Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00462 005573 13608663 na godz. na dobę w sumie
Polityki publiczne - ebook/pdf
Polityki publiczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 260
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-3227-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> polityka społeczna
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Barbara Szatur-Jaworska Instytut Polityki Społecznej Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytet Warszawski Wprowadzenie Wędrówka koncepcji nauk o polityce publicznej (nauki o politykach publicz- nych)1 ze Stanów Zjednoczonych (gdzie na przełomie lat 40. i  50. XX wieku Harold D. Lasswell i jego współpracownicy2 zapoczątkowali rozwój policy scien- ces) do Polski trwała pół wieku, a formalne przyjęcie tej dyscypliny do polskiej systematyki nauk społecznych nastąpiło w 2011 r. Decyzja ta wywołała burzliwą dyskusję w środowisku nauk społecznych, przy czym szczególnie mocno konte- stowana była przez część politologów, którzy przekonywali, że analizy polityk publicznych są częścią nauk o polityce i nie ma podstaw, by tworzyć z nich od- rębną dyscyplinę naukową3. Znacznie mniejsze kontrowersje decyzja ta wywołała w środowisku polityków społecznych, administratywistów, teoretyków organizacji i zarządzania, ekonomistów oraz badaczy systemów edukacji i rynku pracy, którzy bez istotnych zastrzeżeń swój przedmiot badań opisywali jako politykę publicz- ną (dostrzec to można np. w następujących publikacjach: Hausner 2007; Surdej 1 Oficjalna nazwa dyscypliny naukowej to „nauki o polityce publicznej”. Wychodząc jed- nak od konstatacji, że nie ma jednej polityki publicznej, lecz istnieje wiele polityk szczegółowych rozwiązujących zbiorowe problemy, część badaczy – w tym także niektórzy autorzy niniejszego tomu – wolą używać pojęcia „nauka (lub nauki) o politykach publicznych”. 2 W  1948  r. dzięki inicjatywie tego środowiska powstała fundacja pod nazwą Policy Sciences Center; w  1951  r. ukazała się pod redakcją H.D. Lasswella i  D. Lernera książka pt. The Policy Sciences: Recent Developments in Scope and Method. 3 Zob. rozdziały autorstwa Ryszarda Szarfenberga i Tadeusza Klementewicza w niniej- szym tomie. Tego tematu dotyczy także dyskusja zatytułowana Nauki o polityce publicznej a po- lityka społeczna – debata w kwartalniku „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje” 2017, nr 36 (1). Wersja elektroniczna zapisu dyskusji jest dostępna na: http://www.problemypolityki- spolecznej.pl/images/czasopisma/36/PPS-36-109-126.pdf. Jednocześnie należy przypomnieć, że jednym z głównych propagatorów badań nad polityką publiczną jest politolog Andrzej Zybała, którego rozprawa (2013) będąca przedmiotem postępowania habilitacyjnego z nauk o polityce dotyczyła właśnie polityki publicznej. 8 Barbara Szatur-Jaworska 2012; Mazur 2015; Błędowski 2017; Szarfenberg 2017)4. O ile decyzję o prawnym podziale nauki na obszary, dziedziny i dyscypliny w każdej chwili można zmienić, o tyle – jak się wydaje – badania usytuowane w nurcie studiów nad polityką pu- bliczną (politykami publicznymi), z ich koncepcjami teoretyczno-metodologicz- nymi, będą się w naszym kraju dalej rozwijały. Co ważne, ich rozwój na polskim gruncie nie odbywa się „od zera”, gdyż wiele pytań badawczych charakterystycz- nych dla analiz polityk publicznych i teoretyczno-metodologicznych podejść do przedmiotu badania od lat formułowano w polskiej nauce – w polityce społecznej (Szarfenberg 2013), socjotechnice5 (tamże), naukach o zarządzaniu. Od czasów Harolda D. Lasswella w badaniach polityk publicznych wiele się zmieniło6. Cechą niezmienną pozostała jednak ich wielodyscyplinarność, choć w różnych krajach wkład teoretyczno-metodologiczny poszczególnych nauk w te badania nie jest jednakowy, co ma wpływ na kształtowanie się odmiennych po- dejść badawczych w środowiskach naukowych poszczególnych krajów. We Francji np. zainspirowane przez naukę anglosaską analizy polityk publicznych zaczęły się rozwijać w latach 70. XX w. Działo się to przede wszystkim w dwóch ośrodkach naukowo-badawczych. Pierwszym z  nich było Centre de sociologie des organi- sations (CSO) w Paryżu, kierowane przez socjologa Michela Croziera. Drugim zaś było Centre de recherche sur le politique7, l’administration et le territoire (CERAT) w Grenoble, skupione wokół Luciena Nizarda. Badacze z CSO rozwija- li podejście, w którym nacisk kładziono na działania strategiczne i relacje władzy w aparacie administracyjnym. Badacze z ośrodka w Grenoble koncentrowali się na ideologicznych czynnikach kształtujących działania publiczne, mechanizmach regulujących życie społeczne i na analizowaniu politycznego (w znaczeniu politics) wymiaru polityk publicznych (de Maillard, Kübler 2016, s. 16–17). Z kolei w Polsce można obecnie, moim zdaniem, wyróżnić następujące klu- czowe ośrodki prowadzące analizy polityk publicznych (tak właśnie nazywające przedmiot swoich badań) i  rozwijające refleksję teoretyczną i  metodologiczną w tym zakresie: Szkołę Główną Handlową w Warszawie (Kolegium Ekonomiczno- 4 Zob. także: dyskusja redakcyjna opatrzona tytułem Wokół teoretycznych wyzwań w na- ukach o polityce publicznej (2016) opublikowana w kwartalniku „Studia z Polityki Publicznej” 2016, nr 1 (9). 5 Zob. rozdział autorstwa Mirosława Karwata w niniejszym tomie. 6 Zob. rozdziały autorstwa Włodzimierza Anioła, Marii Theiss, Tomasza Meringa w ni- niejszym tomie. 7 Należy zwrócić uwagę na formę męską (rodzajnik le) rzeczownika politique, który w za- sadzie w języku francuskim jest rodzaju żeńskiego. Zmiana rodzajnika oznacza, że słowo to od- nosi się do tego, co w życiu publicznym wspólne, niezależnie od różnic politycznych. W uprosz- czeniu można powiedzieć, że la politique dzieli, le politique zaś – łączy. Zob.: http://www. lemonde.fr/idees/article/2015/02/11/la-politique-divise-le-politique-rassemble_4574280_3232. html [dostęp: 10.10.2017]. Wprowadzenie 9 -Społeczne)8, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie9, Uniwersytet Jagielloński (Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych)10, Uniwersytet im. Adama Mic- kiewicza w Poznaniu (Centrum Studiów nad Polityką Publiczną)11, Uniwersytet Warszawski (Instytut Polityki Społecznej)12. Lista ośrodków naukowych dekla- rujących zainteresowanie politykami publicznymi13 szybko się wydłuża, a wśród nich można wyróżnić te, które dążą do objęcia zakresem swoich badań szerokie- go katalogu polityk publicznych, i te, które skupiają się na wybranych politykach (np. edukacyjnej). Są to zarówno ośrodki badawczo-eksperckie, jak i badawczo- -dydaktyczne (prowadzą badania naukowe oraz kształcenie studentów i dokto- rantów na kierunku lub specjalności polityka publiczna). Polscy badacze wykonują analizy, które – w pewnym uproszczeniu – można zaliczyć do dwóch podstawowych nurtów. Pierwszy z nich jest inspirowany przede wszystkim teoriami zarządzania publicznego i ekonomią, drugi zaś – koncepcjami 8 Wskaźnikami pozycji SGH w naukach o polityce publicznej są np.: prawo Rady Nauko- wej Kolegium Ekonomiczno-Społecznego do nadawania stopnia naukowego doktora w zakre- sie nauk o polityce publicznej; wydawanie od 2014 r. kwartalnika „Studia z Polityki Publicznej”; organizowanie (wspólnie z Fundacją Rektorów Polskich) cyklicznego seminarium naukowego „Polityka publiczna a kapitał ludzki”. W ośrodku tym, wielce zasłużonym – dzięki działalności Instytutu Gospodarstwa Społecznego – dla rozwoju teorii i  metodologii polityki społecznej, powstają od kilku lat publikacje książkowe nt. polityki publicznej (np. Osiński 2014). 9 UE w Krakowie jest od 2007 r. wydawcą kwartalnika „Zarządzanie Publiczne”, w którym wiele artykułów zawiera analizy polityk publicznych. W 2013 r. uczelnia dofinansowała wydanie pracy zbiorowej – podręcznika (Zawicki 2013) poświęconego naukom o polityce publicznej. 10 CEAPP zostało powołane przez zespół badaczy realizujących w latach 2010–2015 pro- jekt badawczy „Bilans kapitału ludzkiego”, a koncentruje się na badaniach różnych aspektów rynku pracy, edukacji, polityki rozwojowej. 11 Centrum specjalizuje się w badaniach polityki publicznej w zakresie szkolnictwa wyższe- go, szczególnie – w międzynarodowych badaniach porównawczych. 12 IPS jest częścią Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW, którego Rada ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w  zakresie nauk o  polity- ce publicznej. Od 1999 r. pracownicy IPS redagują kwartalnik „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje”. Pracownicy Instytutu są autorami licznych publikacji poświęconych teorii i metodologii polityki społecznej, co stanowi wkład w rozwój badań nad politykami publiczny- mi (m.in. Szarfenberg, Żołędowski, Theiss [red.] 2010; Szatur-Jaworska [red.] 2010; Kurowska 2011; Supińska 2014; Szatur-Jaworska 2014; Uścińska, Samoraj-Charitonow, Kolek [red.] 2016; Szarfenberg 2017). 13 Są to m.in. Centrum Monitorowania i Analiz Polityk Publicznych Uniwersytetu Wro- cławskiego, Instytut Polityk Publicznych Collegium Civitas w Warszawie, Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Wspomnieć także należy wkład w roz- wój nauk o  polityce publicznej Instytutu Badań Edukacyjnych; w  opublikowanej przez IBE pracy zbiorowej (Wojciuk [red.] 2013) przedstawiono różne teoretyczne perspektywy badania polityki publicznej. 10 Barbara Szatur-Jaworska socjologiczno-politologicznymi. Dla pierwszego z nich kategorie kluczowe to m.in. państwo, governance, instrumenty prawne i ekonomiczne, dla drugiego – m.in. pro- blem społeczny, kwestia społeczna, społeczeństwo, samorządność, obywatelstwo. W  pierwszym nurcie kryteria oceny polityki publicznej mają głównie charakter prakseologiczny (sprawność działania, skuteczność, opłacalność, tj. efektywność ekonomiczna itd.), chociaż ważną wartością uwzględnianą w analizach jest np. do- bro wspólne czy przestrzeganie reguł państwa demokratycznego. Przedstawiciele drugiego nurtu (są to głównie politycy społeczni, wywodzący się zresztą z różnych dyscyplin), nie lekceważąc sprawności działania, zwracają uwagę na społeczne i polityczne wartości, jakie stoją u podstaw polityki publicznej i mają znaczenie na różnych etapach jej kreowania i wdrażania. Wartościami tymi są przede wszystkim: sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo społeczne, spójność społeczna. Dla socjologiczno-politologicznego nurtu badań nad politykami publiczny- mi – w który wpisuje się także nasza publikacja – ważne jest m.in. pytanie (od- powiadając na to pytanie, eo ipso przyjmuje się kluczowe założenia badawcze) dotyczące podmiotów kreujących politykę publiczną. Czy tworzy (programuje, kreuje) ją tylko państwo (na różnych poziomach swojego funkcjonowania), czy także podmioty pozapaństwowe (obywatelskie, komercyjne)? W jakich relacjach pozostają te podmioty – konkurencji, współdziałania, paralelizmu? Innym pyta- niem, które przekłada się na założenia prowadzonych badań, jest to, czy polityki publiczne można uznać za „aideologiczne”, określane wyłącznie przez oficjalnie głoszone (np. w konstytucji) wartości demokratyczne. W tradycji nauki o polityce publicznej przyjmuje się, że ma ona charakter normatywny14 – np. Lasswell pisał o polityce publicznej jako rozwiązywaniu problemów zbiorowych z perspektywy demokracji oraz godności i  wolności człowieka15. Czy jednak te deklarowane wartości są faktycznie realizowane, czy też polityki publiczne są formą realizacji zakamuflowanych interesów uprzywilejowanych zbiorowości i ochrony wartości, które z tymi zadeklarowanymi mają niewiele wspólnego? Czy konstrukty „apoli- tycznej administracji publicznej”, „apolitycznej służby cywilnej”, „sfery socjalnej służącej słabszym i wykluczonym” są faktycznie wyrazem troski o dobro wspólne i demokrację, czy może są produktami konkretnej ideologii i służą interesom tyl- ko niektórych grup16? Jak dużo jest – lub może być – w politykach publicznych technokracji, a  jak dużo – demokracji i  obywatelskiej partycypacji? Czy tylko 14 Zob. rozdział autorstwa Marii Theiss w niniejszym tomie. 15 Zob. rozdział autorstwa Włodzimierza Anioła w niniejszym tomie – Wielonurtowy i inter- dyscyplinarny charakter nauki o polityce publicznej. 16 Krytyczne podejście w analizach polityki publicznej reprezentuje w naszym tomie roz- dział autorstwa Tadeusza Klementewicza. Podejście krytyczne występuje także we francuskich naukach politycznych, gdzie, jak pisze Pierre Muller (2008, s.  55), obecne są dwa paradyg- maty w analizach polityk publicznych: jeden – wywodzący się z nauk o administracji, drugi – Wprowadzenie 11 rozwiązania prawno-instytucjonalne i zasoby materialne określają warunki pro- wadzenia polityk publicznych? A może nie mniej ważne są stan społecznej świa- domości, nawyki instytucjonalne itd.? Odpowiedzi badaczy na wszystkie te pyta- nia lokują ich rozważania i analizy w różnych nurtach teoretycznych. Wyrazem tych wątpliwości jest m.in. wprowadzanie do badań polityk publicz- nych nowych perspektyw badawczych, w tym tych, które wyłoniły się w efekcie tzw. zwrotu argumentatywnego17. W jego wyniku badacze odstąpili od założenia, że po- litics jest dziedziną realizacji wartości i interesów różnych podmiotów oraz sporów i konfliktów między nimi, policy jest zaś domeną działań racjonalnych, opartych na zobiektywizowanej wiedzy i rzeczowym dialogu. Przyjęto założenie, że te dwa wymiary polityki przenikają się i wzajemnie na siebie oddziałują, przy czym bardzo ważne jest ontologiczne założenie, iż polityki publiczne i warunki ich realizacji są kształtowane przez społeczne konstrukty zbiorowych i indywidualnych problemów, intersubiektywne uzasadnienia potrzeby lub braku potrzeby ich rozwiązywania itd. Należy przypomnieć, że uznanie, iż nie ma pełnej rozłączności między politics i policy, było założeniem – zazwyczaj niewyrażanym wprost – przyjmowanym od lat także przez polskich badaczy polityki społecznej. Działanie w imię wartości społecznych (dobra człowieka, sprawiedliwości, równości, postępu itd.) – a  nie tylko w  imię skutecznego i  efektywnego osiągania celów czy umacniania wła- dzy – było przez wielu badaczy traktowane jako konstytutywny element polityki społecznej. Zatem, jak to opisała Jolanta Supińska (2014), w polityce tej obok dylematów instrumentalnych i konstrukcyjnych muszą być rozstrzygane także dy- lematy aksjologiczne. Wskazane wyżej dwa główne nurty występujące w badaniach polityki publicz- nej w Polsce nie są rozłączne. Dowodzi tego choćby zaproponowana przez eko- nomistę i teoretyka zarządzania publicznego Jerzego Hausnera (2007) koncepcja określająca relacje między polityką a polityką publiczną, a dokładniej – między czterema płaszczyznami polityki, które autor wyróżnił i określił jako: dyskursywną (władza nad znaczeniem – polis), strukturalną (władza nad systemem – system po- lityczny), behawioralną (władza nad procesem decyzyjnym – działania polityczne) i  funkcjonalno-techniczną (władza nad zasobami – polityki publiczne). „Każdy z tych poziomów – zachowując względną autonomię – jest zarazem uzależniony od porządku wyższego. […] Polityka w najszerszym ujęciu jawi się jako spektrum, w którym występuje z jednej strony to, co dyskursywne, kreatywne (polis), z dru- giej zaś to, co jest techniczne i profesjonalne (polityka publiczna)” (tamże, s. 54). Mówiąc inaczej, władza nad zasobami – choć może być opisywana jako sekwencja czynności koncepcyjno-realizacyjnych – zawsze służy celom i interesom wykracza- jącym poza bezpośrednie efekty owych działań. Ta konstatacja nie zawsze musi odwołujący się do marksistowskiej koncepcji państwa jako „maszyny” pozostającej na usługach klasy panującej. 17 Zob. rozdział autorstwa Aleksandry Zubrzyckiej-Czarneckiej w niniejszej książce. 12 Barbara Szatur-Jaworska znajdować wyraz w konkretnym projekcie badawczym, który z natury rzeczy sku- pia się na wybranym wycinku rzeczywistości. Jest jednak, moim zdaniem, ważna dla określenia tożsamości środowiska polityków społecznych jako badaczy lokują- cych swoje dokonania w naukach o polityce publicznej. Zespół polityków społecznych (prezentujących politologiczne spojrzenie na przedmiot swoich badań) i teoretyków polityki związanych z Uniwersytetem War- szawskim postanowił zabrać głos w ogólnych i bardziej szczegółowych kwestiach związanych z konstytuowaniem się i rozwojem w naszym kraju dyscypliny o nazwie „nauki o polityce publicznej”, by spojrzeć na nią krytycznie, a zarazem zastanowić się nad ewentualnymi pożytkami, jakie mogą wynikać z jej dorobku dla nauki o po- lityce społecznej. Powstanie tej książki poprzedziły dyskusje na otwartych semina- riach Zakładu Teorii i Metodologii Polityki Społecznej Instytutu Polityki Społecz- nej UW, w których szczególnie aktywnie uczestniczyli członkowie Zakładu Filozofii i Teorii Polityki Instytutu Nauk Politycznych UW. Zapis części tych spotkań został opublikowany na łamach kwartalnika „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dys- kusje”18. Jak się wydaje, większość uczestników naszych dyskusji wyniosła z nich pogląd, że uwzględnianie w  badaniach teoretyczno-metodologicznego dorobku nauk o polityce publicznej pozwoli odświeżyć obecne od dawna w polityce spo- łecznej założenia badawcze oraz wprowadzić nowe sposoby analizy, które mogą wzbogacić zestaw pytań badawczych stawianych przez polityków społecznych19. Zawarte w książce artykuły nie składają się na kompletny wykład o polityce publicznej (politykach publicznych). Jest to zbiór studiów, których autorzy pre- zentują zróżnicowane poglądy na temat istoty tej polityki oraz statusu badającej ją nauki. Różni ich także zakres przedmiotowy zainteresowań – od metaanaliz tworzenia się dyscypliny nauki o polityce publicznej i kierunków jej przemian do przeglądu szczegółowych zagadnień teoretyczno-metodologicznych ważnych, na- szym zdaniem, z punktu widzenia badaczy polityki społecznej, ale mieszczących się także w  głównym nurcie badań polityki publicznej. Zaprezentowane studia można przyporządkować do różnych podejść metodologiczno-teoretycznych, ja- kie wyróżnia się w analizach polityki publicznej: racjonalistycznego, interpreta- tywnego i krytycznego (por. Szarfenberg 2016, s. 42). W książce są zamieszczone także analizy o charakterze przeglądowym, ukazujące mnogość podejść badaw- czych obecnych w dorobku nauk o polityce publicznej. Tym, co łączy wszystkie przygotowane przez autorów tego tomu teksty, jest fakt, że koncentrują się one na zagadnieniach teoretycznych i metodologicznych – przede wszystkim nauk o poli- tyce publicznej, ale także nauki o polityce społecznej. W literaturze światowej i polskiej powstało wiele opracowań, których celem jest systematyzacja dorobku nauk o  polityce publicznej. W  dwóch rozdziałach 18 Zob. przypis 1. 19 O wątpliwościach w tej sprawie pisze np. Ryszard Szarfenberg (2017). Wprowadzenie 13 otwierających naszą publikację Włodzimierz Anioł także proponuje taką autorską analizę i ocenę. Pierwszy z rozdziałów zawiera charakterystykę nauk o polityce publicznej jako dyscypliny wielonurtowej i interdyscyplinarnej. Autor poszukuje w nim odpowiedzi, m.in. na następujące pytania: Co jest sednem i esencją polityki publicznej? Jakie jej wymiary są poddawane naukowym dociekaniom, od kiedy i w jakiej intencji? Czy w kraju i na świecie badacze polityki publicznej ukształto- wali już specyficzną tożsamość, wypracowali własne założenia i podstawę meto- dologiczno-teoretyczną? Czy istnieją: język, narzędzia i warsztat tej dyscypliny? W jakim stopniu są one oryginalne, swoiste i wyłączne, a w jakim są zaczerpnięte z innych nauk? W kolejnym rozdziale Włodzimierz Anioł przedstawia oryginalną koncepcję wyodrębnienia w nauce o polityce publicznej trzech paradygmatów, które określa przy pomocy metafor fabryki, areny i sieci. Paradygmaty te pojawiały się w nauce w różnym czasie, ale są w niej nadal – równocześnie – obecne. Jest to propozycja przejrzystego uporządkowania ogromnej różnorodności założeń teoretycznych, do których odwołują się badacze polityki publicznej. Autor zwraca przy tym uwa- gę, że przedmiot badań, jakim są polityki publiczne, można eksplorować, w róż- nych miejscach „ustawiając reflektory”, których światło wydobywa z niego to, co ważne dla konkretnego badacza. Nasza książka nie tylko zawiera analizy porządkujące fragment wiedzy okre- ślany jako „nauki o polityce publicznej”, lecz także przedstawia opinie krytyczne wobec tej dyscypliny. Tadeusz Klementewicz kwestionuje w swoim tekście zasad- ność wyodrębnienia nauk o polityce publicznej jako osobnej dyscypliny, formu- łując tezę, że przedmiot jej badań należy do zakresu nauk o  polityce. Poddaje krytycznej analizie założenie, że polityki publiczne (policies) są ideologicznie neu- tralne i że można je uznawać za odrębne od polityki „politycznej” (politics). Są one bowiem uwikłane w sprzeczności interesów i klasowe konflikty. Analizuje, od- wołując się do licznych przykładów, procesy wzajemnego oddziaływania na siebie różnych sfer życia społecznego i gospodarczego. Wskazuje na szerokie spektrum czynników, które wpływają na możliwości rozwoju społecznego, gospodarczego i ekologicznego. O wątpliwościach, jakie towarzyszyły i towarzyszą wprowadzeniu nauk o po- lityce publicznej do urzędowego wykazu dyscyplin naukowych w  Polsce, pisze w swoim tekście m.in. Ryszard Szarfenberg. Autor analizuje i ocenia – na tle de- baty o policy sciences prowadzonej w anglosaskiej literaturze naukowej – polski dorobek w tej dyscyplinie nauki. Przypomina o normatywnym charakterze nauk o polityce publicznej i o towarzyszącym jej badaniom napięciu między racjonal- nym modelem rozwiązywania problemów społeczeństwa a zaangażowaniem po stronie określonych wartości. 14 Barbara Szatur-Jaworska W kolejnym rozdziale, którego autorem jest Mirosław Karwat, analizie zosta- ło poddane pojęcie „inżynieria społeczna” – blisko związane z kategorią „polityki publiczne”, ale obecne także w naukach o polityce. Ma ono w języku potocznym złą sławę i jest używane jako wyrażenie negatywnie wartościujące. Należy jednak pamiętać, że jest to także pojęcie opisowe stosowane w naukach społecznych i że w każdej z dyscyplin naukowych, w których mówi się o inżynierii społecznej, inny jest kontekst i zakres zastosowania tego pojęcia. Autor wskazuje na intelektualne i kulturowe przesłanki powstania konceptu inżynierii społecznej oraz na kierunki jego krytyki. Rozważa relacje między pojęciami „inżynieria społeczna” i „socjo- technika”, analizując czynniki mające wpływ na ich percepcję. Skłania także do zastanowienia się nad relacjami między demokratyzacją procesów decyzyjnych a planowaniem i wdrażaniem zmian społecznych oraz nad możliwościami wpro- wadzania celowych, spójnych i konsekwentnych zmian w życiu społecznym (także w politykach publicznych). Omawiając różne oblicza inżynierii społecznej, Miro- sław Karwat zadaje również pytania o jej związki z wartościami i interesami oraz o ontologiczne założenia koncepcji polityki publicznej. Inne spojrzenie na społeczeństwo – zaprzeczające jego obrazowi jako „spo- łecznej maszyny” – prezentuje Aleksandra Zubrzycka-Czarnecka, która poświę- ciła swój tekst omówieniu i analizie podejścia dyskursywnego w badaniu polityk publicznych. Należy ono do nurtu postpozytywistycznego, wyodrębnionego na początku XXI w. wśród teoretycznych ujęć nauk o polityce publicznej. Zaliczyć go można do trzeciego paradygmatu wyróżnionego przez Włodzimierza Anioła w drugim rozdziale książki. W podejściu dyskursywnym nawiązuje się, oczywiście, do kategorii dyskursu, ale także do epistemologii konstruktywistycznej oraz po- dejścia krytycznego. Autorka przedstawia obecne w tym podejściu najważniejsze wspólne inspiracje i założenia, a następnie charakteryzuje występujące w nim dwa nurty – retoryczny i interakcyjny – poprzez przybliżenie zaliczanych do nich wybra- nych ujęć teoretyczno-analitycznych. Autorka omawia także problemy związane z konceptualizacją przedmiotu badań zgodnie z założeniami zaprezentowanymi we wcześniejszej części rozdziału. W kolejnym rozdziale Tomasz Mering przedstawia teoretyczne i metodolo- giczne aspekty badania implementacji polityk publicznych. Stanowi ona przed- miot zainteresowań wielu badaczy, którzy studia nad implementacją traktują jako odrębny nurt badawczy, a nawet – jako subdyscyplinę mającą swoje złożenia teo- retyczne i propozycje metodologiczne. Niezależnie od tego, czy takie stanowisko uznaje się za uzasadnione, wdrażanie polityk publicznych jest bez wątpienia tym elementem procesu polityki publicznej, który wymaga dobrej diagnozy i ewaluacji. Poświęcone mu badania są prowadzone z różnych perspektyw poznawczych, które autor charakteryzuje w swoim artykule. Tomasz Mering pokazuje przekształcenia tego nurtu badań, w których rozwoju wyróżnia się trzy generacje. Szuka również Wprowadzenie 15 odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim zakresie dorobek teoretyczno-metodologicz- ny badań rozwijanych najintensywniej w kręgu anglosaskim może być trafnie wy- korzystany w badaniach polityki publicznej (polityk publicznych) Polski i innych krajów postkomunistycznych. Trzy ostatnie rozdziały książki zawierają analizy, które dużo wyraźniej niż wcześniejsze opracowania dotyczą nie tylko teorii i metodologii nauk o polityce publicznej, lecz także – w powiązaniu z nimi – zagadnień teoretycznych i metodo- logicznych nauki o polityce społecznej. W rozdziale autorstwa Bartosza Pielińskiego znajdujemy analizę wybranych aspektów nowego instytucjonalizmu, będącego jedną z ważniejszych perspektyw badawczych w naukach społecznych. Autor stawia tezę, że w jej obrębie można wyraźnie dostrzec różnice pomiędzy metodologią stosowaną w naukach o polity- ce, w naukach o polityce publicznej i w nauce o polityce społecznej. Bartosz Pie- liński koncentruje swoje rozważania wokół dorobku Elinor Ostrom, pokazując, jak w obrębie instytucjonalizmu można przejść od analiz stricte politologicznych do tych związanych z naukami o polityce publicznej (jak to uczyniła Ostrom) oraz od analiz charakterystycznych dla nauki o polityce publicznej do tych, które są związane z polityką społeczną. O  badaniach dotyczących polityki publicznej i  polityki społecznej, których wyniki są upowszechniane w cenionych międzynarodowych czasopismach nauko- wych, pisze w kolejnym rozdziale Anna Kurowska. Autorka skupia się w swoich analizach na metodach ilościowych, omawiając wykorzystywane przez badaczy źródła danych oraz metody statystyczne najczęściej stosowane przez nich w ana- lizach zgromadzonych danych. Podobnie jak inni autorzy tego tomu, szuka od- powiedzi na pytanie o  podobieństwa i  różnice między badaniami nad polityką publiczną i nad polityką społeczną. Ukazuje przydatność metod ilościowych w ba- daniu obu tych dziedzin, nie zapominając jednak o ograniczeniach tych metod. Ostatni rozdział tomu, napisany przez Marię Theiss, jest autorskim podsu- mowaniem kluczowych wątków charakterystyki nauk o polityce publicznej, a za- razem stanowi zaproszenie do nowej dyskusji – o  specyfice metodologii nauki o polityce społecznej. Autorka porównuje metodologie obu tych nauk, dochodząc do wniosku, że „pomimo faktu, iż polityka społeczna została uznana za specjal- ność nauk o polityce publicznej, a także pomimo tego, że polityka społeczna jako praktyka zawiera się w polityce publicznej […], to jednak perspektywa i metoda nauki o polityce społecznej znacznie wykracza poza metody i podejścia stosowa- ne w nauce o polityce publicznej”. Co ważne, różnice między obiema naukami nie oznaczają immanentnych sprzeczności między nimi. Jest to bardzo istotna konstatacja w związku z ożywieniem w środowisku polityków społecznych debaty o tożsamości naszej dyscypliny naukowej i z obawami – wyrażanymi przez niektó- rych jej przedstawicieli – przed wchłonięciem, zaanektowaniem dorobku polityki 16 Barbara Szatur-Jaworska społecznej przez nauki o polityce publicznej i zubożeniem przyszłych badań nad polityką społeczną. Zarówno z przeprowadzonych w Instytucie Polityki Społecznej UW dyskusji seminaryjnych, jak i z opublikowanych w tym tomie tekstów wynika, że formalne wprowadzenie nauk o polityce publicznej do polskiego katalogu dyscyplin nauko- wych mogłoby być niekorzystne dla tradycyjnych pokrewnych dyscyplin, gdyby spowodowało zanegowanie ich dorobku i skutkowało bezrefleksyjnym naślado- waniem teoretyczno-metodologicznych koncepcji nauk o polityce publicznej, któ- re powstały w innych warunkach politycznych i społecznych. Tak się jednak nie dzieje, gdyż i politycy społeczni, i politolodzy sięgają do tego dorobku, pamiętając o tożsamości własnych dyscyplin i wykorzystując te koncepcje, które mogą wzbo- gacić podejścia dotychczas stosowane w analizach przedmiotu naszych badań. Między autorami niniejszego tomu nie ma pełnej zgody ani co do zasadności rozwijania w Polsce dyscypliny nauki o polityce publicznej, ani co do cech okre- ślających tożsamość polityki społecznej, ani co do wzajemnych relacji między naukami o  polityce publicznej a  nauką o  polityce społecznej. Mamy nadzieję, że prezentacja owych sprzecznych poglądów i  nierozstrzygniętych kontrowersji będzie dla naszych czytelników zachętą do namysłu nad przedstawianymi przez nas problemami i przyczyni się do wyrobienia sobie przez nich własnego zdania w omawianych przez nas sprawach. Bibliografia Błędowski P. (2014), Polityka społeczna jako specjalność nauk o polityce publicznej – próba charakterystyki, „Studia z Polityki Publicznej”, nr 3 (3), s. 9–23. Hausner J. (2007), Polityka a polityka publiczna, „Zarządzanie Publiczne”, nr 1, s. 43–60. Kurowska A. (2011), Wskaźniki społeczne w polityce społecznej. Historia, teoria i zastosowanie w praktyce, Warszawa: Difin. Maillard J. de, Kübler D. (2016), Introduction générale, w: tychże, Analyser les politiques publiques, wyd. 2, Grenoble: Presses universitaires de Grenoble. Mazur S. (2015), Założenia teoretyczne i metodologiczne nauk o polityce publicznej, „Wro- cławskie Studia Politologiczne”, nr 18, s. 7–27. Muller P. (2008), Analyse des politiques publiques et science politique en France: „Je t’aime, moi non plus”, „Politique et management public”, vol. 26, nr 3, s. 51–56. Osiński J. (red.) (2014), Współczesne państwo jako podmiot polityki publicznej, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej. Supińska J. (2014), Dylematy polityki społecznej, wyd. 2, Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. Surdej A. (red.) (2012), Analiza ekonomiczna w  polityce publicznej, Warszawa: Wydaw- nictwo Naukowe Scholar.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polityki publiczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: