Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00090 005480 13254492 na godz. na dobę w sumie
Polska piosenka pop jako tekst w tekście kultury. Na przykładach z pierwszej dekady XXI wieku - ebook/pdf
Polska piosenka pop jako tekst w tekście kultury. Na przykładach z pierwszej dekady XXI wieku - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 200
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2905-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> digital lifestyle >> muzyka
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Książka jest próbą gatunkowego scharakteryzowania piosenki pop, którą niemal każdy uczestnik kultury intuicyjnie potrafi wskazać, ale której encyklopedyczne definicje są nad wyraz ogólnikowe. Autor analizuje teksty piosenek, okładki i książeczki albumów, teledyski, koncerty i wreszcie postaci samych wykonawców w perspektywie ich funkcjonowania we współczesnej kulturze. Materiał badawczy stanowią twórczość i wykonawcy, którzy nie budzą wątpliwości jako przedstawiciele popu, a są nimi Dorota „Doda” Rabczewska oraz zespół Ich Troje.

Książka skierowana jest do wszystkich, których interesuje naukowa refleksja nad współczesną piosenką i muzyką popularną, a także tzw. popkulturą. Cechą wyróżniającą rozprawę jest nowatorstwo zarówno w podjęciu „dziewiczego” dla badań tematu, jak i we wnikliwości oraz wielokontekstowości jego analizy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Pierzchała Polska piosenka pop jako tekst w tekscie kultury Na przykładach z pierwszej ´ dekady XXI wieku Książka jest niezmiernie ciekawa i kompetentnie napisana. Na pochwałę zasługuje metodologiczna wnikliwość i erudycyjne przygotowanie autora, który odwołuje się do prac Barthes’a, Łotmana, Greenblatta czy Nycza – tutaj słusznie posługuje się szeroką definicją intertekstualności. […] nie redukuje piosenki pop do relacji słowo – muzyka, ale ujmuje ten komunikat w sposób wielokodowy […]. Książka ma charakter wielokontekstowy. Autor omawia rozmaite aspekty piosenki pop oraz kultury popularnej. Rozprawa cechuje się badawczą wnikliwością i drobiazgowością opisu, a do tego naukową i metodologiczną rzetelnością […] oraz nowatorstwem, nie tylko ze względu na „dziewiczy” temat. Z recenzji dr. hab. Marcina Rychlewskiego QR CODE Wygenerowano na www.qr-online.pl CENA 20 ZŁ (+VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-905-4 i i P o t r P e r z c h a ł a i P o l s k a p o s e n k a p o p j a k o t e k s t w t e k s ´ c i e k u l t u r y . N a p r z y k ł a d a c h z p e r w s z e j i d e k a d y X X I i w e k u Polska piosenka pop jako tekst w tekście kultury Na przykładach z pierwszej dekady XXI wieku NR 3453 Piotr Pierzchała Polska piosenka pop jako tekst w tekście kultury Na przykładach z pierwszej dekady XXI wieku Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2016 Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Marcin Rychlewski Spis treści / 7 Wstęp Piosenka – piosenkarz – tekst Kultura i interpretacja / 16 Autor Kwestia POPularności / 23 / 28 Rozdział 1 Albumy / 35 Warstwa muzyczna Tematyka Książeczka albumu jako kontekst Metafora Kompetencje językowe Recepcje / 59 / 71 / 37 / 74 / 47 Rozdział 2 Teledyski i koncerty / 107 Teledysk jako ilustracja piosenki Koncert Kicz jako cecha konstytutywna popu Pomiędzy wartością artystyczną a promocją / 81 / 116 / 133 Spis treści / 154 6 Rozdział 3 Wykonawcy / 141 Idol ‑celebryta Image – wyobrażenie i produkt Pop ‑skandal / 167 Uwagi końcowe / 175 Bibliografia / 183 Nota bibliograficzna / 195 Summary / 197 Zusammenfassung / 198 Wstęp Piosenka – piosenkarz – tekst O piosence napisano już wiele, jednak niemal każdy badacz, mierząc się z tym tematem, staje przed problemem zdefiniowania, czy raczej dookreś‑ lenia, pojęcia piosenki, choć wszyscy bez wyjątku intuicyjnie rozumiemy, czym ona jest, a zidentyfikowanie komunikatu jako piosenki nie nastręcza nam żadnych kłopotów. Nie będę zajmował się bogatą historią tej kategorii, zwłaszcza że w isto‑ cie musiałbym dokonać jedynie kompilacji tego, co już zostało napisane. Piotr Łuszczykiewicz w książce pt. Piosenka w poezji pokolenia ery trans­ formacji 1984–2009 znakomicie pokazuje silne „tendencje do budowania pogłębionego historycznie rodowodu piosenki”, słusznie zauważając, że współczesne, powszechne rozumienie tego terminu sięga w zasadzie mię‑ dzywojnia, w którym piosenkę zaczęto łączyć z estradowym komunikatem o rozrywkowym charakterze1. Autor wielu piosenek pod licznymi pseudo‑ nimami, czyli Julian Tuwim, tak pisał o piosence w 1947 r.: jest to dokonana siłą doboru artystycznego symbioza tekstu i  muzyki, którą, jako całość organiczną, uświęciło upodobanie narodu lub pewnej 1 Zob. P. Łuszczykiewicz: Piosenka w  poezji pokolenia ery transformacji 1984–2009. Poznań 2009, s. 23–35. Zainteresowanych m.in. historycznoliterackim rysem pojęcia piosen‑ ki odsyłam do rozdziału Tylko co to takiego piosenka? w książce Łuszczykiewicza. 8 Wstęp sfery, przekazując ją z pokolenia na pokolenie. Oczywiście, wraz z komer‑ cjalizacją piosenki, z  coraz większym „zapotrzebowaniem rynku” a  więc przedsiębiorstw operetkowych, kabaretowych, filmowych gramofonowych, a zwłaszcza, jak w Ameryce, radiowych, nastąpiła potworna inflacja i teks‑ tów i melodii – i już nam wszystko jedno, na jaką banalną melodię śpiewa ktoś głupi tekst, jak również obojętną będzie rzeczą, jakie słowa wypoci wy‑ robnik rewiowy do byle jakiego dancingowego popląsywania. Chodzi o to, aby oba składniki były dobre i zestrojone2. Z  punktu widzenia komunikacyjnego, społecznego funkcjonowania piosenki, od czasu wypowiedzenia się przez Tuwima niewiele się zmieniło, a jego opis zjawiska wydaje się wciąż aktualny. W przypadku pojęcia piosenki interesują mnie dwa problemy: kwestia po‑ pularności (którą zajmę się w dalszej części Wstępu, gdy będę rozstrzygał po‑ jęcie piosenki pop decydujące o doborze materiału badawczego – na tę chwilę zatrzymuję się na stwierdzeniu, że nie każdy przekaz słowno ‑muzyczny jest piosenką pop) oraz kwestia znaczenia, jego sposobów i dróg komunikowania. No właśnie – gdzie ulokowana jest semantyczna wartość piosenki? W  Słowniku terminów literackich możemy przeczytać, że kariera pio‑ senki jako swoistego typu sztuki estradowej wiąże się z rozwojem środków masowego przekazu w  drugiej połowie XX w. (radio, telewizja, płyty), a  dużą rolę w  kształtowaniu charakteru piosenki odgrywają wykonawcy lansujący własne style muzyczne i  interpretacje3. Piosenka jako przekaz składa się więc przynajmniej z dwóch kodów: muzyki i tekstu słownego. Jed‑ nak powyższa definicja wprowadza pewne „dodatki” – skoro piosenkarze lansują własne style muzyczne i interpretacje, to znaczenie przekazu zależy również od funkcjonowania danej piosenki w obiegu komunikacyjnym, od jej wykonania. Istotny staje się np. kontekst stylu muzycznego (mogący nas odsyłać do jakichś innych piosenkarzy czy elementów kultury), skoro zaś mowa o interpretacji wykonania, to znaczenia nabiera osoba wykonawcy. Nawet brawa, jak mówił Umberto Eco o piosence festiwalowej, „są faktem natury muzycznej, nie stanowią oceny czy sprawdzianu widowiska, ale 2 J. Tuwim: O piosence. „Przekrój” 1947, nr 91, s. 14. 3 Zob. Słownik terminów literackich. Red. J. Sławiński. Wyd. trzecie poszerzone i po‑ prawione. Wrocław 2000, s. 388. Piosenka – piosenkarz – tekst 9 jeden ze sposobów, do którego ucieka się twórca owego widowiska, aby wywołać porywające wrażenie i  entuzjastyczny sąd”4. Wreszcie medium pośredniczące, takie jak telewizja, przekształca przekaz słowno ‑muzyczny w audio ‑wizualny, nie tylko emitując, ale także pokazując nam piosenkę – „Kościół katolicki, rewolucja francuska, nazizm, Związek Radziecki, Chiny Ludowe, a  także Rolling Stones i  sponsorzy footballu wiedzieli zawsze bardzo dobrze, do jakiego stopnia układ przestrzenny stanowi fakt natury religijnej, politycznej, ideologicznej”5. Piosenka to bez wątpienia komunikat, który nie musi zamykać się w  przekazie słowno ‑muzycznym. Słusznie zwróciła na to uwagę Anna Barańczak w swoim mającym już ponad 30 lat studium, pisząc o tym, że na całościowy tekst piosenki mogą składać się gesty, mimika, kostiumy, miejsce wykonania, środek przekazu itd.6 Dla badaczki jest to jednak sytuacja fakultatywna i  zasadniczo sprowadza ona piosenkę do przekazu słowno ‑muzycznego (kopia konkretnej piosenki może być przecież ma‑ sowo powielana – w takim wypadku, zdaniem Barańczak, nie ma żadnych naddanych wartości semantycznych) i tak zdefiniowaną analizuje. Przyjmę jednak inną perspektywę i  moje zainteresowanie skieruję w stronę piosenki rozumianej jako przekaz o semantyce wykraczającej poza kod słowno ‑muzyczny, perspektywę, którą trudno byłoby przyjąć badaczce prowadzącej swoje obserwacje w innej niż nasza rzeczywistości medialnej. Na znaczenie piosenki popularnej, a więc o szerokim oddziaływaniu, może przecież mieć wpływ, poza czynnikami wskazanymi przez badaczkę, tele‑ dysk czy sam wykonawca – gwiazda, która w wypowiedzi pozamuzycznej potencjalnie może obciążyć utwór większą semantyką niż ta zawarta w jego tekście, mówiąc przykładowo, że stworzyła ją w podzięce dla fanów. Wresz‑ cie nie wypowiedź piosenkarza, ale sama jego postać może wpływać na znaczenie piosenki. W takiej sytuacji tekst piosenki jest tylko małym wy‑ cinkiem większego tekstu, szerszego pola semantycznego. Jeśli dostajemy więc do ręki kopię utworu powielonego, powiedzmy, dziesięć tysięcy razy 4 U. Eco: Lady Barbara. W: Idem: Podziemni bogowie. Wybór szkiców. Przeł. J. Ugniew‑ ska, P. Salwa. Wstępem poprzedziła J. Ugniewska. Warszawa 2007, s. 249. 5 Idem: Fotografia. W: Idem: Podziemni bogowie…, s. 264. 6 Zob. A. Barańczak: Słowo w  piosence. Poetyka współczesnej piosenki estradowej. Wrocław 1983, s. 7–8. 10 Wstęp w niezmienionej formie, to kontekst wykonawcy nie zmienia się niezależnie od liczby kopii utworu. Jak twierdził Jurij Łotman, „dla kogoś, kto chciałby mieć do czynienia z  tekstem oderwanym od całego zespołu powiązań pozatekstowych, utwór literacki w ogóle nie mógłby być nosicielem jakich‑ kolwiek znaczeń”7. Wreszcie, według Jacquesa Derridy, „żadne znaczenie nie może być określone poza kontekstem”8. Zresztą w dalszej części swojego wywodu na temat semantyki piosenki Barańczak stwierdza, że „utwory takie przede wszystkim w postaci konkretnych wykonań wchodzą w spo‑ łeczny obieg komunikacyjny”9. Zaryzykowałbym nawet stwierdzenie, że im szersza dystrybucja piosenki, za którą idzie większa popularność, tym kontekst pozamuzyczny staje się ważniejszy, ponieważ osoba wykonawcy, jej charakterystyczna ekspresja i wszystko, co wokół niej, staje się trwałym elementem zbiorowej rzeczywistości, elementem kultury. Podejmuję się analizy „tekstu piosenki pop”, a  zatem nie konkretnego utworu czy konkretnej twórczości, ale funkcjonującego w  obiegu spo‑ łecznym typu komunikatu, gatunku wypowiedzi realizującego się w kon‑ kretnych wykonaniach. Takie spojrzenie na piosenkę wymaga ode mnie sprecyzowania terminu „tekst” oraz określenia tego, co dla mnie jest bada‑ nym tekstem, gdyż nie są nim wyłącznie słowa wyśpiewywane do muzyki. W Mitologiach Roland Barthes pisał: To słowo jest komunikatem. Może więc nie mieć w ogóle ustnego charak‑ teru; może przybrać formy pisane albo formy przedstawienia: wypowiedź na piśmie, ale też fotografia, film, reportaż, sport, widowiska, reklama […]. Przez mowę, wypowiedź, słowo itd. będziemy odtąd rozumieć każdą jed‑ nostkę lub syntezę znaczeniową, czy słowną, czy wizualną: zdjęcie będzie dla nas słowem z tego samego powodu, co artykuł w gazecie; same przed‑ mioty mogą stawać się słowem, jeśli cokolwiek znaczą. Ten ogólny sposób pojmowania mowy jest zresztą uzasadniony przez samą historię różnych ro‑ dzajów pisma: na długo przed wynalezieniem naszego alfabetu przedmioty, 7 J.M. Łotman: O pojęciu tekstu. „Pamiętnik Literacki” 1972, z. 2, s. 207. 8 J. Derrida: Living On. Transl. J. Hulbert. In: Deconstruction and Criticism. Ed. H. Bloom. New York 1979, s. 81. Cyt. za: R. Nycz: Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wie­ dza o literaturze. Kraków 2000, s. 52. 9 A. Barańczak: Słowo w piosence…, s. 19. Piosenka – piosenkarz – tekst 11 takie jak inkaskie kipu, lub rysunki, takie jak piktogramy, były regularnymi słowami10. Każdy komunikat, który odbieramy, niezależnie od rodzaju kodu jest teks‑ tem, „wszystkie praktyki znaczeniowe mogą tworzyć tekst”11 i „nie można ograniczyć kategorii tekstu do przekazu pisanego (literatury)”12. Nie będę podejmował próby opisania, wyśledzenia „Tekstu” Barthes’a (jako takiego) w piosenkach pop, jednak związane z nim refleksje tekstologiczne w wielu miejscach są mi bliskie. Zaproponowany przez badacza punkt widzenia, uznający tekstualność rzeczywistości, okazuje się niezwykle pomocny w mierzeniu się z materiałem badawczym – materiałem nie dość, że wielo‑ kodowym, to jeszcze obejmującym różne drogi komunikowania, wreszcie wytworem kultury, który przez wielu jej uczestników jest zapewne uzna‑ wany za „mało wartościowy” (cokolwiek miałoby to znaczyć). Jednak teoria tekstu nie czuje się zobowiązana do respektowania powszechnie przy‑ jętego podziału na literaturę „dobrą” i „złą”; podstawowe cechy tekstu mogą być obecne przynajmniej oddzielnie w dziełach odrzuconych lub wzgardzo‑ nych przez kulturę wysoką, humanistyczną (kulturę, której normy zostają utrwalone przez szkołę, krytykę, historię literatury itd.)13. Dodatkowo zaś z  tekstem możemy „mieć do czynienia na wszystkich szczeblach drabiny dyskursu”14. Teorię tekstu cechuje to, iż „wprowadza w  obręb pola swoich badań historię, społeczeństwo”15. Trudno mi wyobrazić sobie sytuację, w  której miałbym badać piosenkę popularną „w oderwaniu”, podczas gdy jest ona komunikatem o szerokim odbiorze, docierającym do słuchacza i widza za pośrednictwem nowoczesnych mediów (które przecież mogą kształtować 10 R. Barthes: Mitologie. Przeł. A. Dziadek. Wstępem opatrzył K. Kłosiński. Warsza‑ 11 Idem: Teoria tekstu. W: Współczesna teoria badań literackich za granicą. T. 4, cz. 2. Oprac. H. Markiewicz. Kraków 1996, s. 203. wa 2000, s. 240–241. 12 Ibidem, s. 202. 13 Ibidem. 14 Ibidem, s 200. 15 Ibidem, s. 207. 12 Wstęp i kształtują jej znaczenie i sposób odbioru), oraz kiedy m.in. dzięki swojej popularności staje się ona stałym elementem kultury. „Kultura w całości – pisał Łotman – może być rozpatrywana jako tekst. Jednak jest rzeczą szcze‑ gólnie ważną […], że jest to tekst o bardzo złożonej budowie, tekst, który się rozpada na hierarchię »tekstów w  tekstach« i  tworzy skomplikowane przeplatania się tekstowe”16. Piosenkarz pop bierze udział w  zdarzeniach kulturalnych, przez swoją aktywną obecność w życiu publicznym „ustawia” siebie i  swoją twórczość względem innych elementów kultury i  innych twórców, tworząc konteksty znaczeniowe – w  drugą stronę modyfikować i nadawać znaczenie jemu i jego twórczości mogą inni uczestnicy kultury. Założenie, że wszystko jest tekstem, pozwala literaturoznawstwu znacznie szerzej opisywać i  interpretować tekstową rzeczywistość człowieka – czy raczej rzeczywistość człowieka w  ogóle, gdyż z  prezentowanego przeze mnie punktu widzenia jest ona właśnie tekstowa. Co jednak jest dla mnie badanym komunikatem, owym tekstem w tek‑ ście kultury, i gdzie znajdują się jego granice? Zastanawiając się nad seman‑ tyką piosenki popularnej, wskazałem na konieczność wyjścia poza ramy tekstu słowno ‑muzycznego. Nie jest to wcale nowa sytuacja. Przesunięcie przedstawienia teatralnego ze sceny w codzienną przestrzeń widowni czy wychodzenie dzieła w sztuce barokowej poza ramy obrazu albo uczynienie z postumentu dla rzeźby jej elementu17 to jeden z aspektów funkcjonowa‑ nia także piosenki. Analogią byłoby tu opakowanie płyty. Gdy weźmiemy do ręki, dla przykładu, album Występ zespołu kaenżet (Kazik na Żywo, KnŻ)18, na okładce znajdziemy cytat, który brzmi: „Kto kupuje płyty od złodzieja niech w piździec wypierdziela! – to nie moje są słowa, to legenda ludowa” – z jednej strony fraza ta podkreśla przynależność twórczości do sfery artystycznej, a okładki do materialnej (odsyłając do powszechnie zna‑ nego faktu walki Kazika z płytowym piractwem), z drugiej jednak – włącza opakowanie do tekstu, gdyż druga część cytatu to jednocześnie refren piosenki pt. Legenda ludowa. Istnienie tekstualnego nośnika (opakowanej płyty, kasety) dla piosenko‑ wej twórczości nie wyczerpuje problemu jej ram. Łotman pisze: 16 J.M. Łotman: Tekst w tekście. „Literatura na Świecie” 1985, nr 3, s. 341. 17 Zob. ibidem, s. 336. 18 Kaenżet: Występ [płyta CD]. S.P. Records 2002. Piosenka – piosenkarz – tekst 13 Do istotnych i nader tradycyjnych sposobów retorycznego nakładania teks‑ tu na tekst o różnym zakodowaniu należy rama kompozycyjna. Konstrukcja „normalna” (to jest naturalna) ma to do siebie, że obramowanie tekstu (rama obrazu, oprawa książki lub reklamowe ogłoszenia wydawnicze na końcu książki, pochrząkiwania aktora przed arią, strojenie instrumentów przez or‑ kiestrę, słowa „Więc posłuchajcie” przy ustnym opowiadaniu itp.) do tekstu nie wchodzi. Pełni ono funkcję uprzedzających sygnałów o początku tekstu, ale samo znajduje się poza jego granicami. Niemniej jednak wystarczy wpro‑ wadzić ramę do tekstu, a centrum uwagi audytorium przesuwa się z prze‑ słania na kod. Bardziej skomplikowany wypadek to ten, kiedy tekst i obra‑ mowanie przeplatają się z sobą, wskutek czego każdy z nich jest w pewnym sensie zarówno tekstem obramowującym, jak i obramowywanym19. Myślę, że w  przypadku piosenki pop mamy do czynienia z  owym „skomplikowanym wypadkiem”. Jestem przekonany, że uznanie przekazu słowno ‑muzycznego za tekst obramowany płytą czy działalnością piosen‑ karza jest niewystarczające. Granice te są bowiem płynne, a  dominacja semantyczna piosenki wcale nie jest taka oczywista. Gdy przyjrzymy się wykonawcy pop, który występuje w  programach telewizyjnych, reality show, który nie schodzi z łamów tabloidów i internetowych portali plotkar‑ skich, którego teledyski poddawane są spektakularnej produkcji, a koncerty to wielkie przedstawienie, to czy nie zaczynamy podejrzewać, że to w isto‑ cie twórczość piosenkowa jest obramowaniem, kontekstem dla wpisanego w kulturę piosenkarza? Wobec sporej liczby tekstów i  ich niepewnej hierarchiczności należy określić komunikat wyższego poziomu. Pozwoli to zbadać relacje pomię‑ dzy jego częściami składowymi i jednocześnie, w części i w całości, odnieść je do innych elementów rzeczywistości (odbiorców, społeczeństwa w ogóle, kultury). Trzy główne składowe badanego przeze mnie tekstu, których analiza obejmuje trzy kolejne rozdziały, to piosenka (komunikat słowno‑ ‑muzyczny), teledysk i koncert oraz piosenkarz. Jeśli wziąć grupę tekstów pod jakimś względem izomorficznych i opisać je jako jeden tekst, to opis taki będzie zawierał wobec tekstów opisywanych 19 J.M. Łotman: Tekst w tekście…, s. 340–341. 14 Wstęp tylko elementy systemowe, zaś same teksty będą wobec niego występowa‑ ły jako skomplikowane kombinacje elementów zorganizowanych (systemo‑ wych, relewantnych) i elementów nie zorganizowanych (pozasystemowych, nierelewantnych). Oznacza to, że tekst wyższego poziomu w  stosunku do tekstów poziomu niższego będzie występował jako język opisu20 – takim właśnie tekstem jest dla mnie „piosenka pop”, również jako gatunek, który współcześnie może być dla nas „sposobem opisu, narzę‑ dziem służącym identyfikacji różnych rodzajów tekstów, nie zaś norma‑ tywizacji i  ocenie dzieł literackich. Ma charakter historyczny, kulturowy i kontekstualny”21. W mojej analizie piosenek nie będę szukał znaczenia konkretnych utwo‑ rów, a dokładniej – nie będzie ono punktem docelowym, a tylko jednym ze składników znaczenia komunikatu wyższego rzędu. Odpowiedź na pytanie, gdzie przede wszystkim szukać sensu piosenki pop, daje Łotman: Procesy sensotwórcze przebiegają zarówno wskutek wzajemnego oddziały‑ wania między semiotycznie różnorodnymi i znajdującymi się w relacji wza‑ jemnej nieprzekładalności warstwami tekstu, jak i w wyniku złożonych kon‑ fliktów znaczeniowych między tekstem a  „innorodnym” dlań kontekstem. […] „Tekst w tekście” jest osobliwą konstrukcją retoryczną, w której różnica zakodowań poszczególnych partii tekstu staje się uzewnętrznionym czynni‑ kiem konstrukcji autorskiej i czytelniczego odbioru tekstu. Przełączenie się z jednego systemu semiotycznego rozumienia tekstu na inny w jakimś punk‑ cie granicznym stanowi w tym wypadku podstawę generowania sensu22. To właśnie na granicy pomiędzy poszczególnymi tekstami składającymi się na tekst piosenki pop, w  ich oddziaływaniu na siebie, jak również na granicy pomiędzy tekstem piosenki pop a  tekstem kultury, w  którym jest ona zawarta, znajduję potencjał informacyjny możliwy do opisania i zinterpretowania, dający szansę scharakteryzowania badanego tekstu na wspomnianym wyższym poziomie. 20 Idem: O pojęciu tekstu…, s. 212–213. 21 R. Sendyka: W  stronę kulturowej teorii gatunku. W: Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy. Red. M.P. Markowski, R. Nycz. Kraków 2010, s. 227. 22 J.M. Łotman: Tekst w tekście…, s. 335–336. Piosenka – piosenkarz – tekst 15 Przywołując refleksje tekstologiczne i  kładąc szczególny nacisk na wpływy pomiędzy tekstami, nie sposób nie odnieść się do pojęcia interteks‑ tualności. Jest to kategoria nad wyraz rozmyta i mglista – z jednej strony w  obecnych czasach stwierdzenie szerokiego zakresu tego pojęcia nosi wręcz znamiona komunału, z drugiej – każdy badacz mierzący się z proble‑ mami związków międzytekstowych musi się do niego ustosunkować, choć niezrobienie tego często mogłoby być wygodne, ponieważ nie niosłoby za sobą ryzyka nieścisłości czy niekonsekwencji metodologicznych. Nie będę referował historii tej kategorii i przedstawiał poszczególnych, skrajnie indy‑ widualnych ujęć i definicji, które „sprawiają, iż propozycji formułowanych z odmiennych perspektyw badawczych, opierających się na niewspółmier‑ nych założeniach, nie da się aktualnie w żaden sposób uzgodnić”23 – intere‑ suje mnie intertekstualność wyłącznie w aspekcie moich badań. Ryszard Nycz wskazuje dwa zakresy znaczeniowe tego pojęcia24. Zwolen‑ nicy pierwszego, wąskiego, podkreślają zobowiązujący charakter drugiego członu terminu, możliwie dosłownie rozumieją tekstualność wchodzących w grę obiektów. Takie stanowisko jest dla mnie nieprzydatne w kontekście analizy zjawiska wielokodowego. Natomiast rzecznicy szerokiego rozumie‑ nia kładą nacisk na pierwszy człon terminu, na intertekstualną naturę każ‑ dego wytworu tekstowego, wskazują przede wszystkim konstytutywną rolę sfery relacji rozpościerającej się między poszczególnymi tekstami. Nycz jest zwolennikiem drugiego stanowiska. Zaznacza, że współczesna praktyka literacka przekonuje nas, iż relacji międzytekstowych nie da się ograniczyć do wewnątrzliterackich od‑ niesień. Obejmują one wszak w równej mierze związki z pozaliterackimi ga‑ tunkami i stylami mowy, jak i – nierzadko – intersemiotyczne powiązania z  pozadyskursywnymi mediami sztuki i  komunikacji (plastyka, muzyka, film, komiks etc.). […] intertekstualność nie jest wyłączną własnością litera‑ tury, lecz stanowi stłumiony bądź jawny wymiar każdego typu wypowiedzi25. 23 A. Hejmej: Muzyka w  literaturze. Perspektywy komparatystyki interdyscyplinarnej. 24 Zob. R. Nycz: Intertekstualność i  jej zakresy: teksty, gatunki, światy. W: Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze. Kraków 2000. Kraków 2008, s. 13. 25 Ibidem, s. 82. 16 Wstęp Prezentowane szerokie spojrzenie na intertekstualność jest mi bardzo bliskie, jednak nie wydaje się nieść potencjału metodologicznego dla okreś‑ lonego przeze mnie materiału. Posłużenie się w jakikolwiek sposób tą kate‑ gorią wymaga ustosunkowania się do głównych pojęć powstałych w historii badań intertekstualnych i ustawienia ich względem własnej pracy badaw‑ czej. Użycie tej kategorii uznaję za zbędne, gdyż dla mnie intertekstualność jest, przede wszystkim, sposobem rozumienia tekstu i jego funkcjonowania w  rzeczywistości, jest nie metodą, ale spojrzeniem, które kształtuje moje strategie badawcze i interpretacyjne. Nie wypada nie zgodzić się z Nyczem, który podsumowując rozważania nad intertekstualnością, pisze: Rozważana zatem najogólniej w  odniesieniu do literatury intertekstual‑ ność to, jak rozumiem, nie tyle jeden ze składników tekstu (wymagający uwzględnienia w  jego wyposażeniu oraz określenia ograniczonej pozycji i roli, jakie posiada w jego hierarchicznej strukturze), lecz raczej jeden z jego aspektów czy wymiarów, którego uwzględnienie rzutować winno w pewien sposób na całokształt zagadnień i kategorii wchodzących w grę w badaniu literatury, być stałym komponentem wszelkich analiz literackich zjawisk26. Od rozważań nad tekstem do rozważań nad kulturą przeprowadzi nas więc myśl Barthes’a, że „z  epistemologicznego punktu widzenia pojęcie intertekstu jest tym, co nadaje teorii tekstu wymiar społeczny”27. Kultura i interpretacja Zastanawiając się nad definicją tekstu i  specyfiką piosenki, kilka razy zwracałem uwagę na nierozerwalny związek badanego zjawiska z kulturą. Daleki jestem jednak od identyfikowania się z konkretną szkołą krytyczną czy od prób realizacji z góry określonej metody interpretacyjnej. Istotna jest dla mnie praktyka badawcza, na którą wpływa kilka bliskich mi poglądów. 26 Ibidem, s. 106. 27 R. Barthes: Teoria tekstu…, s. 199. Nota bibliograficzna Fragment Metafora w nieco zmienionym kształcie oraz skróconej wersji został opublikowany jako osobny artykuł: P. Pierzchała: Poetyckość czy absurd? Prob­ lem metafory w polskiej piosence pop. W: Nowe zjawiska w języku, tekście i komuni­ kacji. T. 4: Metafory i amalgamaty pojęciowe. Red. M. Cichmińska, I. Matusiak‑ ‑Kempa. Olsztyn 2012. Książka ta jest efektem pracy doktorskiej, której obrona odbyła się we wrześniu 2014 r. na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Składam serdeczne podziękowania Promotorowi mojego przewodu doktor‑ skiego, Panu Profesorowi Dariuszowi Pawelcowi, za okazaną życzliwość, zrozu‑ mienie oraz wszelką, nie tylko naukową, pomoc. Dziękuję także Recenzentom: Profesorom Maciejowi Tramerowi oraz Mar‑ cinowi Rychlewskiemu, których cenne uwagi merytoryczne pomogły mi ustalić ostateczną wersję rozprawy. Piotr Pierzchała Polish pop song a cultural text. Based on examples from the first decade of the 21st century Summar y The thesis is an attempt at establishing characteristics of pop song as a genre. The pop song is easy to indicate intuitively by almost every participant of culture, yet its encyclopae‑ dic definitions are nothing more than general. The analyses are based on the textological concept of reality in which the text examined – pop song – is a  multicode message. The main aspects in question are lyrics, the CD covers and booklets, video clips, concerts as well as the image of the artist itself. The distinctive features of the genre are defined on the basis of the mutual interference of particular pop subtexts and the general concept of cultural text. The research material for the thesis are the works of the band Ich Troje and Dorota Rabczewska aka Doda. As the thesis tries to capture the socially functional type of mes‑ sage, high ‑order text appearing in particular productions, the compositions selected for the analysis are model representations of the phenomenon. Key words: song, singer, pop, popular music, video clip, concert, image, idol, pop culture, modern culture, Dorota Rabczewska, Doda, Ich Troje, Michal Wisniewski Piotr Pierzchała Polnisches Pop‑Lied als ein Text im Kulturtext. An den Beispielen aus der ersten Dekade des 21.Jhs Zusammenfassung Die vorliegende Abhandlung ist ein Versuch, das Pop‑Lied einer literarischen Gattung zuzuordnen. Obwohl fast jeder Kulturteilnehmer ein Pop‑Lied intuitiv nennen kann, sind enzyklopädische Definitionen der Popmusik äußerst vage. Alle Analysen beruhen zwar auf textwissenschaftlichem Begriff der Wirklichkeit, laut dem das Pop‑Lied als eine Mehrcode‑ mitteilung gilt. Ihre wichtigsten zu betrachteten Bestandteile sind: Text des Liedes, Platten‑ hülle und Beihefte (Booklets), Videoclips, Konzerte und schließlich eine Konzert gebende Person. Die artspezifischen Eigenschaften des Pop‑Lieds werden im Unterschied zu anderen Arten der populären Musik anhand der Interferenz von den einzelnen Pop‑Subtexten un‑ tereinander und mit dem Kulturtext bestimmt. Als Forschungsmaterial dienten dem Verfasser die Musikwerke von der Musikgruppe „Ich Troje“ und von Dorota „Doda“ Rabczewska. Da die Abhandlung die im gesellschaft‑ lichen Umlauf geltende Art der Mitteilung, einen höher bewerteten und in konkreten Ausführungen realisierten Text erfassen sollte, wählte der Verfasser die das zu erforschende Phänomen gewissermaßen modelhaft vertretenden Lieder aus. Schlüsselwör ter: Lied, Sänger, Popmusik, populäre Musik, Videoclip, Konzert, Image, Idol, Popkultur, gegenwärtige Kultur Redaktor Mariola Massalska Projekt okładki Ewa Kutylak Redaktor techniczny Paulina Dubiel Korektor Marzena Marczyk Łamanie Bogusław Chruściński Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑904 ‑7 (wersja drukowana) ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑905 ‑4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 12,5. Ark. wyd. 12,5. Papier offset. kl III, 90 g Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna, ul. Brzeska 4, 87 ‑800 Włocławek Piotr Pierzchała Polska piosenka pop jako tekst w tekscie kultury Na przykładach z pierwszej ´ dekady XXI wieku Książka jest niezmiernie ciekawa i kompetentnie napisana. Na pochwałę zasługuje metodologiczna wnikliwość i erudycyjne przygotowanie autora, który odwołuje się do prac Barthes’a, Łotmana, Greenblatta czy Nycza – tutaj słusznie posługuje się szeroką definicją intertekstualności. […] nie redukuje piosenki pop do relacji słowo – muzyka, ale ujmuje ten komunikat w sposób wielokodowy […]. Książka ma charakter wielokontekstowy. Autor omawia rozmaite aspekty piosenki pop oraz kultury popularnej. Rozprawa cechuje się badawczą wnikliwością i drobiazgowością opisu, a do tego naukową i metodologiczną rzetelnością […] oraz nowatorstwem, nie tylko ze względu na „dziewiczy” temat. Z recenzji dr. hab. Marcina Rychlewskiego QR CODE Wygenerowano na www.qr-online.pl CENA 20 ZŁ (+VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-905-4 i i P o t r P e r z c h a ł a i P o l s k a p o s e n k a p o p j a k o t e k s t w t e k s ´ c i e k u l t u r y . N a p r z y k ł a d a c h z p e r w s z e j i d e k a d y X X I i w e k u
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polska piosenka pop jako tekst w tekście kultury. Na przykładach z pierwszej dekady XXI wieku
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: