Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00248 005934 12773455 na godz. na dobę w sumie
Polska ustawa antyterrorystyczna – odpowiedź na zagrożenia współczesnym terroryzmem - ebook/pdf
Polska ustawa antyterrorystyczna – odpowiedź na zagrożenia współczesnym terroryzmem - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-547-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zagrożenia terrorystyczne Rzeczpospolitej Polskiej są pochodną zagrożeń dla świata i Europy, choć w chwili obecnej z całą pewnością są one mniej intensywne niż w innych regionach kontynentu. Jak się powszechnie uważa, Polska nie należy do krajów bezpośrednio zagrożonych terroryzmem, istnieją jednak przesłanki, dla których nie można wykluczyć, że zainteresowanie organizacji tego typu naszym krajem będzie wzrastać.
Oceniając stan polskiego systemu prawnego, dotyczącego zwalczania i przeciwdziałania terroryzmowi, należy podkreślić, że następuje jego ciągła ewolucja, zmierzająca do wypracowania jak najlepszych warunków legislacyjnych do walki z tym
zjawiskiem. Od wielu lat Polska sukcesywnie wprowadza do krajowego porządku prawnego odpowiednie regulacje, wypełniając tym samym zobowiązania, wynikające z podpisanych konwencji czy członkostwa w Unii Europejskiej. Aktywność prawotwórcza nie ogranicza się jedynie do implementacji tych regulacji do istniejących już
aktów prawnych. Przyjmuje ona również postać inicjowania i przyjmowania nowych krajowych aktów normatywnych, dotyczących zwalczania terroryzmu. Przykładem takiej aktywności jest właśnie ustawa o działaniach antyterrorystycznych.
Dyskusja nad kształtem ustawy dopiero się rozpoczyna. Wzbudza ona pewne kontrowersje, z jednej bowiem strony państwo gwarantować powinno bezpieczeństwo i konstytucyjne gwarancje wolności i równości obywatelom, z drugiej zaś — w pewnych
okolicznościach — muszą one zostać ograniczone w imię walki z terroryzmem i jego przejawami.
Elementem dyskusji, o której mowa, jest również niniejsza publikacja, odnosząca się do ustawowych regulacji w zakresie działań antyterrorystycznych w Polsce, na tle ogólnej charakterystyki współczesnych zagrożeń terrorystycznych, a także prawnych i praktycznych aspektów zwalczania terroryzmu w Europie i na świecie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA WSPÓŁCZESNYM TERRORYZMEM Redakcja naukowa Waldemar Zubrzycki Kuba Jałoszyński Aleksander Babiński Szczytno 2016 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. dr hab. Ryszard Jakubczak Redakcja Wydawcy Anna Bryczkowska Krzysztof Guzik Agnieszka Kamińska Beata Miszczuk Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno ISBN 978-83-7462-546-3 e-ISBN 978-83-7462-547-0 Skład, druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafi i Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12–100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 54 10, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 46,7 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typografi cznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREŚCI WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 WSPÓŁCZESNY TERRORYZM — WYZWANIE DLA BEZPIECZEŃSTWA EUROPY 13 Bożydar Głodny EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tomasz R. Aleksandrowicz BIEŻĄCE ZAGROŻENIA TERRORYSTYCZNE DLA PAŃSTW EUROPEJSKICH — GŁÓWNE KIERUNKI, KONSEKWENCJE, PROGNOZY . . . . . . . Marian Kopczewski PUNKTY WIDZENIA PAŃSTW WOBEC AKTÓW TERRORYZMU . . . . . . . . . . . . . . . . Mariusz Olechnowicz ATAKI TERRORYSTYCZNE WE FRANCJI I BELGII 2015–2016 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tomasz Michalczak ZAMACHY TERRORYSTYCZNE W EUROPIE — JAK SKUTECZNIE PROWADZIĆ DZIAŁANIA ANTYTERRORYSTYCZNE W POLSCE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maciej Zimny POZYSKIWANIE I MOTYWOWANIE BEZPOŚREDNICH WYKONAWCÓW TERRORYSTYCZNYCH ZAMACHÓW I OPERACJI SAMOBÓJCZYCH . . . . . . . . . . . . Katarzyna Maniszewska ZAGROŻENIE TERRORYZMEM W EUROPIE W ŚWIETLE BADAŃ OPINII PUBLICZNEJ. EDUKACJA JAKO ELEMENT SYSTEMU DZIAŁAŃ ANTYTERRORYSTYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 65 87 35 45 55 PRAWNE ASPEKTY ZWALCZANIA TERRORYZMU W EUROPIE I NA ŚWIECIE Tomasz Bąk USTAWODAWSTWO ANTYTERRORYSTYCZNE W PAŃSTWACH UNII EUROPEJSKIEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Adam Hołub NIEMIECKIE „PAKIETY ANTYTERRORYSTYCZNE” — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIE TERRORYZMEM XXI WIEKU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 Witold Sokała KONSEKWENCJE ASYMETRII „MIECZA” I „TARCZY”. STUDIUM SKUTECZNOŚCI WYBRANYCH NARZĘDZI W ZWALCZANIU NOWEJ FALI TERRORYZMU W EUROPIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... Marek Jeznach USTAWODAWSTWO ANTYTERRORYSTYCZNE W LATACH 2015–2016 W PAŃSTWIE IZRAEL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Jarosław Karwel USA PATRIOT ACT JAKO PRZYKŁAD USTAWODAWSTWA ANTYTERRORYSTYCZNEGO — ANALIZA I PRÓBA EWALUACJI. WNIOSKI DLA POLSKIEGO SYSTEMU ANTYTERRORYSTYCZNEGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Kazimierz Kraj USTAWODAWSTWO ANTYTERRORYSTYCZNE FEDERACJI ROSYJSKIEJ . . . . . . . 205 Paulina Piasecka USTAWODAWSTWO ANTYTERRORYSTYCZNE WYBRANYCH KRAJÓW W ZAKRESIE OCHRONY PRAW OFIAR ATAKÓW TERRORYSTYCZNYCH . . . . . . . . 223 Aleksander Babiński USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — LEGISLACJA NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 REGULACJE USTAWOWE W ZAKRESIE DZIAŁAŃ ANTYTERRORYSTYCZNYCH W POLSCE Waldemar Zubrzycki DZIEJE USTAWY ANTYTERRORYSTYCZNEJ W POLSCE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 Agata Tyburska, Błażej Jewartowski USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA WOBEC ZJAWISKA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Mariusz Cichomski, Michał Horoszko, Ilona Idzikowska PRZYGOTOWANIE DO PRZEJMOWANIA KONTROLI NAD ZDARZENIAMI O CHARAKTERZE TERRORYSTYCZNYM ORAZ REAGOWANIE W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA TAKICH ZDARZEŃ W ŚWIETLE ROZWIĄZAŃ USTAWY O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH — W KONTEKŚCIE ZADAŃ RESORTU SPRAW WEWNĘTRZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Paweł Lubiewski USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA WOBEC SŁUŻB SPECJALNYCH ROZSZERZENIE CZY AKTUALIZACJA UPRAWNIEŃ? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 Wojciech Olsztyn NOWE ROZWIĄZANIA W OBSZARZE DZIAŁAŃ OPERACYJNO-ROZPOZNAWCZYCH ORAZ PROCESOWYCH WYNIKAJĄCE Z USTAWY O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 Marta Szuniewicz-Stępień DZIAŁANIA OPERACYJNO-ROZPOZNAWCZE W USTAWIE ANTYTERRORYSTYCZNEJ A EUROPEJSKI STANDARD OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA — WYBRANE ZAGADNIENIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREŚCI 5 Kuba Jałoszyński DZIAŁANIA KONTRTERRORYSTYCZNE W USTAWIE O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 Michał Stępiński FORMALNO-ORGANIZACYJNE UWARUNKOWANIA DOWODZENIA DZIAŁANIAMI KONTRTERRORYSTYCZNYMI REALIZOWANYMI PRZEZ WYSPECJALIZOWANE SIŁY POLICJI W ŚWIETLE PRZEPISÓW USTAWY O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 Tomasz Wróblewski STRZAŁ RATUNKOWY — ISTOTNA ZMIANA W ZAKRESIE REGULACJI PRAWNEJ DOTYCZĄCEJ UŻYCIA BRONI PALNEJ PRZEZ POLICJĘ . . . . . . . . . . . . . 391 Wiesław Mądrzejowski, Krzysztof Wiciak WALKA Z PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ NA TLE ROZWIĄZAŃ PRZYJĘTYCH W USTAWIE O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH . . . . . . 397 Jarosław Cymerski REALIZACJA ZADAŃ OCHRONNYCH BIURA OCHRONY RZĄDU W ŚWIETLE DYSPOZYCJI USTAWY O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH . . . . . . . . . . 415 Justyna Kurek OCENA USTAWY O DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH — WSKAZÓWKI WYNIKAJĄCE Z ORZECZENIA BVERFG Z 20.04.2016 R. W SPRAWIE 1 BVR 966/09 I 1 BVR 1140/09 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 Krzysztof Liedel CZY USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA ODPOWIADA NA WYZWANIA I POTRZEBY W OBSZARZE KOORDYNACJI PRZECIWDZIAŁANIA TERRORYZMOWI? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 PRAKTYCZNE ELEMENTY ZWALCZANIA ZAGROŻEŃ TERRORYSTYCZNYCH Jarosław Stelmach DZIAŁANIA ANTYTERRORYSTYCZNE W KONTEKŚCIE IDENTYFIKACJI ZNAMION PRZESTĘPSTWA O CHARAKTERZE TERRORYSTYCZNYM . . . . . . . . . . 459 Maria Hapunik, Izabela Nowicka STAN PRAWNY DOTYCZĄCY RETENCJI, POZYSKIWANIA, PRZETWARZANIA ORAZ WYKORZYSTYWANIA DANYCH TELEKOMUNIKACYJNYCH W POLSCE A REALIZACJA ZADAŃ POLICJI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 Jarosław Struniawski PLANOWANIE OPERACJI POLICYJNYCH Z WYKORZYSTANIEM KOMPONENTU ANTYTERRORYSTYCZNEGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 Rafał Kwasiński MODEL PRZESŁUCHANIA PODEJRZANEGO W SPRAWACH PRZESTĘPSTW O CHARAKTERZE TERRORYSTYCZNYM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... Mariusz Wiatr POTRZEBY I MOŻLIWOŚCI WSPÓŁDZIAŁANIA WOJSKA Z POLICJĄ W ZWALCZANIU TERRORYZMU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 Jarosław Jabłoński WSPARCIE DZIAŁAŃ KONTRTERRORYSTYCZNYCH POLICJI PRZEZ JEDNOSTKĘ WOJSK SPECJALNYCH SZ RP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555 Łukasz Baranowski ROLA SEKTORA PRIVATE SECURITY W SYSTEMIE ZWALCZANIA TERRORYZMU W POLSCE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 Grzegorz Cieślak EWAKUACJA W WARUNKACH CELOWEGO DZIAŁANIA NA SZKODĘ OBIEKTU — WYZWANIA W KONTEKŚCIE OPRACOWANIA PLANU DZIAŁANIA NA WYPADEK ZAGROŻENIA TERRORYSTYCZNEGO . . . . . . . . . . . . . 573 Wojciech Wosek DZIAŁANIA ANTYTERRORYSTYCZNE W ASPEKCIE PRAW CZŁOWIEKA I WOLNOŚCI OBYWATELSKICH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 583 Mariusz Cichomski, Paweł Marchliński KRAJOWE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA OBROTU PREKURSORAMI MATERIAŁÓW WYBUCHOWYCH — PO ZAMACHU TERRORYSTYCZNYM W NORWEGII 22 LIPCA 2011 R. W KONTEKŚCIE NOWYCH ZADAŃ POLICJI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 591 Łukasz Szklarski ZAUTOMATYZOWANA KONTROLA GRANICZNA OPARTA O CECHY BIOMETRYCZNE JAKO CZYNNIK ZWIĘKSZENIA BEZPIECZEŃSTWA EUROPY W WALCE ZE WSPÓŁCZESNYM TERRORYZMEM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 601 Juliusz Piwowarski, Andrzej Czop, Michał Twardosz PRZYGOTOWANIE FUNKCJONARIUSZY SAMODZIELNEGO PODODDZIAŁU ANTYTERRORYSTYCZNEGO POLICJI DO DZIAŁANIA W SYTUACJI TRUDNEJ Z UWZGLĘDNIENIEM WPŁYWU TRENINGU WALKI WRĘCZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 613 Jacek Dworzecki ŻANDARMERIA WOJSKOWA SIŁ ZBROJNYCH REPUBLIKI SŁOWACKIEJ. HISTORIA I TERAŹNIEJSZOŚĆ. ZARYS PROBLEMATYKI . . . . . . . . . 635 INFORMACJE O AUTORACH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 657 BIBLIOGRAFIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 669 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WSTĘP Powszechna jest opinia, że terroryzm stanowi jedno z największych zagro- żeń społecznych XXI w. Jest ona konsekwencją ataków terrorystycznych, które na początku stulecia wstrząsnęły światem. Kluczowe były ataki terrorystyczne przepro- wadzone 11 września 2001 r. na obiekty dwóch wież World Trade Center oraz Pen- tagonu. Szybko okazało się, że nie są to działania incydentalne. Ataki terrorystyczne nie ominęły także współczesnej Europy. Samobójczy atak w pociągu moskiew- skiego metra z lutego 2004 r., ataki z marca 2004 r. na pociągi dowożące ludzi do stolicy Hiszpanii, eksplozje z lipca 2005 r., w centrum Londynu czy doniesienia o zamachach w listopadzie 2015 r. w Paryżu, jak również skoordynowane zamachy bombowe przeprowadzone w marcu 2016 w Belgii, świadczyły o skali zagrożenia i determinacji terrorystów. Ataki stały się sposobem rozwiązywania różnorodnych konfliktów, których tłem mogą być różnice religijne, kulturowe, narodowe, rasowe i inne. Stało się oczywiste, że szczególnie zagrożone są wszelkie imprezy (wyda- rzenia) skupiające bardzo wiele osób. Masowe przedsięwzięcia stają się szczególną okazją do przeprowadzenia ataku ukierunkowanego na ludność państw, powodo- wanym niemocą wobec ich struktur. Jednocześnie ataki terrorystyczne nie stają się już problemem wyłącznie pojedynczych krajów, których dotykają. Stanowią zagro- żenie dla całej międzynarodowej społeczności, na którą oddziałują na różne spo- soby, zarówno w sferze materialnej, jak i psychologicznej. Zagrożenia terrorystyczne Rzeczpospolitej Polskiej są pochodną zagrożeń dla świata i Europy, choć w chwili obecnej z całą pewnością są one mniej intensywne niż w innych regionach kontynentu. Jak się powszechnie uważa, Polska nie należy do krajów bezpośrednio zagrożonych terroryzmem, istnieją jednak przesłanki, dla których nie można wykluczyć, że zainteresowanie organizacji tego typu naszym kra- jem będzie wzrastać. Będzie ono rosło wraz z możliwościami organizacji wielkich przedsięwzięć przez nasze państwo oraz rolą, jaką będzie ono odgrywało na arenie międzynarodowej. Paradoksalnie członkostwo w NATO, jak i Unii Europejskiej, które bez wątpienia sprzyjają zapewnieniu bezpieczeństwa zewnętrznego Polski powoduje, że stajemy się krajem wchodzącym w orbitę zainteresowania terrorystów. Ponadto, choć ryzyko wystąpienia ataku terrorystycznego jest wciąż dość niskie, to terytorium RP stanowić może doskonałe zaplecze logistyczne i wspomagające działalność terrorystyczną w Europie. Międzynarodowy charakter zjawiska stwarza konieczność ogólnoświatowej współpracy w jego zwalczaniu, a globalna walka z terroryzmem wspierana jest przez większość państw współczesnego świata i organizacji międzynarodowych. Na are- nie międzynarodowej wypracowano uniwersalne instrumenty prawne w zakresie walki z terroryzmem, pozwalające na ściganie sprawców przestępstw, popełnianych ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... w jego obszarze. Zauważyć należy, że Polska, będąc ich stroną, również stosuje się do ich zapisów. Jednak podstawowym narzędziem zwalczania terroryzmu na obszarze RP jest prawodawstwo krajowe, dostosowane do standardów międzynarodowych. Oceniając stan polskiego systemu prawnego, dotyczącego zwalczania i przeciw- działania terroryzmowi, należy podkreślić, że następuje jego ciągła ewolucja, zmie- rzająca do wypracowania jak najlepszych warunków legislacyjnych do walki z tym zjawiskiem. Od wielu lat Polska sukcesywnie wprowadza do krajowego porządku prawnego odpowiednie regulacje, wypełniając tym samym zobowiązania, wynikające z podpisanych konwencji czy członkostwa w Unii Europejskiej. Aktywność prawo- twórcza nie ogranicza się jedynie do implementacji tych regulacji do istniejących już aktów prawnych. Przyjmuje ona również postać inicjowania i przyjmowania nowych krajowych aktów normatywnych, dotyczących zwalczania terroryzmu. Przykładem takiej aktywności jest właśnie ustawa o działaniach antyterrorystycznych. Do niedawna regulacje prawne, dotyczące rozpoznawania i zwalczania terro- ryzmu oraz przeciwdziałania mu w polskim systemie prawnym rozproszone były w wielu różnych aktach, nie istniała żadna jednolita regulacja, która w sposób kom- pleksowy odnosiłaby się do tej problematyki. Oznacza to, że w istocie Polska posia- dała normatywną materię antyterrorystyczną, choć z całą pewnością niekompletną, ale odpowiednich zapisów szukać należało w wielu różnych aktach, w tym rangi usta- wowej. Do podstawowych należały: ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, ustawa z 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej, ustawa z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z niele- galnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu, ustawa z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, ustawa z 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym, ustawa z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej, ustawa z 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospo- litej Polskiej, ustawa z 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze i inne. Regulacje odnoszące się do zwalczania terroryzmu zawarte były także w ustawach dotyczących działalności poszczególnych służb i formacji, m.in. w ustawie z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpie- czeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu czy w ustawie z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, a także w ustawie z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej. Pierwszą, nieudaną próbę stworzenia w naszym kraju tzw. ustawy antyterro- rystycznej podjęto w 2008 roku. Ostatecznie ustawa o działaniach antyterrory- stycznych została uchwalona przez Sejm 10 czerwca 2016 r. i weszła w życie 2 lipca 2016 r., a jej podstawowym celem jest podniesienie efektywności polskiego sys- temu antyterrorystycznego. Liczba krajowych służb i instytucji zaangażowanych w przeciwdziałanie terroryzmowi i jego zwalczanie jest znaczna. Obejmuje ona nie tylko podmioty rządowe, ale również dotyczy środowisk akademickich. Aktywi- zują się one zwłaszcza w ocenie projektowanych rozwiązań. Dbają o poszanowanie przyjętych w naszym państwie demokratycznych standardów, wiedząc jednocze- śnie, że skuteczne działanie uzależnione jest — przede wszystkim — od właściwie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WSTĘP 9 skonstruowanych przepisów prawnych. W związku z powyższym, wspomniana ustawa o działaniach antyterrorystycznych podnosi efektywność polskiego sys- temu antyterrorystycznego, przez określenie zasady prowadzenia działań antyter- rorystycznych oraz współpracy między organami właściwymi w zakresie prowa- dzenia tych działań. Nadano jej charakter integrujący aktywność wszystkich tych podmiotów, z jednoczesnym wskazaniem zakresów ich odpowiedzialności w obsza- rach zapobiegania i reagowania na zagrożenia terrorystyczne. Dyskusja nad kształtem ustawy dopiero się rozpoczyna. Wzbudza ona pewne kontrowersje, z jednej bowiem strony państwo gwarantować powinno bezpieczeństwo i konstytucyjne gwarancje wolności i równości obywatelom, z drugiej zaś — w pew- nych okolicznościach — muszą one zostać ograniczone w imię walki z terroryzmem i jego przejawami. Ta trudna do pogodzenia zależność nie jest obca społeczeństwu. Mamy bowiem świadomość, że człowiek, wchodząc w epokę cywilizacji, dokonał pewnego wyboru, poświęcając część swoich możliwości kształtowania szczęścia na rzecz zyskania bezpieczeństwa. Świadomość ta pozwala zrozumieć konieczność wpro- wadzania pewnych ograniczeń odnoszących się do wybranych swobód. Pomimo poja- wiających się wątpliwości, pozwala z całą pewnością zrozumieć konieczność wpro- wadzania narzędzi, umożliwiających walkę z tym niebezpiecznym zjawiskiem. Bez wątpienia ustawa o działaniach antyterrorystycznych stanowi krok w pożądanym kie- runku. Oczywiście ocena tego, czy przyjęte w niej rozwiązania są wystarczające, czy też nazbyt ograniczają swobody obywatelskie możliwa jest w naukowym dyskursie. Elementem dyskusji, o której mowa, jest również niniejsza publikacja, odno- sząca się do ustawowych regulacji w zakresie działań antyterrorystycznych w Polsce, na tle ogólnej charakterystyki współczesnych zagrożeń terrorystycznych, a także prawnych i praktycznych aspektów zwalczania terroryzmu w Europie i na świe- cie. W ramach tej dyskusji, poszczególni autorzy — naukowcy, teoretycy, praktycy i pasjonaci — wyrażają swoje opinie na temat terroryzmu i zjawisk mu towarzyszą- cych. Usystematyzowaliśmy je w cztery bloki tematyczne. Pierwszy z nich zawiera materiały poświęcone współczesnemu terroryzmowi stanowiącemu wyzwanie dla bezpieczeństwa Europy. Drugi został poświęcony prawnym aspektom zwalczania terroryzmu w Europie i na świecie. W kolejnej części zamieszczono opracowania poświęcone regulacjom ustawowym dotyczącym działań antyterrorystycznych w Polsce. Autorzy opracowań zamieszczonych w ostatniej, czwartej, części zwrócili uwagę na praktyczne elementy zwalczania zagrożeń terrorystycznych. W imieniu wszystkich autorów i własnym zachęcamy do zapoznania się z opra- cowaniami składającymi się na całość publikacji (41 artykułów). Dziękujemy jed- nocześnie tym pierwszym za trud i wysiłek włożony w opracowanie tekstów, które składają się na niniejszą publikację. Wierzymy, że stanie się ona doniosłym wkła- dem nie tylko w kształtowanie się ustawowych regulacji w zakresie działań anty- terrorystycznych w Polsce, ale i w zapewnienie ochrony przed plagą współczesnego świata — atakami terrorystycznymi, czego Czytelnikom, jak i sobie życzymy. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Redaktorzy naukowi ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WSPÓŁCZESNY TERRORYZM — WYZWANIE DLA BEZPIECZEŃSTWA EUROPY ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bożydar Głodny EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU Terroryzm jest zjawiskiem, które towarzyszyło niemalże wszystkim cywiliza- cjom na przestrzeni dziejów. W różnych formach przejawiał się on w postaci prze- mocy lub zastraszania oraz wykorzystywany był najczęściej jako środek do walki o określone cele polityczne1. Współcześnie zaobserwować można renesans i eskalację tego zjawiska na poziomie globalnym oraz zmiany w charakterze sposobu działań sprawców i ich motywacji. W ten sposób jednoznacznie stwierdzić można, że terroryzm jako zja- wisko nieustannie ewoluuje, jest pojęciem wieloaspektowym, wielopłaszczyzno- wym, dynamicznym i tym samym jego jednoznaczna definicja jest praktycznie niemożliwa. Tych natomiast istnieje w literaturze ponad dwieście2 i z naukowego punktu widzenia błędem byłoby oparcie się wyłącznie na jednej jako podstawie do dalszych badań3. Zaistniałe zamieszanie terminologiczne powstało poprzez próby utożsamie- nia terroryzmu z pewnym określonym sposobem działania czy skutkiem, jaki ono ma wywołać. W czasach średniowiecznych terrorystami można było nazwać grupy zelotów dokonujących zamachów na żołnierzy rzymskich, natomiast w okre- sie rewolucji francuskiej — okres rządów Maksymiliana Robespierre`a. Ponadto pojęcie terroryzmu jest często używane w nomenklaturze politycznej i dopaso- wuje się dyskursu kolejnych epok. Obecnie terroryzm jednak utożsamiany jest najczęściej z działaniami radykalnych grup muzułmańskich, głównie na skutek wydarzeń z 11 września 2001 r. oraz trwającego kryzysu imigracyjnego w Euro- pie4. Ciekawe spostrzeżenie czyni B. Hoffman, który zauważa, że użycie słowa „ter- roryzm”, podobnie jak „Internet”, stało się podstawowym zwrotem nowomowy medialnej oraz żargonu społeczeństwa, w którym żyjemy. Poza ogólną wiedzą dotyczącą zagadnienia, w świadomości obywateli kreuje się bardzo spłaszczony i jednoznaczny obraz dotyczący zjawiska i jest on najczęściej utożsamiany z jego bezpośrednim wyobrażeniem — brutalnymi atakami i potężnymi eksplozjami. Tymczasem w ujęciu bezpieczeństwa terroryzm jest jednym z czynników, które 1 Zob. S. Bukowski, Terroryzm europejski, Słupsk 2010, s. 21. 2 B. Hołyst, Terroryzm, t. 1, Warszawa 2011, s. 52. 3 Zob. T. Aleksandrowicz, Terroryzm międzynarodowy, Warszawa 2008, s. 20. 4 J. Fiszer, Terroryzm jako zagrożenie dla bezpieczeństwa euroatlantyckiego i nowego ładu międzynarodowego, Warszawa 2013, s. 275. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... wpływają na zarys obecnej sytuacji geopolitycznej, a w przyszłości może stać się jednym z trwałych elementów walki o cele polityczne5. Termin „terroryzm” pochodzi z języka łacińskiego i oznacza przerażenie, strach, straszne słowo, stosowanie terroru. Badacze są zgodni, że słowo „terro- ryzm” pierwszy raz pojawiło się w czasie wspomnianej już wcześniej rewolucji fran- cuskiej (1789–1793) oraz po jej zakończeniu, a określano nim sposób zarządzania państwem przez rewolucjonistów6. Stanisław Bukowski uważa, że terroryzm, którego doświadczyli obywatele Repu- bliki Francuskiej wykazywał zupełnie inne cechy niż terroryzm, który definiowany był przez historię aż do czasów współczesnych. Były to zaplanowane i zorganizo- wane działania, poprzez które jakobini „chcieli stworzyć nowe i lepsze społeczeń- stwo w miejsce skorumpowanego i niedemokratycznego systemu politycznego”7. Warto jednak podjąć polemikę z tym stwierdzeniem, ponieważ współczesny terro- ryzm wykazuje cechy zjawiska również zaplanowanego i dobrze zorganizowanego, finansowanego przez państwa oraz różne instytucje finansowe, a w jego zamierze- niu jest utworzenie globalnego kalifatu, jak proklamuje to ideologia Al-Kaidy. Przy- wódcy tej organizacji argumentują ten zamiar nie tylko pobudkami religijnymi, ale także „zepsuciem” cywilizacji Zachodu, której społeczeństwo nie żyje zgodnie z ich religijnymi nakazami8. Faktem natomiast jest, że różnicę stanowi sposób działania — w czasie rewolucji francuskiej był on wyrażany w formie terroru, współcześnie zjawisko skupia się bardziej na jego politycznym charakterze9. W celu właściwego zakreślenia pojęcia terroryzmu należy usystematyzować możliwie jak najwięcej obecnie funkcjonujących definicji, tak aby móc przeanali- zować najważniejsze elementy znajdujące się w nich oraz wyciągnąć spójne wnio- ski, które stanowić będą istotny element pracy badawczej. W swojej publikacji dotyczącej analizy zjawiska terroryzmu B. Hołyst wskazuje na trzy grupy definicji, które występują w literaturze przedmiotu: a) definicje generalne — terroryzm jako rodzaj czynów przestępczych, środek służący do osiągnięcia określonego celu politycznego lub strategicznego; b) definicje cząstkowe — zawierające opisy różnych odmian terroryzmu, które usystematyzowane zostały ze względu na kryteria i potrzeby, w tym typologię; c) definicje mieszane — stosowane w dokumentach rangi międzynarodowej lub aktach prawnych10. Przykładem definicji generalnej, która często występuje w literaturze, jest, znajdująca się w oksfordzkim Słowniku języka angielskiego, chętnie przywoływana 5 Zob. B. Hoffman, Oblicza terroryzmu, Warszawa 2001, s. 11. 6 Tamże, 7 S. Bukowski, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 12. 8 https://www.rt.com/news/314861-al-qaeda-chief-isis-audiotape/ , dostęp: 18 stycz- 9 R. Zgorzały, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w polskim prawie karnym, nia 2016 r. „Prawo i Prokuratura” 2007, nr 7–8, s. 60. 10 B. Hołyst, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 55. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== B. Głodny, EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU 15 przez badaczy zjawiska: „Terroryzm: bezprawne stosowanie przemocy i zastraszania w celu osiągnięcia politycznego celu”11. Jest to nowa definicja tego pojęcia, natomiast jej starsza wersja, która została zastąpiona, często wskazywana była jako niekom- pletna, niespójna i nieprzydatna z naukowego punktu widzenia, w głównej mierze ze względy na swój historyczny charakter i odwołania do rewolucji francuskiej12. Polityczny cel działania, jako ważny element definicji, podkreślony został również przez innych ludzi nauki. K. Jałoszyński określił następujące cechy jako zmienne, które definiują charakter terroryzmu: 1) użycie siły lub przemocy do wywarcia nacisku, 2) polityczny charakter motywu działania sprawców13. Wśród innych definicji generalnych, występujących w słownikach oraz Inter- necie pojmowanie terroryzmu jest dosyć lakoniczne i nie mówi wiele o samym zja- wisku. Jak dowiadujemy się z Nowej encyklopedii PWN: „Terroryzm to (...) umo- tywowane ideologicznie, planowane i zorganizowane działania pojedynczych osób lub grup, skutkujące naruszeniem istniejącego porządku prawnego, podjęte w celu wymuszenia od władz państwowych i społeczeństwa określonych zacho- wań i świadczeń, często naruszające dobra osób postronnych (...)”14. Podobnej defi- nicji podejmuje się polska strona Wikipedii: „Terroryzm — użycie siły lub prze- mocy psychicznej przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów”15. Powyższa definicja dobitnie wskazuje na fakt, że źródła internetowe, które zawierają treści związane z badanym zjawi- skiem, choć tworzone rzetelnie, mają niską wartość merytoryczną, w głównej mie- rze na odstępstwa w brzmieniu kluczowych elementów definicji w porównaniu z tymi, które zaproponowane zostały przez autorytety w świecie nauki. Definicje cząstkowe cechować będzie natomiast strukturalna forma analizy terroryzmu, która polega na wyszczególnieniu różnych potrzeb, w tym typolo- gicznych. Definicją tego typu posłużył się J. Muszyński, który wyróżnił następu- jące rodzaje terroryzmu: 1) terroryzm legalny — stosowany przez totalitarne rządy, w celu utrzymania 2) terroryzm nielegalny — stosowany przez ugrupowania, organizacje, grupy lub pojedyncze osoby w celu wywarcia wpływu na państwa lub społeczeństwa16. Inny podział z kategorii definicji cząstkowych zaproponował K. Jałoszyński, łącząc motywację ze sposobem działania terrorystów: władzy; 11 J. Pearsall, The New Oxford Dictionary of English, Oxford 2004, s. 168. 12 B. Hoffman, Oblicza..., wyd. cyt., s. 11. 13 K. Jałoszyński, Zagrożenie terroryzmem w wybranych krajach Europy Zachodniej oraz w Stanach Zjednoczonych, Warszawa 2001, s. 8–9. 14 Nowa encyklopedia powszechna, t. 6, Warszawa 1997, s. 370. 15 https://pl.wikipedia.org/wiki/Terroryzm , dostęp: 9 stycznia 2016 r. 16 J. Muszyński, Istota terroryzmu politycznego [w:] J. Muszyński (red.), Terroryzm pol- ityczny, Warszawa 1981, s. 23. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... 1) terroryzm separatystyczny — dążenie do wyodrębnienia, uzyskania niepodle- głości lub autonomii, chęć odłączenia się; 2) terroryzm nacjonalistyczny — afirmujący nadrzędność interesów narodowych, wyrażający się w postaci dyskryminacji i nietolerancji wobec innych; 3) terroryzm religijny — wyraża się poprzez dążenie do zmiany obowiązującego porządku, ładu i systemu w państwie; 4) terroryzm fundamentalistyczny — dążenie do supremacji danej religii ponad innymi, religijnie umotywowana krytyka wobec innych przekonań; 5) terroryzm rasistowski — przejawia się poprzez pogardę w stosunku do innych nacji bądź osób o odmiennym kolorze skóry, wyraża wyższość swojej rasy ponad inne17. Definicje mieszane wypracowane zostały w ramach współpracy międzynaro- dowej. W wyniku kooperacji państw zrzeszonych w Organizacji Narodów Zjed- noczonych udało stworzyć się trzynaście konwencji, które w bezpośredni sposób odnoszą się do przestępstw o charakterze terrorystycznym, chociaż jednoznaczna definicja terroryzmu w ich zakresie nie została opracowana. W tekście rezolucji przyjętej przez konferencję ONZ w Brukseli w 1972 r. pojawia się stwierdzenie, że: „terroryzm to działanie, którego celem jest zwrócenie uwagi publicznej (…), a efek- tywnymi środkami stosowanymi w celu jego realizacji jest narażanie na niebezpie- czeństwo ludności cywilnej i grożenie fundamentalnym wolnościom”18. Ponadto należy zwrócić uwagę na definicję zaproponowaną przez Kofiego Annana: „Terroryzm to każde działanie zmierzające do spowodowania śmierci lub poważnej szkody cielesnej u osób cywilnych lub niebiorących udziału w walce zbrojnej, którego celem jest zastraszenie ludności albo zmuszenie rządu lub mię- dzynarodowej organizacji do wykonania lub odstąpienia od wykonania określo- nych czynności”19. Innymi definicjami posługują się amerykańskie służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo. Departament Stanu USA w swojej terminologii stosuje zawartą w Kodeksie Stanów Zjednoczonych formułę: „Terroryzm to zaplanowana, moty- wowana politycznie przemoc wobec celów nieuczestniczących w walce, stosowana przez subnarodowe grupy czy tajnych agentów, zwykle mające na celu zwrócenie uwagi publicznej”20. Departament Obrony stosuje inną definicję: „Terroryzm to bezprawne użycie siły, bądź groźba jej użycia wobec osób i mienia, tak by wymuszać lub zastraszyć rządy czy społeczeństwa, najczęściej w celu osiągnięcia celów politycznych, religij- nych czy ideologicznych”21. 17 K. Jałoszyński, Współczesny wymiar antyterroryzmu ,Warszawa 2008, s. 37. 18 UN Doc. A/C. 6/418, 2 Nov. 1972, http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/ GEN/N72/204/67/PDF/N7220467.pdf?OpenElement , dostęp: 10 stycznia 2016 r. 19 B. Hołyst, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 52. 20 http://www.state.gov/documents/organization/31932.pdf , dostęp: 10 stycznia 2016 r. 21 Pattern of Global Terrorism, US Departament of State, Washington DC, 2003. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== B. Głodny, EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU 17 Federalne Biuro Śledcze używa natomiast sformułowania: „Terroryzm to bezprawne użycie siły lub przemocy wobec osób lub mienia, aby zastraszyć lub wywrzeć przymus na rząd, ludność cywilną albo część wyżej wymienionych, co zmierza do promocji celów politycznych lub społecznych”22. W przypadku tych definicji należy zwrócić uwagę na fakt, że zostały one sformułowane w taki sposób, aby określały priorytetowe działania i ich obszary w zakresie poszczególnych organizacji rządowych. Co ciekawe, w definicji Depar- tamentu Obrony nie występuje słowo „przemoc”, pomimo faktu, że jest ona często wymieniana przez badaczy w literaturze jako nieodłączny element terroryzmu23. Z kolei w sformułowaniu użytym w Kodeksie Stanów Zjednoczonych pojawią się określenie „subnarodowe grupy”, które należy rozumieć jako ugrupowania terro- rystyczne, które nie są kierowane z poziomu centralnego, tylko działają niezależnie. Z powodu funkcjonowania tylu definicji badacz Alex Schmidt postanowił przeanalizować możliwie jak największą ich ilość i znaleźć w nich wspólne cechy. Rezultatem jego badań jest częstotliwość występowania elementów określających terroryzm, które pojawiają się w 109 definicjach: 1) siła, przemoc — 83,5 ; 2) polityczny cel — 65 ; 3) strach, terror — 51 ; 4) groźba — 47 ; 5) psychologiczny aspekt działania sprawców — 41,5 ; 6) rozróżnienie na ofiarę i cel — 37,5 ; 7) planowana, zorganizowana akcja — 32 ; 8) metody walki, strategia — 30,5 ; 9) niemoralność — 30 ; 10) wymuszanie, zniewolenie — 28 ; 11) aspekt rozgłosu, reklamy — 21,5 ; 12) przypadkowość, bezosobowość — 21 ; 13) cywile, niewalczący, neutralni — 17,5 ; 14) zastraszanie — 17 ; 15) podkreślanie niewinności ofiar — 15,5 ; 16) grupa, ruch, organizacja jako sprawcy — 14 ; 17) aspekt symboliczny, demonstracja siły — 13,5 ; 18) nieobliczalność, nieprzewidywalność — 9 ; 19) ukryty charakter działania — 9 ; 20) powtarzalność, seryjność — 7 ; 21) kryminalny charakter działania — 6 ; 22) żądania w stosunku do innych osób — 4 24. 22 T. Aleksandrowicz, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 20. 23 B. Hołyst, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 62. 24 A.P. Schmidt , Political Terrorism: A New Guide to Actors, Authors, Concepts, Data Bases, Theories and Literature, New York 1988, s. 12. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... Pomimo oceny, jakiej dokonał Schmidt, należy zauważyć, że nie będą to wszyst- kie możliwe elementy, które w zadowalający sposób wyczerpywałyby definicję ter- roryzmu. Niemniej na potrzeby pracy naukowej należy przyjąć, że nieodłączonym elementem terroryzmu jest użycie przemocy lub groźba jej użycia w celu osiągnię- cia określonego politycznego celu. Stwierdzenie to będzie stanowiło podstawę do dalszych rozważań, gdyż jednoznaczne zdefiniowanie terroryzmu jest niemożliwe z punktu widzenia naukowego, w szczególności ze względu na jego wieloaspektowy i wielopłaszczyznowy charakter także tempo ewolucji wspomnianego zjawiska. Chociaż początków działalności terrorystów można by doszukiwać się już w cza- sach starożytnych, to pojęcie terroryzmu nie było łączone z przemocą aż do czasów rewolucji francuskiej. Odbiegał on znacząco swoją formą i środkami działania od jego współczesnej formy, możliwe było jednak znalezienie wspólnych cech. Po pierwsze, było to zaplanowane działanie, systematyczne i celowe. Po drugie, celem ówczesnego terroryzmu było stworzenie „nowego i lepszego społeczeństwa”, a analogię do tej idei można odnaleźć w rewolucyjnym tonie współczesnych organizacji terrorystycznych, w szczególności marksistowskich, lewicowych, a także islamskich25. W swojej historii rewolucja francuska obróciła się przeciwko jej twórcom i kiedy Robespierre po raz kolejny ogłosił listę zdrajców stanu, różne ugrupowania polityczne połączyły ze sobą siły, w obawie że ich nazwiska również na niej się znaj- dują. W ten sposób Robespierre został pozbawiony władzy, a swojego żywota doko- nał na jednym z symboli rewolucji — gilotynie. Czas regime de la terreur dobiegł końca, a od tego momentu terroryzm nierozłącznie kojarzony był z użyciem prze- mocy, nadużyciem władzy i kryminalnym charakterem działania. Echa rewolucji obiły się szerokim echem w całej Europie i znacząco podbu- dowały i tak już silne nastroje antymonarchiczne wśród społeczeństw. Zaczęto kwestionować „boską wolę” w przypadku wyboru monarchów oraz ich wyż- szy status. W tym okresie rozpoczynają również kształtować się nastroje nacjo- nalistyczne, związane z głębokim poczuciem tożsamości narodowej wśród społe- czeństw takich jak Niemcy czy Włosi. Przemiany te zaczęła potęgować rewolucja przemysłowa, a tworzące się nowe ideologie, takie jak marksizm czy leninizm, dały początek nowemu nurtowi w terroryzmie, który dzisiaj pojmujemy jako rewolu- cyjny i antypaństwowy26. Jednym z pierwszym aktywistów tego nurtu był włoski książę o ekstremistycz- nych poglądach — Carlo Pisacane. W związku ze swoimi przekonaniami zrzekł się on swojego tytułu szlacheckiego i zginął podczas rewolty przeciwko Burbo- nom w 1857 r. Wierzył on w ideę mutualizmu oraz federalizmu i na kartach histo- rii zapisał się jako twórca teorii „propagandy przez działanie”. Założenia te miały później znaczący wpływ na motywację przyszłych terrorystów i rebeliantów. Pisa- cane twierdził, że przemoc jest niezbędnym środkiem do tego, aby popularyzować swoje idee i móc przyciągnąć jej potencjalnych zwolenników. Uważał, że żaden 25 B. Hofmann, Oblicza..., wyd. cyt., s. 14. 26 Tamże, s. 15. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== B. Głodny, EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU 19 sposób nie jest tak skuteczny jak przemoc, ponieważ jej oddziaływanie wywiera największy skutek27. Pierwszą organizacją, która powstała i kierowała się tą ideą, była Narodna Wola, mała grupa rosyjskich aktywistów, która powstała w 1878 r. i otwarcie sprze- ciwiała się polityce caratu. Uważali oni, że społeczeństwo tkwi w marazmie i apa- tii, przez wolę i politykę cara, co uniemożliwia zwrócenie uwagi odmiennych opcji politycznych w sposób inny, niż stosowanie aktów przemocy. Celem ich ataków stały się osoby, które związane były bezpośrednio z osobą cara — jego rodzina, krewni, wysocy urzędnicy państwowi. Ten dobór ofiar miał znaczenie symboliczne i w żaden znaczący sposób nie wpływał na stabilność funkcjonowania państwa. Dla członków organizacji ważne było, aby w dążeniu do osiągnięcia swojego celu nie ucierpiały niewinne osoby. Doskonale obrazuje to przykład zamachu na księ- cia Siergiusza Aleksandrowicza w 1905 r.. Zamachowiec odstąpił od wykonania zadania po tym jak zauważył, że w królewskim pojeździe, oprócz samego księ- cia, znajdują się jego dzieci oraz małżonka. Nie przeszkodziło to jednak naśla- dowcom Narodnej Woli zabić go w następnym zamachu. Po tamtych wydarze- niach organizacja próbowała dokonać kilku innych zamachów, lecz bez skutku. Ostatecznie władze ugrupowania postanowiły zabić samego cara Aleksandra II. Czterech zamachowców uzbrojonych w bomby oczekiwało przejazdu orszaku na jednej z moskiewskich ulic. Gdy korowód z eskortą zbliżył się, pierwszy zamacho- wiec zdetonował bombę. Próba jednak nie powiodła się, a car nie odniósł więk- szych obrażeń. Orszak jednak zatrzymał się, co dało czas i sposobność drugiemu zamachowcowi, który detonując bombę zabił siebie oraz cara. Paradoksalnie, naj- większy sukces Narodnej Woli okazał się jej niechybnym końcem, gdyż wraz ze śmiercią Aleksandra II wszystkie organizacje w państwie i służby bezpieczeństwa rozpoczęły szeroko zakrojoną obławę na członków Narodnej Woli. Do roku 1883 udało się osądzić, skazać i powiesić prawie wszystkich czołowych członków ugru- powania. Tym samym był to koniec Narodnej Woli, jednak z czasem pojawili się jej naśladowcy, którzy np. dokonali wspomnianego wcześniej ataku na księcia Alek- sandrowicza. Można również śmiało założyć, że wydarzenia zapoczątkowane przez organizację przyśpieszyły upadek caratu i wywarły ogromny wpływ na rewolucjo- nistów na całym świecie28. W połowie XIX wieku dominującą doktryną w działalności terrorystycznej był anarchizm, którego zwolennicy przekonani byli o tym, że instytucje państwowe, gospodarcze czy polityczne stanowią najgorsze zło, poprzez które obywatel traci wolność. Celem anarchistów stała się więc walka z szeroko rozumianym przymu- sem, a nadrzędną wartością — wspomniana wolność każdego człowieka. Byli oni co prawda odpowiedzialni za wiele zamachów (np. zabójstwo prezydenta USA Wil- liama McKinley’a przez anarchistę Leona Czołgosza), jednak nurt ten nie wywarł zdecydowanego wpływu na żaden kraj, w którym działali. 27 B. Hołyst, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 69. 28 B. Hoffman, Oblicza..., wyd. cyt., s. 16. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... Przykładem oddziaływania wcześniej wspomnianej „propagandy przez czyny”, był zamach w Sarajewie, którego dokonała organizacja Młoda Bośnia, a ofiarą stał się arcyksiążę Franciszek Ferdynand. Zdarzenie z 28 czerwca 1914 r. walnie przy- czyniło się do rozpoczęcia pierwszej wojny światowej. Motywacją sprawców w tym przypadku była chęć politycznej jedności wśród południowych Słowian. Po roku 1930 terror ponownie stał się narzędziem i atrybutem sprawowania polityki państwa. Działo się tak w przypadku europejskich reżimów faszystow- skich i stalinowskich, które były odpowiedzią na czasy niepokoju i pogardy w cza- sie II wojny światowej. Praktyki masowej represji stosowane były przez rządy totali- tarne przeciwko własnym obywatelom, głównie jako gwarancja utrzymania władzy w rękach reżimu. Oznaczało to dla obywateli bezwzględną potrzebę podporządko- wania się bądź najwyższą karę w przypadku jego braku. Stworzony w ten sposób system przymusu, motywowany strachem, miał na celu skuteczne egzekwowanie polityki stosowanej przez państwo29. Po II wojnie światowej słowo „terroryzm” znów zaczęto utożsamiać z jego rewolucyjnym charakterem przy okazji buntów wszczynanych przez antyko- lonialne i nacjonalistyczne ugrupowania. Była to odpowiedź rozmaitych ludów i nacji w Afryce, Azji i na Bliskim Wschodzie na długoletnie panowanie Euro- pejczyków nad nimi. Kraje takie jak Algiera, Cypr czy Izrael swoją niepodległość zawdzięczają w głównej mierze działalności terrorystycznej przeciwko władzom kolonialnym. W tym właśnie okresie narodziła się koncepcja mówiąca o tym, że terroryzm jest narzędziem prześladowanych grup, krajów będących w opresji. Sięganie po tę metodę walki postrzegano jako ostateczny akt rozpaczy i desperacji. W kontekście celów narodowowyzwoleńczych rozróżniano jednak terminy „terro- rysta” i „bojownik o wolność”30. Jasir Arafat, ówczesny przewodniczący Organiza- cji Wyzwolenia Palestyny, podczas wystąpienia w 1974 r. na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ, wyraźnie nakreślił różnicę pomiędzy terrorystą i rewolucjonistą, która sprowadza się do celów walki. „Kto broni słusznej sprawy, walczy o wolność i wyzwolenie swojego kraju od najeźdźcy, osadników i kolonistów, nie może być nazwany terrorystą”31. Pod koniec lat 60. i 70. XX wieku terroryzm dalej postrzegany był w jego rewolucyjnym aspekcie. Jednak pojmowanie terminu rozszerzyło się o separaty- styczne grupy narodowe, nieznajdujące się we wspomnianym układzie kolonial- nym. W tym właśnie okresie swoją działalność rozpoczęła baskijska ETA, wal- cząca o swoją autonomię w Hiszpanii czy Front Wyzwolenia Quebecu, operujący w Kanadzie. Ponadto, od końca lat 60. do głosu na scenie politycznej zaczęły dochodzić ugrupowania o ściśle zakreślonej ideologii, dla których najważniejszym celem stała się walka z obowiązującym systemem społeczno-politycznym. To wła- śnie z tego nurtu powstały grupy Baader-Meinhof czy Brigatte Rosse o charakterze 29 T. Aleksandrowicz, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 16. 30 Tamże. 31 W. Laquer, The Israeli —Arab Leader: A Documentary History of Middle East Conflic, New York 1976, s. 510. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== B. Głodny, EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU 21 lewicowym czy też skrajnie prawicowy Ordine Nuovo. Wszystkie te organizacje jako nadrzędny cel przyjęły zwrócenie uwagi na swoje cele oraz działalność32. W latach 80. XX wieku, w czasie apogeum Zimnej Wojny terroryzm był utożsa- miany z działalnością spiskową i sposobem na destabilizację cywilizacji Zachodu, co w mniemaniu propagandy stanowiło część „globalnego spisku”. Uważano, że rząd Związku Radzieckiego przeprowadza zaplanowane zamachy w celu desta- bilizacji i zniszczenia Zachodu. Były to jednak zagrożenia o niskim natężeniu, a badacze zjawiska określają ten okres jako czas polityki bipolarnej motywowanej strachem przed globalną wojną nuklearną33. W tym samym okresie seria zamachów samobójczych na placówki dyploma- tyczne i wojskowe USA wstrząsnęła opinią publiczną i po raz pierwszy zwrócono szczególną uwagę na terroryzm, który sponsorowany był przez rządy państw. Zaczęto wtedy wiązać to zjawisko z rodzajem wojny partyzanckiej, gdzie słabsze państwo nie może pozwolić sobie na otwartą konfrontację z tym silniejszym34. Wraz z początkiem lat 90. termin „terroryzm” zaczął być łączony z termino- logią przestępstw kojarzonych z terrorem kryminalnym. W ten sposób powstały takie pojęcia jak „ekoterroryzm”, „narkoterroryzm” (w tym pojęcie „szarej strefy”) czy „cyberterroryzm”. Znaczący przełom nastąpił po atakach na WTC 11 września 2001 r., gdyż od tego momentu definiowanie współczesnego terroryzmu utożsamiane było głównie ze zwalczaniem ekstremizmu i fundamentalizmu muzułmańskiego. Po tych wyda- rzeniach USA wydało globalną wojnę terrorystom i zjawisko to zaklasyfikowano jako „zastępcze działania wojenne”. Konsekwencje nowego terroryzmu pojmowano jako poważniejsze i o większym zasięgu — stał się on czynnikiem, który rozpoczął kształtować różne relacje międzynarodowe35. Po tym czasie ekstremiści rozszerzyli zakres swoich działań na Europę Zachod- nią, gdzie udało im się stworzyć prężnie działające komórki. Kulminacją ich działań były zamachy w Madrycie w 2004 r. oraz w Londynie w 2005 r. Wówczas państwa europejskie również zdały sobie sprawę z tego, że globalny zakres nowego terrory- zmu jest faktem i działania jemu zapobiegające należy podejmować długofalowo, za pomocą przemyślanych strategii. Od 2004 do 2015 r. podmioty odpowiedzialne za zwalczanie terroryzmu rozbiły wiele komórek terrorystycznych i dokonały wielu aresztowań. Jednak kryzys imigracyjny, który rozpoczął się w 2014 r. i już rok póź- niej osiągnął swoje apogeum, utrudnił działanie służbom, przez co w listopadzie 2015 r. w Paryżu ponownie doszło do zamachów na ludność cywilną. Wobec powyższych stwierdzeń można wysnuć wniosek, że istota współczesnego terroryzmu ewoluowała wraz z biegiem historii, a jego postrzeganie diametralnie zmieniło się. Sprawcy sięgają po coraz bardziej wyszukane metody ataku, który obecnie nosi znamiona planowego i celowego działania. Świadczyć o tym może 32 T. Aleksandrowicz, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 17. 33 B. Hołyst, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 76. 34 Tamże. 35 T. Aleksandrowicz, Terroryzm..., wyd. cyt., s. 42. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... np. fakt wykorzystywania nowoczesnych technologii i wirtualnych platform do komunikacji między terrorystami, co staje się powodem do niepokoju i wyraźnie podkreśla ewolucyjny charakter zjawiska. Istnieje wiele odmian terroryzmu. W przypadku kryterium podmiotowego współczesnego terroryzmu rozróżnić możemy terroryzm państwowy (legalny) i terro- ryzm antypaństwowy. W literaturze mianem terroryzmu legalnego określa się „zastra- szające działanie władzy państwowej wobec obywateli”36. Należy przez to rozumieć wszelakie formy zaangażowania legalnej władzy w działalność terrorystyczną, w tym jego finansowanie. Przykładem tego typu państwa może być Korea Północna (represje w stosunku do obywateli, bezprawne aresztowania, zsyłki do obozów pracy) lub Iran (podejrzewany o finansowanie ugrupowań terrorystycznych działających m.in w Syrii czy Iraku). Poprzez definicję terroryzmu antypaństwowego należy rozumieć wszyst- kie organizacje, ruchy, grupy osób lub ugrupowania, które poprzez swoją działalność dążą do destabilizacji państwa oraz porządku i ładu społecznego37. Innym kryterium rozróżniającym charakter działań terrorystycznych jest moty- wacja. W tym przypadku określa się terroryzm polityczny i terroryzm niepolityczny. W pierwszym przypadku sprawcy, kierując się pobudkami politycznymi, dążą do zastraszenia swoich przeciwników. Polityczny charakter terroryzmu również zwią- zany może być z poglądami religijnymi oraz ideologicznymi. W literaturze wystę- puje następujący podział terroryzmu politycznego: — terroryzm represywny — działania władzy państwa, ukierunkowane na podpo- rządkowanie określonych grup lub jednostek społecznych; — terroryzm subrewolucyjny — działania małych ugrupowań, motywowane pobudkami ideologicznymi. Jednak grupy te ze względu na brak środków lub zasięgu działania nie są w stanie w znaczący sposób wpłynąć na stabilność funkcjonowania państwa; — terroryzm rewolucyjny — działania zmierzające w bezpośredni sposób do trwa- łych zmian w strukturze państwa38. W ramach terroryzmu niepolitycznego wyróżnia się: — terror kryminalny — działania o charakterze przestępczym, sprawcy działają zwykle z pobudek materialnych — chęci wzbogacenia się; — terroryzm patologiczny — działania pojedynczych osób, którzy poprzez róż- nego rodzaju schorzenia umysłowe lub brak poczytalności dokonują aktów o charakterze terrorystycznym39. Ze względu na kryterium treści, czyli użycie przemocy jako chęć zwrócenia uwagi opinii publicznej na interesy grupy terrorystycznej, wyróżnić można: — terroryzm represyjny — działania grup, których interesy są zagrożone; — terroryzm powstańczy — działania zmierzające do utworzenia autonomii lub niepodległego państwa; 36 B. Hołyst, Kryminologia, Warszawa 1986, s. 116. 37 K. Wiak, Prawnokarne środki przeciwdziałania terroryzmowi, Lublin 2009, s. 31. 38 Tamże, s. 32. 39 I. Resztak, Zjawisko terroryzmu, „Prokuratura i Prawo” 2012, nr 7–8, s. 157. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== B. Głodny, EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU 23 — terroryzm społeczno-rewolucyjny — działania ukierunkowane na określone zmiany w obowiązującym systemie politycznym lub jego całkowite obalenie40. Kolejnym kryterium jest podział ze względu na taktykę działania sprawców: — terroryzm regresywny, — terroryzm ofensywny, — terroryzm defensywny. Ze względu na zasięg występowania terroryzmu wyróżniamy podział na: — terroryzm wewnętrzny — obejmujący działania wewnątrz poszczególnych państw, działania sprawców koncentrują się na interesach zamykających się w obrębie poszczególnych granic politycznych; — terroryzm zewnętrzny — międzynarodowe działania, które mają charakter mię- dzypaństwowy lub globalny i skierowane są np. przeciwko cudzoziemcom lub placówkom dyplomatycznym na terenie innych państw. Swoim zachowaniem sprawcy chcą wpłynąć na politykę poszczególnych państw41. W kontekście ewolucji zagrożeń terrorystycznych ważną częścią jest analiza środków, po które sięgają terroryści. W literaturze poświęconej zjawisku współ- czesnego terroryzmu często wskazywany jest podział na terroryzm konwencjo- nalny i niekonwencjonalny. Jako zmienne, które definiują takie ujęcie, uznaje się środki walki użyte w trakcie realizacji celu zamierzonego przez terrorystów. Anali- zując powyższy podział, do środków walki o charakterze konwencjonalnym należy zaliczyć: — broń białą i inne potencjalnie niebezpieczne narzędzia, — broń strzelecką, — środki wybuchowe, w tym: a) górnicze i wojskowe materiały wybuchowe; b) mieszaniny pirotechniczne lub związki chemiczne; c) środki nietypowe takie jak np. butle z gazem; — maszyny lub pojazdy mechaniczne używane jako tarany42. Stosowanie środków wybuchowych współcześnie jest uważane za tradycyjną formę działalności terrorystycznej, głównie z powodu przekazów medialnych, które ochoczo informują opinię publiczną o zamachach w różnych częściach świata, prze- prowadzonych przy użyciu bomb czy podobnych środków. Powyższe twierdzenie znajduje również oparcie w raporcie Europolu opublikowanym w 2014 r., który sta- nowi, że „dla większości grup terrorystycznych, użycie materiałów wybuchowych jest ich stałym elementem modus operandi”43. Celem, którym kierują się terroryści, 40 K. Wiak, Prawnokarne środki..., wyd. cyt., s. 33. 41 A. Pawłowski, Typologia terroryzmu politycznego [w:] J. Muszyński (red.), Terroryzm polityczny..., wyd. cyt., s. 96. 42 K. Jałoszyński, Terroryzm niekonwencjonalny — perspektywa zmiany charakteru zagrożenia terrorystycznego we współczesnym świecie, „Kultura Bezpieczeństwa” 2014, nr 15, s. 93. 43 https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/publications/p_europol_tsat15_ 09jun15_low-rev.pdf , dostęp: 3 maja 2016 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... jest spowodowanie jak największych strat w ludziach i sprzęcie, przy jednoczesnym jak najniższym koszcie organizacji zamachu. Wynika to z faktu, że materiały nie- zbędne do powstania prostej bomby są powszechnie dostępne w handlu, a roz- wój technologii sprawił, że do montażu ładunku nie jest potrzebna specjalistyczna wiedza. Domowej roboty urządzenia wybuchowe są szczególnie niebezpieczne, ponieważ materiał użyty w ich konstrukcji cechuje duża siła rażenia oraz łatwość dostępu na rynku ich komponentów (np. triacetontrójnadtlenek — TATP lub dia- ceton-diperoksyd — DADP). Charakterystycznymi cechami takich urządzeń będą: nietypowa konstrukcja oparta na inwencji konstruktora, niezależne źródło zasila- nia oraz zdalny lub czasowy mechanizm inicjujący wybuch44. Ewolucja zagrożeń terroryzmu konwencjonalnego spowodowana jest postępem technologicznym oraz sukcesywnym wzrostem skuteczności jednostek antyterro- rystycznych. Czynniki te wymuszają na terrorystach poszukiwanie nowych, sku- teczniejszych metod walki. Popularnym środkiem stają się pojazdy adaptowane. W historii działań różnych ugrupowań terrorystycznych zamachy polegające na detonowaniu materiałów wybuchowych za pomocą podstawionego samochodu pułapki mają swoją długą tradycję. Metodę tę stosowały IRA, ETA czy Czerwone Brygady. Wysoka skuteczność takich ataków spowodowała podjęcie wysiłków ter- rorystów w celu zwiększenia efektywności podczas dokonywanych ataków. Jako pojazdów pułapki zaczęto używać także rowerów, statków, łodzi czy motocykli. Podjęto również próby maksymalizacji ilości przewożonych materiałów wybucho- wych, aby zasięg rażenia objął jak największy teren. Zamachy z udziałem takich pojazdów nie miały miejsca na terenie Europy, nie wyklucza się jednak możliwości ich zastosowania w przyszłości45. Zwiększenie się dostępu do nowoczesnych technologii zmieniło również zakres potencjalnych celów terrorystów. Uległ on rozszerzeniu się o niedostępne za pomocą zwykłej broni obiekty, np. samoloty cywilne i wojskowe. Świadczy o tym fakt wykorzystania przez ugrupowania terrorystyczne ręcznych zestawów rakie- towych oraz zaawansowanych technik kamuflażu. Wobec powyższego można wysnuć wniosek, że terroryzm konwencjonalny stopniowo przekształca się w dzia- łalność o charakterze mieszanym lub partyzanckim46. Wśród współczesnych zagrożeń terrorystycznych często wymienia się te zwią- zane z działalnością radykalnych grup muzułmańskich i ich komórek na tere- nie Europy. Niezaprzeczalnym faktem jest, że sposób działania takich grup oraz całego salafickiego ruchu globalnego dżihadu uległ znaczącej zmianie. Głównym celem aktywności terrorystów jest spektakularność przeprowadzanych ataków oraz innowacyjność w wykorzystaniu technik. Współcześnie aktywność dżihady- stów cechuje symultaniczność podejmowanych działań oraz ich globalny zasięg. Dynamika podejmowanych działań jest jednak zróżnicowana, w zależności od 44 K. Jałoszyński, Środki walki w działalności terrorystycznej, „Policja” 2006, nr 3, s. 6. 45 J. Adamski, Nowe technologie w służbie terrorystów, Warszawa 2007, s. 28. 46 Tamże, s. 58. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== B. Głodny, EWOLUCJA OBLICZA WSPÓŁCZESNEGO TERRORYZMU 25 kontynentu, a najwięcej podejmowanych akcji można zauważyć przede wszyst- kim na terenie Europy47. Ruch dżihadystów funkcjonował na Starym Kontynencie już w latach 90. XX wieku, jednak wówczas skupiony on był na sukcesywnym rozszerzaniu swo- ich wpływów i budowanie pomniejszych siatek terrorystycznych. Po zamachach na WTC w 2001 r., w Europie nastąpiła wzmożona aktywność ruchu, którego przy- wódcy podejmowali szeroki wachlarz działań, aby werbować nowych członków oraz planować nowe zamachy. Organizację ułatwiło pojednanie się europejskich muzułmanów na skutek konfliktów w Iranie i Afganistanie oraz postępująca w kra- jach europejskich radykalizacja. Z powodu łatwości w uzyskaniu azylu, do krajów Europy Zachodniej zaczęli napływać pierwsi uchodźcy, wśród których znajdować się także mogli dżihadyści, a skutkiem czego jest obecny kryzys imigracyjny48. W ciągu kilku lat nastąpiła znacząca zmiana organizacji ruchu. Członkami poszczególnych komórek nie byli już tylko starannie wybieranymi i szkoleni wojow- nicy, lecz zradykalizowani muzułmanie, których poglądy ukształtowała rosnąca popularność radykalnej ideologii. Komórki zaczęły funkcjonować samodzielnie i opierały swoją działalność o sprawdzone rozwiązania. Przyczyniło się to w natu- ralny sposób do wzrostu przestępczości, ponieważ zgromadzone środki finansowe musiały być akumulowane w bezpieczny sposób. Z przerzutu nowych członków do Europy wynikała również potrzeba zdobycia dokumentów oraz nowej tożsa- mości. Ponadto szczególną cechą ruchu na terenie państw europejskich był szeroki zasięg współpracy poszczególnych komórek oraz wielonarodowość ich członków49. Można stwierdzić, że jego kształtowanie się na terenie Europy przebiegało w trzech etapach. Pierwszym było formowanie się obszarów działalności terrory- stów i jego struktur. Drugi to utworzenie Światowego Frontu Islamskiego, co w bez- pośredni sposób wpłynęło na ewolucję działań dżihadystów oraz gwałtowny roz- wój samodzielnych komórek. Trzeci etap trwa obecnie i polega na poszukiwaniu nowych obszarów działalności terrorystycznej oraz propagandowej i przybiera bar- dziej formę wojny informacyjnej niż konwencjonalnego terroryzmu50. Powstanie i ewolucję sposobu działania europejskich komórek ruchu dżiha- dystów najlepiej obrazuje aktywność komórki madryckiej, odpowiedzialnej za przygotowanie zamachów w 2004 r. Na jej trop natrafiła hiszpańska policja już w 1995 r. Uwagę śledczych zwróciła częstotliwość wyjazdów jednego z członków ruchu do Londynu. Słusznie ustalono, że kontakty komórek związane są z koor- dynacją działań dotyczących zbierania środków finansowych na wsparcie dżiha- dystów w Czeczenii. W 2001 r. brytyjska policja dokonała przeszukania w jednym z londyńskich domów, gdzie znaleziono dużą sumę pieniędzy przeznaczoną wła- śnie na ten cel. Osobą odpowiedzialną za rekrutację nowych członków do komórki 47 A. Wejkszner, Ewolucja terroryzmu motywowanego ideologią religijną na przykładzie salafickiego ruchu globalnego dżihadu, Poznań 2010, s. 304. 48 Tamże, s. 333. 49 Tamże, s. 335. 50 Zob. tamże, s. 336. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 26 POLSKA USTAWA ANTYTERRORYSTYCZNA — ODPOWIEDŹ NA ZAGROŻENIA... oraz kontakty z innymi przedstawicielami w Europie był pochodzący z Maroka Dża- mal Zougam. Billing jego rozmów tuż przed zamachami w Madrycie wskazywał na wzmożony jego kontakt z komórką w Londynie i przypuszcza się, że miał on charakter organizacyjny, dotyczący głównie wsparcia logistycznego i finansowego51. Po zamachach na WTC w drugiej połowie 2001 r. w Europie rozpoczęto zakro- joną na szeroką skalę operację inwigilacji terrorystów przez służby specjalne. Efektem tych działań było aresztowanie przez policję hiszpańską kilku ważnych członków komórki madryckiej, które nastąpiło już 13 listopada. W pewien sposób upośledziło to działanie siatki i wymusiło jej organizację, jednak nie rozbiło jej najważniejszych struktur. Obszar aktywności terroryści relokowali wówczas do meczetu w pobliżu Madrytu, a jedną z ważniejszych postaci w siatce stał się Alle- kema Lamari (skazany za działalność w ruchu, podczas pobytu w więzieniu pod- dany był procesowi głębokiej radykalizacji)52. Komórka rozpoczęła pozyskiwanie środków na swoją działalność poprzez dopuszczanie się do zwykłych przestępstw, kradzieże, handel narkotykami czy prowadzenie fikcyjnych firm. Pomimo stałej obserwacji grupy, policja nie dys- ponowała wystarczającymi dowodami umożliwiającymi w jednoznaczny sposób postawienie członków ruchu przed wymiarem sprawiedliwości. Z powodu tej bier- ności i braku zdecydowania 11 marca 2004 r. w podmiejskiej sieci kolejowej doszło do zamachu terrorystycznego, wskutek którego ponad 190 osób zginęło, a prawie 1900 zostało rannych. Sprawców szybko aresztowano, jednak pod wpływem dzia- łania komórki, aktywność innych jeszcze bardziej wzrosła. Rok po ataku policja w Madrycie dodatkowo aresztowała 16 osób podejrzanych o planowanie zamachu i zbieranie funduszy na działania dżihadystów. W 2004 r. udało się natomiast uda- remnić zamach na Sąd Najwyższy, gdzie znajdowały się ważne dokumenty doty- czące działalności członków ruchu na Półwyspie Iberyjskim. Uważa się, że atak planowany był przez jednego z liderów komórek odsiadującego wyrok w szwajcar- skim zakładzie karnym53. Po 2004 r. doszło do kolejnych aresztowań i do końca 2006 r. pona
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polska ustawa antyterrorystyczna – odpowiedź na zagrożenia współczesnym terroryzmem
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: