Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00217 004643 14988891 na godz. na dobę w sumie
Polski tekst prawny. Opracowanie treściowe i redakcyjne. Wybrane wskazania logiczno-językowe - ebook/pdf
Polski tekst prawny. Opracowanie treściowe i redakcyjne. Wybrane wskazania logiczno-językowe - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 250
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-198-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Książka przeznaczona jest zarówno dla prawnika – redaktora aktu normatywnego, takiego jak ustawa, rozporządzenie, zarządzenie – jak i dla autora jakiegokolwiek innego tekstu wyraża-jącego oświadczenia woli mające na celu wywołanie skutków prawnych, takiego jak umowa, pełnomocnictwo, wyrok, decyzja administracyjna. Książka może być też przydatna osobie dokonującej wykładni tekstu prawnego.
Publikacja omawia logiczno-językowe reguły konstrukcji wyrażeń przedstawiających normy prawne. Zaprezentowane zostały wybrane praktyczne wskazania dotyczące budowy zdań wyrażających normy postępowania, rozpatrzono własności stosowanych w tekstach prawnych spójników i ich argumentów, przedstawiono strukturę wewnętrzną tekstów prawnych, omówiono powiązania występujące między częściami składowymi tych tekstów, a także powiązania zewnętrzne. Zanalizowano problemy jednoznaczności terminologii zastosowanej w tekście, metody budowy i własności definicji, zasady interpunkcji i inne. Szczególną uwagę poświęcono środkom zapewniającym elastyczność i spójność tekstu prawnego.
Poprzednie dwa wydania książki ukazały się pod tytułem Redagowanie tekstu prawnego. Wybrane wskazania logiczno-językowe, który sugerował, iż jest ona adresowana głównie do językoznawców. Publikacja ta natomiast skierowana jest przede wszystkim do prawników, dlatego zadecydowano o zmianie tytułu.
Prof. zw. dr hab. Andrzej Malinowski (Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego) zajmuje się zagadnieniami z zakresu teorii i metodologii prawa, logiki prawniczej, a w szczególności sprawami polskiego języka prawnego i problemami poprawnego redagowania tekstów prawnych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Polski tekst prawny Opracowanie treściowe i redakcyjne Wybrane wskazania logiczno-językowe Andrzej Malinowski Wydanie 3 rozszerzone Warszawa 2012 Opracowanie redakcyjne: Anna Dudzik, Joanna Ośka Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978‑83‑7806‑198‑4 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02 ‑222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e ‑mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści ROZDZIAŁ I. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Problematyka redagowania i interpretacji tekstu prawnego . . . . . . . . . . 7 2. Postać słowna normy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 3. Regulacje prawne dotyczące redagowania tekstu prawnego . . . . . . . . . 13 4. Cel opracowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 ROZDZIAŁ II. Jednoznaczność i precyzja słów w tekście prawnym . . . 20 1. Znaczenie słów w tekście prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. Wieloznaczność nazw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 3. Niedopowiedzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 4. Wieloznaczność czasowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 5. Nieostrość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6. Elastyczność tekstu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 ROZDZIAŁ III. Defi nicje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1. Kiedy defi niujemy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2. Redagowanie defi nicji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 3. Odesłania do defi nicji legalnych i innych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 ROZDZIAŁ IV. Spójniki i interpunkcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 1. Spójniki i ich funkcja w konstrukcji zdania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2. Koniunkcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 3. Alternatywa zwykła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 4. Alternatywa rozłączna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 5. Binegacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 6. Skrótowy zapis niektórych zdań wiązanych przez spójniki współrzędne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 7. Zastosowanie interpunkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 ROZDZIAŁ V. Wyrażenie normy w zdaniu pojedynczym . . . . . . . . . . . . 95 1. Zdanie pojedyncze i jego składniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 2. Podmiot w zdaniu wyrażającym normę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 5 Spis treści 3. Orzeczenie w zdaniu wyrażającym normę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 4. Grupa orzeczenia w zdaniu pojedynczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 5. Porządek słów (szyk wypowiedzi) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 6. Struktura semantyczno -logiczna zdania pojedynczego . . . . . . . . . . . . . 117 ROZDZIAŁ VI. Wyrażenie normy w zdaniu złożonym . . . . . . . . . . . . . . 122 1. Zdanie złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 2. Zdania współrzędnie złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 3. Rodzaje zdań podrzędnie złożonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 4. Metody formułowania okresu warunkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 5. Zdania formułujące wyjątek, do którego nie odnosi się reguła postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 6. Inne spójniki tworzące zdania złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 7. Zdania wyrażające negację . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 ROZDZIAŁ VII. Budowa zdań wielokrotnie złożonych występujących w tekstach prawnych . . . . . . . . . . . . . . 148 1. Zdania wielokrotnie złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 2. Jednoznaczność struktury syntaktycznej zdania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 3. Sprawdzanie poprawności konstrukcji zdania wielokrotnie złożonego . . . 161 ROZDZIAŁ VIII. Podział treści w tekście prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 1. Podstawowa jednostka redakcyjna tekstu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2. Określenie przedmiotu aktu normatywnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 3. Mikrokompozycja tekstu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 4. Makrokompozycja tekstu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 ROZDZIAŁ IX. Środki zwiększające spójność tekstu prawnego . . . . . . 193 1. Spójność tekstu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 2. Jedność tematyczna tekstu prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 3. Wyrazy nawiązujące (wskaźniki spójności) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 4. Zwroty odsyłające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 5. Odesłania wewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 6. Odesłania zewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 7. Odesłania do „odpowiedniego” stosowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 8. Skróty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz.U. Nr 100, poz. 908) . . . 221 6 www.LexisNexis.pl Rozdział I Uwagi wstępne 1. Problematyka redagowania i interpretacji tekstu prawnego Tekst prawny jest podstawowym pojęciem w niniejszej pracy. Określa ono przedmiot zawartych w niej rozważań, dotyczących własności logiczno -językowych wypowiedzi tworzących taki tekst. Przez tekst prawny rozumiemy obiekt językowy składający się ze zwro- tów językowych umieszczonych pod pewnymi oznaczeniami (numera- mi paragrafów, artykułów, punktów, literami itp.). Zwroty te służą do przekazania informacji o normach postępowania. Norma postępowania jest w niniejszej pracy rozumiana jako synonim pojęcia „dyrektywa powinnego postępowania”. Normę postępowa- nia rozumiemy równocześnie jako znaczenie wypowiedzi (przepisu) wchodzącej w skład tekstu prawnego. Wypowiedź, w której ujęto nor- mę postępowania, wyraża skierowane do określonej osoby lub osób żądanie sprecyzowanego zachowania, zawsze lub tylko w wymienio- nych okolicznościach. Przyjmujemy, iż na tekst prawny składają się wypowiedzi zdaniowe normatywne, to jest takie, które są wypowie- dziami norm postępowania1. Inaczej mówiąc, są one wypowiedziami sądu, że w danych okolicznościach ktoś powinien postąpić jednorazo- wo, wielokrotnie albo zawsze w określony sposób, lub że ktoś w da- 1 Bliżej o zdaniach normatywnych: T. Kwiatkowski, Wykłady i szkice z logiki ogólnej, Lublin 2003, s. 391 i nast. 7 Rozdział I. Uwagi wstępne nych okolicznościach może postępować w określony sposób. O takim tekście stwierdzamy, iż ma on charakter dyrektywalny, jest wypowie- dzią normy postępowania, wyraża normę postępowania2. W niniejszej pracy przedmiotem rozważań są zawarte w tekstach prawnych zdania wyrażające normy postępowania. Zdania takie mają swoje własności językowe, takie jak np. użyte słownictwo i budowa. W przedstawionym ujęciu tekst prawny jest wytworem określonej, specyfi cznej sytuacji komunikacyjnej. Sytuację tę przedstawia poniż- szy bardzo ogólny i przybliżony schemat: redaktor tekstu .............................. tekst prawny ............................... odbiorca normy odkodowanie normy z tekstu prawnego kodowanie normy w języku tekstu prawnego Autorem tekstu w ujęciu niniejszej pracy jest „redaktor” – agencja lub osoba mająca kompetencje do wytworzenia tekstu prawnego i decy- dująca o jego opracowaniu pod względem merytorycznym i stylistycz- nym3. Może to być jedna określona osoba lub wiele osób. Szczególne- go rodzaju agencją jest legislator, który wytwarza teksty nazywane aktami normatywnymi (ustawy, rozporządzenia, zarządzenia itd.). Tekst prawny może być również dziełem kompetentnego redaktora niebędącego legislatorem, a tylko autorem statutu, umowy czy innego dokumentu prawnego, w którym ujęte zostają dyrektywy powinnego postępowania. Bliższa identyfi kacja twórcy tekstu prawnego określanego jako „redak- tor” nie wydaje się autorowi potrzebna, gdyż celem niniejszej pracy jest wyłącznie wskazanie niektórych istotnych zasad budowy tekstu praw- 2 Należy odnotować, że pojęcia „dyrektywa postępowania”, „reguła postępowania”, „norma postępowania” nie są w teorii prawa jednoznacznie rozumiane, dyskusyjny jest ich stosunek do terminów „wypowiedź dyrektywalna”, „wypowiedź normatywna”. Na temat wskazanych pojęć: K. Opałek, Z teorii dyrektyw i norm, Warszawa 1974, roz- dział II; M. Zieliński, Z. Ziembiński, Uzasadnianie twierdzeń, ocen i norm w prawoznaw- stwie, Warszawa 1988, rozdział 4; R. Sarkowicz, J. Stelmach, Teoria prawa, Kraków 2001, rozdział 5. 3 „Agencja” w rozumieniu przyjętym przez: F. Studnickiego, Przepływ wiadomości o normach prawa, Kraków 1965, s. 18 i nast. 8 www.LexisNexis.pl 1. Problematyka redagowania i interpretacji tekstu prawnego nego, zasad wymagających uwzględnienia przez dowolnego redaktora tekstu prawnego. Z tego punktu widzenia obojętne jest to, czy tekst prawny jest ustanawiany przez jedną osobę, czy też przez jakieś cia- ło zbiorowe, obojętna jest organizacja organu redagującego taki tekst i procedura jego formułowania. W ujęciu niniejszej pracy redaktor jest jedynie bliżej nieidentyfi kowanym podmiotem wytwarzającym tekst prawny, którego postępowanie przy redakcji tekstu powinno spełniać określone standardy i dla którego możemy formułować wytyczne ra- cjonalnego postępowania w zakresie logicznych i językowych środków wyrażania norm w tekście prawnym4. Postępowanie redaktora tekstu prawnego będziemy oceniali pod względem jego racjonalności w płaszczyźnie semantycznej i syntak- tycznej, przyjmując, że jego celem jest przekazanie adresatom ścisłej i adekwatnej do jego zamierzeń informacji o normach kodowanych w tekście prawnym. Nośnikiem informacji o dyrektywach powinnego postępowania zako- dowanych w tekście prawnym jest język. Do redakcji tekstu prawne- go niezbędna jest znajomość zarówno zasad dotyczących poprawnego formułowania wyrażeń w języku ogólnym5, jak i znajomość swoistych logiczno -językowych i prawniczych reguł przedstawiania normy po- stępowania w języku tekstów prawnych (stylu normatywnym języka ogólnego6). Przedmiotem rozważań w niniejszej pracy są zagadnienia wchodzące w skład pierwszej części przedstawionego wyżej schematu procesu komunikacyjnego, określanej jako kodowanie normy w języku tek- stu prawnego. Są to zagadnienia dotyczące stosowanej przez redak- 4 W niniejszej pracy mówimy jedynie o racjonalności instrumentalnej redaktora tekstu prawnego przy stosowaniu określonych środków językowych; podejście to nie ma nic wspólnego z występującą w nauce prawa koncepcją „racjonalnego prawodawcy”. 5 Język ogólny rozumiany jest w językoznawstwie jako jedyny dialekt kulturalny języ- ka etnicznego, odmiana języka narodowego pozostająca w związku z językiem literac- kim, stosowana w szkolnictwie, administracji, mediach, literaturze i innych dziedzi- nach życia narodu. 6 Por. A. Malinowski, Polski język prawny. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2006, s. 236 i nast. 9 Rozdział I. Uwagi wstępne tora techniki kodowania norm w tekście prawnym. Siłą rzeczy zna- jomość zasad redagowania tekstu prawnego (tj. kodowania norm) jest również niezbędna w ostatniej części procesu komunikacyjnego, określonego jako wykładnia i polegającego na odkodowaniu normy z wyrażeń tekstu prawnego. Znajomość reguł logiczno -językowych stosowanych przy konstrukcji tekstu prawnego jest zatem istotnym warunkiem przeprowadzenia czynności niejako „symetrycznej”, mającej odwrotny kierunek – poprawnej wykładni językowej7. Wo- bec powyższego przedstawione w niniejszej pracy uwagi mogą być przydatne nie tylko dla osób redagujących akt normatywny (redakto- rów), lecz też dla osób dokonujących wykładni wypowiedzi zawartej w tekście prawnym, zredagowanym zgodnie z regułami logiczno- -językowymi. 2. Postać słowna normy postępowania Wypowiedź dyrektywalną odróżniamy ze względu na jej znaczenie, a nie ze względu na budowę wyrażającego ją zdania. W wypowiedzi takiej muszą jednak znajdować się określone elementy słowne infor- mujące o jej adresacie, sytuacji, w której norma znajduje zastosowanie, a także zawierające opis postulowanego zachowania adresata normy. Wypowiedź zawiera opis wzoru postępowania, którego żąda w przy- szłości redaktor od określonej osoby lub osób wtedy, gdy ta osoba lub osoby znajdą się w określonej sytuacji. Wypowiedź wysłowiająca nor- mę postępowania zawsze zmierza do wywołania w przyszłości okreś- lonego zachowania się osób, do których jest skierowana. Postulowane postępowanie adresata może sprowadzać się do wykonania prostych czynności, podjęcia zespołu działań lub zaniechań, które łącznie służą do spowodowania określonego stanu rzeczy; postulowane postępowa- nie może być wykonywane w jednej chwili, może też trwać przez dłuż- szy czas (np. naprawienie szkody)8. 7 Aczkolwiek w procesie interpretacji tekstu prawnego pierwszeństwo przyznaje się wykładni językowej, to oprócz wykładni językowej prawnicy stosują również inne jej rodzaje, a także wykorzystują różnego rodzaju wnioskowania prawnicze. 8 Por. Z. Ziembiński, Analiza pojęcia czynu, Warszawa 1972, rozdział 2. 10 www.LexisNexis.pl 2. Postać słowna normy postępowania Struktura wypowiedzi ma drugorzędne znaczenie wobec wymienio- nych wyżej postulatów treściowych; istotne jest to, że określony jest w niej zakres zastosowania normy oraz nakazane, zakazane albo do- zwolone9 postępowanie jej adresata. Dlatego też normy zakodowane w tekstach prawnych ujmowane są w postaciach słownych, które mogą różnić się w istotny sposób. W literaturze teoretycznoprawnej rozróżniane są zasadniczo dwa spo- soby wysłowienia norm postępowania, które występują w tekstach prawnych10, określane jako postać „powinnościowa” oraz jako postać pozornie opisowa. Postać powinnościowa polega na użyciu w zdaniu normatywnym cza- sownika „powinien” (oraz takich, jak: „musi”, „ma obowiązek”, „naka- zane jest”, „zakazane jest”, „może” i innych) w funkcji dyrektywalnej, za pomocą którego formułowany jest nakaz, zakaz albo dozwolenie. 9 Ponieważ w tekstach prawnych zamieszczane są przepisy wyrażające dozwolenie i nie chcemy pozostawić poza zakresem opracowania zasad dotyczących ich redago- wania, to na potrzeby niniejszego opracowania przyjmujemy ze względów praktycz- nych stanowisko, iż obok norm nakazujących i zakazujących istnieją normy wyrażające dozwolenie, aczkolwiek jest to stanowisko bardzo często krytykowane w literaturze prawniczej. Problem istnienia i statusu dozwoleń jest dyskusyjny w literaturze prawniczej. Podno- szone jest, że norma prawna (jak zresztą każda inna dyrektywa postępowania) słu- ży do wpływania na postępowanie jej adresata poprzez ograniczenie dowolności jego postępowania w określonych okolicznościach przez ustanowienie nakazu albo zakazu. Nie można mówić o oddziaływaniu w sytuacji, gdy adresatowi w przepisie dozwalają- cym pozostawiono swobodę wyboru; taka dyrektywa nie spełnia podstawowej funkcji pragmatycznej, jaką jest oddziaływanie na zachowania się adresatów. Należy jednak zauważyć, że przepisy wyrażające tzw. dozwolenie mocne stanowią bazę interpreta- cyjną dla wnioskowań prawniczych, w wyniku których uzyskujemy normy prawne, zaś wszystkie przepisy dozwalające zawierają swojego rodzaju deklaracje prawodawcy o stosowanej aksjologii w procesie stanowienia prawa w obszarach objętych dozwo- leniami, wyrażają też zakaz stosowania analogii legis w odniesieniu do czynów ob- jętych dozwoleniami. Na ten temat: S.L. Paulson, An Empowerment Theory of Legal Norms, „Ratio Juris”, tom 1/1988, s. 58–72; a także K. Świrydowicz, S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, O nieporozumieniach dotyczących tzw. norm zezwalających, PiP 7/1975, s. 58 i nast. 10 Por. np. Z. Ziembiński, Logiczne podstawy prawoznawstwa, Warszawa 1966, s. 54 i nast.; M. Zieliński, Z. Ziembiński, Uzasadnianie twierdzeń..., s. 67 i nast. W niniejszym opracowaniu nie uwzględniamy tzw. postaci rozkaźnikowej, gdyż nie występuje ona w tekstach prawnych. 11 Rozdział I. Uwagi wstępne Czasownik ten jest umieszczony w zdaniu wysławiającym normę po- stępowania w ujęciu „powinnościowym” łącznie z tzw. składnikiem propozycjonalnym. Składnik propozycjonalny przyjmuje postać słow- ną modelowego zdania „x w sytuacji s czyni c” i komunikuje określone zdarzenie, nazywa określony stan rzeczy, który jest przedmiotem re- gulacji w danej wypowiedzi. Postać powinnościowa normy sprowadza się do wypowiedzi o kształ- cie „x w sytuacji s powinien czynić c”, względnie „powinno być tak, że x w sytuacji s czyni c”, co przedstawia schemat pokazujący syntaktycz- ne części składowe występujące w omawianej postaci: Nakaz, zakaz, dozwolenie Adresat x Sytuacja s Zachowanie c Dla przykładu budowę powinnościową ma zdanie normatywne zawar- te w art. 183 § 1 k.c.: „Kto znalazł rzecz zgubioną, powinien niezwłocz- nie zawiadomić o tym osobę uprawnioną do odbioru rzeczy”. Postać pozornie opisowa zawiera opis normy postępowania ograniczo- ny tylko do jednej z dwu części wysłowienia powinnościowego, części określonej jako tzw. składnik propozycjonalny (o którym była mowa wyżej). Sprowadza się ona do modelowego zdania o postaci „x w sytu- acji s czyni c”. Zdanie takie prawnicy interpretują w sposób analogicz- ny do jego odpowiednika powinnościowego, tzn. przyjmują, że okreś- lone działanie jest nakazane (obowiązkowe), aczkolwiek nakaz nie został w nim sformułowany explicite, tak jak ma to miejsce w postaci powinnościowej. Strukturę ujęcia opisowego przedstawia schemat: Adresat x Sytuacja s Zachowanie c Zdania tego typu mają formę zwykłego opisu mimo tego, iż zostały sfor- mułowane przez redaktora w celu ustanowienia norm postępowania wiążących adresata tekstu prawnego; dosłownie jest to tak, jakby obo- wiązek wynikał z jakiejś innej normy, a nie wprost z cytowanego zda- nia. Dyrektywalny charakter tych zdań jest wyrażany systemowo, po- 12 www.LexisNexis.pl 3. Regulacje prawne dotyczące redagowania tekstu prawnego przez zamieszczenie zdania w tekście prawnym, w którym postawa re- daktora jest w sposób jawny wpisana w tekst i stanowi „ramę modalno- -illokucyjną” dla wszystkich zawartych w tym tekście przepisów, istnie- jącą niezależnie od tego, czy w poszczególnych przepisach występuje, czy też nie występuje czasownik deontyczny „powinien” lub inny. Pozornie opisowe postacie wysłowienia normy postępowania formu- łowane są zarówno w czasie teraźniejszym (np. „Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne”, art. 6 k.c.), jak również mogą opisywać działania przyszłe (np. „Mini- ster właściwy do spraw fi nansów publicznych określi, w drodze rozporzą- dzenia, wzór dokumentu, o którym mowa w ust. 5, uwzględniając [...]”, art. 42 ust. 16 ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Obie opisane formy wyrażania norm są stosowane równolegle przy re- dakcji tekstów prawnych. Postać pozornie opisowa jest jednak krótsza od swojego równoznacznego odpowiednika, skonstruowanego w wersji „powinnościowej”. Dlatego też w tekstach prawnych obserwujemy wy- raźną przewagę ilościową w posługiwaniu się formą pozornie opisową. Zauważyć należy, że w tekstach prawnych nie zawsze pełna norma jest wyrażona w jednym zdaniu tekstu, a nawet w jednym przepisie. Czę- ste jest rozbicie przez redaktora opisu normy na jej syntaktyczne części składowe i zamieszczenie tych części w różnych zdaniach, a nawet w różnych przepisach. Obserwowane jest też zjawisko przeciwne, zja- wisko koncentracji opisów wielu norm w jednym przepisie prawnym11. 3. Regulacje prawne dotyczące redagowania tekstu prawnego Redaktor tekstu prawnego, który już podjął decyzję o zastosowaniu określonego środka prawnego dla realizacji założonego celu, przy- stępuje następnie do opracowania regulacji prawnej w postaci okreś- 11 Szerzej na temat rozczłonkowania i kondensacji norm w przepisach: M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002, s. 114–131. 13 Rozdział I. Uwagi wstępne lonego zbioru przepisów łącznie tworzących tekst prawny. Szeroko pojętymi regułami formułowania takiego tekstu zajmuje się technika prawodawcza. Pojęcie techniki prawodawczej rozumiane jest szeroko i obejmuje nie tylko logiczno -językowe zasady formułowania wyrażeń tworzących tekst prawny, lecz także sposoby wskazywania pożądanych zachowań adresatów tekstu oraz sposoby ujmowania tych zachowań w postaci zdań normatywnych i tworzenia zbiorów zdań normatywnych w po- staci aktu normatywnego. W szczególności technika legislacyjna zaj- muje się techniczną stroną przygotowania projektu aktu normatywne- go, budową aktu normatywnego, sposobem określenia tytułu, ukła- dem i postanowieniami przepisów merytorycznych, przejściowych, dostosowujących, karnych i końcowych, a także sposobem oznaczania przepisów i ich systematyką, zasadami budowy przepisów upoważnia- jących, sposobem zmiany (nowelizacją) aktu, zasadami opracowania tekstu jednolitego. W ramach techniki prawodawczej mieszczą się również niektóre bardzo szczegółowe wskazania dotyczące wysławia- nia norm prawnych. Technika prawodawcza pełni funkcję pomocniczą w stosunku do me- rytorycznych decyzji podejmowanych przez redaktora tekstu, pozwala na właściwe ujęcie tych decyzji w formie tekstu prawnego. Technika nie zapewnia słuszności i poprawności podjętych decyzji merytorycz- nych, ona tylko ułatwia ich przedstawienie w postaci właściwie sfor- mułowanego tekstu prawnego. Zapewnia zarówno przedstawienie reguły postępowania w sposób adekwatny do zamysłu redaktora, jak też pozwala na tworzenie tekstów jasnych, jednoznacznych i zrozu- miałych dla adresata. Niniejsze opracowanie dotyczy jedynie niewielkiego fragmentu proce- su przygotowania tekstu prawnego i jest ograniczone do jego redago- wania. Redagowanie obejmuje wyłącznie takie czynności, jak opraco- wywanie treściowe i stylistyczne tekstu prawnego w sposób zapewnia- jący jego adekwatność, jednoznaczność i komunikatywność. Redagowanie tekstu to tylko mała część problematyki objętej termi- nem techniki prawodawczej. Wymaga ono jednak spełnienia wielu dy- 14 www.LexisNexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polski tekst prawny. Opracowanie treściowe i redakcyjne. Wybrane wskazania logiczno-językowe
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: