależności od fazy życia ludzkiego. Jak obserwuje D. Farrington: „Wiarygodnym jest postawienie wnio sku, że  zachowanie jest funkcją interakcji pomiędzy osobą i sytuacją. Bez pośrednie sytuacyjne przyczyny wykroczeń mogą być odróżniane od przy czyn długookresowych. Jed- nostkowe różnice w skłonności do przestępstwa mogą oddziaływać na  siebie przez bezpośrednie elementy sytuacyjne, takie jak: możliwości, koszty, korzyści pod warunkiem, że utajone staje się aktu alnym (kryminalne wydarzenie)”4. Wiele badań dotyczących rozmiarów i dynamiki prze- stępczości zostało przeprowadzonych z uwzględnieniem populacji dużego miasta. Analizy „ka riery przestępczej”, dokonane głównie w formie katamnezy roczników „band” składających się z  osób, które wyrosły w  środowisku wielkomiej skim, dostarczyły znaczących informacji na te- mat modeli rozwoju indywi dualnych różnic w  skłonno- ściach przestępczych oraz psychologicznych i społecznych elementów, które mogły oddziaływać na ich rozwój. Nie licząc kilku wyjątków, brak jest badań systemowych nad rozwojem przestępczości uwzględniających kontekst wielkomiejski jako całość oraz bezpośrednie sąsiedztwo, w którym wzrastają i żyją jednostki. Zatem przed omó- wieniem korelacji pomiędzy przestępczością i strukturą miejską użyteczne może być streszczenie i  omówienie niektórych z najważniejszych wyników przeprowadzonych badań. Aż 19 młodych mieszkańców Sztokholmu (z rocznika 1995) figurowało w rejestrach policyjnych: 31 mężczyzn i 6 kobiet wpisano do rejestru przynajmniej raz przed ukończeniem 26  roku życia5. Jak wynika z  dotychczas przeprowadzonych badań udział odsetka populacji miej- 4 D.  Farrington, Advancing Knowledge abort Delinquency and Crime: The Need for a Coordinated Program of Longitudinal Research, “Behavioral Science. The Law 6” 1992. 5 M. Felson, Linking Criminal Choice, Routine Activities, Informal Control, and Criminal Outcomes, [w:] D. Cornish, R. Clarke, The Reaso- ning Criminal, Springer Verlag, Ney York 1995, s. 119–13; Tenże, Ro- utine Activities and Crime in the Developing Metropolis, “Criminology” 1992, nr 25; M. Felson, H. Steadman, Situational Factors in Disputes Leading to Criminal Violence, “Criminology” 1993, nr 21; P. Wikström, Alder och brott. (Age and Crime), The Development of Crime, “National Council for Crime Prevention Report” 1991, nr 3, s. 133–159. 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== skiej w  czynach przestępczych — przynajmniej wśród mężczyzn — był wysoki. Tym niemniej prze stępczość populacji jako całości jest silnie nieproporcjonalna: mała grupa jednostek jest odpowiedzialna za  duży odsetek popełnionych przestępstw. Badania rocznika 1953 przez Projekt Metropolitarny wykazały, że tylko 1 niezależnych grup był odpowiedzialny za  50 całości popełnionych prze stępstw; wśród członków band kryminalistów 6 było odpowiedzialnych za 50 popełnionych przestępstw6. Stwierdzenie, że  garstka osób odpowiedzialna jest za bardzo duży od setek przestępstw pobudziło zaintereso- wanie małą, chociaż wysoce aktywną, grupą przestępców zwaną „chronikami” oraz modelami mogącymi wytyczyć rozwój ich „karier” kryminalnych7. Charakterystyczne dla tej grupy prze stępców jest to, że często zaczynają swoje kryminalne kariery we wczesnym wieku i nie są zazwyczaj skoncentrowani na  jednym szczególnym rodzaju prze- stępstwa. Niektóre osoby wydają się być mocno zaanga- żowane w to, co może być określone jako przestępstwo tradycyjne (kradzież, umyślna szkoda i przemoc), o ile nie zaczynają uczestniczyć w takich przestępstwach w mło- dości czy nawet wcześniej. Badania „bandy sztokholm- skiej” (z rocznika 1953) pokazały, iż im wcześniej nastąpił przestępczy debiut, tym dłużej trwała kariera przestępcza i stąd większa liczba popełnionych przestępstw. Ważna jest konstatacja, że 52 zarejestrowanych przestępców do 17 roku życia było recydywistami8. W wieku 25 lat odsetek ten wzrósł do 82 , co wynika z tego, że recy- dywiści zwykle kontynuowali swoją kryminalną „karierę” bardziej aktywnie niż nowicjusze. Grupy recydywistów odpowie dzialne były za większy wskaźnik zarejestrowanej przestępczości niż można by oczekiwać, uwzględniając odsetek ich jako całość. Liczba przestępstw popełnia- nych przez recydywistów w wieku 17 lat wynosiła 75 wszystkich zarejestrowanych, ale do 25 roku życia wzra- stała do 92 9. Wyniki te pod kreślają znaczenie biografii jednostki w rozwoju kryminalnej skłonności, szcze gólnie w ewolucji „przestępczych stylów jej życia”. Są to fazy wzrostu jednostki uważane za krytyczne dla rozwoju we- wnętrznej kontroli społecznej. Wytłumaczenia modeli zachowań zaobserwowanych w  przestępczości jednostkowej (indywidualnej) szukać można w hipotezie, że osoby, które przeżyły swoją mło- dość bez włączania się w  życie przestępcze w  trakcie całego procesu socjalizacji, nabywały właściwe, postrze- gane jako bardziej atrakcyjne niż przestępcze, społeczne powiązania ze  społeczeństwem „kon wencjonalnym”. 6 C. Janson, Project Metropolitan. A Presentation and Progress Report, “Project Metropolitan Research Report” 1984, nr 21. 7 A. Blumstein, J. Cohen, J. Roth, C. Vischer, Criminal Careers and „Career Criminals”. National Academy Press, Washington 1996. 8 P. Wikström, Patterns of Crime in a Birth Cohort. Sex, Age and Social Class Differences, “Project Metropolitan Research Reports” 1992, nr 24. 9 P. Wikström, Everyday Violence in Contemporary Sweden. Eco- logical and Situational Aspects, “National Council for Crime Prevention Report” 1995, nr 15. K W A R T A L N I K K A D R Y K I E R O W N I C Z E J P O L I C J I POLICJA 3/2011 MATERIAŁY W dodatku dla ludzi, którzy nabyli więzy społeczne z oto- czeniem zewnętrzna pośrednia kontrola jest bardziej efek- tywnym ogranicze niem niż dla tych, którzy tych więzów nie nabyli (ci pierwsi mają więcej do stracenia w wyniku zaangażowania się w przestępstwo). W tym kontek ście interesujące jest to, że ze względu na płeć istnieje wyraźna różnica w liczbie kryminalnych debiutów wśród nastolat- ków (23–25 razy więcej chłopców niż dziewcząt). Różnica ta drasty cznie się zmniejsza wśród ludzi w wieku 25 lat. Podobnie zestawienie znaleźć można w  kategorii dotyczącej podziału ze  względu na  klasy społe czne, gdzie różnica w kryminalnych „karierach” — chociaż nie tak widoczna, jak to  było obserwowane w  zestawieniu ze względu na płeć — jest znaczna wśród nastolatków (około 3 razy więcej w niższych klasach pracujących niż w wyższych i średnich), ale mniej lub bardziej zanika wów- czas, gdy prze stępca osiąga wiek 25 lat. Wytłumaczenia różnic spowodowanych wiekiem we względnej częstości kryminalnych zachowań można poszukiwać w  fakcie społecznej kontroli, której dziewczęta, zwłaszcza te z klas wyższych, są poddawane w wieku dojrzewania i która jest większa w stosunku do nich niż w stosunku do młodych ludzi z niższej klasy. Wśród chłopców zachowanie grupowe może także odgrywać rolę — badania kryminologiczne wyraźnie dowiodły, że  przestępstwa popełniane przez młodocianych są przeniesieniem zachowania grupowego na rzeczywistą sytuację społeczną10. Podsumowując, zachowania przestępcze występują nierównomiernie wśród populacji i są zależne od wieku i pochodzenia społecznego. Niewielka liczba sprawców odpowiedzialnych za  duży odsetek przestępczości czę- sto stawia swoje pierwsze kroki na drodze przestępstwa we  wczesnym wieku, niektórzy rozpoczynają „karierę” tradycyjnych przestępców po przejściu wieku dojrzewania. Struktura miejska i życie społeczne Formy miejskiego życia społecznego, będące funkcją zróżnicowania i gęstości populacji, różnią się ze wzglę- du na  teren, jego wykorzystanie, zabudowę, przemysł, handel i rozrywkę. W tym miejscu wystarczające będzie zauważenie, że  wykorzystanie terenu miejskiego różni się znacznie w zależności od dzielnicy. Podobnie jak te- rytorium jest wykorzystywane do różnych celów, rodzaje aktywności ludzkiej (życie domowe, praca, czas wolny, zabawa) będą się zmieniały w poszczególnych dzielnicach miasta11. Rodzaj i typ działalności ludzkiej zależy także od dnia tygodnia i pory. Przestrzenne oraz czasowe róż- nice ludzkiej działalności wpływają na wzory poruszania się przez miasto, a to z kolei wpływa na częstotliwość, rodzaje spotkań i starć na różnym podłożu społecznym, w różnych związkach i okolicznościach. Opisując wyko- rzystanie terenu w jakimkolwiek mieście i zdając sobie sprawę z  naturalnej różnicy czasowej wielu czynności, prawdopodobnie można byłoby nakreślić możliwie rze- telny obraz odmienności w życiu społecznym w różnych częściach miasta i o różnych porach dnia. Styl zamieszkiwania jest wyspecjalizowaną formą wy- korzystania terytorium. Segregacja następuje przez spo- łeczne grupowanie. Jest to szczególnie ważne w każdym badaniu przestępczości wielkiego miasta, ponieważ — jak wspomniano wyżej — przestępczość jest niejednolicie rozmieszczona w populacji, także wewnątrz różnych klas społecznych czy grup wiekowych. Badania na temat zróż- nicowania stylów zamieszkiwania w środowisku miejskim pokazały, że  trzy elementy mają szczególne znaczenie w segregacji tj.,: typ rodziny, status społeczno-ekonomicz- ny i pochodzenie etniczne12. Główną przyczyną miejskiej segregacji jest regionalne zróżnicowanie stylów zamieszki- wania (domki jednorodzinne, bloki) oraz prawo posiadania własności (wynajem, własność prywatna). W zależności od potrzeb ludzie mają różne preferencje co do stylów życia. Na  przykład rodziny z  dziećmi częściej preferują mieszkanie w domu jednorodzinnym, podczas gdy poje- dyncze osoby zazwyczaj wolą mieszkanie w wielorodzin- nych blokach. Sytuacja finansowa użytkowników mieszkań jest decydującym elementem w wyborze ich stylu życia13. Rodziny z niewielkimi zasobami ekonomicznymi (szcze- gólnie rodziny ze społecznego marginesu z narkomanami i przestępcami) często muszą ograniczać się do wynaję- tego mieszkania w budynkach, które w większości należą do miasta i są zarządzane przez władze publiczne. Można przypuszczać, iż  mechanizmy rozdzielania mieszkań i domów są tymi, które powodują różne związki populacji ludzkiej zdefiniowane przez typ rodziny, status społeczno-ekonomiczny, etniczny oraz problemy społecz- ne i będą miały szczególny wpływ na życie społeczne14. Zróżnicowanie populacji w  kategoriach wieku i  po- chodzenia etnicznego może się zmieniać w  zależności od dzielnicy. Ponadto mogą występować różnice w życiu społecznym pomiędzy mieszkańcami różnie położonych i wykorzystywanych dzielnic. Można oczekiwać również, że skład populacji będzie miał wpływ na życie społeczne na danym obszarze. Warto także wspomnieć, że na zdol- ności instytucji społecznych (takich jak szkoła czy dom) do wywierania czynnego wpływu oddziałują cechy spo- łeczne dzielnicy. 12 K. Schwirian, Some Recent Trends and Methodological Pro- blems in Urban Ecological Research, [w:] K. Schwirian, Comparative Urban..., s.  3–32; K.  Sveri, Group Activity, “Scandinavian Studies in Criminology” 1995, vol. 1. 13 P.  Wikström, Urban Crime, Criminals and Victims, Springer Verlag, New York 1992. 10 J. Sarnecki, Brottslighet och kamratrelationer (Delinguency and Comrades), “National Council for Crime Prevention Report” 1992, nr 5. 11 C. Harris, E. Ullman, The Nature of Cities, [w:] K. Schwirian, Comparative Urban Structure, Lexington 1994; T.  Hirschi, Causes of Delinquency, Berkeley 1989. 14 M. Wallden, Boendesegregering och social miljö (Residential Segregation and the Social Environment), [w:] Forskare om samhälle, välfärd och boende (Researchers on the Community, Welfare and Ho- using), Council for Building Research 1995; M. Wallis, Delinquent Areas in the County of London, “British Journal of Criminology” 1994, nr 7. W Y Ż S Z A S Z K O Ł A P O L I C J I W S Z C Z Y T N I E 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== MATERIAŁY POLICJA 3/2011 Odmienność życia społecznego poszczególnych dziel- nic implikuje prawdopodobnie różnice w formach kontroli społecznej i w występowaniu dogodnych bądź niedogod- nych warunków dla przestępczości15. Badania przeprowadzone w wielu państwach wykazały, że liczba miejsc o wysokim wskaźniku przestępczości różni się znacznie w zależności od dzielnicy. Lokalizacja dziel- nic o wysokim wskaźniku przestępczości zależy od cech i struktury danego państwa czy miasta oraz zmienia się co jakiś czas16. W wielu dużych miastach północnoame- rykańskich dzielnice o wysokim wskaźniku przestępczości usytuowane są na peryferiach17. Studia przeprowadzone w  1982 roku nad wskaźnikiem przestępczości w  róż- nych dzielnicach Sztokholmu wykazały, że waha się ona od 0 do 35,7 osób na 1000 mieszkańców w wieku powy- żej 10 lat. Z badań wynika również, że w 22 dzielnicach (na  123 zbadane) najwyższy wskaźnik przestępczych miejsc zamieszkania wyniósł 46 , co stanowi tylko 25 populacji miasta. Wię kszość dzielnic Sztokholmu z wyso- kim wskaźnikiem przestępczości położo nych jest na przed- mieściach18. Zaobserwowano następujące korelacje między mieszkalnictwem a przestępczością. Po pierwsze grupy społeczne o wię kszej skłonności do przestępczo- ści koncentrują się w  pewnych typach bu downictwa (jeśli segregacja byłaby jedyną przyczyną zróżnicowania w zaob serwowanym wskaźniku przestępczości pomiędzy różnymi dzielnicami, możliwa byłaby zmiana liczby prze- stępców przez modyfikację społecznego składu miesz- kańców). Po drugie mieszkalnictwo samo w sobie może mieć wpływ na skłonność mieszkańców do przestępczo- ści przez skład populacji i kontrolę sąsiedzką. Lokalne mieszkalnictwo przez sąsiedztwo wpływa na osobowość dzieci i młodzieży w ważnej fazie ich rozwoju, wzmagając lub osłabiając skłonność do  przestępstw. Wyniki wielu badań przeprowadzo nych w różnych krajach udowodniły, że  wskaźnik miejsc przestępczych w  sąsiedztwie różni się w zależności od społecznych i ekonomicznych cech mieszkańców (w Szwecji nie jest inaczej). Międzydzielni- cowe różnice w składzie populacji są jednym z czynników mających wpływ na wskaźnik miejsc przestępczych po- szczególnych dzielnic. Skutki związane z tego typu zależ- nością, które trudno zweryfikować empirycznie, zostały zdefiniowane przez H. Blalocka jako „makroprocesy, które mogą mieć wpływ na indywidu alnego autora ponad skutki jakiegokolwiek jednostkowego poziomu zmien ności”19. Najbardziej nośnym miernikiem na poziomie dzielnicy, któ- ry był dys kutowany w badaniach na temat przestępczości w środowisku miejskim, jest dezorganizacja społeczna. Społecznie zdezorganizowana dzielnica jest definio wana jako „społeczność nie zapewniająca struktury, poprzez którą można sobie zdać sprawę z  ogólnych wartości i rozwiązać ogólne problemy”20. Dezorganizacja społeczna jest postrzegana jako re- zultat ruchliwości i  zmiany populacji w  sąsiedztwach zdominowanych przez mieszkańców o  ni skim statusie społeczno-ekonomicznym. Rozbite rodziny są niewątpli- wym czynnikiem wpływającym na zakres dezorganizacji społecznej. Przypuszcza się, że kontrola społeczna wy- wiera mniejszy wpływ w rejonach odznacza jących się dez- organizacją społeczną. Sąsiedztwo i instytucje społeczne (szko ła, rodzina) nie są  w  stanie ani rozwinąć kontroli wewnętrznej u dzieci i młodzieży, ani zastosować kontroli zewnętrznej tak skutecznie, jak w rejonach stabilniejszych. Przypuszcza się również, że to z kolei oddziałuje skłon- ności do przestępstwa i ich rozwój wśród miejscowych mieszkańców. Teoria ważności i dezorganizacji społecz- nej odnosi się do zmian we wskaźniku zachowań prze- stępczych zaobserwowanych pomiędzy różnymi typami rejonów mieszkalnych i opisuje, jak stopień dezorgani- zacji społecznej wpływa na warunki stosowania kontroli społecznej w  prywatnych i  parafialnych środowiskach (rodzina, szkoła, sąsiedztwo) oraz jak to, z kolei, wzmaga tendencje przestępcze mieszkańców. Dyskusje na temat wpływu dezorganizacji społecznej na tendencje przestęp- cze początkowo odnosiły się do dzieci i młodzieży, ich teoretyczny związek z dorosłymi był niejasny. Większość badań nad znaczeniem dezorganizacji była skoncentrowana na  związkach pomiędzy czynnikami przypuszczalnie pobudzającymi dezorganizację społeczną a  tendencjami przestępczymi. Inne badania wykazały, że  istnieje powiązanie pomiędzy wskaźnikiem miejsc przestępczych danego rejonu z  takimi czynnikami, jak mobilność i zróżnicowanie populacji na danym obszarze oraz liczba rozbitych rodzin21. 15 R.  Samson, Neighborhood and Crime, “Journal of  Research in Crime and Delinquency” 1995, nr 22. 16 P.  Brantingham, Patterns in  Crime. Macmillan Publishing Company, New York 1994; Tenże, Crime, Space and Criminological Theory, [w:] P. Brantingham, Environmental Criminology, Sage Publi- cation, Beverly Hills 1991, s. 227–240; B. Brown, Territoriality and Residential Crime, [w:] P. Brantingham, Environmental Criminology, Beverly Hills 1991, s. 55–76. 17 J. Braithwaite, The Myth of Social Class and Criminality Recon- sidered, “American Sociological Review” 1992, nr 46; P. Brantingham, Introduction: The Dimensions of Crime, [w:] tenże: Environmental Cri- minology, Beverly Hills 1991, s. 7–30; tenże, Notes on the Geometry of Crime, [w:] tenże: Environmental Criminology..., s. 27–54. 18 C. Janson, Project Metropolitan. A Presentation and Progress Report, “Project Metropolitan Research Report” 1994, nr 21; R. John- son, City and Society. An Outline for Urban Geography, London 1995. Międzyrejonowe zmiany we wskaźniku miejsc przestępczych W celu sprawdzenia ważności czynników, które mogły- by w dużym stopniu wpłynąć na zmiany we wskaźniku miejsc przestępczych zaobserwowane pomiędzy różnymi rejonami mieszkalnymi sformułowano i  przetestowano doświadczalnie na  drodze analizy, używając danych 19 H.  Blalock, Contextual Effects Models: Theoretical and Me- thodological Issues, “American Sociological Review” 1994, nr 10. 20 A. Blumstein, I. Cohen, J. Roth, C. Vischer, Criminal Careers and „Career Criminals”, Washington 1996; H. Blalock, Contextual Effects… 21 R. Kornhauser, Social Sources of Delinquency, Chicago 1998. 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== K W A R T A L N I K K A D R Y K I E R O W N I C Z E J P O L I C J I POLICJA 3/2011 MATERIAŁY zebranych w  Sztokholmie w  1982  r.  — model oparty na wcześniejszych badaniach. Wyniki testu pokazały, że model ten pozostaje w zgo- dzie z rzeczywistością. Warunki mieszkaniowe mierzone liczbą mieszkańców domków jednorodzinnych, prywatnie wynajmujących mieszkania w blokach i liczbą zamieszku- jących wielorodzinne budynki komunalne „wytłumaczy- ły” 72 zmian rejonowych w  typie rodzin (mierzonych przeciętną wielkością gospodarstwa domowego) i 43 zmian w  statusie społeczno-ekonomicznym mieszkań- ców w obrębie dzielnic (mierzonych liczbą mieszkańców rekrutujących się z klasy robotniczej). Warunki życiowe i skład populacji (typ rodziny i status społeczno-ekono- miczny) wspólnie „wytłumaczyły” 75 zmian lokalnych w „problemie gospodarstw domowych” (mierzonych liczbą osób otrzymujących pomoc socjalną). Odmienną inter- pretacją tej zmiennej może być to, iż dostarcza ona miary stopnia lokalnej dezorganizacji społecznej odkąd zostało odkryte, że istnieje silna korelacja pomiędzy liczbą osób otrzymujących pomoc socjalną w którymkolwiek z rejonów a zróżnicowaniem całej populacji, jej mobilnością i liczbą rozbitych rodzin (mierzonej liczbą samotnych pracujących rodziców z dziec kiem lub dziećmi w wieku do 12 lat). Siła korelacji (mierzona od momentu jej powstania) wahała się pomiędzy 0,42 i 0,68. Skład populacji (typ rodziny i status społeczno-ekonomiczny) razem z „poziomem dezorgani- zacji proble mu domostw” odpowiada za 48 międzyre- jonowych różnic we wskaźniku miejsc przestępczych22. „Rodzinność” Warunki mieszkaniowe typ mieszkania typ własności Problemy społeczne (dezorganizacja) Poziom przestępczy Status społeczno-ekonomiczny Wykres 2. Międzydzielnicowe różnice we wskaźniku przestępczości Źródło: opracowanie własne Reasumując, analiza sztokholmska z 1982 roku poka- zała, że wywie rają silny wpływ na skład populacji lokalnej (typ rodziny, status społeczno- ekonomiczny) warunki życiowe i mieszkaniowe (rodzaj budynku, rodzaj prawa własności), które wraz z  dominującą formą warunków życiowych silnie oddziałują na stopień lokalnego proble- mu domowego (dezorganizacja). Olbrzymia liczba zmian we wskaźniku miejsc przestępczych obserwowana w za- leżności od rejonu może być wytłumaczona przez skład populacji (typ rodziny, status społeczno-ekonomiczny) i  poziom problemu domostw (dezorganizacja). Rejony 22 J.  Braithwaite, Inequality. Crime and Public Policy, London 1995. z  wysokim wskaźnikiem miejsc przestępczych charak- teryzują się dużą liczbą bloków mieszkalnych (często zarządzanych przez władze publiczne i będących ich wła- snością), zazwyczaj zajmowanych przez rodziny z dziećmi oraz rodziny o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, a przede wszystkim zdezorganizowanych. Międzydzielnicowe różnice we wskaźnikach przestępczości oraz w jej strukturze Obserwuje się silne różnice pomiędzy różnymi typami rejonów miejskich. Lokacja miast, uzależniona od funkcji użytkowych terenu, jest pra wdopodobnie kluczem do zro- zumienia różnic pomiędzy wskaźnikiem prze stępczości i jej strukturą w środowisku miejskim23. „Ponieważ dzia- łalności nielegalne muszą utrzymywać inne działalności, przestrzenna i czasowa struktura rutynowych czynności powinny odgrywać ważną rolę w powstrzymywaniu lokacji, typu i ilości aktów nielegalnych w jakimkolwiek społeczeń- stwie czy wspólnocie”24. Podstawowym założeniem tzw. teorii czynności ruty- nowych jest „pra wdopodobieństwo, że  przemoc może wystąpić w  jakimkolwiek określonym czasie i  miejscu, może być rozważana jako funkcja zbieżności ewentual- nych napastników i odpowiednich celów pod nieobecność skutecznych strażni ków”25. Różnice między rejonami w sprawstwie zachowań kryminalnych mogą być postrze- gane jako mające związek z wewnętrznym zróżnicowaniem (segregacje i zróżnicowanie działalności) różnej wielkości miast oraz ze wzorcami ruchu społecznego w środowisku miejskim, które je wytwarza wspólnie z rozkładem ulic i strukturą systemu transportu publicznego26. Istnieją znaczne różnice pomiędzy wskaźnikami miejsc przestępczych w różnych dzielnicach miasta. Zakres lo- kalnie popełnianych przestępstw jest zdeterminowany rozmieszczeniem liczby miejsc przestępczych współgrają- cym ze  wskaźnikiem przestępczości. Gdyby wszystkie przestępstwa były po pełniane lokalnie, rejony z wysokim wskaźnikiem miejsc przestępczych mia łyby wysoki wskaź- nik przestępczości i odwrotnie, te z niskim wskaźnikiem miejsc przestępczych miałyby niski wskaźnik przestęp- czości. W  niektórych miastach (np.  w  wielu miastach Ameryki Płn.) istnieje relatywnie silny zwią zek pomiędzy wskaźnikami miejsc przestępczych i  przestę pczości; w innych (w miastach szwedzkich i wielu europejskich) rozmie szczenie wskaźników miejsc przestępczych różni się w dużym stopniu od wskaźnika przestępczości27. 23 C. Schmid, Urban Crime Areas, “American Sociological Review” 1990, nr 25; P. Wikström, Urban Crime, Criminals and Victims. Springer Verlag, New York 1992. 24 L. Cohen, M. Felson, Social Change and Crime Rate Trends. A Ro- utine Activity Approach, „American Sociological Review” 1989, nr 44. 25 Tamże. 26 S. Bogs, Urban Crime Patterns, “American Sociological Review” 1995, nr 30. 27 S. Turner, Delinquency and Distance, [w:] T. Sellin, M. Wolfgang, Delinquency. Selected Studies, New York 1995, s. 11–32. W Y Ż S Z A S Z K O Ł A P O L I C J I W S Z C Z Y T N I E 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== MATERIAŁY POLICJA 3/2011 Badania nad przestępczością i odległością pomiędzy domem napastnika i miejscem przestępstwa wykazały, że  w  większości przestępstwa są  popeł niane lokalnie (znane wśród kryminologów jako badania nad funkcją zani kającego dystansu). Liczba przestępstw popełnia- nych lokalnie znacząco róż ni się w zależności od miasta i można przypuszczać, że jest to powiązane z pewnym wewnętrznym zróżnicowaniem miast. Fakt, że wiele pół- nocnoamerykańskich badań odnotowuje bardzo wysoki procent przypad ków, w których mobilność przestępcza była niska, prawdopodobnie może być wytłumaczony tym, że rejony wielkich miast Ameryki Płn., z wysokim wskaźnikiem miejsc przestępczych, są często położone blisko centrum (które prawie bez wyjątku jest terenem, gdzie jest popełniana większość przestępstw)28. W Szwe- cji i w wielu miastach europejskich rejony o dużej liczbie miejsc przestępczych znajdują się głównie na  przed- mieściach. Utrzymuje się, że  te  części miasta, które przestępca wybiera dla swojej działalności, są terenami najbardziej mu znanymi i gdzie spędza najwięcej wolne- go czasu. Terenami miasta, które są mieszkańcom (nie pomijając sprawców przestępstw) ogólnie najbardziej znane i gdzie spędzają większość czasu prawdopodobnie są to centra miast, centra lokalne, miejsca, w których pracują, chodzą do szkoły i trasy, jakie wybierali, żeby dotrzeć do tych miejsc. Liczba obiektów przestępstw różni się w zależności od dzielnicy i typu przestę pstwa. Różnice międzydzielnicowe w liczbie i typie tych obiektów mogą być zatem istotnym czynnikiem w rozróżnianiu wskaźników przestępczości. I chociaż, de facto, niewiele jest miejsc, gdzie nie można by dokonać kradzieży albo osób, któ- re można by zaatakować, to różnice międzydzielnicowe w liczbie i typie obiektów przestępstw mogą być istotnym czynnikiem w  rozróżnianiu wskaźników przestępczości w poszczególnych dzielnicach miasta29. Porównując wskaźnik przestępstw w poszczególnych dzielnicach, nie można oprzeć się próbie sprawdzenia roz- bieżności pomiędzy częstotliwością występowania obiek- tów przestępstw. Obiekty z różnych powodów mogą być mniej lub bardziej atrakcyjne dla napastnika i ponieważ mogą być nieregu larnie rozłożone na terenach miejskich, mogą wpływać na rozbieżność wskaźników przestępczo- ści między dzielnicami30. Według L. Cohena i M. Felsona atrakcyjność obiektu określona jest przez jego wartość, widoczność, dostę pność i przenośność31. Omawiając koncepcję odpowiednich lub atrakcyjnych celów, użyteczne będzie rozróżnienie pomiędzy katego- riami przestępczości przypisując je do jednego lub dwóch wymiarów przestępstw: instru mentalnych i  ekspresyw- nych oraz z wzajemnym oddziaływaniem i bez wzajemnego oddziaływania32. Przestępstwo ekspresywne jest zwykle definiowane jako zachowanie, w którym popełnienie aktu kryminalnego jest celem samym w sobie (np. zranienie lub zadanie bólu innej osobie), podczas gdy instrumen- talne to takie, w którym akt przestępstwa jest środ kiem do zdobycia zysku osobistego. Jednakże (szczególnie) tak jak przemoc, która może wykazywać zarówno elementy ekspresywne, jak i instrumental ne, podział przestępstw na akty kryminalne instrumentalne czy ekspresywne nie będzie skomplikowany. Kradzieże i przemoc (szczególnie popełniane w miejscach publicznych) należy zaklasyfiko- wać do czynów instrumentalnych, podczas gdy napady powinno się uważać głównie za zachowania ekspre sywne. W razie przestępstw instrumentalnych (kradzież, napad połą czony z kradzieżą, gwałt) zazwyczaj jeszcze występuje rozróżnienie pomię dzy napadającym a obiektem (ofiarą), niezależnie od tego czy przestępstwo jest ze wzajemnym oddziaływaniem (jak w  wypadku gwałtu lub napadu), czy nie jest przestępstwem interaktywnym. W  razie przestępstwa in teraktywnego ekspresywnego (napad z uszkodzeniem ciała) rozróżnienie między napadającym a ofiarą jest niejasne, ponieważ okoliczności, w których przestępstwo jest popełniane częściej przypominają walkę niż jednostronny napad. W wypadku przestępstw, które nie są ani instrumentalne, ani inter aktywne (np. umyślna szkoda) rozróżnienie pomiędzy napastnikiem a obie ktem jest jasne, ale wciąż trudno ustalić podstawy dla określe- nia, co dokładnie się składa na odpowiedni cel, obiekt (większość rzeczy może być uszkodzona lub zniszczona)33. Podział przestępstw Przestępstwa instrumentalne TAK TAK Przestępstwa interaktywne Rozbój Gwałt NIE Napad NIE Włamanie Kradzież samochodowa Umyślna szkoda Tabela 2. Przykłady przestępstw tradycyjnych: przestępstwa instru- mentalno-ekspresywne oraz interaktywne i nieinteraktywne Źródło: opracowanie własne Badania na temat społecznego kontekstu zachowań inkryminowanych pozwalają na stwierdzenie, że podczas gdy koncept odpowiedniego celu przestępczego może być generalnie stosowany bez większej trudności do kategorii przestępstw instrumentalnych (kradzież, większość napa- dów i gwałt), to oczywiście, rzadziej można go stosować w wypadku przestępstw ekspresywnych (większość na- 28 G.  Pyle, The Spatial Dynamics of  Crime, “Research Paper” 1994, nr 159. 29 J. Baldwin, A. Bottoms, The Urban Criminal, London 1996. 30 J.  Baldwin, British Areal Studies of  Crime: An  Assessment, “British Journal of Criminology” 1995, nr 15. 31 L. Cohen, M. Felson, Social Change and Crime Rate Trends. A Ro- utine Activity Approach, “American Sociological Review” 1989, nr 44. 32 D.  Capone, W.  Nicholas, Urban Structure and Criminal Mo- bility, “American Behavioral Scientist” 1995, nr  20; G.  Carlsson, Samhällsmiljö och rumslig fördelning (Social Environment and Spatial Distribution), Stockholm 1992. 33 P. Philips, Characteristics and Typology of the Journey to Crime, [w:] D. Georges-Abeyl, K. Harries, Crime. A Spatial Perspective, New York 1990, s. 167–180. 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== K W A R T A L N I K K A D R Y K I E R O W N I C Z E J P O L I C J I POLICJA 3/2011 MATERIAŁY padów i umyślnych szkód). W tej ostatniej kategorii prze- stępstw sprawa wyboru celu pojawia się rzadko; raczej jest to sytuacja, która może prowadzić do przemocy lub szkody niż umotywowania napadającego korzystającego z odpo- wiedniej okazji do dokonania przestępstwa. W związku z tym rozsądnie byłoby przypuszczać, że im bardziej jed- nostka jest zaangażowana w przestępstwo, tym bardziej instrumentalnym działaniem będzie rezultat aktywnego poszukiwania dogodnej możliwości po pełnienia czynu niż wykorzystanie takiej okazji. Specjalnym aspektem dogod nych okoliczności do popełnienia przestępstwa jest stopień zabezpieczenia przez „odpowiednich strażników” (tj. bezpośrednia zewnętrzna kontrola społeczna). Ochro- ną taką może być osoba oceniana przez potencjalnego napastnika jako skłonna do podjęcia interwencji, która może polegać nie tylko na bezpośredniej akcji fizycznej, ale również na  wezwaniu policji czy wystąpieniu w  roli świadka34. Głęboko zakorzeniony w badaniach krymino- logicznych jest pogląd, że policja jest raczej reaktywna niż produktywna, tj. rzadko interweniuje z własnej inicjatywy, najczęściej zaś po otrzymaniu informacji35. Zaobserwowa- no, że policjant rzadko jest „odpowiednim strażnikiem”, może nim być raczej żona, brat czy przyjaciel. Ponieważ w wyniku wewnętrznego zróżnicowania miasta obecność tego rodzaju kontroli zewnętrznej może być różna w za- leżności od dzielnicy i czasu, będzie ona zatem jednym z czynników oddziałujących na zróżnicowanie wskaźnika przestępczości. Podsumowując, można stwierdzić, że międzydzielnico- we zróżnicowanie w sposobach wykorzystania obszarów miasta wywołuje różnego rodzaju czynności, inne w za- leżności od pory dnia, miejsca czy dzielnicy. Segregacja i  zróżnicowanie przestrzenne w  wykonywaniu różnych działań, z których każde może być odczuwane jako bar- dziej lub mniej atrakcyjne przez różne grupy społeczne, powodują, że oblicze społeczne mieszkańców i odwiedza- jących w różnych porach dnia wykaże wyraźne zróżnico- wanie dzielnicowe36. Przypuszcza się, że typ wykonywanych działań i spo- łeczny skład mieszkańców konkretnej dzielnicy w danym czasie zależy od: — dostępności odpowiednich celów przestępczych, obec- ności umotywowa nych napastników i występowania bezpośredniej kontroli społecznej; — istnienia środowiska umożliwiającego powstawanie napięć w otoczeniu. Obecność sprawców i ich obeznanie z odpowiednimi celami (obiektami) przy braku bezpośredniej kontroli 34 A. Reiss, The Police and the Public, New Haven 1991. 35 J. Knutsson, Polisen och brottsprevention (The Police and the Prevention of Crime), Stockholm 1994. 36 M. Felson, Linking Criminal Choice, Routine Activities, Informal Control, and Criminal Outcomes, [w:] D. Cornish, R. Clarke, The Reaso- ning Criminal, Springer Verlag, New York 1995, s. 119–131; M. Felson, Routine Activities and Crime in  the Developing Metropolis, “Crimi- nology” 1992, nr 25; M. Felson, H. Steadman, Situational Factors in Disputes Leading to Criminal Violence, “Criminology” 1993, nr 21. społecznej może wywierać wpływ na strukturę dzielnicy i wskaźnik popełnianych tam przestępstw instrumental- nych. Występowanie środowiska prowokującego napięcia może mieć wpływ na wskaźnik popełnianych w środowi- sku parafialnym i publicznym przestępstw ekspresywnych. Typ działalności Skład populacji: mieszkańcy i odwiedzający Częstotliwość występowania sposobności do popełniania przestępstw (odpowiednie cele przy braku bezpośredniej kontroli społecznej). Spotkania i typy środowisk odpowiedzialnych za prowokowania starć Wskaźnik i struktura przestępstwa Wykres 3. Różnice we wskaźniku przestępczości i strukturze w śro- dowisku miejskim. Model próbny Źródło: opracowanie własne Skład społeczny mieszkańców może mieć wpływ na wskaźnik stosun ków mogących kreować napięcia w śro- dowisku prywatnym, a to z kolei może mieć wpływ na wskaź- nik przestępstw ekspresywnych w  określonej dzielnicy popełnianych w rodzinie, wśród bliskich osób w domu37. Zmiany we wskaźniku przestępczości i strukturze na przykładzie Sztokholmu Podkreślając ważną rolę struktury miejskiej w zmianach we wskaźniku przestępczości, przeprowadzono w Sztok- holmie badania nad międzydzielnicowymi zmiana mi wytypowanych rodzajów przestępstw popełnionych w 2002 r. Były to: — przestępstwa przemocy wewnątrz rodziny na  1000 gospodarstw do mowych; — przestępstwa przemocy w  miejscach publicznych (ulice, place, trans port publiczny) w  przeliczeniu na hektar; — włamania do mieszkań na 1000 mieszkań; — włamania do  piwnic, strychów na  1000 mieszkań w blokach; — kradzieże (włączając włamania do piwnic i strychów) na 1000 osób zatru dnionych w danym rejonie; — kradzieże samochodów i z samochodów w przeliczeniu na hektar. Analiza zmian w tych kategoriach przestępstw w róż- nych dzielnicach Sztokholmu pokazała, że  zaistniała możliwość zredukowania ich do dwóch głównych typów: 1) przestępstwa popełnione w  miejscach publicznych (przemoc i umy ślne demolowanie mienia oraz kradzież samochodów i z samocho dów); 37 D. Times, The Urban Mosaic, Cambridge 2002. W Y Ż S Z A S Z K O Ł A P O L I C J I W S Z C Z Y T N I E 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Policja, nr 3/2011
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: