Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00705 010251 7445103 na godz. na dobę w sumie
Polityka pieniężna - ebook/pdf
Polityka pieniężna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 264
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-2950-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka oferuje spojrzenie na politykę pieniężną widzianą oczami wykładowców akademickich, ekonomistów związanych z bankiem centralnym oraz analityków bankowych. W treści poszczególnych rozdziałów widać wyraźne dążenie autorów do wzbudzenia zainteresowania czytelnika polityką pieniężną. Taki sposób wykładu czyni książkę przyjazną dla wszystkich, którzy chcą dowiedzieć się jak banki centralne wpływają na gospodarkę i inflację.

Autorami książki są osoby, które nie tylko bardzo dobrze znają literaturę z zakresu polityki pieniężnej, ale także posiadają duże doświadczenie zawodowe związane z bankowością centralną. Zawiera poglądy nie tylko autorów poszczególnych rozdziałów, ale także poglądy światowych autorytetów w zakresie polityki pieniężnej, które ulegały ostatnio wielu przewartościowaniom w wyniku globalnego kryzysu finansowego, jaki rozpoczął się w 2007 roku. Wywody autorów są jasne, przejrzyste i cechują się rzadko spotykaną komunikatywnością.

Prof. zw. dr hab. Ryszard Wierzba Kierownik Katedry Finansów Uniwersytetu Gdańskiego

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja naukowa Andrzej Sławiƒski Polityka pieni´˝na PODR¢CZNIK REKOMENDOWANY PRZEZ KOMITET NAUK O FINANSACH PAN Polityka pieni´˝na Ksià˝k´ dedykujemy jej Czytelnikom E Autorzy: Piotr Baƒbuła 13 Jakub Borowski 15 Katarzyna Budnik 4 Michał Gradzewicz 5 Jacek Karwowski 9 Tomasz Łyziak 7 Witold Małecki 14* Marek Rozkrut 10 Michał Rubaszek 6 Krzysztof Rybiƒski 12, 17 Piotr Sałata 18 Andrzej Sławiƒski 1, 2, 3, 14* Mateusz Szczurek 11 Dobiesław Tymoczko 8, 16 * współautorstwo S N A N I F Redakcja naukowa Andrzej Sławiƒski Polityka pieni´˝na Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Hanna Malarecka-Simbierowicz Recenzent: prof. zw. dr hab. Ryszard Wierzba Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Seria: Finanse Podręcznik rekomendowany przez Komitet Nauk o Finansach PAN Niniejsza książka została wydana dzięki wsparciu fi nansowemu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie SA © Wydawnictwo C.H. Beck 2011 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Druk i oprawa: Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-255-2949-9 ISBN ebook 978-83-255-2950-5 Spis treści Wstęp ......................................................................................................................... 9 Część pierwsza Podstawowe funkcje banków centralnych ................................................................ 1. Emisja pieniądza (Andrzej Sławiński) ................................................................... 1.1. Baza monetarna ............................................................................................. 1.2. Pieniądz depozytowy ..................................................................................... 1.3. Wpływ banku centralnego na podaż pieniądza ............................................... 2. Stabilizowanie infl acji (Andrzej Sławiński) ........................................................... 2.1. Długookresowa stabilność infl acji w systemie waluty złotej ............................ 2.2. Wielki Kryzys i aktywna polityka pieniężna .................................................... 2.3. Zastosowanie strategii kontroli podaży pieniądza ........................................... 2.4. Rozpowszechnienie się strategii celu infl acyjnego .......................................... 2.5. Mechanizm transmisji polityki pieniężnej ....................................................... 3. Stabilność fi nansowa (Andrzej Sławiński) ............................................................ 3.1. Początki dyskusji na temat roli banków centralnych w zapewnianiu stabilności fi nansowej .................................................................................... 3.2. Procykliczność akcji kredytowej ..................................................................... 3.3. Zmiany w nadzorze bankowym ...................................................................... 3.4. Konieczność koordynowania polityki pieniężnej i makroostrożnościowej ....... Część druga Główne punkty odniesienia polityki pieniężnej ....................................................... 4. Prognozy infl acji (Katarzyna Budnik) ................................................................... 4.1. Modele prognostyczne ................................................................................... 4.2. Prognozowanie w banku centralnym.............................................................. 4.3. Prognozy w Narodowym Banku Polskim ........................................................ 5. Naturalna stopa bezrobocia (Michał Gradzewicz) ................................................ 5.1. Wpływ polityki pieniężnej na gospodarkę ...................................................... 5.2. Krzywa Phillipsa ............................................................................................ 11 13 13 15 18 22 22 24 29 36 43 51 53 54 59 62 67 69 70 73 76 79 80 81 5 Spis treści 5.3. Koncepcja naturalnej stopy bezrobocia ........................................................... 5.4. „Rewolucja racjonalnych oczekiwań” i powstanie nowej ekonomii klasycznej ... 5.5. NAIRU i jej determinanty ............................................................................... 5.6. Produkt potencjalny i luka popytowa .............................................................. 6. Kurs równowagi (Michał Rubaszek) ...................................................................... 6.1. Wpływ kursu walutowego na gospodarkę ....................................................... 6.2. Wpływ banku centralnego na kurs walutowy ................................................. 6.3. Kurs równowagi jako punkt odniesienia dla polityki pieniężnej ...................... 82 85 88 90 92 92 95 96 7. Oczekiwania infl acyjne (Tomasz Łyziak) .............................................................. 105 7.1. Modele formułowania oczekiwań infl acyjnych ............................................... 106 7.2. Znaczenie charakteru oczekiwań dla kosztów dezinfl acji ............................... 110 7.3. Wykorzystywanie bezpośrednich miar oczekiwań infl acyjnych w polityce pieniężnej ..................................................................................... 114 Część trzecia Realizacja polityki pieniężnej ................................................................................... 119 8. Operacje otwartego rynku (Dobiesław Tymoczko) ................................................ 121 8.1. Operacje otwartego rynku jako główny instrument polityki pieniężnej ........... 122 8.2. Przygotowywanie i przeprowadzanie operacji otwartego rynku ..................... 125 8.3. Przyszłość operacji otwartego rynku .............................................................. 129 9. Interwencje na rynku walutowym (Jacek Karwowski) ......................................... 131 9.1. Cele interwencji walutowych ......................................................................... 132 9.2. Rodzaje interwencji walutowych .................................................................... 133 9.3. Wpływ interwencji na kurs walutowy ............................................................. 137 9.4. Przykłady interwencji walutowych ................................................................. 139 9.5. Skuteczność interwencji walutowych ............................................................. 140 10. Polityka informacyjna banków centralnych (Marek Rozkrut) ............................. 142 10.1. Przyczyny wzrostu znaczenia polityki informacyjnej ............................................ 142 10.2. Cele polityki informacyjnej ........................................................................... 144 10.3. Polityka informacyjna w warunkach niepewności ......................................... 146 10.4. Instrumenty polityki informacyjnej ............................................................... 148 10.5. Polityka informacyjna polskich władz monetarnych .......................................... 151 11. Polityka pieniężna w Polsce (Mateusz Szczurek) .................................................. 153 11.1. Polityka pieniężna w okresie transformacji ustrojowej................................... 153 11.2. Stosowanie kontroli podaży pieniądza i pasma wahań złotego ...................... 157 11.3. Zastosowanie strategii celu infl acyjnego ........................................................ 160 11.4. Nowe wyzwania wobec polityki pieniężnej NBP ............................................ 163 Część czwarta Wpływ globalizacji na bankowość centralną ............................................................ 165 12. Wpływ globalizacji na infl ację i politykę pieniężną (Krzysztof Rybiński) ............ 167 12.1. Pojęcie globaliacji ......................................................................................... 167 12.2. Wpływ globalizacji na gospodarkę i infl ację .................................................. 169 12.3. Globalizacja a polityka pieniężna .................................................................. 172 6 Spis treści 13. Wpływ czynników globalnych na kursy walutowe (Piotr Bańbuła) .................... 175 13.1. Podstawowe punkty odniesienia zmian kursów walutowych ......................... 176 13.2. Carry trade .................................................................................................... 177 13.3. Przyczyny współzmienności cen aktywów w skali globalnej .......................... 180 13.4. Wpływ czynników globalnych na kursy walut a polityka pieniężna ................ 185 14. Ewolucja systemów kursowych (Witold Małecki, Andrzej Sławiński) .................... 187 14.1. Systemy kursowe .......................................................................................... 188 14.2. System waluty złotej ..................................................................................... 190 14.3. System z Bretton Woods ................................................................................ 192 14.4. Kierunki ewolucji międzynarodowego systemu walutowego ......................... 193 14.5. Wpływ wyboru mechanizmu kursowego na infl ację ...................................... 195 15. Doświadczenia pierwszej dekady funkcjonowania strefy euro (Jakub Borowski) ................................................................................................... 201 15.1. Handel zagraniczny i inwestycje bezpośrednie .............................................. 203 15.2. Realna konwergencja .................................................................................... 205 15.3. Różnicowanie się konkurencyjności gospodarek strefy euro i niestabilne boomy kredytowe ......................................................................................... 207 15.4. Polityka fi skalna ........................................................................................... 211 15.5. Potrzeba większej koordynacji polityki gospodarczej krajów członkowskich .... 215 Część piąta Banki centralne a rynki fi nansowe ............................................................................ 217 16. Operacje banków centralnych w okresach kryzysowych (Dobiesław Tymoczko) ............................................................................................ 219 16.1. Reakcje banków centralnych na globalny kryzys bankowy ............................. 220 16.2. Wzrost skali i rozszerzenie form interweniowania banków centralnych na rynkach fi nansowych ............................................................................... 223 16.3. Przekształcenie się kryzysu bankowego w kryzys fi skalny ............................. 227 17. Zarządzanie rezerwami walutowymi (Krzysztof Rybiński) .................................. 229 17.1. Korzyści i koszty związane z utrzymywaniem rezerw walutowych................. 230 17.2. Alternatywny koszt utrzymywania rezerw walutowych ................................. 232 17.3. Korzyści z dywersyfi kacji rezerw walutowych ............................................... 234 17.4. Dwie strategie radzenia sobie z problemem nadmiernych rezerw dewizowych ... 236 18. Krzywa dochodowości (Piotr Sałata) ................................................................... 239 18.1. Podstawowe teorie krzywej dochodowości .................................................... 240 18.2. Terminowe stopy procentowe jako odzwierciedlenie oczekiwanej wysokości stóp procentowych ....................................................................................... 244 18.3. Krzywa dochodowości jako wskaźnik koniunktury ........................................ 245 Bibliografi a ................................................................................................................ 248 7 Wstęp Książka ta powstała z inicjatywy Komitetu Nauk o Finansach Polskiej Akade- mii Nauk. Jest pomyślana jako podręcznik do polityki pieniężnej dla kierunku „Finanse i Rachunkowość” na uczelniach ekonomicznych. Chcąc uzyskać możliwie wielowymiarowy obraz polityki pieniężnej, zapro- siłem do pracy nad książką nie tylko kolegów wykładowców z uczelni ekono- micznych, ale także ekonomistów z banku centralnego i przedstawicieli rynków fi nansowych. Staraliśmy się pisać ją w sposób możliwie jasny i prosty, aby była łatwo zro- zumiała dla wszystkich, których interesuje wpływ banków centralnych na go- spodarkę i inflację. Jednocześnie jednak dążyliśmy do uwypuklenia wielości problemów i wyborów, przed jakimi stają banki centralne. Chcieliśmy pokazać w ten sposób, że studiowanie polityki pieniężnej jest zajęciem nie tylko intere- sującym, ale także pożytecznym, pomagającym lepiej rozumieć funkcjonowa- nie gospodarki i rynków fi nansowych. Wierzymy, że dzięki temu nasza książka wzbudzi zaciekawienie czytelników bankowością centralną. Liczymy również, że treść jej różnych rozdziałów okaże się dogodnym punktem wyjścia do cieka- wych dyskusji w trakcie zajęć z polityki pieniężnej, makroekonomii i fi nansów międzynarodowych. Wszystkim autorom ogromnie dziękuję za to, że zgodzili się wziąć udział w pisaniu książki i za przyjemność, jaką było jej redagowanie. Szczególne podzię- kowania składam Panu Profesorowi Ryszardowi Wierzbie za wnikliwą i pomocną dla nas recenzję oraz Pani Redaktor Hannie Simbierowicz za pomoc w uwalnia- niu naszych tekstów od ich nadmiernej niekiedy hermetyczności. Andrzej Sławiński 9 Część pierwsza Podstawowe funkcje banków centralnych 1 Emisja pieniądza Książkę na temat polityki pieniężnej wypada zacząć od przedstawienia mecha- nizmu emisji pieniądza, skoro tak często słyszymy, że to banki centralne emitują pieniądz. Warto przedstawić mechanizm emisji pieniądza choćby po to, by poka- zać, że rzeczywistość jest trochę inna, niż się dość powszechnie sądzi. Wprawdzie banki centralne rzeczywiście emitują pieniądz, ale tylko pieniądz gotówkowy, który stanowi małą część ogólnej podaży pieniądza. Pieniądz depozytowy, czyli środki płatnicze, które gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa trzymają na ra- chunkach bieżących w bankach, stanowiący zasadniczą część podaży pieniądza, jest kreowany kredytem w bankach komercyjnych. Mimo że bank centralny nie emituje pieniądza depozytowego, to jednak oddziałuje na ogólną wielkość emisji pieniądza, ponieważ ma wpływ na wysokość stóp procentowych, a tym samym na wielkość akcji kredytowej banków. 1.1. Baza monetarna Przyglądanie się przebiegowi procesu emisji pieniądza zaczniemy od zajrzenia do bilansu banku centralnego, żeby zobaczyć, jak powstaje baza monetarna obiegu pieniężnego, którą tworzą płynne rezerwy banków i pieniądz gotówkowy. Płynne rezerwy banków są to środki, które banki komercyjne utrzymują na rachunkach bieżących w banku centralnym. Kreacja płynnych rezerw jest efektem zakupu walut przez bank centralny od banków komercyjnych lub udzie- lania im pożyczek krótkoterminowych. Kupując waluty od banków komercyjnych lub udzielając im krótkoterminowych pożyczek, bank centralny zwiększa środki płatnicze na rachunkach bieżących banków, zwiększając w ten sposób ich płyn- ne rezerwy (rys. 1.1). 13 1. Emisja pieniądza Chcąc łatwo „czytać” zamieszczone w tym rozdziale schematy, wystarczy przypomnieć sobie, że lewa strona bilansu mówi nam o tym, jakie aktywa po- siada dana instytucja, a prawa (pasywna) strona bilansu mówi o tym, jakie były źródła ich fi nansowania. Na rysunku 1.1 widzimy, że źródłem fi nansowania zakupu posiadanych przez bank centralny rezerw walutowych oraz źródłem fi - nansowania pożyczek udzielanych bankom komercyjnym jest kreacja płynnych rezerw banków. W bilansie banków komercyjnych ich płynne rezerwy występują jako aktywa, których powstanie sfi nansowała sprzedaż walut bankowi central- nemu lub zaciągnięcie w nim pożyczek krótkoterminowych. (cid:37)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:3)(cid:70)(cid:72)(cid:81)(cid:87)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:81)(cid:92) (cid:37)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:78)(cid:82)(cid:80)(cid:72)(cid:85)(cid:70)(cid:92)(cid:77)(cid:81)(cid:72) Rezerwy walutowe (cid:51)(cid:82)(cid:285)(cid:92)(cid:70)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:71)(cid:79)(cid:68)(cid:3)(cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:246)(cid:90) (cid:53)(cid:68)(cid:70)(cid:75)(cid:88)(cid:81)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:285)(cid:200)(cid:70)(cid:72)(cid:3) (cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:246)(cid:90) R (cid:51)(cid:239)(cid:92)(cid:81)(cid:81)(cid:72)(cid:3)(cid:85)(cid:72)(cid:93)(cid:72)(cid:85)(cid:90)(cid:92) R (cid:58)(cid:68)(cid:79)(cid:88)(cid:87)(cid:92)(cid:3)(cid:86)(cid:83)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:71)(cid:68)(cid:81)(cid:72)(cid:3) (cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:76)(cid:3)(cid:70)(cid:72)(cid:81)(cid:87)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:81)(cid:72)(cid:80)(cid:88) (cid:51)(cid:82)(cid:285)(cid:92)(cid:70)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:93)(cid:68)(cid:70)(cid:76)(cid:200)(cid:74)(cid:81)(cid:76)(cid:218)(cid:87)(cid:72)(cid:3) (cid:90)(cid:3)(cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:88)(cid:3)(cid:70)(cid:72)(cid:81)(cid:87)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:81)(cid:92)(cid:80) Rysunek 1.1. Emisja płynnych rezerw banków Źródło: opracowanie własne. Jaką rolę odgrywają płynne rezerwy banków? Po pierwsze, są wykorzystywane przez banki komercyjne jako środek płatni- czy w rozliczeniach międzybankowych. Z tego względu banki komercyjne muszą utrzymywać płynne rezerwy nawet wtedy, gdy – jak to jest w kilku krajach – nie zobowiązuje ich do tego bank centralny, wyznaczając określony poziom stopy rezerw obowiązkowych. Po drugie, płynne rezerwy banków komercyjnych są „surowcem” do kreacji pieniądza gotówkowego. Gotówka, którą wypłacamy z rachunku, jaki mamy w banku komercyjnym, jest kreowana w momencie, gdy nasz bank, żeby mieć zapas pieniądza gotówkowego na wypłaty dla nas i innych swoich klientów, za- mienia na pieniądz gotówkowy część środków, jakie ma na rachunku bieżącym w banku centralnym. Suma gotówki w obiegu oraz płynnych rezerw banków komercyjnych sta- nowi bazę monetarną obiegu, nazywaną pieniądzem banku centralnego, ponieważ chodzi tu o środki płatnicze kreowane bezpośrednio przez bank cen- tralny, jakkolwiek do podaży pieniądza zaliczana jest tylko gotówka w obiegu, czyli pieniądz gotówkowy znajdujący się w posiadaniu gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Płynne rezerwy banków nie są traktowane jako składnik po- daży pieniądza. Jest tak dlatego, że podaż pieniądza tworzą środki płatnicze utrzymywane przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa (w formie gotówki 14 1.2. Pieniądz depozytowy i środków na rachunkach bankowych) po to, by móc fi nansować swoje bieżące wydatki na zakupy towarów i usług. Płynne rezerwy banków nie są wykorzy- stywane do fi nansowania zakupów towarów i usług, a więc nie są składnikiem podaży pieniądza. Bank centralny Rezerwy walutowe (cid:51)(cid:82)(cid:285)(cid:92)(cid:70)(cid:93)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:88)(cid:71)(cid:93)(cid:76)(cid:72)(cid:79)(cid:82)(cid:81)(cid:72)(cid:3)(cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:82)(cid:80) (cid:51)(cid:239)(cid:92)(cid:81)(cid:81)(cid:72)(cid:3)(cid:85)(cid:72)(cid:93)(cid:72)(cid:85)(cid:90)(cid:92)(cid:3)(cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:246)(cid:90) R (cid:42)(cid:82)(cid:87)(cid:246)(cid:90)(cid:78)(cid:68)(cid:3)(cid:90)(cid:3)(cid:82)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:74)(cid:88) G Baza (cid:80)(cid:82)(cid:81)(cid:72)(cid:87)(cid:68)(cid:85)(cid:81)(cid:68) Rysunek 1.2. Kreacja bazy monetarnej obiegu Źródło: opracowanie własne. 1.2. Pieniądz depozytowy Pieniądz depozytowy są to środki płatnicze gospodarstw domowych i przedsię- biorstw znajdujące się na rachunkach w bankach. Malejące od dawna znaczenie pieniądza gotówkowego sprawia, że to pieniądz depozytowy stanowi zasadniczą część podaży pieniądza. Jak jest emitowany pieniądz depozytowy? Część pieniądza depozytowego powstaje – rzecz jasna – w ten sposób, że przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe wpłacają całość swoich dochodów na rachunki bankowe, ale pewną ich ilość utrzymują na nich stale jako zapas środków płatniczych potrzebnych na fi nansowanie bieżących płatności. To jednak nie wystarczyłoby do zaspokojenia popytu na pieniądz. Zwłaszcza przedsiębiorstw nie stać jest na zostawianie zbyt dużej części bieżących docho- dów na rachunkach w banku. Przedsiębiorstwa i tak muszą „zamrażać” dużą część swych dochodów, między innymi w postaci zapasów i produkcji w toku, a muszą mieć także środki płatnicze na wypłatę pensji oraz na płatności podat- kowe na rzecz rządu. Dlatego przedsiębiorstwa, by mieć odpowiednią ilość środ- ków płatniczych na dokonywanie bieżących płatności, muszą je pożyczyć w ban- kach. Te udzielają przedsiębiorstwom kredytów krótkoterminowych, na przykład na fi nansowanie zapasów, których późniejsze upłynnienie staje się naturalnym źródłem spłaty zaciągniętego kredytu. Jak widać, duża część pieniądza depozytowego jest kreowana w bankach ko- mercyjnych wskutek udzielania przez nie kredytów fi nansujących bieżące wydat- 15 1. Emisja pieniądza ki przedsiębiorstw, a w ostatnich dwóch dziesięcioleciach banki w wielu krajach zaczęły udzielać coraz więcej kredytów krótkoterminowych także gospodar- stwom domowym. Udzielane przez banki kredyty obrotowe dla przedsiębiorstw i inne kredyty krótkoterminowe zaspokajają popyt na pieniądz, który wynika z konieczności po- siadania środków płatniczych potrzebnych na fi nansowanie bieżących wydatków. W języku makroekonomii powiedzielibyśmy, że chodzi tu o popyt na pieniądz wynikający z motywu transakcyjnego. Popyt ten rośnie wraz ze wzrostem do- chodu narodowego i zapotrzebowania na środki płatnicze w wyniku zwiększają- cej się skali zawieranych w gospodarce transakcji. Co prawda występuje jeszcze ostrożnościowy i spekulacyjny1 motyw popytu na pieniądz, jednak decydujące znaczenie ma motyw transakcyjny, co pozwala przyjąć, że popyt na pieniądz ro- śnie proporcjonalnie do tempa wzrostu dochodu narodowego i wielkości zawie- ranych w gospodarce transakcji. Wprawdzie rysunek 1.3, obrazujący mechanizm kreacji pieniądza w gospo- darce, nie uwzględnia – dla uproszczenia – emisji pieniądza gotówkowego, w wy- niku czego podaż pieniądza reprezentuje tylko pieniądz depozytowy, ale nie jest to duże uproszczenie, zważywszy na malejące współcześnie znaczenie pieniądza gotówkowego. Skoro wiemy już, jak kreowany jest pieniądz depozytowy, musimy teraz od- powiedzieć na pytanie: co jest źródłem jego kreacji? W początkowej części roz- działu powiedzieliśmy, że banki centralne mogą kreować środki płatnicze „z ni- czego”2, zwiększając środki na rachunkach bieżących banków. Banki komercyjne nie mogą jednak tego robić. Mogą pożyczyć kredytobiorcom tylko to, co zostało wpłacone na ich rachunki. Skąd banki komercyjne mają środki na zwiększanie akcji kredytowej? Źródłem fi nansowania kredytów obrotowych nie mogą być ulo- kowane w nich oszczędności ludności, ponieważ banki wykorzystują je na fi nan- sowanie udzielanych fi rmom kredytów inwestycyjnych. Jakie są zatem źródła fi nansowania przez banki udzielanych przez nie kredytów obrotowych? 1 Ostrożnościowy motyw popytu na pieniądz wynika, jak sama nazwa wskazuje, z dążenia do utrzy- mywania środków płatniczych na wypadek wystąpienia nieoczekiwanych płatności. Spekulacyjny mo- tyw popyt na pieniądz pojawia się w momencie, gdy oczekiwania na wzrost stóp procentowych i wią- żąca się z tym obawa, że spadną wskutek tego ceny obligacji skarbowych, powodują wzrost skłonności do utrzymywania aktywów fi nansowych w formie środków pieniężnych. W rzeczywistości jednak speku- lacyjny motyw popytu na pieniądz ma niewielkie znaczenie, ponieważ obawy przed spadkiem cen obli- gacji w dużo większym stopniu wywołują wzrost popytu na krótkoterminowe bony skarbowe niż wzrost popytu na pieniądz, który jest aktywem przynoszącym minimalne dochody z oprocentowania. 2 Z punktu widzenia gospodarki jako całości określenie „z niczego” nie jest prawdziwe. Jeśli części na- szych dochodów nie wydajemy, chcąc utrzymywać je w formie zapasu gotówki, to znaczy, że źródłem jej kreacji są nasze oszczędności. Trzymając gotówkę, udzielamy pożyczki NBP, tak jak wszyscy, którzy trzymają dolary amerykańskie udzielają w ten sposób pożyczki Bankowi Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych. 16 (cid:51)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:71)(cid:86)(cid:76)(cid:218)(cid:69)(cid:76)(cid:82)(cid:85)(cid:86)(cid:87)(cid:90)(cid:68) Gospodarstwa domowe Depozyty na rachunkach bankowych MS (cid:41)(cid:88)(cid:81)(cid:71)(cid:88)(cid:86)(cid:93)(cid:72)(cid:3)(cid:90)(cid:239)(cid:68)(cid:86)(cid:81)(cid:72) (cid:41)(cid:88)(cid:81)(cid:71)(cid:88)(cid:86)(cid:93)(cid:72)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:285)(cid:92)(cid:70)(cid:93)(cid:82)(cid:81)(cid:72) 1.2. Pieniądz depozytowy Banki komercyjne (cid:51)(cid:239)(cid:92)(cid:81)(cid:81)(cid:72)(cid:3)(cid:85)(cid:72)(cid:93)(cid:72)(cid:85)(cid:90)(cid:92) R Kredyty obrotowe Kredyty na rachunku (cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:285)(cid:200)(cid:70)(cid:92)(cid:80) Depozyty gospodarstw domowych (cid:76)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:71)(cid:86)(cid:76)(cid:218)(cid:69)(cid:76)(cid:82)(cid:85)(cid:86)(cid:87)(cid:90) MS Dochód narodowy YD (cid:51)(cid:82)(cid:83)(cid:92)(cid:87)(cid:3)(cid:81)(cid:68)(cid:3)(cid:83)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:200)(cid:71)(cid:93) MD Rysunek 1.3. Emisja pieniądza depozytowego Źródło: opracowanie własne. Odpowiedź łatwo znajdziemy w każdym podręczniku do makroekonomii, gdzie znajduje się opis mnożnika kredytowego. Rzecz sprowadza się do tego, że jeśli jakiś bank udzieli określonemu przedsiębiorstwu kredytu obrotowe- go, to przedsiębiorstwo to użyje pożyczonych środków do dokonania płatno- ści na rzecz innych przedsiębiorstw mających rachunki w innych bankach ko- mercyjnych. Te z kolei wykorzystają wpłacone do nich środki na sfi nansowanie kredytów obrotowych. Wykreowane w ten sposób środki płatnicze trafi ą do na- stępnych fi rm i innych banków, które także będą mogły zwiększyć swoją akcję kredytową. W ten sposób pieniądz depozytowy, wykreowany kredytem obroto- wym w określonym banku, „mnoży się”, ponieważ staje się źródłem fi nansowa- nia kredytów w kolejnych bankach. W świecie podręcznikowym mnożnik kredytowy ma tendencję do samoczyn- nego wygasania, ponieważ każdy z banków musi „odłożyć” część środków, które wpłacają jego klienci, na swoim rachunku bieżącym w banku centralnym w pro- porcji odpowiadającej ustalonej w danym kraju stopie rezerwy obowiązkowej. W świecie rzeczywistym nie musi tak być, ponieważ banki mogą zaciągać pożycz- ki w banku centralnym lub w bankach zagranicznych. W praktyce czynnikami ograniczającymi akcję kredytową banków są podwyżki stóp procentowych ban- ku centralnego i wymóg posiadania przez banki kapitału w odpowiedniej relacji do wielkości aktywów. Rysunek 1.3 mówi nam, że warunkiem zachowania stabilności infl acji w go- spodarce jest to, by podaż pieniądza (MS) zwiększała się mniej więcej w takim 17 1. Emisja pieniądza tempie, w jakim rośnie popyt na pieniądz (MD) wynikający z długookresowego tempa wzrostu dochodu narodowego i zwiększania się skali zawieranych w go- spodarce transakcji. Jak jednak osiągnąć taki stan rzeczy? Jeśli założymy – co nasza intuicja przyjmie za rzecz oczywistą – że banki ko- mercyjne przed udzieleniem kredytów analizują zdolność przedsiębiorstw i go- spodarstw domowych do ich spłaty z przyszłych dochodów, to może powinni- śmy też założyć, że wielkość udzielanych przez banki kredytów z natury rzeczy ma tendencję do zwiększania się w tempie zbliżonym do długookresowego tem- pa wzrostu dochodu narodowego, dzięki czemu bank centralny nie musi się oba- wiać o to, że wzrost podaży pieniądza depozytowego stanie się przyczyną wzro- stu infl acji. Sytuację taką uwzględnia teoria realnych cykli koniunkturalnych, która przyjmuje hipotezę racjonalnych oczekiwań, zakładającą, że uczestnicy życia gospodarczego znają najbardziej prawdopodobny bieg przyszłych zdarzeń w gospodarce, co powoduje, że ani klienci banków nie zaciągają kredytów, któ- rych nie byliby w stanie spłacić z przyszłych dochodów, ani banki nie udzielają im takich kredytów [King, Plosser, 1984]. W rzeczywistym świecie przyszłość jest jednak niepewna. Można więc łatwo wyobrazić sobie sytuację, w której uczest- nicy życia gospodarczego mieliby nadmiernie optymistyczne oczekiwania doty- czące przyszłej koniunktury i tempa wzrostu swoich dochodów. Akcja kredyto- wa zaczęłaby w takiej sytuacji rosnąć zbyt szybko. W gospodarce pojawiłaby się z czasem presja infl acyjna. Co może robić bank centralny, żeby zapobiec nadmiernemu wzrostowi akcji kredytowej banków i nadmiernemu wzrostowi podaży pieniądza? 1.3. Wpływ banku centralnego na podaż pieniądza W podręcznikach do makroekonomii przyjmuje się często dla uproszczenia, że bank centralny wpływa na podaż pieniądza poprzez kontrolowanie bazy mo- netarnej obiegu. Gdyby to była prawda, to celem operacyjnym banków central- nych byłoby odpowiednie kształtowanie wielkości tej bazy. Tymczasem w me- diach stale słyszymy i czytamy, że banki centralne ogłaszają swoje decyzje nie o tym, jaka będzie wielkość bazy monetarnej obiegu, lecz o tym, jaka będzie wy- sokość stóp procentowych. Przyczynę takiej sytuacji łatwo dostrzeżemy, spoglądając ponownie na rysu- nek 1.3, na którym widać, że to nie podaż pieniądza (depozytowego) zależy od ilości płynnych rezerw banków, lecz ilość płynnych rezerw w bankach zależy od podaży pieniądza depozytowego, skoro od każdego wpłaconego depozytu 18 1.3. Wpływ banku centralnego na podaż pieniądza bank komercyjny musi wpłacić na swój rachunek w banku centralnym kwotę o wielkości wynikającej z ustalanej przez bank centralny stopy rezerwy obowiąz- kowej [Goodhart, 2009]. Dlaczego jednak podawana w podręcznikach do makroekonomii informacja o tym, że banki centralne wpływają na podaż pieniądza poprzez odpowiednie kształtowanie wielkości bazy monetarnej jest jednak uprawnionym uproszcze- niem? Jest tak dlatego, że bank centralny oddziałuje wprawdzie na podaż pie- niądza poprzez wpływ, jaki wywiera na wysokość stopy procentowej, ale możli- wość wpływania na wysokość krótkoterminowych stóp procentowych bierze się stąd, że bank centralny kształtuje – poprzez operacje otwartego rynku – relację popytu i podaży na międzybankowym rynku pieniężnym, na którym banki ko- mercyjne pożyczają sobie wzajemnie swoje płynne rezerwy. Mówiąc najkrócej, bank centralny jest na tym rynku głównym „graczem”, w związku z czym może „dyktować” na nim cenę, którą jest w tym przypadku wysokość krótkoterminowej stopy procentowej (rozdz. 8). Jak widać na rysunku 1.4, mechanizm kreacji pieniądza jest rzeczywiście taki, jak powiedzieliśmy na początku rozdziału. Bezpośredni udział banku centralne- go w kreowaniu podaży pieniądza jest stosunkowo mały, ponieważ emituje on tylko pieniądz gotówkowy. Znacznie większy udział w kreacji pieniądza mają banki komercyjne, które kreują kredytem pieniądz depozytowy. Niemniej bank centralny ma decydujący wpływ na ogólną wielkość emisji pieniądza, ponieważ – wpływając na zmiany stopy procentowej – oddziałuje na wielkość podaży kre- owanego kredytem pieniądza depozytowego. I na tym stwierdzeniu moglibyśmy zakończyć rozdział na temat emisji pie- niądza, skoro powiedzieliśmy już o rzeczach podstawowych. Jeśli jednak zwró- (cid:39)(cid:82)(cid:70)(cid:75)(cid:246)(cid:71)(cid:3)(cid:81)(cid:68)(cid:85)(cid:82)(cid:71)(cid:82)(cid:90)(cid:92) Y (cid:51)(cid:82)(cid:83)(cid:92)(cid:87)(cid:3)(cid:81)(cid:68)(cid:3)(cid:83)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:200)(cid:71)(cid:93) MD (cid:36)(cid:78)(cid:70)(cid:77)(cid:68)(cid:3)(cid:78)(cid:85)(cid:72)(cid:71)(cid:92)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:246)(cid:90) C (cid:51)(cid:82)(cid:71)(cid:68)(cid:285)(cid:3)(cid:83)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:200)(cid:71)(cid:93)(cid:68)(cid:3) MS (cid:58)(cid:92)(cid:86)(cid:82)(cid:78)(cid:82)(cid:258)(cid:202)(cid:3)(cid:86)(cid:87)(cid:82)(cid:83)(cid:92)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:82)(cid:70)(cid:72)(cid:81)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:72)(cid:77) i Rysunek 1.4. Wpływ banku centralnego na poda(cid:285) pieniądza Źródło: opracowanie własne. (cid:50)(cid:83)(cid:72)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:77)(cid:72) (cid:82)(cid:87)(cid:90)(cid:68)(cid:85)(cid:87)(cid:72)(cid:74)(cid:82)(cid:3)(cid:85)(cid:92)(cid:81)(cid:78)(cid:88) (cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:88)(cid:3)(cid:70)(cid:72)(cid:81)(cid:87)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:81)(cid:72)(cid:74)(cid:82) (cid:51)(cid:82)(cid:71)(cid:68)(cid:285)(cid:3)(cid:83)(cid:239)(cid:92)(cid:81)(cid:81)(cid:92)(cid:70)(cid:75) (cid:85)(cid:72)(cid:93)(cid:72)(cid:85)(cid:90)(cid:3)(cid:90)(cid:3)(cid:69)(cid:68)(cid:81)(cid:78)(cid:68)(cid:70)(cid:75) R 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polityka pieniężna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: