Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00426 005953 13642356 na godz. na dobę w sumie
Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej. Polityka ekonomiczna a wzrost gospodarczy - ebook/pdf
Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej. Polityka ekonomiczna a wzrost gospodarczy - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 372
Wydawca: CeDeWu Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7941-115-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest prezentacją badań przedstawicieli krajowych i zagranicznych ośrodków naukowych na temat uwarunkowań wzrostu gospodarczego w Polsce oraz w krajach Unii Europejskiej. Stanowi ona kontynuację rozważań na temat mechanizmów i źródeł wzrostu gospodarczego zawartych w publikacji wydawanej w CeDeWu. Na treść tamtej publikacji składają się głównie analizy teoretycznych i empirycznych aspektów szeroko rozumianego wzrostu. Nawiązuje ona do światowej debaty nad skutecznością polityki ekonomicznej, rolą systemu podatkowego, niezależnością banku centralnego, wpływem na wzrost gospodarczy inwestycji zagranicznych oraz procesów integracyjnych.

Z kolei, niniejsze opracowanie dotyczy bardziej szczegółowych aspektów, warunkujących wzrost gospodarczy. Autorzy starają się tu wyodrębnić czynniki kształtujące długookresową innowacyjność i konkurencyjność polskiej gospodarki, określić rolę pieniądza i czynników finansowych w procesach wzrostu, a także różnorodne zagrożenia i bariery jakie ograniczają możliwości ekspansji gospodarczej w Polsce i w Unii Europejskiej. Istotnym problemem dotyczącym procesów wzrostu w kontekście unijnym jest podejmowana w obydwu książkach problematyka skuteczności Strategii Lizbońskiej. Badania nad fenomenem wzrostu gospodarczego - pomimo ich dynamicznego w ostatnich latach rozwoju - nie dostarczają jednoznacznych odpowiedzi, wyjaśniających różnice jakie w tym względzie rysują się chociażby pomiędzy głównymi uczestnikami gospodarki światowej.

Z kolei, analizując gospodarki krajów Unii Europejskiej można zauważyć kształtowanie się tu tzw. europejskiego modelu wzrostu gospodarcze- go, charakteryzującego się wprawdzie dość dużą stabilnością, ale równocześnie niskim tempem, odbiegającym wyraźnie w dół od tempa obserwowanego w najbardziej dynamicznie rozwijających się krajach świata. W tym kontekście pojawia się pytanie, czy Polska, która zmierza do Unii Gospodarczej i Walutowej, a więc dalszego etapu integracji z gospodarką europejską, może liczyć na korzyści z tej integracji, przekładające się na przyspieszenie wzrostu gospodarczego, czy też powinna raczej poszukiwać dla siebie szansy w prowadzeniu bardziej niezależnej polityki prowzrostowej.

Wzrost gospodarczy - pomimo pojawiających się zastrzeżeń co do jego adekwatności jako miary rozwoju cywilizacyjnego - wydaje się być wartością samą w sobie, decydującą w dłuższej perspektywie czasowej o miejscu poszczególnych państw oraz ugrupowań integracyjnych w gospodarce światowej, a także światowym układzie politycznym. Jak mało która kategoria ekonomiczna ogniskuje w sobie i odzwierciedla wszystkie, zarówno pozytywne, jak i negatywne, tendencje oddziałujące w gospodarce i określające jej obecne oraz przyszłe perspektywy. Stąd tak znaczny nacisk na osiąganie zadowalających wskaźników wzrostu, tak powszechne zainteresowanie postępami na tym polu i tak daleko idące konsekwencje (w tym polityczne)w przypadku gdy osiągnięte postępy rozmijają się ze społecznymi oczekiwaniami.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

2008 06 Polityka Okladka.qxp 2008-06-19 20:17 Page 1 Książka jest prezentacją badań przedstawicieli krajowych i zagranicznych ośrod- ków naukowych na temat uwarunkowań wzrostu gospodarczego w Polsce oraz w kra- jach Unii Europejskiej. Stanowi ona kontynuację rozważań na temat mechanizmów i źródeł wzrostu gospodarczego zawartych w publikacji wydawanej w CeDeWu. Na treść tamtej publikacji składają się głównie analizy teoretycznych i empirycznych aspektów szeroko rozumianego wzrostu. Nawiązuje ona do światowej debaty nad skutecznością polityki ekonomicznej, rolą systemu podatkowego, niezależnością banku centralnego, wpływem na wzrost gospodarczy inwestycji zagranicznych oraz procesów integracyjnych. Z kolei, niniejsze opracowanie dotyczy bardziej szczegółowych aspektów, warunku- jących wzrost gospodarczy. Autorzy starają się tu wyodrębnić czynniki kształtujące dłu- gookresową innowacyjność i konkurencyjność polskiej gospodarki, określić rolę pieniądza i czynników finansowych w procesach wzrostu, a także różnorodne zagroże- nia i bariery jakie ograniczają możliwości ekspansji gospodarczej w Polsce i w Unii Eu- ropejskiej. Istotnym problemem dotyczącym procesów wzrostu w kontekście unijnym jest podejmowana w obydwu książkach problematyka skuteczności Strategii Lizbońskiej. Badania nad fenomenem wzrostu gospodarczego – pomimo ich dynamicznego w ostatnich latach rozwoju – nie dostarczają jednoznacznych odpowiedzi, wyjaśniają- cych różnice jakie w tym względzie rysują się chociażby pomiędzy głównymi uczestni- kami gospodarki światowej. Z kolei, analizując gospodarki krajów Unii Europejskiej można zauważyć kształtowanie się tu tzw. europejskiego modelu wzrostu gospodarcze- go, charakteryzującego się wprawdzie dość dużą stabilnością, ale równocześnie niskim tempem, odbiegającym wyraźnie w dół od tempa obserwowanego w najbardziej dy- namicznie rozwijających się krajach świata. W tym kontekście pojawia się pytanie, czy Polska, która zmierza do Unii Gospodarczej i Walutowej, a więc dalszego etapu inte- gracji z gospodarką europejską, może liczyć na korzyści z tej integracji, przekładające się na przyspieszenie wzrostu gospodarczego, czy też powinna raczej poszukiwać dla siebie szansy w prowadzeniu bardziej niezależnej polityki prowzrostowej. Wzrost gospodarczy – pomimo pojawiających się zastrzeżeń co do jego adekwat- ności jako miary rozwoju cywilizacyjnego – wydaje się być wartością samą w sobie, decydującą w dłuższej perspektywie czasowej o miejscu poszczególnych państw oraz ugrupowań integracyjnych w gospodarce światowej, a także światowym układzie po- litycznym. Jak mało która kategoria ekonomiczna ogniskuje w sobie i odzwierciedla wszystkie, zarówno pozytywne, jak i negatywne, tendencje oddziałujące w gospodar- ce i określające jej obecne oraz przyszłe perspektywy. Stąd tak znaczny nacisk na osią- ganie zadowalających wskaźników wzrostu, tak powszechne zainteresowanie postępami na tym polu i tak daleko idące konsekwencje (w tym polityczne) w przypad- ku gdy osiągnięte postępy rozmijają się ze społecznymi oczekiwaniami. Księgarnia internetowa w w w . c e d e w u . p l Infolinia - 0 22 396 15 00 Zamówienia telefoniczne 0 22 396 15 01 ISBN 978-83-7556-103-6; EAN 9788375561036 Cena 49 zł Recenzja: prof. Giuseppe Calzoni, prof. Marian Żukowski © Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie w ja kim kol wiek ce lu oraz po sta ci bez pi sem nej zgo dy au to rów i wy daw cy. Wy daw nic two Ce De Wu oraz au torzy do ło ży li wszel kich sta rań, aby tre ści za war te w ni niej szej pu- bli ka cji by ły kom plet ne i rze tel ne. Nie bio rą jed nak od po wie dzial no ści za ich wy ko rzy sta nie ani za zwią za ne z tym ewen tu al ne na ru sze nie praw au tor skich oraz za skut ki dzia łań wy ni kłe z wy ko- rzy sta nia in for ma cji za war tych w książ ce. Projekt okładki: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o. Wydanie I papierowe, Warszawa 2008 ISBN 978-83-7556-103-6 Wydanie I elektroniczne, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7941-115-3 Wy daw ca: CeDeWu Sp. z o.o. 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47/49 e-mail: cedewu@cedewu.pl Redakcja wydawnictwa: (4822) 374 90 20 lub 22 Fax: (4822) 827 38 89 Księgarnia Ekonomiczna 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47 Tel.: (4822) 396 15 00...01 Fax: (4822) 827 38 89 Ekonomiczna Księgarnia Internetowa www.cedewu.pl www.4books.pl Made in Poland Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 3 Spis treści Spis treści Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1. Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego Polski w ramach Unii Europejskiej – Zdzisław W. Puślecki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Przezwyciężanie różnic w rozwoju gospodarczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.2. Nowa dynamika wzrostu gospodarczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.3. Poprawa efektywności sektora rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.4. Budowa gospodarki opartej na wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2. Makroekonomiczne znaczenie bezrobocia długookresowego – analiza na przykładzie polskiej gospodarki – Eugeniusz Kwiatkowski . . . . . . . . . . 29 2.1. Trochę teorii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 2.2. Okres trwania bezrobocia a szanse znalezienia pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.3. Bezrobocie długookresowe w Polsce i jego redukcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3. Główne czynniki niskiego tempa wzrostu gospodarczego w strefie euro w latach 1999-2007 – Bogumiła Mucha-Leszko, Magdalena Kąkol . . . . . . . . . . . . . . 41 3.1. Wzrost gospodarczy w strefie euro w latach 1999-2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.2. Główne czynniki niskiego tempa wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 3.2.1. Wykorzystanie zasobów pracy i wydajność pracy jako czynniki wzrostu gospodarczego w strefie euro i w Stanach Zjednoczonych . . . . 50 3.2.2. Wzrost produktywności czynników wytwórczych ((cid:1) ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 www.cedewu.pl 3 (cid:2) (cid:3) (cid:4) (cid:5) (cid:6) (cid:7) (cid:4) (cid:8) (cid:3) (cid:2) (cid:9) (cid:6) (cid:10) (cid:9) (cid:2) (cid:11) (cid:12) (cid:8) (cid:3) (cid:13) (cid:14) (cid:13) (cid:3) (cid:15) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 4 4. Wydajność przemysłu i efekty zewnętrzne w regionach Europy – Bruno Bracalente, Cristiano Perugini i Fabrizio Pompei . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 4.1. Tło teoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 4.1.1. Homogeniczny efekt zewnętrzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 4.2. Cele, hipotezy, ograniczenia związane z brakiem danych statystycznych . . . . . . 66 4.3. Rozwinięcie analizy na region UE23 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 5. Polityka monetarna banku centralnego a inflacja i wzrost gospodarczy w Polsce w latach 2001-2006 – Andrzej S. Krysiak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 5.1. Podstawy teoretyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 5.2. Procesy inflacyjne w Polsce w latach 2001-2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 5.3. Polityka banku centralnego a inflacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 5.4. Wpływ polityki banku centralnego na wzrost gospodarczy . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 6. Czynniki atrakcyjności północnoeuropejskiego modelu kapitalizmu. Implikacje dla Polski – Grzegorz Gołębiowski, Piotr Szczepankowski . . . . . . . . . . . . 111 6.1. Przegląd klasyfikacji modeli kapitalizmu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 6.2. Państwo i społeczeństwo w nordyckim modelu kapitalizmu . . . . . . . . . . . . . . . 114 6.3. Konkurencyjność gospodarek krajów skandynawskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 6.4. Swoboda gospodarcza w krajach północnoeuropejskiego modelu kapitalizmu . . . 122 6.5. Jakość walut państw północnoeuropejskich i indeks globalizacji . . . . . . . . . . . 125 6.6. Gospodarki oparte na wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 6.7. Czynniki sukcesu krajów północnoeuropejskiego modelu kapitalizmu. Implikacje dla Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 7. Rola funduszy strukturalnych w realizacji Strategii Lizbońskiej – Aleksandra Maciaszczyk, Robert Stanisławski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 7.1. Bariery w realizacji Strategii Lizbońskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 7.2. Fundusze strukturalne instrumentem Strategii Lizbońskiej w krajach i regionach o najniższym poziomie rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 4 www.cedewu.pl (cid:10) (cid:2) (cid:5) (cid:13) (cid:3) (cid:15) (cid:16) (cid:4) (cid:6) (cid:17) (cid:18) (cid:9) (cid:2) (cid:19) (cid:3) (cid:12) (cid:6) (cid:20) (cid:2) (cid:19) (cid:21) (cid:2) (cid:11) (cid:4) (cid:9) (cid:8) (cid:18) (cid:22) (cid:20) (cid:2) (cid:6) (cid:17) (cid:6) (cid:10) (cid:2) (cid:5) (cid:19) (cid:8) (cid:22) (cid:6) (cid:13) (cid:6) (cid:17) (cid:6) (cid:23) (cid:24) (cid:13) (cid:13) (cid:6) (cid:25) (cid:12) (cid:9) (cid:2) (cid:21) (cid:22) (cid:26) (cid:19) (cid:16) (cid:13) (cid:22) (cid:26) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 5 7.3. Planowane wykorzystanie funduszy strukturalnych do realizacji celów Strategii Lizbońskiej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 8. Polityka makroekonomiczna a wzrost gospodarczy w Polsce – stan dotychczasowy i perspektywy rozwojowe w świetle wybranych teorii – Janusz Rosiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 8.1. Determinanty wzrostu gospodarczego w Polsce w świetle nowoczesnych nurtów naukowo-badawczych – znaczenie oszczędności i akumulacji kapitału w procesie wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 8.2. Wzrost gospodarczy w Polsce w latach 2000-2007 oraz jego perspektywy na najbliższe lata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.3. Wpływ polityki makroekonomicznej na wzrost gospodarczy w Polsce w latach 2000-2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 8.4. Pożądane kierunki oddziaływania polityki ekonomicznej i ich ograniczenia . . . 154 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 9. Gospodarcze uwarunkowania polityki pieniężnej w Polsce w okresie transformacji – Marzena Sobol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 9.1. Uwarunkowania polityki pieniężnej NBP w latach 1990-1997 . . . . . . . . . . . . . 164 9.2. Uwarunkowania polityki pieniężnej NBP po roku 1998 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 10. Zmiany struktury oszczędności finansowych gospodarstw domowych w Polsce – Paweł Kulpaka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 10.1. Analiza sytuacji dochodowej gospodarstw domowych w Polsce . . . . . . . . . . . 174 10.2. Badanie struktury oszczędności finansowych gospodarstw domowych w Polsce. . 176 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 www.cedewu.pl 5 (cid:27) (cid:21) (cid:13) (cid:19) (cid:6) (cid:3) (cid:9) (cid:22) (cid:28) (cid:8) (cid:13) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 6 11. Ocena konkurencyjności gospodarki Polski w raportach: The Global Competitiveness Report 2007-2008, Doing Business 2008 oraz The Lisbon Review: Measuring Europe s Progress In Reform – Katarzyna Kalinowska. . . . . . . . . . . . . . 185 11.1. Otoczenie makroekonomiczne i innowacyjność gospodarki Polski w (cid:1) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 11.2. Biurokratyczne bariery prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce w ( . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 11.3. Liberalizacja procesów gospodarczych w Polsce w optyce . . . . . . . . . . 197 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 12. Potencjalne źródła produktywności pracy w Polsce (analiza wybranych czynników) – Agnieszka Ziomek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 12.1. Wyniki pomiaru produktywności pracy w Polsce na tle krajów Unii Europejskiej i USA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 12.2. Wybrane determinanty produktywności pracy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 13. Rozwój rynku funduszy inwestycyjnych w Polsce a wzrost gospodarczy – Katarzyna Gabryelczyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 13.1. Przegląd literatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 13.2. Metodyka i wyniki badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 14. Budownictwo mieszkaniowe a koniunktura gospodarcza – Anna Szelągowska . . . 233 14.1. Znaczenie budownictwa w gospodarce rynkowej i jego wpływ na koniunkturę gospodarczą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 14.2 Koniunktura gospodarcza a rozwój budownictwa mieszkaniowego w Polsce. . . . 242 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 6 www.cedewu.pl (cid:29) (cid:22) (cid:6) (cid:30) (cid:5) (cid:2) (cid:31) (cid:4) (cid:5) (cid:6) (cid:2) ! (cid:21) (cid:22) (cid:3) (cid:13) (cid:3) (cid:13) (cid:14) (cid:22) (cid:24) (cid:22) (cid:19) (cid:19) (cid:6) (cid:22) (cid:21) (cid:2) (cid:9) (cid:3) (cid:6) # $ $ # $ $ ’ (cid:2) (cid:13) (cid:24) (cid:20) (cid:6) ) (cid:12) (cid:19) (cid:13) (cid:24) (cid:22) (cid:19) (cid:19) (cid:6) # $ $ ’ (cid:1) (cid:29) (cid:22) (cid:6) * (cid:13) (cid:19) (cid:31) (cid:2) (cid:24) (cid:6) (cid:22) (cid:14) (cid:13) (cid:22) (cid:17) (cid:6) # $ $ + , (cid:6) - (cid:22) (cid:4) (cid:19) (cid:12) (cid:9) (cid:13) (cid:24) (cid:20) (cid:6) (cid:25) (cid:12) (cid:9) (cid:2) (cid:21) (cid:22) . (cid:19) (cid:6) (cid:10) (cid:9) (cid:2) (cid:20) (cid:9) (cid:22) (cid:19) (cid:19) (cid:6) (cid:13) (cid:24) (cid:6) (cid:22) / (cid:2) (cid:9) ! (cid:10) (cid:2) (cid:5) (cid:13) (cid:3) (cid:15) (cid:16) (cid:4) (cid:6) (cid:17) (cid:18) (cid:9) (cid:2) (cid:19) (cid:3) (cid:12) (cid:6) (cid:20) (cid:2) (cid:19) (cid:21) (cid:2) (cid:11) (cid:4) (cid:9) (cid:8) (cid:18) (cid:22) (cid:20) (cid:2) (cid:6) (cid:17) (cid:6) (cid:10) (cid:2) (cid:5) (cid:19) (cid:8) (cid:22) (cid:6) (cid:13) (cid:6) (cid:17) (cid:6) (cid:23) (cid:24) (cid:13) (cid:13) (cid:6) (cid:25) (cid:12) (cid:9) (cid:2) (cid:21) (cid:22) (cid:26) (cid:19) (cid:16) (cid:13) (cid:22) (cid:26) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 7 15. Zasoby pracy jako czynnik wzrostu gospodarczego w świetle sytuacji na polskim rynku pracy – Magdalena Knapińska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 15.1. Kształtowanie się wzrostu gospodarczego w ujęciu modelowym. . . . . . . . . . . 250 15.2. Wzrost gospodarczy jako rezultat wzrostu nakładów pracy w gospodarce polskiej? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 16. Konkurencyjność eksportu Polski na tle innych nowo przyjętych krajów członkowskich UE – Ewa Szymanik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 16.1. Wymiana handlowa z krajami Unii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 16.2. Konkurencyjność eksportu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 17. Skutki napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na rozwój gospodarczy Polski w okresie transformacji systemowej – Maciej Popławski . . . . . 267 17.1. Metodologia i źródła badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 17.2. Uwarunkowania i przyczyny napływu BIZ do Polski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 17.3. Etapy napływu BIZ z UE w okresie transformacji systemowej . . . . . . . . . . . . 270 17.4. Struktura BIZ w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 17.4.1. Struktura BIZ według kraju pochodzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 17.4.2. Struktura BIZ według rodzajów działalności (sektorów) . . . . . . . . . . 275 17.5. Skutki napływu BIZ do Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 18. Zakłócenia w gospodarce wywołane funkcjonowaniem specjalnych stref ekonomicznych. Polska a inne kraje – Radosław Pastusiak. . . . . . . . . . . . . . . 281 18.1. Rola SSE w gospodarce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 18.2. Zachęty dla inwestorów oferowane w SSE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 18.3. Dysfunkcje gospodarcze wywołane przez SSE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 www.cedewu.pl 7 (cid:27) (cid:21) (cid:13) (cid:19) (cid:6) (cid:3) (cid:9) (cid:22) (cid:28) (cid:8) (cid:13) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 8 19. Finansowe determinanty rozwoju i wzrostu konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce – Aneta K. Bernat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 19.1. Aktywność inwestycyjna małych i średnich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . 296 19.2. Analiza dostępności wybranych źródeł finansowania sektora MSP w Polsce. . . . 298 19.3. Zadłużenie sektora MSP w latach 2005-2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 19.3.1. Kredyt bankowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 19.3.2. Leasing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 19.3.3. Faktoring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 19.3.4. Fundusze (cid:14) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 19.3.5. Fundusze wspólnotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 19.3.6. (cid:7) (franczyza) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 20. Polityka stymulowania inwestycji zagranicznych w sektorach wysokich technologii jako narzędzie podnoszenia innowacyjności polskiej gospodarki – Katarzyna Soszka-Ogrodnik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 20.1. Innowacyjność polskiej gospodarki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 20.2. Struktura bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce pod względem zaawansowania technologicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 20.3.Charakterystyka rozwiązań kształtujących napływ i strukturę bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 20.4. Wnioski z opracowania i rekomendacje w zakresie polityki stymulowania napływu inwestycji zagranicznych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 21. Kurs walutowy a wzrost gospodarczy w strefie euro – Joanna Kaczmarczyk. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 21.1. Kurs walutowy jako kanał transmisji impulsów pieniężnych. . . . . . . . . . . . . . 327 21.2. Czynniki kształtujące kurs euro w latach 1999-2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 21.3. Kształtowanie kursu walutowego a wzrost gospodarczy w strefie euro w latach 1999-2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 8 www.cedewu.pl (cid:22) (cid:24) (cid:3) (cid:12) (cid:9) (cid:22) (cid:8) (cid:4) (cid:21) (cid:13) (cid:3) (cid:4) (cid:5) (cid:9) (cid:4) (cid:24) (cid:8) (cid:29) (cid:13) (cid:19) (cid:13) (cid:24) (cid:20) (cid:10) (cid:2) (cid:5) (cid:13) (cid:3) (cid:15) (cid:16) (cid:4) (cid:6) (cid:17) (cid:18) (cid:9) (cid:2) (cid:19) (cid:3) (cid:12) (cid:6) (cid:20) (cid:2) (cid:19) (cid:21) (cid:2) (cid:11) (cid:4) (cid:9) (cid:8) (cid:18) (cid:22) (cid:20) (cid:2) (cid:6) (cid:17) (cid:6) (cid:10) (cid:2) (cid:5) (cid:19) (cid:8) (cid:22) (cid:6) (cid:13) (cid:6) (cid:17) (cid:6) (cid:23) (cid:24) (cid:13) (cid:13) (cid:6) (cid:25) (cid:12) (cid:9) (cid:2) (cid:21) (cid:22) (cid:26) (cid:19) (cid:16) (cid:13) (cid:22) (cid:26) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 9 22. Porównanie obciążeń podatkowych w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej – Anna Spoz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 22.1. Rodzaje i wysokość obowiązujących w Polsce podatków. . . . . . . . . . . . . . . . . 338 22.2. Porównanie obciążeń podatkowych w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 23. Niedopasowanie strukturalne w przekroju zawodowym w Polsce – analiza na podstawie krzywej Beveridge’a – Kamila Myślińska . . . . . . . . . . . . . . . . 349 23.1. Pojęcie krzywej Beveridge’a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 23.2. Pojęcie i klasyfikacja zawodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 23.3. Niedopasowania bezrobotnych i wolnych miejsc pracy w przekroju zawodowym w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 24. Jakość środowiska naturalnego a wzrost gospodarczy w Polsce w latach 1990-2005 – Justyna Przychodzeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 24.1. Rola pomiaru wskaźnikowego stanu środowiska naturalnego w realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 24.2. Kryteria i sposób doboru wskaźników cząstkowych oraz wyznaczenie syntetycznego miernika stanu środowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 24.3. Związki pomiędzy zmianami tempa wzrostu gospodarczego a stanem środowiska naturalnego w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 www.cedewu.pl 9 (cid:27) (cid:21) (cid:13) (cid:19) (cid:6) (cid:3) (cid:9) (cid:22) (cid:28) (cid:8) (cid:13) Rozdz 00 Spis tre ci.qxd 2008-06-23 14:39 Page 11 Wprowadzenie Wprowadzenie Przekazywana do rąk Czytelników książka jest prezentacją badań przedstawicieli krajowych i zagranicznych ośrodków naukowych na temat uwarunkowań wzrostu go- spodarczego w Polsce oraz w krajach Unii Europejskiej. Stanowi ona kontynuację rozważań na temat mechanizmów i źródeł wzrostu gospodarczego zawartych w pu- blikacji wydawanej równolegle w CeDeWu. Na treść tamtej publikacji składają się głównie analizy teoretycznych i empirycznych aspektów szeroko rozumianego wzro- stu. Nawiązuje ona do światowej debaty nad skutecznością polityki ekonomicznej, ro- lą systemu podatkowego, niezależnością banku centralnego, wpływem na wzrost go- spodarczy inwestycji zagranicznych oraz procesów integracyjnych. Z kolei niniejsze opracowanie dotyczy bardziej szczegółowych aspektów, warunku- jących wzrost gospodarczy. Autorzy starają się tu wyodrębnić czynniki kształtujące dłu- gookresową innowacyjność i konkurencyjność polskiej gospodarki, określić rolę pienią- dza i czynników finansowych w procesach wzrostu, a także różnorodne zagrożenia i ba- riery jakie ograniczają możliwości ekspansji gospodarczej w Polsce i w Unii Europej- skiej. Istotnym problemem dotyczącym procesów wzrostu w kontekście unijnym jest po- dejmowana w obydwu książkach problematyka skuteczności Strategii Lizbońskiej. Badania nad fenomenem wzrostu gospodarczego – pomimo ich dynamicznego w ostatnich latach rozwoju – nie dostarczają jednoznacznych odpowiedzi, wyjaśniają- cych różnice – jakie w tym względzie rysują się chociażby pomiędzy głównymi uczest- nikami gospodarki światowej. Z kolei analizując gospodarki krajów Unii Europejskiej można zauważyć kształtowanie się tzw. europejskiego modelu wzrostu gospodarcze- go, charakteryzującego się wprawdzie dość dużą stabilnością, ale równocześnie ni- skim tempem, odbiegającym wyraźnie w dół od tempa obserwowanego w najbardziej dynamicznie rozwijających się krajach świata. W tym kontekście pojawia się pytanie, czy Polska która zmierza do Unii Gospodarczej i Walutowej, a więc dalszego etapu in- tegracji z gospodarką europejską, może liczyć na korzyści z tej integracji, przekłada- jące się na przyspieszenie wzrostu gospodarczego, czy też powinna raczej poszukiwać dla siebie szansy w prowadzeniu bardziej niezależnej polityki prowzrostowej. Ostatnie wydarzenia, zwłaszcza na rynku amerykańskim (zapobieżenie przez pań- stwo upadłości banku Bear Stearns) oraz brytyjskim (nacjonalizacja banku Northern Rock) zdają się dowodzić, że podtrzymanie wzrostu gospodarczego zależy w o wiele większym, niżby się mogło wydawać, stopniu od prawidłowego połączenia mechani- zmów rynku oraz świadomej, adekwatnej i właściwie nakierowanej polityki państwa. www.cedewu.pl 11 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 13 1 Nowe warunki przyspieszonego Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego Polski wzrostu gospodarczego Polski w ramach Unii Europejskiej w ramach Unii Europejskiej Zdzisław W. Puślecki* Zdzisław W. Puślecki* Członkostwo w Unii Europejskiej może stanowić jeden z najważniejszych momen- tów w historii gospodarczej Polski. Poziom jej rozwoju gospodarczego jest jednak jeszcze nadal niższy niż „starych” krajów członkowskich UE. PKB w Polsce w przeli- czeniu na mieszkańca stanowi około 40 przeciętnego poziomu w „starych” krajach Unii Europejskiej (przy uwzględnieniu parytetu siły nabywczej walut; zastosowanie do przeliczenia bieżących kursów walut lokuje Polskę na poziomie 20 średniej unij- nej). Innymi słowy, produkcja w „starych” krajach Unii jest przeciętnie dwuipółkrot- nie wyższa w przeliczeniu na mieszkańca niż w Polsce. Ta różnica znacząco oddzia- łuje na wszystkie inne makroproporcje, a zwłaszcza na poziom spożycia. Należy za- uważyć, że niższy poziom PKB na mieszkańca to w głównej mierze wynik znacznie niższego poziomu wydajności pracy i technicznego uzbrojenia pracy w Polsce w po- równaniu ze „starymi” krajami Unii Europejskiej. Warto też odnotować dystans, jaki dzieli Polskę od innych krajów Unii Europej- skiej znajdujących się na relatywnie niskim poziomie rozwoju w stosunku do prze- ciętnego poziomu w Unii. Do krajów tych zaliczyć można Hiszpanię, Portugalię i Grecję. Jak wynika z porównań międzynarodowych, realny poziom PKB na miesz- kańca w Polsce stanowi około 60 PKB w Grecji lub Portugalii oraz około 50 PKB w Hiszpanii. * Prof. zw. dr hab., Kierownik Zakładu Gospodarki Międzynarodowej, Wydział Nauk Politycznych i Dziennikar- stwa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu www.cedewu.pl 13 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 14 Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej 1.1. Przezwyciężanie różnic w rozwoju gospodarczym Różnice w zaawansowaniu rozwoju gospodarczego miedzy Polską a pozostałymi krajami Unii nie sprowadzają się tylko do różnic w wydajności pracy, wiodących do różnic w poziomach produkcji, dochodów i standardów konsumpcyjnych. Mimo ogromnego postępu osiągniętego w latach 90. przez polską gospodarkę, nie został jesz- cze w pełni zakończony proces zmian, a więc budowy instytucji rynkowych i efektyw- nych struktur gospodarczych charakterystycznych dla rozwiniętych gospodarek rynko- wych. Nie ma zatem pewności czy Polska dokonała zmian wystarczająco głębokich by w pełni sprostać konkurencji międzynarodowej, czy będzie mogła sprostać presji kon- kurencyjnej ze strony krajów „tanich” takich jak na przykład Chiny i czy przygotowa- na jest na to, by wystąpić z wyzwaniem dla gospodarek dojrzałych w dziedzinie inno- wacji i postępu technologicznego1. Poziom rozwoju gospodarczego Polski znajduje swoje odbicie w strukturze produkcji i strukturze zatrudnienia. Gospodarka polska zmienia się w kierunku zwiększania udziału usług w tworzeniu PKB (64 w 2006 r.) i jednocześnie, w ramach przemysłu (31,2 w tworzeniu PKB w 2006 r.), zwiększa się udział produkcji wyrobów nowoczesnych, tzw. produktów wysokiej techniki a udział rolnictwa w tworzeniu PKB zmniejsza się (4,8 w 2006 r.)2 W przypadku pracujących wysoki jest nadal udział zatrudnionych w rolnictwie (16,1 w 2006 r.) – chociaż ulega zmniejszeniu a część z nich to tzw. ukryci bezrobotni, przy 29 zawodowo czynnych w przemyśle w 2006 r. i 54,9 w usługach (w 2002 r.)3. Gospodarka polska jest wysoce importochłonna, co oznacza, że każdy wzrost pro- dukcji – czy to przeznaczonej na spożycie, czy na eksport – pociąga za sobą istotny wzrost importu. Jednocześnie konkurencyjność polskiego eksportu na rynkach między- narodowych i poziom aktywności eksportowej znajdują się na stosunkowo niskim po- ziomie, chociaż zauważalny jest stopniowy wzrost. Nie zostały też rozwiązane pewne zasadnicze problemy, które stoją na przeszkodzie do pełnego wykorzystania sił produk- cyjnych społeczeństwa, a w szczególności kwestie finansowania wzrostu gospodarcze- go, zwalczania bezrobocia i restrukturyzacji obszarów wiejskich. Poziom krajowych oszczędności w Polsce jest niewystarczający do sfinansowania nakładów inwestycyj- nych, jakie są niezbędne do zapewnienia wysokiego tempa rozwoju gospodarczego, co prowadzi do trwałego problemu wysokiego deficytu obrotów bieżących. Oznacza to, że na problematykę członkostwa w Unii należy patrzeć nie tylko z punktu widzenia tem- pa wzrostu PKB, ale również pożądanych zmian strukturalnych, efektywnościowych oraz rozwiązań dotyczących zasadniczych problemów społeczno-gospodarczych. Doświadczenia relatywnie ubogich krajów, które w swoim czasie przystępowały do Unii Europejskiej4, wskazują na występowanie wielu istotnych prawidłowości roz- 14 www.cedewu.pl Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 15 1. Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego... wojowych. Po pierwsze, w okresie członkostwa wystąpiły w tych krajach tendencje do tzw. realnej konwergencji, tzn. do zbliżenia poziomu PKB na głowę mieszkańca do średniej w UE-15 (wykres 1.1). Wykres 1.1. Realna konwergencja w uboższych krajach Unii 1967-2001 140 120 100 80 60 40 20 0 UE-15 = 100 Irlandia Hiszpania Portugalia Grecja 7 6 9 1 9 6 9 1 1 7 9 1 3 7 9 1 5 7 9 1 7 7 9 1 9 7 9 1 1 8 9 1 3 8 9 1 5 8 9 1 7 8 9 1 9 8 9 1 1 9 9 1 3 9 9 1 5 9 9 1 7 9 9 1 9 9 9 1 1 0 0 2 Uwaga: Wykres pokazuje poziom PKB na mieszkańca w stosunku do średniej w UE. Linia pogrubiona oznacza okres członkostwa. Źródło: Eurostat. Po drugie, we wszystkich omawianych krajach pojawiły się podobne, jeśli chodzi o kierunek, zmiany makroproporcji rozwoju gospodarczego. W szczególności człon- kostwo we Wspólnotach Europejskich oznaczało: zwiększenie skali importu oszczęd- ności zagranicznych (napływu kapitału zagranicznego), a w ślad za tym wzmocnienie walut, silny wzrost importu i zwiększenie skali popytu krajowego; znaczący wzrost in- westycji krajowych i zagranicznych; wzrost dynamiki PKB, mający w pierwszej fazie członkostwa zazwyczaj głównie przyczyny popytowe, natomiast w drugiej fazie – ob- serwowanej zazwyczaj po 10-15 latach członkostwa – wynika głównie z efektów po- dażowych modernizacji aparatu produkcyjnego (wzrost konkurencyjności produkcji). Po trzecie, doświadczenia tych krajów wyraźnie wskazują, że skala korzyści wzro- stowych z tytułu uczestnictwa w UE zależy od prowadzonej polityki gospodarczej. Je- dynie zdrowa, prowzrostowa polityka gospodarcza – taka jak np. polityka prowadzona od połowy lat 80. przez Irlandię – była w stanie zagwarantować pełne wykorzystanie szansy rozwojowej stworzonej przez członkostwo. W szczególności uwaga ta dotyczy: odpowiedzialnej polityki makroekonomicznej, tworzącej stabilne ramy działalności go- spodarczej; promocji oszczędności krajowych i inwestycji; zmniejszenia roli państwa www.cedewu.pl 15 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 16 Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej w gospodarce, zarówno poprzez ograniczenie skali fiskalizmu, zwiększających konku- rencyjność przedsiębiorstw, jak prywatyzację przedsiębiorstw państwowych oraz za- pewnienia efektywności funkcjonowania administracji publicznej na szczeblu central- nym i samorządowym, zwłaszcza w odniesieniu do realizacji inwestycji publicznych5. Czas jaki upłynął od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, przyniósł dość dobre wyniki gospodarcze i zwiększył szanse rozwiązania w dłuższym okresie podstawowych strukturalnych problemów polskiej gospodarki, w tym kwestii wysokiego bezrobocia, opóźnienia technologicznego i infrastrukturalnego. Już w pierwszym roku członkostwa czyli w 2004 r. wzrost gospodarczy w Polsce był najszybszy od siedmiu lat. Produkt kra- jowy brutto zwiększył się o 5,4 , a popyt krajowy o 4,5 6. Pomimo przyspieszenia wzrostu gospodarki stopa bezrobocia zmniejszała się, chociaż w 2006 r. (listopad) po- zostawała jeszcze na relatywnie wysokim poziomie (14,9 )7, w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej. Od strony popytowej silny wzrost PKB tłumaczyły roczne i kwartalne zmiany głównych składników popytu końcowego, zwłaszcza dalszy wzrost eksportu netto, spożycia indywidualnego oraz skokowy wzrost akumulacji, związany ze znacznym wzrostem zapasów i zwiększeniem o 5,3 nakładów inwestycyjnych brutto na środki trwałe, po spadkach tych nakładów w latach 2001-20038. Zwiększał się rów- nież napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski. Silny wzrost eksportu netto towarów i usług był ważnym czynnikiem stymulują- cym wzrost gospodarczy. Na skutek trzykrotnie szybszego wzrostu wolumenu obro- tów handlu zagranicznego niż PKB, wzrastały współczynniki zaangażowania ekspor- towego i udziału importu w polskiej gospodarce. Ogólna wartość eksportu Polski wzrastała najsilniej wśród wszystkich krajów rozszerzonej Unii. Według GUS, polski eksport (w euro) po akcesji do Unii Europejskiej wzrósł o około 26 , a import o 18 9. Ponad 85 wartości polskiego eksportu i prawie 76 importu stanowiły obroty z kra- jami rozwiniętymi, z czego większość przypadała na kraje rozszerzonej Unii Europej- skiej. Wynikało to z efektu przesunięcia i efektu kreacji handlu, które pojawiły się po wejściu do unii celnej. Wartość eksportu do UE liczona w euro wzrosła o prawie 23 , a importu z UE o blisko 16 . Największe przyrosty (ok. 42 w euro) zanotowano jed- nak w eksporcie Polski do partnerów pozaunijnych – krajów rozwijających się oraz Rosji i innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej. W 2004 r. zmniejszył się deficyt obrotów towarowych oraz deficyt obrotów bieżących (do rekordowo niskiego poziomu odpowiadającego 1,5 PKB)10. Wysoka dynamika rozwoju polskiego eksportu znalazła odzwierciedlenie w rosną- cym udziale Polski w eksporcie światowym. W końcu 2005 r. wyniósł on 0,82 podczas gdy w 2003 r. było to 0,71 11. Biorąc pod uwagę eksport pod względem wartościowym Polska przesunęła się o kilka pozycji w górę i zajęła 30 pozycję w rankingu największych eksporterów światowych12. Według prognoz specjalistów tempo wzrostu eksportu w naj- 16 www.cedewu.pl Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 17 1. Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego... bliższych latach może rosnąć przeciętnie nawet o 20 rocznie13. Dynamika ta może być imponująca zwłaszcza, że w ostatnich 5 latach import zwiększał się nieco mniej, bo pra- wie o 16 14. Oznaczało to, że wzrostowi obrotów towarowych towarzyszyło wyraźne zmniejszenie deficytu wymiany handlowej liczonego w USD. Coraz większą rolę we wzroście gospodarczym stopniowo zaczęły odgrywać konsump- cja gospodarstw domowych i inwestycje przedsiębiorstw. Postępujący szybszy wzrost kon- sumpcji był napędzany z jednej strony przez zwiększający się fundusz płac – pochodną nie tylko rosnących wynagrodzeń, ale i zwiększającego się zatrudnienia, a z drugiej strony przez wzrastające zadłużenie gospodarstw domowych możliwe dzięki spadkowi stóp pro- centowych do najniższego poziomu od początku transformacji. Wzrost konsumpcji mógł- by być jeszcze wyższy gdyby nie zwiększająca się stopa oszczędności gospodarstw domo- wych co było rzeczą niezmiernie rzadką w ostatnich kilku latach15. 1.2. Nowa dynamika wzrostu gospodarczego Dynamiczny wzrost inwestycji po wejściu Polski do Unii Europejskiej wynikał przede wszystkim ze zwiększania udziału zysków przedsiębiorstw w PKB. Wiązało się to z szyb- kim wzrostem produkcji na zatrudnionego przy jednoczesnym umiarkowanym w począt- kowej fazie ożywienia wzroście wynagrodzeń hamowanym przez wysokie bezrobocie. Oznaczało ono poszerzenie się zdolności firm do inwestowania, a ponieważ postępowa- ło przez kilka lat, musiało w końcu podnieść również ich skłonności do inwestycji. Nie bez znaczenia było istotne zwiększenie inwestycji przez firmy międzynarodo- we. Należy jednak zaznaczyć, że od podjęcia decyzji przez te firmy o zainwestowa- niu w jakimś regionie świata do faktycznych inwestycji upływają przeciętnie 3-4 la- ta. Na wzrost inwestycji znaczący wpływ miał również napływ środków struktural- nych z Unii Europejskiej. Szybkiemu wzrostowi gospodarczemu po wejściu Polski do Unii Europejskiej towa- rzyszyła niska inflacja (1,3 w 2006 r.)16. Wpłynęły na to czynniki o charakterze przej- ściowym – takie jak spadek cen żywności wskutek między innymi restrykcji handlo- wych nałożonych na import z Polski pod koniec 2005 r. oraz obniżenie się cen paliw w wyniku ograniczenia marż przez krajowych producentów. Początkowo hamujący wpływ na inflację miało również stosunkowo wysokie bezrobocie, które do pewnego okresu umożliwiało zwiększanie produkcji przemysłowej (10,2 w 2006 r.)17 i zatrud- nienia (17,26 mln zatrudnionych w 2006 r.)18 bez oferowania pracownikom znaczą- cych podwyżek. Innym czynnikiem było wyraźne umocnienie się złotego po przystąpie- niu do UE. Nie wywołało ono jednak zjawisk recesyjnych, co ograniczało siłę jego an- tyinflacyjnego oddziaływania. www.cedewu.pl 17 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 18 Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej Wyniki gospodarcze w Polsce były rezultatem prowadzonej polityki gospodarczej, która opiera się przede wszystkim na politykach fiskalnej i walutowej. Są one równocze- śnie podstawą regulowania swobodnych relacji na rynku. Polityka fiskalna po wejściu Polski do Unii Europejskiej, w dużej mierze stanowiła kontynuację polityki dużego defi- cytu i rosnących wydatków publicznych. Do tej niekorzystnej dla długofalowego rozwo- ju tendencji doszły jeszcze dalsze wydatki budżetowe, które w połowie pierwszego dzie- sięciolecia XXI wieku rosły szybciej niż w poprzednich latach oraz stymulowanie popytu przez wydatki państwa, co powodowało zadłużanie państwa w sytuacji gdy PKB wzra- stał w tempie ponad 6 rocznie. Taki charakter polityce fiskalnej nadała przyjęta kotwi- ca deficytu, według której ma on w każdym roku wynosić 30 mld zł. Stała różnica mię- dzy wydatkami a dochodami państwa może jednak prowadzić do rozrzutności w dobie cyklicznie powtarzającej się dobrej koniunktury, kiedy wpływy z podatków są wysokie19. Na przyspieszenie wzrostu gospodarczego w Polsce wpłynęły także wejście do Unii Europejskiej oraz generalnie dobra koniunktura w gospodarce światowej. Sytuację w go- spodarce polskiej mogą jednak skomplikować zmiany w jej otoczeniu. Spowolnienia w gospodarce światowej można oczekiwać około lat 2009-2010, co określa faza ożywie- nia trwająca zazwyczaj prawie 7-8 lat. Ostatnie załamanie na rynkach finansowych oraz kryzys na rynku nieruchomości w USA sugerują, że to spowolnienie może nadejść szyb- ciej. Grozi ono w pierwszej kolejności powiększeniem się różnicy między polskim impor- tem (113,2 mld USD w 2006 r.) a eksportem (110,7 mld USD w 2006 r.)20. To z kolei mo- że spowodować, presję na osłabienie złotego i tym samym na wzrost inflacji ogranicza- nej w przeszłości przez silnego złotego. Złoty mógłby również osłabić się pod wpływem odpływu kapitału portfelowego z rynków wschodzących, a więc i z naszego kraju, w kie- runku postrzeganych jako bezpieczne rynków krajów wysoko rozwiniętych21. Aby w warunkach gwałtownego spadku dynamiki wpływów budżetowych utrzy- mać deficyt na odpowiednim poziomie, rząd musiałby mocno zmniejszać wydatki lub drastycznie podnieść stawki podatków zyskując dodatkowe ograniczenie popy- tu w gospodarce. Gdyby jednak udało się nie dopuścić do eksplozji deficytu, wystar- czyłyby trzy lata stagnacji, a dług publiczny przekroczyłby konstytucyjny próg 60 PKB (49 PKB w 2006 r.)22. W rzeczywistości jednak próg ten mógłby zostać prze- kroczony jeszcze szybciej, ponieważ ponad jedna czwarta długu publicznego to dług zagraniczny (147,3 mld USD na dzień 30 czerwca 2006 r.)23 a ujawnieniu fatalnego stanu finansów państwa towarzyszyłoby zapewne osłabienie kursu złotego, wywoła- ne przez ucieczkę kapitału portfelowego za granicę, którego napływ po przystąpie- niu do UE wzmocnił polską walutę. W celu utrzymania wysokiego z 2007 r. tempa wzrostu gospodarki polskiej należa- łoby nie tylko ograniczyć relacje wydatków, ale również wprowadzić inne reformy. Je- żeli chodzi o ich zestaw to widoczna jest tu szeroka zgodność wśród ekonomistów. Po- 18 www.cedewu.pl Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 19 1. Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego... winny one mianowicie objąć obniżenie podatków i uproszczenie systemu podatkowe- go, dokończenie prywatyzacji, zmniejszenie zakresu regulacji oraz ograniczenie biu- rokracji. Brak reform wcześniej czy później może doprowadzić do ograniczenia wzro- stu gospodarczego. Nie jest ich bowiem w stanie zastąpić, szybko rosnący, nawet w krótkim czasie, łączny popyt24. 1.3. Poprawa efektywności sektora rolnego W pierwszych latach członkostwa w Unii Europejskiej polskie rolnictwo, poza znacznym rozdrobnieniem, nadal cechowało silne zróżnicowanie regionalne. Naj- mniejsze gospodarstwa rolne występowały na południu Polski, gdzie ich średnia po- wierzchnia wynosiła 3,25 ha. Największe natomiast położone były w województwach północnych i zachodnich, o średniej powierzchni wynoszącej 14,7 ha. Taka struktura agrarna polskiego rolnictwa niekorzystnie wpływała na efektywność produkcji rolnej. Konieczny był więc przyrost średniej powierzchni gospodarstwa rolnego (obecnie ok. 9,5 ha), tak aby zbliżyć się do średniej unijnej wynoszącej około 18,4 ha. Przezwyciężenie barier rozwojowych rolnictwa obejmujących między innymi obecną, niekorzystną strukturę agrarną wsi, samowystarczalny charakter większości gospo- darstw, jak też dramatyczny problem bezrobocia i zapóźnienie edukacyjne, wymagały głębokich przemian strukturalnych. Wejście Polski do Unii Europejskiej i objęcie rolnic- twa i obszarów wiejskich mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej stwarzało szansę po- prawy efektywności ekonomicznej rolnictwa i sytuacji mieszkańców wsi na rynku pracy. Jednocześnie widoczne kierunki zmian WPR umożliwiały rozwój rolnictwa polskiego przy respektowaniu wymogów ochrony środowiska naturalnego i uniknięcie nadmiernej intensyfikacji produkcji, co było problemem wszystkich krajów członkowskich UE. Było to możliwe dzięki uzyskaniu dostępu do środków i instrumentów, których wprowadzenie przez Polskę o własnych siłach byłoby, ze względu na wysokie koszty, niemożliwe jesz- cze przez wiele lat. Koszty integracji rolnictwa chociaż wynikały z konieczności dostoso- wania się do wymogów unijnych, musiałyby być i tak w długim okresie poniesione ze względu na stan sektora rolnego. Uzasadnionym było więc traktowanie części kosztów dostosowawczych, na przykład podjętych działań w celu poprawy warunków higienicz- nych produkcji mleka, jako inwestycji, a nie kosztu w ścisłym tego słowa znaczeniu. Polskie rolnictwo stając się elementem sektora rolnego państw członkowskich Unii Europejskiej, uzyskało dostęp do wielu mechanizmów pomocowych wynikają- cych ze Wspólnej Polityki Rolnej. Działania te obejmowały wsparcie bezpośrednich dochodów rolniczych (dopłaty bezpośrednie), interwencje na rynku w celu podtrzy- mania cen, jak też programy rozwoju obszarów wiejskich czego przykładem było www.cedewu.pl 19 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 20 Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej wspieranie gospodarstw niskotowarowych, programy rolno-środowiskowe itp. Za- pewniało to realną możliwość kompleksowej poprawy sytuacji polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich poprzez: • poprawę konkurencyjności polskiego rolnictwa, • wzrost zatrudnienia, prowadzący do obniżenia stopy bezrobocia i zwiększenia miejsc pracy na obszarach wiejskich, • trwały, zrównoważony rozwój obszarów wiejskich w wymiarze ekonomicz- nym, społecznym i przyrodniczym. W momencie przystąpienia do Unii Europejskiej rolnictwo polskie zostało objęte systemem dopłat bezpośrednich. Polska podjęła decyzję o zastosowaniu uproszczone- go systemu dopłat bezpośrednich. Funkcjonował on przez pierwsze trzy lata członko- stwa z możliwością przedłużenia o kolejne dwa lata. Oznaczało to, że dopłaty bezpo- średnie były przyznawane do każdego hektara użytków rolnych (system uproszczony). Taki system wprowadza obecnie również Unia Europejska w dotychczasowych pań- stwach członkowskich. Był to rezultat porozumień luksemburskich z końca czerwca 2003 r., w wyniku których, pod naciskiem Światowej Organizacji Handlu (WTO) wprowadzano bardzo istotną kolejną już reformę Wspólnej Polityki Rolnej UE. Wcze- śniej we WPR UE funkcjonowały dopłaty do rolników a nie do użytków rolnych. Wy- sokość dopłat bezpośrednich w Polsce zależy od tego, czy uprawy lub zwierzęta są obecnie subsydiowane w Unii Europejskiej. Tak więc są to: • podstawowa stawka do każdego hektara UR, odpowiadająca 25 , 30 i 35 krajowej kwoty, • stawka dodatkowej dopłaty do powierzchni upraw, które w UE objęte są dopła- tami bezpośrednimi (zboża, kukurydza paszowa, rośliny oleiste, wysokobiałko- we, len, konopie włókniste, strączkowe, tytoń chmiel, ziemniaki skrobiowe), • stawka dodatkowej dopłaty do powierzchni paszowej wykorzystywanej w tej produkcji zwierzęcej, która w UE jest objęta dopłatami bezpośrednimi (bydło, owce i mleko od 2005 r.). Górna granica „podwyższonych” dopłat mogła wynieść 55 w 2004 r., w wyniku przesunięcia środków z programów strukturalnych (do 2006 r.) oraz wsparcia z budże- tu krajowego. Tabela 1.1 pokazuje coroczną górną i dolną granicę dopłat bezpośred- nich ujętych w procentach w stosunku do należnego poziomu w UE-15. Wstępne wyli- czenia wskazują, że wysokość dopłat w pierwszym roku członkostwa była obliczona na wysokość od około 40 EUR/ha (25 ) do 110 EUR/ha (55 )25. Dla wielu biednych go- spodarstw były to środki finansowe gwarantujące minimum egzystencji. Przyjęcie ta- kiego schematu przydzielania dopłat spowodowała nieznaczny wzrost cen ziemi. 20 www.cedewu.pl Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 21 1. Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego... Niezmiernie istotnym mechanizmem wsparcia rolnictwa w ramach Wspólnej Poli- tyki Rolnej jest mechanizm cen interwencyjnych zapewniający opłacalność produkcji rolnej. Niestabilne ceny produktów rolnych są przy tym jednym z najważniejszych pro- blemów polskiego rolnictwa. W wyniku wprowadzenia mechanizmów interwencji ryn- kowej WPR ceny zostały ustabilizowane, co pozwala na lepsze planowanie działalno- ści rolnej i wzrost wiarygodności kredytowej wobec banków. Stało się to głównie w wy- niku implementacji systemu cen minimalnych i interwencyjnych, jak również zwięk- szenia poziomu subsydiowania producentów ważniejszych produktów rolnych. Należy podkreślić, iż poziom wsparcia produktów rolnych w „starych” krajach Unii Europejskiej jest dużo wyższy niż w Polsce. Jakkolwiek występują różnice w sub- wencjonowaniu poszczególnych działów produkcji rolnej, to średnio poziom wspar- cia rolnictwa w „starych” państwach Unii jest dwukrotnie wyższy niż w Polsce. Istot- Tabela 1.1. Schemat dochodzenia do pełnej wysokości dopłat bezpośrednich Podstawowa wysokość dopłat (produkty nie objęte wsparciem w UE, tj.: ziemniaki, buraki cukrowe, pastewne, warzywa, owoce, inne) Dopłaty wsparte ze środków na rozwój wsi oraz budżetu państwa (produkty objęte wsparciem w UE, tj.: zboża, oleiste, wysoko białkowe, tytoń, chmiel, ziemniaki skrobiowe oraz produkcja wołowiny, mleka i owiec 25 30 35 40 50 60 70 80 90 100 55 60 65 70 80 90 100 100 100 100 Lata 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Źródło: Dane MRiRW. Bilans korzyści i kosztów przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Prezentacja wyników prac polskich ośrodków badawczych kwiecień 2003, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2003, s. 124. Tabela 1.2. Stawki dopłat w zł/ha w zależności od profilu produkcji gospodarstwa rolnego Wyszczególnienie 2004 2005 2006 Produkcja roślinna stawka podstawowa z II filaru WPR dofinansowanie krajowe Razem Produkcja zwierzęca stawka podstawowa z II filaru WPR dofinansowanie krajowe Razem Źródło: Dane MRiRW. Bilans korzyści i kosztów przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Prezentacja wyników prac polskich ośrodków badawczych kwiecień 2003, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2003, s. 124. 199 58 167 424 238 47 228 513 238 65 220 523 161 89 192 442 161 65 116 332 199 80 204 483 www.cedewu.pl 21 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 22 Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej ne jest też to, że ceny interwencyjne większości produktów rolnych są w „starych” kra- jach Unii Europejskiej dużo wyższe niż w Polsce, co diametralnie poprawia sytuację dochodową znacznej części producentów rolnych Projekt budżetu Unii Europejskiej na 2004 r. zakładał zwiększenie jego wydatków o 6,34 mld euro z powodu przyjęcia do Unii 10 nowych państw. Jednocześnie obejmo- wał on zobowiązanie wypłaty nowym członkom 6,04 mld euro w latach 2005-2006. Składki nowych członków w 2004 r. wyniosły natomiast 3,566 mld euro. Projekt pierwszego budżetu Unii„25”, ostatecznie oddalał więc obawy tych, którzy sądzili, że budżet unijny nie wytrzyma ciężaru poszerzenia UE. Łączne wydatki UE z tytułu przyjęcia nowych 10 państw wzrosły z 102,77 mld euro do 111,38 mld euro. Jedno- cześnie jej nowe zobowiązania na lata 2005-2006 zwiększyły się ze 102,15 mld euro do 115,38 mld euro. Stanowiły one jednak tylko 1,12 PKB poszerzonej Unii czyli znacznie poniżej maksymalnego limitu 1,27 , wyznaczonego jeszcze w 1992 r.26 W okresie od 2004-2005 r. najbardziej wzrosły zobowiązania na pomoc struktural- ną a mianowicie z 33,97 mld euro do 41,03 mld euro. Według Komisji Europejskiej mogło to spowodowć szybsze wyrównywanie się poziomów rozwoju gospodarczego „starych” i „nowych” krajów członkowskich w tym Polski. Około połowy dodatkowych środków finansowych w wysokości 7,07 mld euro otrzymała Polska. Jednakże środki te były wypłacane stopniowo, w miarę realizacji odpowiednich projektów. Z tego względu w 2004 r. faktyczne przelewy dla Polski wyniosły zaledwie 0,86 mld euro. Zo- stały one jednak uzupełnione zaległymi wypłatami z programów przedczłonkowskich (PHARE, SAPARD, ISPA) czyli łącznie 0,97 mld euro w 2004 r.27 W kolejnych latach Komisja nie przewidywała dalszego istotnego wzrostu pomocy strukturalnej. W 2005 r. środki na ten cel wyniosły 41,685 mld euro, a w 2006 r. 42,93 mld euro. Zdaniem Komisji w tym czasie nie potrzeba było więcej środków finanso- wych, ponieważ wykorzystanie tych, które były do dyspozycji i tak było wielkim wy- zwaniem dla „nowych” krajów członkowskich UE. Polska w latach 2004-2006 miała do dyspozycji na ten cel około 13 mld euro. Komisja Europejska stała na stanowisku by wydatki strukturalne w kolejnym, siedmioletnim budżecie UE (2007-2013) wzrosły do około 50 mld euro. Większość z tej sumy przyjmą nowe kraje członkowskie, ponie- waż w państwach „15” tylko 18 regionów miało niższy poziom rozwoju niż 75 śred- niej UE „25”28. Po rozszerzeniu Unii Europejskiej wolniej natomiast wzrastały wydatki na rolnic- two. W 2004 r. Unia Europejska przeznaczyła na ten cel 49,31 mld euro ( w 2003 r. 47,38) mld euro). W 2005 roku ta część budżetu UE wyniosła 50,43 mld euro, a w 2006 r. 50,57 mld euro. Należało się także spodziewać, że po 2007 r. wydatki rolne istotnie się nie zmienią. Wynikało to z ustaleń szczytu przywódców UE w Brukseli w październiku 2002 r. Był to warunek zgody Republiki Federalnej Niemiec, Holandii, Szwecji i Wiel- 22 www.cedewu.pl Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 23 1. Nowe warunki przyspieszonego wzrostu gospodarczego... kiej Brytanii na stopniowe wypłacanie dopłat bezpośrednich dla rolników z nowych państw członkowskich. W 2004 r. Polska otrzymała z budżetu rolnego UE tylko 426 mln euro, jednak w 2005 r. już 1,512 mld euro a w 2006 r. – 1,934 mld euro. Powodem gwałtownego skoku w 2005 roku była wypłata z rocznym opóźnieniem dopłat bezpo- średnich dla rolników. Objęcie polskiego rolnictwa mechanizmami WPR przyczyniało się do uczynienia z niego ekonomicznie efektywnego sektora gospodarki. Skutkiem ich implementacji by- ła większa stabilizacja cen skupu, których nieprzewidywalność była jednym z najwięk- szych problemów polskiego rolnictwa. Oprócz tego wsparciem została objęta większa liczba gospodarstw rolnych – głównie za sprawą programów wsparcia gospodarstw niskotowarowych. Pozostawienie rolnictwa bez odpowiednich zmian prowadziłoby do niebezpiecznych napięć społecznych, a w konsekwencji zahamowałoby rozwój ca- łego kraju. Uzdrowienie sektora rolnego, jak też poprawa sytuacji polskich obszarów wiejskich było warunkiem koniecznym do zrealizowania strategicznego celu jakim był Narodowy Program Rozwoju, to jest rozwój konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości zdolnej do długofalowego harmonijnego rozwoju, zapew- niającej wzrost zatrudnienia i osiągnięcie spójności społecznej ekonomicznej i prze- strzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym. 1.4. Budowa gospodarki opartej na wiedzy Rozważając perspektywy rozwoju gospodarczego Polski w ramach Unii Europej- skiej należy zwrócić uwagę na utrzymującą się nadal, niekorzystną strukturę inwesty- cji badawczo-rozwojowych. Większość, bo około 2/3 w nich stanowiły nakłady z bu- dżetu państwa, podczas gdy w krajach rozwiniętych zasadnicza część środków finan- sowych pochodzi z przedsiębiorstw (np. w USA jest to 75 ). Niska aktywność firm w tej dziedzinie sprawiała, że w Polsce dominowały tak zwane badania podstawowe – teoretyczne, nie nastawione na konkretne zastosowania w praktyce. W państwach rozwiniętych było natomiast z natury rzeczy inwestycje badawczo-rozwojowe samych firm lepiej odpowiadały na ich realne potrzeby i szybciej znajdowały rzeczywiste za- stosowanie w gospodarce, podnosząc jej konkurencyjność29. W Europie przy tym Pol- ska obok Turcji, Grecji i Portugalii należała do krajów o najniższym udziale przedsię- biorstw w finansowaniu badań naukowych i rozwojowych. Zjawiskiem niekorzystnym było również to, że także firmy zagraniczne zdradzały małe zainteresowanie Polską jako miejscem lokalizacji swoich ośrodków badawczo-rozwojowych. Kilka czy kilka- naście takich inwestycji zagranicznych miało bowiem charakter marginalny. www.cedewu.pl 23 Rozdz 01-06.qxd 2008-06-23 14:40 Page 24 Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej W prognozach rozwojowych Polski zakładano, że w 2008 r. wydatki przedsię- biorstw na prace badawcze i rozwojowe (B+R) przewyższą nakłady budżetowe (wy- kres 1.2). W celu sprostania założeniom strategicznego rozwoju Unii Europejskiej, na- leżałoby (pomijając odrębną kwestię nakładów budżetowych na naukę i badania) dopro- wadzić do aż siedmiokrotnego wzrostu inwestycji polskich przedsiębiorstw w B+R w ciągu najbliższych kilku lat. Było to jednak zadanie bardzo ambitne i trudne do zre- alizowania30. Jeżeli w ciągu kilku lat udałoby się je zwiększyć do 1,5 PKB to byłby to już znaczący sukces (wykres 1.2). Nie powinno się przy tym opierać nadziei na wzrost tych nakładów tylko na pomocy unijnej. Fundusze z Unii Europejskiej mogą być dosko- nałym wspomagającym źródłem finansowania prac badawczych i rozwojowych (B+R) ale główne ich strumienie powinny jednak szerzej pojawiać się w kraju. Wykres 1.2. Prognoza wzrostu wydatków na badania i rozwój w Polsce (według jednego z optymistycznych wariantów rządowych). Nakłady ogółem w relacji do PKB 2,5 2 1,5 1 0,64 0,5 0,34 0,3 0 1,9 1,65 2,2 1,4 0,9 0,75 1,05 0,85 0,8 1,3 1,05 0,9 0,55 0,35 0,6 0,45 0,65 0,65 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 udział budżetu państwa udział przedsiębiorców łącznie Źródło: Opracowano na podstawie, Strategia Rządowa RP, 2004. Aby zachęcić firmy do inwestycji w badania technologiczne należy skupić się na trzech instrumen
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polityka wzrostu gospodarczego w Polsce i w Unii Europejskiej. Polityka ekonomiczna a wzrost gospodarczy
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: