Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00509 012732 16915912 na godz. na dobę w sumie
Polityka państwa w zakresie finansowania inwestycji mieszkaniowych - ebook/pdf
Polityka państwa w zakresie finansowania inwestycji mieszkaniowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 302
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0280-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Praca ma charakter normatywno-diagnostyczny, prezentując z jednej strony podstawowe koncepcje polityki mieszkaniowej, z drugiej zaś - studium porównawcze prowadzonych polityk mieszkaniowych i ich wpływu na system finansowania inwestycji mieszkaniowych w krajach Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Polski.

Autor przedstawia również:

Publikacja jest kierowana zarówno do praktyków (władz centralnych i lokalnych oraz instytucji finansowych zaangażowanych w proces kształtowania i finansowania inwestycji mieszkaniowych), jak i studentów zajmujących się problematyką rynków nieruchomości i gospodarką nieruchomościami.

 

http://www.ksiegarnia.beck.pl/dyplom.jpg

 

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Lis Polityka paƒstwa w zakresie finansowania inwestycji mieszkaniowych Polityka paƒstwa w zakresie finansowania inwestycji mieszkaniowych Piotr Lis Polityka paƒstwa w zakresie finansowania inwestycji mieszkaniowych Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2008 Wydawca(cid:497)(cid:561)Joanna(cid:561)Perzyńska Redaktor(cid:561)merytoryczny(cid:497)(cid:561)Ewdokia(cid:561)Cydejko Projekt(cid:561)okładki(cid:561)i(cid:561)stron(cid:561)tytułowych(cid:497)(cid:561)Anna(cid:561)Gogolewska Ilustracja(cid:561)na(cid:561)okładce(cid:497)(cid:561)Jamie(cid:561)Farrant(cid:550)i(cid:561)Stockphoto(cid:495)com Recenzent(cid:497)(cid:561)prof(cid:495)(cid:561)zw(cid:495)(cid:561)dr(cid:561)hab(cid:495)(cid:561)Henryk(cid:561)Gawron prof(cid:495)(cid:561)dr(cid:561)hab(cid:495)(cid:561)Marek(cid:561)Bryx Publikacja(cid:561)do(cid:281)nansowana(cid:561)przez © Wydawnictwo C. H. Beck 2008 Wydawnictwo(cid:561)C(cid:495)(cid:561)H(cid:495)(cid:561)Beck(cid:561)Sp(cid:495)(cid:561)z(cid:561)o(cid:495)o(cid:495) ul(cid:495)(cid:561)Bonifraterska(cid:561)(cid:343)(cid:349)(cid:496)(cid:561)(cid:342)(cid:342)(cid:558)(cid:344)(cid:342)(cid:345)(cid:561)Warszawa Skład(cid:561)i(cid:561)łamanie(cid:497)(cid:561)Wydawnictwo(cid:561)C(cid:495)(cid:561)H(cid:495)(cid:561)Beck(cid:561) Druk(cid:561)i(cid:561)oprawa(cid:497)(cid:561)Cyfrowe(cid:561)Centrum(cid:561)Druku(cid:496)(cid:561)Bydgoszcz ISBN(cid:561)(cid:351)(cid:349)(cid:350)(cid:556)(cid:350)(cid:345)(cid:556)(cid:344)(cid:347)(cid:347)(cid:556)(cid:342)(cid:344)(cid:350)(cid:342)(cid:556)(cid:347) Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Rozdział 1. Koncepcje polityki mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.1. Defi nicje polityki mieszkaniowej w realnej gospodarce i w teorii mieszkalnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1.2. Prawo do zamieszkania fundamentem polityki mieszkaniowej . . . . . . . . 17 1.3. Cele polityki mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1.4. Instrumenty polityki mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 1.5. Alternatywne metody badań systemów mieszkaniowych . . . . . . . . . . . 27 1.6. Dywergencja systemów mieszkaniowych w metodzie pośredniej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 1.6.1. Systemy mieszkaniowe według J. Kemeny’ego . . . . . . . . . . . . . . . 31 1.6.2. Systemy mieszkaniowe według J. Barlowa i S. Duncana . . . . . . . . . 33 1.6.3. Systemy mieszkaniowe według J. Dolinga. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 1.7. Konwergencja systemów mieszkaniowych w metodzie uniwersalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 1.7.1. Rynkowa polityka mieszkaniowa według ekspertów Banku Światowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 1.7.2. Wschodnioeuropejska polityka mieszkaniowa według J. Hegedüsa i I. Tosicsa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 1.8. System mieszkaniowy w krajach transformacji gospodarczej . . . . . . . . 47 1.9. Polityka państwa a otoczenie dalsze, uwarunkowania i wynik rynku mieszkaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.9.1. Otoczenie dalsze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 1.9.2. Uwarunkowania rynku mieszkaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 1.9.3. Wynik rynku mieszkaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 1.9.4. Inwestycje mieszkaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 1.9.5. Powiązania wyniku rynku mieszkaniowego z gospodarką . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 1.10. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Rozdział 2. Rynkowy podsystem fi nansowania mieszkalnictwa . . . . . . . . . . . . 72 i struktura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 2.1. System fi nansowania inwestycji mieszkaniowych – defi nicja 2.2. Mechanizmy rynkowego podsystemu fi nansowania mieszkalnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 2.3. Mechanizm bankowości komercyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 5 Spis treści 2.3.1. Zarys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.3.2. Zasady funkcjonowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.3.3. Zalety i wady mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.3.4. Zastosowanie mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 2.4. Mechanizm kontraktowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 2.4.1. Zarys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.4.2. Zasady funkcjonowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.4.3. Zalety i wady mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 2.4.4. Zastosowanie mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 2.5. Mechanizm bankowości hipotecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 2.5.1. Zarys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 2.5.2. Zasady funkcjonowania mechanizmu i jego odmiany . . . . . . . . . 107 2.5.3. Zalety i wady mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 2.5.4. Zastosowanie mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2.6. Mechanizm sekurytyzacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2.6.1. Zarys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 2.6.2. Zasady funkcjonowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2.6.3. Zalety i wady mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 2.6.4. Ró(cid:268)nice między odmianą amerykańską a europejską . . . . . . . . . 125 2.6.5. Zastosowanie mechanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.7. Mechanizm bankowości hipotecznej a mechanizm 2.8. Rynkowy podsystem fi nansowania inwestycji sekurytyzacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 mieszkaniowych w krajach Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 2.9. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 Rozdział 3. Interwencja państwa w systemie fi nansowania inwestycji mieszkaniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3.1. Uzasadnienie interwencji państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 3.2. Instrumenty polityki państwa w systemie fi nansowania mieszkalnictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 3.2.1. Kwestie defi nicyjne i rodzaje instrumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 3.2.2. Kryteria oceny instrumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 3.3. Regulacje państwa w rynkowym podsystemie fi nansowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 3.3.1. Regulacje fi nansowego rynku pierwotnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3.3.2. Regulacje fi nansowego rynku wtórnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 3.3.3. Zgodność regulacji narodowych z dyrektywami 3.3.4. Zgodność regulacji narodowych ze standardami międzynarodowymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 3.4. Instytucjonalne wsparcie państwa w rynkowym podsystemie fi nansowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 3.5. Subsydia fi nansowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 3.6. Społeczne budownictwo mieszkaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 3.7. Subsydia mieszkaniowe jako instrumenty bezpośredniej interwencji państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 3.8. Ocena instrumentów polityki mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 3.9. Programy mieszkaniowe w wybranych krajach Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3.10. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 Rozdział 4. System fi nansowania mieszkalnictwa w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . 216 4.1. Sytuacja mieszkaniowa w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 4.1.1. Ilość i jakość zasobu mieszkaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 4.1.2. Potrzeby mieszkaniowe i poziom niedoboru zasobu mieszkaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 6 Spis treści 4.1.3. Inwestycje mieszkaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 4.1.4. Ceny mieszkań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 4.1.5. Otoczenie demografi czne i społeczno-ekonomiczne . . . . . . . . . . . 229 4.2. Główne cele polskiej polityki mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 4.3. Ogólna charakterystyka rynkowego podsystemu fi nansowania inwestycji mieszkaniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 4.3.1. Mechanizm bankowości komercyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 4.3.2. Mechanizm bankowości hipotecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 4.3.3. Mechanizm kontraktowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 4.3.4. Podstawy mechanizmu sekurytyzacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 4.4. Regulacje państwa w rynkowym podsystemie fi nansowania w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 4.5. Subsydia w rynkowym podsystemie fi nansowania w Polsce . . . . . . . . 252 4.6. Społeczne budownictwo mieszkaniowe i subsydia mieszkaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 4.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 Wstęp Mieszkalnictwo jest jedną z wa(cid:268)nych dziedzin polityki gospodarczej i społecz- nej. Transformacja gospodarcza zasadniczo zmieniła sposób dostarczania zasobów mieszkaniowych – z całkowitej odpowiedzialności państwa na mechanizm rynko- wy z mo(cid:268)liwym wsparciem państwa. Zmianie uległa zatem polityka mieszkanio- wa, a w ka(cid:268)dym razie jej instytucjonalne podstawy. Dziś jednak brakuje w Polsce jednolitej koncepcji prowadzenia tej polityki, odpowiadającej warunkom gospo- darki rynkowej, działania zaś rozmaitych podmiotów są odzwierciedleniem wie- lu, często niespójnych programów mieszkaniowych. Politykę państwa wobec rynku mieszkaniowego, dotyczącą wszystkich etapów procesu dostarczania zasobu mieszkaniowego, a więc etapu planowania, budowy i konsumpcji, mo(cid:268)na rozwa(cid:268)ać od strony zasobów: ziemi, pracy, kapitału lub tech- nologii. W ksią(cid:268)ce skoncentrowano się na zasobie kapitału, w szczególności na polityce państwa w obszarze rynkowego i publicznego podsystemu fi nansowania inwestycji mieszkaniowych. Uznano, (cid:268)e wybór takiego właśnie zakresu dla poli- tyki mieszkaniowej ma uzasadnienie przynajmniej z trzech powodów. Po pierwsze, system fi nansowania mieszkalnictwa wywiera istotny wpływ na wynik rynku mieszkaniowego. Istniejące w Polsce problemy z dostępnością miesz- kań, ich jakością oraz dynamicznie rosnącymi cenami w relacji do dochodów go- spodarstw domowych mogą zostać rozwiązane dzięki sprawnie funkcjonującemu systemowi fi nansowania mieszkalnictwa. Do rozstrzygnięcia pozostaje jedynie zakres zastosowania i wzajemnego oddziaływania rynkowych i publicznych in- strumentów fi nansowania. Po drugie, rynkowy podsystem fi nansowania mieszkalnictwa w Polsce znajdu- je się w początkowym stadium rozwoju. Wartość udzielonych kredytów miesz- kaniowych stanowiła ponad 8 PKB w 2006 r. (ok. 11 na koniec marca 2008 r.), podczas gdy wartość mediany dla krajów tzw. starej Unii Europejskiej (UE-15) wyniosła ponad 50 PKB. Dynamiczny wzrost rynkowych form fi nansowania inwestycji mieszkaniowych w Polsce od 2000 roku obna(cid:268)ył słabe strony obecnych rozwiązań. W ich uporządkowaniu i rekonstrukcji pomóc mogą doświadczenia europejskie dotyczące stosowanych modeli fi nansowych. 9 Wstęp Po trzecie, publiczny podsystem fi nansowania mieszkalnictwa, który jest wy- znacznikiem zakresu ingerencji państwa na rynku mieszkaniowym, wymaga precyzyjnego zdefi niowania i oceny. W zasadzie od początku zmian ustrojowych trwa w Polsce dyskusja na temat udziału środków publicznych w fi nansowaniu mieszkalnictwa. Jej odzwierciedleniem były nieskuteczne programy mieszkanio- we, w których ingerencja państwa albo została zupełnie zmarginalizowana, albo obejmowała obszary wykluczające dotąd aktywność administracji centralnej. Stąd w zakresie fi nansowania inwestycji mieszkaniowych wydaje się konieczne stwo- rzenie rozwiązań, które wspierałyby cele polityki mieszkaniowej. Celem głównym ksią(cid:268)ki jest określenie roli państwa w systemie fi nanso wania inwestycji mieszkaniowych. Wyodrębniono tutaj następujące zadania badawcze: 1. Usystematyzowanie koncepcji polityki mieszkaniowej oraz identyfi kacja po- tencjalnych powiązań pomiędzy polityką państwa a otoczeniem dalszym, warun- kami funkcjonowania rynku mieszkaniowego i jego wynikiem. 2. Analiza i ocena rynkowego podsystemu fi nansowania mieszkalnictwa, w tym wyodrębnionych mechanizmów w jego strukturze. Wyró(cid:268)nienie zalet i wad po- szczególnych rozwiązań. 3. Analiza i ocena instrumentów pośredniej i bezpośredniej interwencji pań- stwa. Omówienie wzajemnego oddziaływania rynkowego i publicznego podsy- stemu fi nansowania mieszkalnictwa. 4. Wskazanie mo(cid:268)liwych i po(cid:268)ądanych rozwiązań dotyczących systemu fi nan- sowania mieszkalnictwa w Polsce. Konstrukcja celu głównego oraz podstawowych zadań badawczych pokazu- je, (cid:268)e przedmiotem pracy jest system fi nansowania inwestycji mieszkaniowych. W części dotyczącej rynkowych mechanizmów zasilania stanowi on element uwa- runkowań rynku mieszkaniowego, natomiast zasady, instytucje i instrumenty fi - nansowania publicznego wchodzą w zakres prowadzonej polityki mieszkaniowej. Wyró(cid:268)nione podsystemy fi nansowania skierowane są do inwestorów zarówno prywatnych, jak i publicznych. W pracy mo(cid:268)na wyró(cid:268)nić cel poznawczy i praktyczny. Pierwszy z nich reali- zowany jest przez przedstawienie kompleksowej struktury systemu fi nansowania inwestycji mieszkaniowych oraz określenie mo(cid:268)liwych obszarów ingerencji pań- stwa. Zebrany, obszerny materiał badawczy dotyczący krajów Unii Europejskiej (UE-25) pozwolił na ocenę rozwiązań w zakresie zarówno rynkowego podsyste- mu fi nansowania, jak i budownictwa mieszkaniowego oraz subsydiów mieszka- niowych – instrumentów fi nansowania publicznego. Uzyskane wnioski powinny wzbogacić wiedzę o funkcjonowaniu systemów mieszkaniowych i prawidłowoś- ciach w obszarze fi nansowym. Celem praktycznym natomiast są konkretne propo- zycje zmian w systemie fi nansowania inwestycji mieszkaniowych w Polsce. Pod- stawę do formułowania postulatów stanowią efekty badań opisanych w trzech pierwszych rozdziałach pracy. Podstawowy postulat brzmi: realizacja celów polityki mieszkaniowej powinna odbywać się z wykorzystaniem rynkowego podsystemu fi nansowania inwestycji mieszkaniowych, poddanego regulacjom i ewentualnemu wsparciu państwa, je- 10 Wstęp (cid:268)eli ingerencja ta korzystnie wpłynie na osiągane cele, a tak(cid:268)e z wykorzystaniem wyra(cid:266)nie wyodrębnionych instrumentów bezpośredniego oddziaływania pań- stwa, stanowiących narzędzia społecznej polityki mieszkaniowej. Przyjazne środo- wisko prawno-instytucjonalne dla rozwoju rynkowego podsystemu fi nansowania mieszkalnictwa powinno obni(cid:268)yć koszty budownictwa mieszkaniowego i zwięk- szyć (cid:266)ródła jego fi nansowania, a tym samym zwiększyć mobilność przestrzenną ludności oraz zahamować procesy dekapitalizacji zasobów. Wsparcie przez pań- stwo wyra(cid:266)nie wyodrębnionego, publicznego podsystemu fi nansowania powinno prócz tego kompleksowo pomóc w realizacji celów społecznej polityki mieszka- niowej, w tym m.in. ograniczyć zakres i głębokość absolutnego ubóstwa. W ksią(cid:268)ce wykorzystano ró(cid:268)norodne, wzajemnie uzupełniające się metody ba- dawcze, w tym: porównawczą, opisową, historyczną, studium przypadku i ana- lizę współzale(cid:268)ności. Praca ma charakter normatywno-diagnostyczny. W części normatywnej zostały przedstawione podstawowe koncepcje polityki mieszkaniowej, odpowiadające na zasadnicze pytanie: „Jak powinno być?”. Studia literaturowe, usystematyzowane według zastosowanych metod badawczych, umo(cid:268)liwiły identyfi kację celów, in- strumentów i modeli polityki mieszkaniowej. Do literatury wykorzystującej me- todę szczegółową odniesiono się krytycznie, w przekonaniu, (cid:268)e nie dostarcza ona wyjaśnienia przyczyn istniejących ró(cid:268)nic, a jedynie ogranicza się do ich zestawie- nia. Szczególne znaczenie mają prace: A. Andrzejewskiego, D. Claphama, J. Do- linga, S. Lowe’a, M. Luxa, D. Milesa oraz J. Kemeny’ego. Synteza wiedzy na temat roli i znaczenia polityki państwa wobec inwestycji mieszkaniowych stanowi istot- ny element tej części ksią(cid:268)ki. Rozwa(cid:268)ania normatywne w części diagnostycznej posłu(cid:268)yły za podstawę me- todologiczno-analityczną. Danych empirycznych dostarczyło studium porów- nawcze polityk mieszkaniowych, analizujące ich wpływ na systemy fi nansowania mieszkalnictwa w krajach Unii Europejskiej (UE-25), ze szczególnym uwzględnie- niem Polski. Podstawą analizy opisowej są studia dokumentacji (cid:266)ródłowej, w tym analiza programów tworzących instytucje fi nansujące mieszkalnictwo, analiza wy- ników prac badawczych porównujących europejskie systemy mieszkaniowe, opra- cowanych przez ekspertów Banku Światowego, USAID, OECD oraz jednostek na- ukowych w Polsce i na świecie. W tej części istotne znaczenie mają studia polskich naukowców, w tym: M. Bryxa, M. Cesarskiego, W. Dominiaka, L. Frąckiewicz, M. Frąckowiaka, H. Gawrona, M. Gorczycy, H. Henzel, L. Kałkowskiego, E. Ku- charskiej-Stasiak, H. Kuleszy, J. Łaszka, W. Nieciuńskiego, M. Trojanek, H. Zaniew- skiej, oraz badaczy zagranicznych: S. Angela, M. Boleata, D. Diamonda, J. Hardt, J. Hegedűsa, M. Lea, S. Mayo, B. Renauda, R. Struyka, I. Tosicsa. Zakres czasowy pracy dotyczy okresu 1989–2005. Pierwsza cezura czasowa określa zmianę ustroju gospodarczego w Polsce, która stworzyła podstawę do przeformułowania polityki mieszkaniowej, a tak(cid:268)e zapoczątkowała budowę no- wego systemu fi nansowego. Data końcowa jest uwarunkowana dostępnością da- nych statystycznych. Zakres przestrzenny pracy obejmuje państwa Unii Europejskiej, w tym Pol- skę. Do studium przypadku wybrano kraje europejskie posiadające najbardziej 11 Wstęp rozbudowane mechanizmy rynkowego fi nansowania mieszkalnictwa. Wzorcem dla rozwiązania kontraktowego są niemieckie kasy budowlano-oszczędnościowe. Mechanizm bankowości hipotecznej nawiązuje do rozwiązań duńskich, mecha- nizm sekurytyzacyjny do koncepcji brytyjskich, natomiast mechanizm bankowo- ści komercyjnej – do rozwiązań portugalskich. Publiczny podsystem fi nansowania mieszkalnictwa odwołuje się do rozwiązań fi ńskiego funduszu mieszkaniowego. Rozszerzenie zakresu przestrzennego pracy ma na celu ukazanie podstawowych koncepcji polityki mieszkaniowej, funkcjonujących na świecie. Struktura pracy składa się z czterech rozdziałów, wprowadzenia i zakończenia oraz spisu wykorzystanej literatury, zaprezentowanych rysunków i tabel. W rozdziale pierwszym zdefi niowano politykę mieszkaniową w obszarze polityki gospodarczej oraz przedstawiono proces formułowania polityki miesz- kaniowej, z wykorzystaniem podejścia J. Tinbergena. W pierwszym jego etapie określono preferencje społeczeństwa dotyczące zaspokojenia ró(cid:268)nych potrzeb spo- łecznych, w tym potrzeb mieszkaniowych. Następnie wyznaczono cele polityki mieszkaniowej i dokonano klasyfi kacji instrumentów polityki. W kolejnym etapie sformułowano związki między celami i zmiennymi instrumentalnymi a strukturą rozpatrywanych systemów mieszkaniowych, posiłkowano się przy tym modela- mi polityki mieszkaniowej i ich funkcjonowaniem w gospodarkach światowych. W ostatniej części przedstawiono powiązania polityki państwa z rynkiem miesz- kaniowym, w szczególności z jego uwarunkowaniami i wynikami, z uwzględ- nieniem otoczenia ekonomicznego, politycznego i społecznego. Wykorzystano do tego model politycznej wra(cid:268)liwości rynku mieszkaniowego według S. Ange- la. Rozdział zamykają refl eksje na temat umiejscowienia aspektów fi nansowych w wybranych koncepcjach polityki mieszkaniowej. W rozdziale drugim zdefi niowano system fi nansowania mieszkalnictwa. W za- le(cid:268)ności od stopnia i zakresu aktywności państwa wyró(cid:268)niono rynkowy i publicz- ny podsystem fi nansowania inwestycji mieszkaniowych. Zało(cid:268)ono, (cid:268)e rynkowy podsystem fi nansowania opiera się na transakcji, w której co najmniej jedna ze stron jest instytucją prywatną, a (cid:266)ródła fi nansowania pochodzą z dobrowolnych oszczędności. Następnie opisano strukturę tego podsystemu z podkreśleniem roli rynków, instytucji i instrumentów fi nansowych oraz zasad obowiązujących w podsystemie. Z uwagi na du(cid:268)e zró(cid:268)nicowanie instytucjonalne i instrumental- ne analizą objęto poszczególne elementy cząstkowe ogólnej struktury rynkowego podsystemu fi nansowania, składające się na modele fi nansowania mieszkalnictwa. Wyró(cid:268)niono cztery podstawowe mechanizmy: 1) kontraktowy, 2) bankowości komercyjnej, 3) bankowości hipotecznej, 4) sekurytyzacyjny. Poszczególne mechanizmy scharakteryzowano z uwzględnieniem ewolucji roli i znaczenia danych rozwiązań w systemie fi nansowym, zasad funkcjonowania, ich zalet i wad z perspektywy kredytobiorców, kredytodawców, nabywców instru- mentów fi nansowych i władz państwowych, a tak(cid:268)e zastosowania odpowiednich 12 Wstęp rozwiązań w państwach Unii Europejskiej. Rozwa(cid:268)ania kończą uwagi na temat struktury rynkowego podsystemu fi nansowania w krajach Unii Europejskiej, ich wpływu na wynik rynku mieszkaniowego oraz ró(cid:268)norodność form fi nansowania w obliczu oddziaływania czynników dalszego otoczenia oraz czynników pozaeko- nomicznych, a tak(cid:268)e ró(cid:268)norodność systemów mieszkaniowych. Rozdział trzeci został poświęcony interwencji państwa w systemie fi nansowa- nia mieszkalnictwa. Na początku omówiono instrumenty pośredniego oddziały- wania państwa na wynik rynku mieszkaniowego poprzez wpływ polityki miesz- kaniowej na rynkowy podsystem fi nansowania inwestycji mieszkaniowych. W tej części przedstawiono trzy grupy instrumentów: regulacje, instrumenty instytucjo- nalnego wsparcia państwa i subsydia fi nansowe. Podjęto próbę odpowiedzi na py- tanie, w jaki sposób państwo za ich pomocą mo(cid:268)e zwiększyć skuteczność polityki mieszkaniowej. Następnie dokonano analizy i oceny instrumentów związanych z bezpośrednim oddziaływaniem państwa na wynik rynku mieszkaniowego. Wy- ró(cid:268)niono tutaj budownictwo mieszkaniowe i subsydia mieszkaniowe, jako instru- menty społecznej polityki mieszkaniowej. Rozwa(cid:268)ania dotyczą w szczególności stawianych celów, sposobu ich realizacji i zakresu oddziaływania niektórych in- strumentów. W rozdziale wykorzystano studium przypadku i analizę porównaw- czą dla krajów Unii Europejskiej (UE-25). Wnioski końcowe stanowią zarazem za- kończenie zasadniczej części pracy. W rozdziale czwartym dokonano syntetycznej charakterystyki sytuacji miesz- kaniowej w Polsce na tle krajów Unii Europejskiej; na tej podstawie sformułowa- no najpilniejsze cele polityki mieszkaniowej. Następnie wskazano, które z wcześ- niej przedstawionych mechanizmów rynkowego podsystemu fi nansowania mogą być rozw(cid:295) ane w warunkach polskich i przyczynić się do rozwiązania istniejących problemów mieszkalnictwa. Określono zakres ingerencji państwa, zarówno po- średniej, zorientowanej na rynkowy podsystem fi nansowania, jak i bezpośredniej, wykorzystującej zalety budownictwa społecznego i subsydiów mieszkaniowych. Podsumowaniem rozdziału jest prezentacja koncepcji kompleksowego systemu fi - nansowania mieszkalnictwa. Koncepcja ta jest wynikiem badań zawartych w po- przednich rozdziałach pracy, uwzględniających uwarunkowania gospodarki pol- skiej. *** Na koniec serdecznie dziękuję Panu Profesorowi Januszowi Tomidajewiczowi z Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, promotorowi mojej pracy doktorskiej, za niezwykle wnikliwe, krytyczne i inspirujące uwagi do pierwszej wersji maszyno- pisu ksią(cid:268)ki. Jednocześnie szczególne słowa podziękowania kieruję do Pana Doktora Wło- dzimierza Dymarskiego z Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, który wspierał moją dotychczasową pracę naukową prowadzoną w Katedrze Polityki Gospo- darczej. Niemniej za ewentualne usterki w niniejszej pracy odpowiada autor, który bę- dzie wdzięczny za wszelkie sugestie pozwalające w przyszłości na poprawienie opracowania. 13 Rozdział 1 Koncepcje polityki mieszkaniowej W sferze mieszkalnictwa prowadzona jest polityka zarówno gospodarcza, jak i społeczna. Punktem wyjścia do dyskusji na temat sposobów i stopnia ingeren- cji państwa w system mieszkaniowy powinna być solidna podstawa teoretyczna; niestety, polityka mieszkaniowa wcią(cid:268) jest dziedziną niedojrzałą, co potwierdza chocia(cid:268)by jej słabo rozwinięty aparat badawczy. Celem rozdziału jest przedstawienie, w sposób usystematyzowany, najistot- niejszych koncepcji polityki mieszkaniowej występujących w literaturze przed- miotu, a ponadto – zidentyfi kowanie potencjalnych powiązań między polityką państwa a otoczeniem dalszym, warunkami funkcjonowania rynku mieszkanio- wego i jego wynikiem. Realizacja tak zdefi niowanych zadań badawczych będzie stanowić podstawę do analizy i oceny systemów fi nansowania inwestycji miesz- kaniowych, przeprowadzonych w kolejnych rozdziałach. Osiągnięcie powy(cid:268)szego celu wymaga przedstawienia procesu formułowania polityki mieszkaniowej, opartego na sekwencyjnym – przełomowym – podejściu J. Tinbergena1. Formułując swe koncepcje, autor ten zaczął od zdefi niowania po- lityki mieszkaniowej w obszarze polityki gospodarczej. Następnie przedstawił regulacje określające prawa obywateli do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Wyznaczył cele polityki mieszkaniowej i dokonał klasyfi kacji jej instrumentów. W kolejnym etapie sformułował związki pomiędzy celami i zmiennymi instru- mentalnymi a strukturą rozpatrywanych systemów mieszkaniowych. Przedsta- wione typologie systemów mieszkaniowych stanowiły odzwierciedlenie całego ówczesnego dorobku naukowego omawianej dziedziny. W końcowej części do- konał analizy modelu wra(cid:268)liwości polityki mieszkaniowej według S. Angela, uka- zując wzajemne powiązania między polityką mieszkaniową a otoczeniem, uwa- runkowaniami rynku mieszkaniowego i jego wynikiem. Model ten posłu(cid:268)ył do zaprezentowania układu logicznego całej pracy. 1 J. Tinbergen jest twórcą sekwencyjnego podejścia do procesu formułowania polityki gospodarczej. Na potrzeby ksią(cid:268)ki dokonano przeniesienia tej koncepcji na płaszczyznę polityki mieszkaniowej. Por. prace Tinbergena [1956, s. 7] i Kowalskiego [2001, s. 128]. 15 1. Koncepcje polityki mieszkaniowej 1.1. Defi nicje polityki mieszkaniowej w realnej gospodarce i w teorii mieszkalnictwa Polityka mieszkaniowa w wąskim ujęciu jest jedną z polityk mikroekonomicz- nych, prowadzonych przez administrację państwową i jednostki samorządu tery- torialnego. Polega na zagwarantowaniu funkcjonowania rynku mieszkaniowego w tych sferach, w których jest on w stanie zapewnić efektywną produkcję bu- dowlano-monta(cid:268)ową, a tak(cid:268)e na korygowaniu ewentualnych jego niesprawno- ści. Kwestia sporna dotyczy głównie stopnia ingerencji państwa w mechanizm rynku nieruchomości mieszkaniowych, w tym doboru kryteriów sprawiedliwo- ści, rozstrzygających podział majątku trwałego między jednostki, oraz gwaran- cji części poda(cid:268)y mieszkań jako dóbr społecznie po(cid:268)ądanych. W szerszym uję- ciu, rzadziej występującym w literaturze, na politykę mieszkaniową składają się wszelkie działania państwa, które mają wpływ na funkcjonowanie i wynik rynku mieszkaniowego, tj. na liczbę, cenę, stawki czynszu oraz jakość mieszkań. Szer- sza defi nicja wynika przede wszystkim ze zło(cid:268)oności rynku, poddanego oddzia- ływaniu podmiotów zarówno polityki makroekonomicznej, jak i licznych polityk sektorowych w wymiarze krajowym i międzynarodowym oraz centralnym i re- gionalnym. W ksią(cid:268)ce przyjęto szerokie ujęcie, co wydaje się o tyle uzasadnione, (cid:268)e cele polityki mieszkaniowej powinny być sprzę(cid:268)one z celami polityki gospo- darczej w celu uniknięcia sprzeczności w działaniach poszczególnych resortów. Tak(cid:268)e mo(cid:268)liwości i bariery prowadzenia polityki mieszkaniowej w zasadniczym stopniu zdeterminowane są narzędziami polityki fi skalnej i pienię(cid:268)nej. Wzajem- ne oddziaływanie sfery realnej i sfery fi nansowej w zakresie rynku nieruchomości mieszkaniowych wymaga skoordynowania poszczególnych narzędzi polityki go- spodarczej, które umo(cid:268)liwią rozwój rynku, ale tak(cid:268)e uchronią gospodarkę przed ewentualnym kryzysem (walutowym, bankowym, fi nansowym). Warto przytoczyć w tym miejscu dwa znaczenia polityki mieszkaniowej. W pierwszym ujęciu oznacza ona ogólny kierunek i metody działania stosowa- ne przez państwa lub inne podmioty publiczne (organizacje społeczne czy partie polityczne) do osiągnięcia określonych celów w dziedzinie mieszkalnictwa i za- spokojenia potrzeb mieszkaniowych. W takim sensie oznacza ró(cid:268)ne programy po- lityki mieszkaniowej, akcentujące w odmienny sposób cele i środki, w konkret- nych okolicznościach [Andrzejewski, 1987, s. 29]. W innym znaczeniu polityka mieszkaniowa jest dyscypliną naukową, formułującą teoretyczne przesłanki do programowania praktycznej działalności. Bada się stosunki mieszkaniowe i pra- widłowości w nich występujące, a następnie na tej podstawie wskazuje cele i in- strumenty oddziaływania na układ stosunków mieszkaniowych. Ze względu na fakt, (cid:268)e ksią(cid:268)ka ma charakter normatywno-diagnostyczny, wykorzystano obydwa ujęcia polityki mieszkaniowej. Przy okazji defi niowania polityki mieszkaniowej nale(cid:268)y podkreślić, i(cid:268) odwołu- je się ona do kwestii zarówno ilościowych, jak i jakościowych. Zgodnie z klasyfi ka- cją polityk Tinbergena wyró(cid:268)nia się politykę ilościową, politykę jakościową oraz politykę reform. Polityka mieszkaniowa w aspekcie ilościowym polega na wpro- wadzeniu zmian wartości instrumentów w ramach danych rozwiązań instytucjo- 16 1.2. Prawo do zamieszkania fundamentem polityki mieszkaniowej nalno-prawnych. Na poziomie jakościowym obejmuje natomiast przedsięwzięcia prowadzące do zmian w strukturze instytucjonalno-prawnej. W nielicznych przy- padkach polega na wprowadzeniu nowego instrumentu bąd(cid:266) na wyeliminowaniu dotychczas stosowanego, przy jednoczesnym doprowadzeniu do istotnej zmiany systemu mieszkaniowego i zasad nim rządzących. 1.2. Prawo do zamieszkania fundamentem polityki mieszkaniowej Mieszkanie traktuje się jako dobro niezbędne ka(cid:268)dej rodzinie, zaspokajające zarówno potrzeby podstawowe, jak i potrzeby wy(cid:268)szego rzędu. Potrzeba rozu- miana jest jako uczucie braku określonego dobra (bąd(cid:266) usługi), połączone z dą(cid:268)e- niem do jego zaspokojenia. Popyt natomiast oznacza tę część potrzeb, która znaj- duje odzwierciedlenie w dostępnych środkach fi nansowych. Wielu obywateli ma mo(cid:268)liwości samodzielnego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, poprzez ich przekształcenie w popyt na mieszkania własnościowe [Bryx, 2001, s. 13]. Istnieją jednak gospodarstwa domowe, dla których nabycie i utrzymanie własnego miesz- kania jest nieosiągalne, a tak(cid:268)e gospodarstwa domowe, które z ró(cid:268)nych względów nie zamierzają posiadać mieszkania na własność. Zaspokojenie potrzeb mieszka- niowych w tym przypadku będzie polegać na wynajmie zasobu mieszkaniowego (o zró(cid:268)nicowanym standardzie) i opłacaniu korespondującego z tym standardem czynszu. Wreszcie istnieje trzecia grupa gospodarstw domowych (najczęściej oso- by trwale bezrobotne lub z innych powodów niesamodzielne ekonomicznie), nie- mająca mo(cid:268)liwości fi nansowych, aby przekształcić potrzeby mieszkaniowe w po- pyt na mieszkania własnościowe lub czynszowe. Grupa ta wymaga interwencji socjalnej w celu stworzenia odpowiedniego zasobu schronień, zaspokajających minimalny poziom potrzeb mieszkaniowych1. Nale(cid:268)y podkreślić, (cid:268)e problematy- ka zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, a zwłaszcza koncepcja tzw. prawa do mieszkania, odnosi się do postanowień zawartych w dokumentach i aktach praw- nych o najwy(cid:268)szej randze. Prawo do zamieszkania jest jednym z podstawowych praw obywatela, które zostało usankcjonowane w deklaracjach światowych, regulacjach Unii Europej- skiej oraz w ustawodawstwie krajowym funkcjonującym od ponad 50 lat (tab. 1.1). Prekursorem tej koncepcji był w latach międzywojennych T. Toeplitz [Tołwiński, 1975, s. 20]; po raz pierwszy sformułowano je w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, dokumencie wydanym przez ONZ w grudniu 1948 r. Zgodnie z art. 25 Deklaracji „ka(cid:268)dy człowiek ma prawo do (cid:268)ycia na poziomie zapewniającym zdrowie i pomyślność jemu i jego rodziny, włączając w to wy(cid:268)ywienie, odzie(cid:268), mieszkanie, opiekę lekarską oraz niezbędne świadczenia socjalne”2. Choć dekla- 1 Por. Strategia długofalowego rozwoju sektora mieszkaniowego na lata 2005–2025, projekt dokumentu, Warszawa 2005, s. 2. 2 Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ, Nr 217A (III) z dnia 10 grudnia 1948 r., art. 25 (h(cid:308) p://www.un.org/Overview/rights.html). 17 1. Koncepcje polityki mieszkaniowej racja ta nie ma mocy prawnej, to jednak w du(cid:268)ym stopniu wpływa na regulacje kwestii mieszkalnictwa. Uzasadnione jest twierdzenie A. Andrzejewskiego, (cid:268)e na prawie do zamieszkania nale(cid:268)y oprzeć zasadę wyznaczania wzajemnego układu praw i obowiązków gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i państwa w za- kresie zapewniania podstawowych warunków mieszkaniowych [Andrzejewski, 1987, s. 492]. Prawo to nie daje bowiem przyzwolenia na postawę roszczeniową obywateli wobec państwa, niepopartą indywidualnym wysiłkiem w dą(cid:268)eniu do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Jednak(cid:268)e w pojęciu prawa do zamiesz- kania znajdują się takie elementy składowe, jak: prawo wyboru formy własności mieszkania, prawo do mieszkania o standardzie nieuwłaczającym godności czło- wieka, prawo do zmiany miejsca zamieszkania. Kolejne dokumenty stanowią po- głębienie koncepcji prawa do zamieszkania. Tabela 1.1. Międzynarodowe dokumenty dotyczące prawa do zamieszkania Nazwa dokumentu Podmiot Data uchwalenia Treść Powszechna ONZ 1948 r. Deklaracja Praw Człowieka ONZ 1966 r. Międzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych ONZ 1969 r. Deklaracja doty- cząca Postępu Społecznego i Rozwoju Międzynarodo- wa Konwencja Praw Dziecka ONZ 1989 r. 18 Art. 25: „Ka(cid:268)dy człowiek ma prawo do (cid:268)ycia na poziomie zapewniają- cym zdrowie i pomyślność jemu i jego rodziny, włączając w to wy(cid:268)y- wienie, odzie(cid:268), mieszkanie, opiekę lekarską oraz niezbędne świadcze- nia socjalne (...)”. Art. 11: „Poszczególne kraje zawiera- jące niniejszą umowę uznają prawo ka(cid:268)dego obywatela do (cid:268)ycia jego i jego rodziny na poziomie wyzna- czonym przez odpowiedni stan- dard, włączając w to wy(cid:268)ywienie, odzie(cid:268) i mieszkanie, zakładając przy tym ciągłą poprawę warunków ich (cid:268)ycia”. Art. 10: „Zapewnienie podstawo- wych wolności człowieka mo(cid:268)e zo- stać osiągnięte przez dostarczenie wszystkim, w tym szczególnie naj- biedniejszym oraz wielodzietnym, rodzinom odpowiedniego mieszka- nia i usług społecznych”. Art. 27, pkt 3: „Poszczególne kraje, uwzględniając swoje warunki i mo(cid:268)liwości fi nansowe, zobowiązu- ją się do pomocy rodzicom i innym osobom odpowiedzialnym za dziecko, poprzez wsparcie materialne i programy pomocowe, w szczególności w zakresie wy(cid:268)y- wienia, odzie(cid:268)y i mieszkania”. 1.2. Prawo do zamieszkania fundamentem polityki mieszkaniowej Nazwa dokumentu Podmiot Data uchwalenia Europejska Karta Społeczna Rada 1961 r. (zmiany Europy z 1996 r.) ONZ 1996 r. Deklaracja Świa- towej Konferen- cji Habitat II w Istambule Treść Art. 31, po zmianach z 1996 r.: „Mając na uwadze zapewnienie efektywnego korzystania z prawa do mieszkania państwa powzięły działania zmierzające do: 1) promowania dostępu do miesz- kalnictwa w odpowiednim standardzie, 2) zapobiegania i redukowania bez- domności w kierunku jego stopnio- wego eliminowania, 3) zwiększenia mo(cid:268)liwości naby- cia mieszkania przez obywateli nie- dysponujących dostatecznymi zaso- bami fi nansowymi”. „Poszczególne kraje zobowiązują się do pełnej i postępującej realizacji prawa do odpowiedniego miesz- kania, zgodnie z postanowieniami dokumentów międzynarodowych, oraz do zapewnienia równego do- stępu do tanich i odpowiednich mieszkań wszystkim osobom i ich rodzinom”. Źródło: opracowanie na podstawie dokumentów ONZ oraz Rady Europy. Międzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych wy- dany przez ONZ i uchwalony w 1966 r. (wszedł w (cid:268)ycie w 1971 r.), ratyfi kowany przez Polskę w 1977 r., stwierdza prawo ka(cid:268)dego człowieka i jego rodziny do „od- powiedniego poziomu (cid:268)ycia, włączając w to wy(cid:268)ywienie, odzie(cid:268) i odpowiednie mieszkanie, jak równie(cid:268) prawo do stałej poprawy warunków egzystencji” (art. 11, pkt 1)1. Pakt ten stanowi nawiązanie do Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i zobowiązuje państwa ratyfi kujące do podjęcia na szczeblu krajowym odpowied- nich działań w celu zapewnienia realizacji wymienionych praw. W Deklaracji ONZ z 1969 r. dotyczącej Postępu Społecznego i Rozwoju zwróco- no uwagę na ludzi najbiedniejszych, którym państwo powinno zapewnić tzw. właś- ciwe mieszkanie2. Prawo właściwego mieszkania rozumiane jest jako umo(cid:268)liwienie nabycia/wynajęcia mieszkania oraz dostęp do mieszkania dla niepełnosprawnych i zagro(cid:268)onych grup społecznych, w tym dzieci, osób w podeszłym wieku, ofi ar ka- tastrof. Umo(cid:268)liwienie nabycia/wynajęcia mieszkania oznacza osiągnięcie takiego poziomu cen/czynszów nieruchomości mieszkaniowych, który zapewni zaspokoje- 1 Międzynarodowy Pakt Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych, uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 16 grudnia 1966 r., 2200 A (XXI), wszedł w (cid:268)ycie 3 stycznia 1976 r. (h(cid:308) p://www.unhchr.ch/html/menu3/b/a_cescr.htm). 2 W Deklaracji Postępu Społecznego i Rozwoju stwierdzono, i(cid:268) zapewnienie podstawowych wolno- ści człowieka mo(cid:268)e zostać osiągnięte przez dostarczenie wszystkim, w tym zwłaszcza najbiedniejszym oraz wielodzietnym, rodzinom odpowiedniego mieszkania i usług społecznych (art. 10). 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polityka państwa w zakresie finansowania inwestycji mieszkaniowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: