Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00217 006524 13598898 na godz. na dobę w sumie
Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Wydanie 1 - ebook/pdf
Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 422
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0762-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> konstytucyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Oddajemy do rąk Czytelników pierwsze opublikowane w LexisNexis wydanie znanego podręcznika prawa konstytucyjnego, którego poprzednie 16 wydań ukazało się w wydawnictwie Liber.

W opracowaniu zostały przedstawione wszystkie podstawowe elementy polskiego prawa konstytucyjnego, w dużym stopniu oparte na aktualnym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i innych sądów. Autor omawia: zasady ustroju RP, pozycję jednostki, system źródeł prawa, poszczególne konstytucyjne organy władzy publicznej, stany nadzwyczajne oraz konstytucyjne aspekty integracji z Unią Europejską.

Publikacja uwzględnia wiele lat doświadczeń Autora, zgromadzonych w działalności dydaktycznej oraz w praktyce sędziowskiej.

Podręcznik jest adresowany przede wszystkim do studentów wydziałów prawa, administracji i nauk politycznych, a także do praktyków związanych zarówno z wymiarem sprawiedliwości, jak i poszczególnymi organami konstytucyjnymi Rzeczypospolitej Polskiej.

Prof. zw. dr hab. Leszek Garlicki – profesor Uniwersytetu Warszawskiego, były sędzia Trybunału Konstytucyjnego (1993–2001), były sędzia oraz prezes izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (2002–2012), wiceprezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Konstytucyjnego; wykładowca na wielu uniwersytetach zagranicznych, w tym Paris I (Sorbonne), New York University, Yale University i Hong Kong University. Jest Autorem kilkuset publikacji w dziedzinie prawa konstytucyjnego, sądownictwa konstytucyjnego oraz ochrony praw człowieka.

Stan prawny: 1 sierpnia 2014 r.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Zarys wykładu POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Zarys wykładu Leszek Garlicki Wydanie 1 Warszawa 2014 Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wykaz powołanych aktów prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Od Autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 1. Ku nowej konstytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Konstytucje międzywojenne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Okres Polski Ludowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Początki III Rzeczpospolitej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Mała Konstytucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Konstytucja z 2 kwietnia 1997 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 2. Konstytucja i inne źródła prawa konstytucyjnego . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Istota i pojęcie terminu „konstytucja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Cechy konstytucji jako ustawy zasadniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Obowiązywanie konstytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Inne źródła prawa konstytucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 3. Zasady ustroju Rzeczypospolitej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Pojęcie „zasady ustroju” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Zasada suwerenności narodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Zasada niepodległości i suwerenności państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Zasada demokratycznego państwa prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5. Zasada społeczeństwa obywatelskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.6. Zasada podziału władz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.7. Zasada społecznej gospodarki rynkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.8. Zasada przyrodzonej godności człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 4. Konstytucyjny status jednostki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Prawa człowieka i ich ewolucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Konstytucja z 1997 r. – zasady przewodnie statusu jednostki . . . . . . . . . . . . . . . . 9 11 17 19 19 20 21 24 27 29 34 34 34 38 45 51 55 55 55 57 60 62 68 72 78 81 83 83 83 90 6 Spis treści 4.3. Podmioty praw i wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 4.4. Adresaci praw i wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 4.5. Ograniczenia praw i wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.6. System praw i wolności w Konstytucji z 1997 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 4.7. Ochrona praw i wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.8. Konstytucyjne obowiązki jednostki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 ROZDZIAŁ 5. Źródła prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 5.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 5.2. Dualistyczny charakter systemu źródeł prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 5.3. Prawo krajowe – system źródeł powszechnie obowiązującego prawa . . . . . . . . . 126 5.4. Prawo międzynarodowe i prawo Unii Europejskiej w krajowym porządku prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 ROZDZIAŁ 6. Wybory i prawo wyborcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 6.1. Pojęcia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 6.2. Podstawowe zasady prawa wyborczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6.2.1. Zasada powszechności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6.2.2. Zasada równości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 6.2.3. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 6.2.4. Zasada tajności głosowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 6.2.5. Zasada proporcjonalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 6.3. Organizacja wyborów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 ROZDZIAŁ 7. Referendum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 7.1. Pojęcia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 7.2. Referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa . . . . . . . . . . . . . 175 7.3. Szczególne referenda ogólnokrajowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7.4. Referendum lokalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 ROZDZIAŁ 8. Parlament. Struktura, skład i organizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 8.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 8.2. Struktura parlamentu: zasada dwuizbowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 8.3. Struktura parlamentu: Zgromadzenie Narodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 8.4. Kadencja i sposób funkcjonowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 8.5. Organizacja wewnętrzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 8.6. Status prawny posłów i senatorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 ROZDZIAŁ 9. Parlament. Funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 9.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 9.2. Funkcja ustawodawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 9.3. Funkcja kontrolna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 www.lexisnexis.pl Spis treści 7 ROZDZIAŁ 10. Prezydent . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 10.1. Pozycja ustrojowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 10.2. Wybory Prezydenta i jego mandat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 10.3. Kontrasygnata i prerogatywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 10.4. Kompetencje Prezydenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 10.4.1. Relacje z pozostałymi władzami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 10.4.2. Sprawy stosunków zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 10.4.3. Sprawy obronności i bezpieczeństwa państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 10.4.4. Stanowienie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 10.4.5. Tradycyjne kompetencje głowy państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 ROZDZIAŁ 11. Rada Ministrów i administracja rządowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 11.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 11.2. Powoływanie i odpowiedzialność Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 11.3. Skład i organizacja rządu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 11.4. Zakres działania Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 11.5. Prezes Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 11.6. Minister . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 ROZDZIAŁ 12. Samorząd terytorialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 12.1. Istota samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 12.2. Ustrój jednostek samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 12.3. Zakres działania i zadania jednostek samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . 297 12.4. Nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 ROZDZIAŁ 13. Finanse publiczne, radiofonia i telewizja, kontrola państwowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 13.1. Finanse publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 13.2. Radiofonia i telewizja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 13.3. Kontrola państwowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 ROZDZIAŁ 14. Władza sądownicza. Sądy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 14.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 14.2. Struktura sądów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 14.3. Krajowa Rada Sądownictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 14.4. Sędziowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 14.5. Konstytucyjne zasady działania sądów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 ROZDZIAŁ 15. Władza sądownicza. Trybunał Konstytucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 15.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 15.2. Pozycja ustrojowa i skład Trybunału Konstytucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 8 Spis treści 15.3. Funkcje Trybunału Konstytucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 15.3.1. Kontrola norm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 15.3.2. Skarga konstytucyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 15.3.3. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 15.3.4. Orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 ROZDZIAŁ 16. Władza sądownicza. Trybunał Stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 16.1. Odpowiedzialność konstytucyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 16.2. Trybunał Stanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 16.3. Zakres odpowiedzialności konstytucyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 16.4. Postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 ROZDZIAŁ 17. Rzecznik Praw Obywatelskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 17.1. Istota instytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 17.2. Pozycja ustrojowa Rzecznika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 17.3. Zakres i formy działania Rzecznika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 ROZDZIAŁ 18. Stany nadzwyczajne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 18.1. Istota instytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 18.2. Zasady konstytucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 18.3. Stan wojenny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 18.4. Stan wyjątkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 18.5. Stan klęski żywiołowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 ROZDZIAŁ 19. Polska w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 19.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 19.2. Akcesja Polski do Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 19.3. Parlament a funkcjonowanie Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 19.4. Sądownictwo a prawo europejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 Skorowidz rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listo pada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. ze zm. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – Krajowa Rada Sądownictwa – ustawa z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, – Monitor Polski – Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego (North Atlantic Treaty poz. 112 ze zm.) Organization) – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – „Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych” – Ośrodek Zamiejscowy – „Państwo i Prawo” – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – „Przegląd Legislacyjny” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Sejmowy” – ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyj- nych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Traktat o Unii Europejskiej – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z 25 marca 1957 r., Traktat rzymski Wykaz skrótów Wykaz skrótów CBOSA EKPCz, Europejska Kon- wencja praw człowieka k.k. Konstytucja k.p.a. k.p.c. k.p.k. KRS k.w. M.P. NATO ONSA OSNAPiUS OSNC OSS OZ PiP p.p.s.a. Prz. Leg. Prz. Sąd. Prz. Sej. p.u.s.a. p.u.s.p. TFUE TUE TWE 10 u.KSSiP u.NBP u.NIK u.p.o. u.p.p. u.RM u.r.o. u.RPO u.r.t. u.s.g. u.SN u.s.p. u.s.k.ś. u.s.k.ż. ustawa lustracyjna u.s.w. u.s.w.k. u.TK u.TS u.w.m. u.w.UE Wykaz skrótów – ustawa z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1230 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 908 ze zm.) – ustawa z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 82 ze zm.) – ustawa z 21 listo pada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 461 ze zm.) – ustawa z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 924) – ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jedn. Dz.U. – ustawa z 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz.U. z 2012 r., poz. 392 ze zm.) Nr 57, poz. 507 ze zm.) – ustawa z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) – ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.) – ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (do 1 stycznia 1999 r.: ustawa o samorządzie terytorialnym) (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 594 ze zm.) – ustawa z 23 listo pada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.) – ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 595 ze zm.) – ustawa z 21 stycznia 1999 r. o sejmowej komisji śledczej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1218 ze zm.) – ustawa z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 333) – ustawa z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o doku- mentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1388) – ustawa z 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. Nr 113, poz. 985 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kom- petencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 156, poz. 1301 ze zm.) – ustawa z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) – ustawa z 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 925 ze zm.) – ustawa z 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i sena- tora (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 7, poz. 29 ze zm.) – ustawa z 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz.U. Nr 213, poz. 1395) Uwaga: Bez bliższego oznaczenia podano artykuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. www.lexisnexis.pl Wykaz powołanych aktów prawnych Wykaz powołanych aktów prawnych Wykaz powołanych aktów prawnych 1. Ustawy konstytucyjne Ustawa z 17 marca 1921 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (tekst pierwotny Dz.U. Nr 44, poz. 267) (Konstytucja marcowa) Ustawa konstytucyjna z 23 kwietnia 1935 r. (tekst pierwotny Dz.U. Nr 30, poz. 227) (Konstytucja kwietniowa) Ustawa konstytucyjna z 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej (tekst pierwotny Dz.U. Nr 18, poz. 71) Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (tekst pierwotny Dz.U. Nr 33, poz. 232) Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 19, poz. 101) (nowela kwietniowa) Ustawa z 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 75, poz. 444) (nowela grudniowa) Ustawa konstytucyjna z 23 kwietnia 1992 r. o trybie przygotowania i uchwalenia Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 67, poz. 336 ze zm.) Ustawa konstytucyjna z 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. Nr 84, poz. 426 ze zm.) (Mała Konstytucja) Ustawa z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) 2. Ustawy i inne akty prawne Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) Ustawa z 21 listo pada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Pol- skiej (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 461 ze zm.) 12 Wykaz powołanych aktów prawnych Ustawa z 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 925 ze zm.) Ustawa z 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) Ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm.) Ustawa z 6 maja 1987 r. o konsultacjach społecznych i referendum (Dz.U. Nr 14, poz. 83 ze zm.) (uchylona) Ustawa z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 594 ze zm.) Ustawa z 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz.U. Nr 90, poz. 450 ze zm.) Ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.) Ustawa z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 82 ze zm.) Ustawa z 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 7, poz. 29 ze zm.) Ustawa z 30 maja 1996 r. o uposażeniu byłego Prezydenta Rzeczypospolitej (Dz.U. Nr 75, poz. 356 ze zm.) Ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 392 ze zm.) Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) Ustawa z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 924) Ustawa z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 216, poz. 1584 ze zm.) Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 952 ze zm.) Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 908 ze zm.) Ustawa z 4 wrześ nia 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 743 ze zm.) Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 595 ze zm.) Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 596 ze zm.) Ustawa z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw okreś lających kompetencje or- ganów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) www.lexisnexis.pl Wykaz powołanych aktów prawnych 13 Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospo- litej Polskiej poza granicami państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1117 ze zm.) Ustawa z 21 stycznia 1999 r. o sejmowej komisji śledczej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1218 ze zm.) Ustawa z 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywa- teli (Dz.U. Nr 62, poz. 688 ze zm.) Ustawa z 23 wrześ nia 1999 r. o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej oraz zasadach ich przemieszczania się przez to terytorium (Dz.U. Nr 93, poz. 1063 ze zm.) Ustawa z 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz.U. Nr 6, poz. 69 ze zm.) Ustawa z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych (Dz.U. Nr 39, poz. 443 ze zm.) Ustawa z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 197, poz. 1172 ze zm.) Ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) Ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. o referendum lokalnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 706) Ustawa z 9 listo pada 2000 r. o repatriacji (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.) Ustawa z 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz.U. Nr 100, poz. 1080 ze zm.) Ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.) Ustawa z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 333) Ustawa z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wy- wiadu (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.) Ustawa z 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. Nr 113, poz. 985 ze zm.) Ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Ustawa z 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Do- wódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczy- pospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 156, poz. 1301 ze zm.) Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Ustawa z 22 listo pada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywa- tela (Dz.U. Nr 233, poz. 1955) Ustawa z 23 listo pada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.) Ustawa z 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz.U. Nr 57, poz. 507 ze zm.) Ustawa z 13 listo pada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 80, poz. 526 ze zm.) Ustawa z 23 stycznia 2004 r. – Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. Nr 25, poz. 219 ze zm.) (uchylona) 14 Wykaz powołanych aktów prawnych Ustawa z 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz.U. Nr 169, poz. 1414 ze zm.) Ustawa z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1388) Ustawa z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1166) Ustawa z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1230 ze zm.) Ustawa z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206 ze zm.) Ustawa z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2012 r., poz. 161 ze zm.) Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o fi nansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.) Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o Komitecie do Spraw Europejskich (Dz.U. Nr 161, poz. 1277) Ustawa z 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europej- skiej (Dz.U. Nr 213, poz. 1395) Ustawa z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, poz. 112 ze zm.) Ustawa z 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze zm.) Ustawa z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm.) Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 6 czerwca 2003 r. o użyciu Pol- skiego Kontyngentu Wojskowego w składzie Międzynarodowych Sił Stabilizacyj- nych w Republice Iraku (M.P. 2003, Nr 30, poz. 410) (uchylone) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad tech- niki prawodawczej” (Dz.U. Nr 100, poz. 908) Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z 23 listo pada 1990 r. – Regulamin Senatu (tekst jedn. M.P. z 2014 r., poz. 529) Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczy- pospolitej Polskiej (tekst jedn. M.P. z 2012 r., poz. 32 ze zm.) Uchwała Zgromadzenia Narodowego z 6 grudnia 2000 r. – Regulamin Zgromadzenia Narodowego zwołanego w celu złożenia przysięgi przez nowo wybranego Prezy- denta Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. Nr 40, poz. 774) Uchwała nr 190 Rady Ministrów z 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2013 r., poz. 979) Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o czasowym pobycie członków sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i członków sił zbrojnych Republiki Federalnej Niemiec na terytorium drugiego pań- stwa, sporządzona w Warszawie dnia 23 sierpnia 2000 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 206, poz. 1750) www.lexisnexis.pl Wykaz powołanych aktów prawnych 3. Prawo Unii Europejskiej 15 Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą z 25 marca 1957 r., Traktat rzymski Traktat o Unii Europejskiej, sporządzony 7 lutego 1992 r. (Dz.Urz. WE 1992 C 224) (Traktat z Maastricht) Traktat z Amsterdamu zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty, podpisany 2 października 1997 r., wszedł w życie 1 maja 1999 r. Traktat Konstytucyjny – Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy (wersja skonso- lidowana Dz.Urz. UE 2004 C 310/1) Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz.Urz. UE 2007 C 306/1) (Traktat z Lizbony) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE 2012 C 326/13) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE 2012 C 326/47) Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE 2012 C 326/391) 4. Umowy i inne dokumenty międzynarodowe Konwencja w sprawie niewolnictwa, podpisana w Genewie dnia 25 wrześ nia 1926 r. (Dz.U. z 1930 r. Nr 4, poz. 21 ze zm.) Karta Narodów Zjednoczonych. Statut Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i Porozumienie ustanawiające Komisję Przygotowawczą Narodów Zjednoczonych, San Francisco, 26 czerwca 1945 r. (Dz.U. z 1947 r. Nr 23, poz. 90 ze zm.) Konwencja (nr 87) Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca wolności związ- kowej i ochrony praw związkowych przyjęta w San Francisco dnia 9 lipca 1948 r. (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125) Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Paryż, 10 grudnia 1948 r. (http://libr.sejm. gov.pl/tek01/txt/onz/1948.html) Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listo- pada 1950 r., Europejska Konwencja praw człowieka (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169) Konwencja wiedeńska o prawie traktatów sporządzona w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz.U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439) Konwencja w sprawie zakazu tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżają- cego traktowania albo karania przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjed- noczonych dnia 10 grudnia 1984 r. (Dz.U. z 1989 r. Nr 63, poz. 378 ze zm.) Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjedno- czonych dnia 20 listo pada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.) Od Autora Od Autora Od Autora Jest to kolejne wydanie podręcznika, opracowane na tle już blisko dwudziestoletnich doświadczeń obowiązywania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. Tak jak poprzednie, pisane było przede wszystkim z myślą o studentach uniwersytec- kich wydziałów prawa i administracji. W obecnej wersji podręcznik uwzględnia stan prawny na 1 wrześ nia 2014 r. Warto przypomnieć, że podręczniki prawa konstytucyjnego ukazują się obecnie w kilku ośrodkach akademickich. Korzystano tam z podręczników: lubelskiego (Polskie prawo konstytucyjne, pod red. W. Skrzydło, Lublin 2010), toruńskiego (Prawo konstytucyjne, pod red. Z. Witkowskiego, Toruń 2013), krakowskiego (Prawo konstytucyjne RP, pod red. P. Sarneckiego, Warszawa 2014), łódzkiego (Polskie prawo konstytucyjne, pod red. D. Góreckiego, Warszawa 2012) oraz białostockiego (Prawo konstytucyjne, pod red. M. Grzybowskiego, Białystok 2009), a także z autorskich podręczników Bogusława Ba- naszaka (Prawo konstytucyjne, Warszawa 2012), Stanisława Sagana (Prawo konstytu- cyjne RP, Warszawa 2009), J. Buczkowskiego, Ł. Buczkowskiego i K. Eckhardta (Prawo konstytucyjne RP, Przemyśl–Rzeszów 2013) oraz Mirosława Granata (Prawo konstytu- cyjne w pytaniach i odpowiedziach, Warszawa 2012). Wartościowe informacje porów- nawczoprawne zawiera praca Bogusława Banaszaka Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych (Warszawa 2012). Obszerna jest już literatura naukowa dotycząca Konstytucji. Z pozycji książkowych można wymienić: Wejście w życie nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. Z. Witkow- skiego (Toruń 1998); Zasady podstawowe polskiej Konstytucji, pod red. W. Sokolewicza (Warszawa 1998); Konstytucja – wybory – parlament, pod red. L. Garlickiego (Warszawa 2000); Pięć lat Konstytucji RP (Warszawa 2002); Sześć lat Konstytucji RP. Doświadczenia i inspiracje, pod red. L. Garlickiego i A. Szmyta (Warszawa 2003); P. Winczorka, Polska pod rządami Konstytucji z 1997 r. (Warszawa 2006); Stosowanie Konstytucji RP z 1997 roku. Doświadczenia i perspektywy, pod red. Z. Maciąga (Kraków 2006); Dziesięć lat Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. E. Gdulewicz i H. Zięby-Załuckiej (Rzeszów 2007); Dwadzieścia lat transformacji ustrojowej w Polsce, pod red. M. Zubika (Warszawa 2010); XV lat obowiązywania Konstytucji z 1997 r., pod red. M. Zubika (Warszawa 2012) oraz liczne pozycje szczegółowe, wymieniane przy kolejnych rozdziałach podręcznika. Charakter rozbudowanego komentarza ma praca Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Komentarz, pod red. L. Garlickiego (t. I–V, Warszawa 1999, 18 Od Autora 2001, 2003, 2005 i 2007). Bardzo wartościowe są też kolejne opracowania komentarzowe: Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP, pod red. J. Bocia (Wro- cław 1998); B. Banaszaka Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (Warszawa 2012); P. Winczorka Komentarz do Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Warszawa 2013), jak również W. Skrzydło Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (Kraków 2013). Wymienić także trzeba opracowania: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz encyklopedyczny, pod red. W. Skrzydło, W. Grabowskiej i R. Grabowskiego (Warszawa 2009); Leksykon prawa konstytucyjnego, pod red. A. Szmyta (Warszawa 2010); Konsty- tucja III RP w tezach orzeczniczych TK i wybranych sądów, pod red. M. Zubika (Warszawa 2011); W. Skrzydło Ustrój polityczny RP w świetle Konstytucji z 1997 r. (Warszawa 2014). Osobnego zasygnalizowania wymaga seria „Podstawowe problemy stosowania Konsty- tucji RP”, redagowana przez K. Działochę i A. Preisnera pod auspicjami Polskiego To- warzystwa Prawa Konstytucyjnego, pomyślana jako pierwsze podsumowanie dorobku stosowania Konstytucji z 1997 r. i obejmująca następujące opracowania: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP (pod red. K. Działochy, Warszawa 2005); Konstytucyjny system źródeł prawa w praktyce (pod red. A. Szmyta, Warszawa 2005); Sądy i trybunały w konstytucji i w praktyce (pod red. W. Skrzydło, Warszawa 2005); Samorząd teryto- rialny. Zasady ustrojowe i praktyka (pod red. P. Sarneckiego, Warszawa 2005); Zasady ustroju społecznego i gospodarczego w procesie stosowania konstytucji (pod red. C. Kosi- kowskiego, Warszawa 2005); Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP (pod red. S. Wronkowskiej, Warszawa 2006); Otwarcie Konstytucji RP na prawo mię- dzynarodowe i procesy integracyjne (pod red. K. Wójtowicza, Warszawa 2006); System rządów RP. Założenia konstytucyjne a praktyka ustrojowa (pod red. M. Grzybowskiego, Warszawa 2006); Wolności i prawa jednostki oraz ich gwarancje w praktyce (pod red. L. Wiśniewskiego, Warszawa 2006); Parlament. Model konstytucyjny a praktyka ustrojowa (pod red. Z. Jarosza, Warszawa 2006). Wartościowe są liczne artykuły w czasopismach naukowych, ogólnotematycznych, jak zwłaszcza „Państwo i Prawo” oraz „Przegląd Sądowy”, oraz wyspecjalizowanych w za- gadnieniach konstytucyjnych, jak „Przegląd Sejmowy”, „Przegląd Legislacyjny”, „Prze- gląd Prawa Konstytucyjnego”, „Zagadnienia Sądownictwa Konstytucyjnego”, a także niektóre zeszyty „Gdańskich Studiów Prawniczych”. Charakter podsumowujący do- robek polskich konstytucjonalistów ma praca Nauka prawa konstytucyjnego w Polsce, pod red. M. Grzybowskiego i A. Szmyta (Gdańsk 2008), a ciekawą publikacją histo- ryczną jest Konstytucjonaliści polscy 1918–2011, pod red. R. Mojaka, P. Sarneckiego i A. Szmyta (Warszawa 2012). Aktualne teksty obowiązujących aktów normatywnych są publikowane w różnego ro- dzaju zbiorach – zob. zwłaszcza: J. Mordwiłko, Konstytucja. Wybór aktów prawnych do nauki prawa konstytucyjnego (Warszawa 2012), Konstytucja RP i inne teksty prawne, z wprowadzeniem L. Garlickiego (Warszawa 2012, teksty ustaw Becka); Prawo konsty- tucyjne. Zbiór aktów prawnych, z wprowadzeniem M. Granata i M. Zubika (Warszawa 2013); Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, z wprowadzeniem M. Derlatki (War- szawa 2014); Konstytucja RP ze schematami, opracowanymi przez M. Derlatkę (Warsza- wa 2014). Dla studiów porównawczych warto sięgnąć do zbioru: Konstytucje państw Unii Europejskiej, pod red. W. Staśkiewicza (Warszawa 2011). www.lexisnexis.pl Rozdział 1 Ku nowej konstytucji Rozdział 1. Ku nowej konstytucji Literatura Literatura: Artykuły: W.T. Kuleszy, E. Zwierzchowskiego, J. Czajowskiego i D. Góreckiego poświęcone konstytucji z 1935 r., Prz. Sej. 2005, nr 2; Ajnenkiel A., Historia Sejmu polskiego, t. II, cz. II: II Rzeczpospolita, Warszawa 1989; Banaszak B., Granat M., O projektach zmiany Konsty- tucji RP z 1997 r., Prz. Sej. 2007, nr 4; Chmaj M., Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1991–1997, Warszawa 1999; Chmaj M., Żmigrodzki M. (red.), Gabinety koalicyjne w Polsce w latach 1989–1996, Lublin 1998; Chruściak R., Prace konstytucyjne w latach 1997–2007, Warszawa 2009; Chruściak R., Prace konstytucyjne w latach 2008–2011, Warszawa 2013; Chruściak R., Przygotowanie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Przebieg prac parlamentarnych, Warszawa 1997; Chruściak R. (red.), Projekty Konstytucji. 1993–1997, cz. I i II, Warszawa 1997; Chruściak R., Osiatyński W., Tworzenie konstytucji w Polsce w latach 1989–1997, Warszawa 2001; Ciemniewski J., Nowela konstytucyjna z 29 grudnia 1989 r., Prz. Sej. 2009, nr 3; Działocha K. (red.), Konstytucja PRL po 30 latach jej obowiązywania, Wrocław 1983; Jarosz Z., Zawadzki S., Prawo konstytucyjne, Warszawa 1980; Kallas M. (red.), Konstytucje Polski. Studia monografi czne z dziejów polskiego konstytucjonalizmu, t. 2: 1919–1980, Warszawa 1990; Kallas M. (red.), Projekty konstytucyjne 1989–1991, Warszawa 1992; Komarnicki W., Ustrój państwowy Polski współczesnej. Geneza i system, Kraków 2006 (reprint wydania z 1937 r.); Kruk M., Przyczynek do rozważań o inspiracjach Konstytucji RP z 1997 r., PiP 2001, nr 12; Kruk M. (red.), „Mała Konstytucja” w procesie przemian ustrojowych w Polsce, War- szawa 1993; Kruk M., Wawrzyniak J. (red.), Transformacja ustrojowa w Polsce 1989–2009, War- szawa 2011; Laskowska M., Dostosowanie prawa do Konstytucji RP z 1997 roku, Warszawa 2010; Orłowski W., Senat Trzeciej Rzeczypospolitej. Geneza instytucji, Zamość 2000; Rozmaryn S., Polskie prawo państwowe, Warszawa 1949; Rydlewski G., Rządzenie koalicyjne w Polsce, Warszawa 2000; Sarnecki P., Ustrój polityczny Polski po wejściu w życie ustawy konstytucyjnej z 7 kwietnia 1989 r., Prz. Sej. 2009, nr 3; Sarnecki P. (red.), Prawo konstytucyjne II Rzeczypospolitej: Nauka i instytucje, Kraków 2006; Sokolewicz W., Konstytucja PRL po zmianach z 1976 r., Warszawa 1978; Szmyt A., Elementy praktyki ustrojowej pod rządami Małej Konstytucji, Koszalin 1998; Witkowski Z. (red.), Wejście w życie nowej Konstytucji RP, Toruń 1998; Zakrzewska J., Spór o konstytucję, Warszawa 1993; Zubik M., Doświadczenia okresu „prowizorium konstytucyjnego” a Konstytucja z 1997 r., „Eu- ropejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych” 2009, nr 1. Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r., która stanowi obecnie podstawowy doku- ment ustrojowy naszego kraju, powinna być postrzegana na tle polskiej tra- dycji konstytucyjnej. Niezależnie bowiem od bieżących kompromisów ideologicznych i politycznych – które w treści tej Konstytucji znalazły odzwierciedlenie – w wielu kwestiach nawiązuje ona (akceptująco lub negująco) do wcześniej ukształtowanych poglądów, praktyk i instytucji. 1.1. Konstytucje międzywojenne 1 2 20 Rozdział 1. Ku nowej konstytucji 1.1. Konstytucje międzywojenne Punktem wyjścia dla rozwoju współczesnego polskiego konstytucjonalizmu była Konstytucja z 17 marca 1921 r., zwana popularnie Konstytucją mar- cową. Opierała się ona na typowych dla systemów demokratycznych zasadach: suwe- renności narodu, podziału władz i zagwarantowania praw obywatelskich. Wprowa- dzała parlamentarny system rządów, a zasady relacji między legislatywą a egzekutywą kształtowała w nawiązaniu do instytucji III Republiki Francuskiej. Musiało to oznaczać wyraźne zwichnięcie równowagi między władzami, bo model III Republiki – tak jak uformowała go praktyka ustrojowa – charakteryzował się bardzo silną pozycją par- lamentu, daleko posuniętą zależnością rządu od Izby Deputowanych (tak we Francji okreś lano wówczas pierwszą izbę parlamentu) i pozostawieniem raczej ceremonial- nego miejsca Prezydentowi Republiki. Dla twórców Konstytucji marcowej był to model atrakcyjny, bo wszystkie właś ciwie partie reprezentowane w Sejmie obawiały się silnej osobowości Józefa Piłsudskiego, którego postrzegano jako najbardziej prawdopodob- nego kandydata na urząd Prezydenta. Konstytucja marcowa nadała parlamentowi strukturę dwuizbową, z tym że Sejm (liczący 444 posłów wybieranych w pięcioprzymiotnikowych wyborach) zyskał wy- raźną przewagę nad Senatem (111 senatorów także wybieranych w pięcioprzymiot- nikowych wyborach). Rola Senatu ograniczała się do uczestniczenia w procedurze uchwalania ustaw, natomiast Sejm – poza ostatecznym głosem w sprawach ustawo- dawstwa – dysponował szerokim zakresem uprawnień kontrolnych wobec rządu i mógł – w każdym czasie – wyrazić wotum nieufności zarówno całemu gabinetowi, jak i poszczególnym ministrom. Rozwiązanie parlamentu mogło nastąpić zawsze na mocy uchwały Sejmu, natomiast Prezydent mógł dokonać rozwiązania tylko za zgodą Se- natu. Prezydent był wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (tzn. Sejm i Senat dzia- łające wspólnie), nie ponosił za swoją działalność odpowiedzialności parlamentarnej, natomiast w razie naruszenia Konstytucji lub popełnienia przestępstwa mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu. Rząd był powoływany przez Prezydenta, ale musiał cieszyć się zaufaniem większości sejmowej, jako że ponosił przed Sejmem odpowiedzialność parlamentarną (polityczną), i to za- równo o solidarnym, jak i indywidualnym charakterze. Był to więc system o skrajnie parlamentarnym charakterze, a jego prawidłowe funkcjonowanie było uzależnione od istnienia w Sejmie stabilnej większości zdolnej do udzielania poparcia istniejącemu rządowi. Brak takiej większości musiał prowadzić do kryzysu parlamentarnego, bo rząd nie miał możliwości działania bez poparcia Sejmu, a pozycja Prezydenta była zbyt słaba, by mogły funkcjonować tzw. gabinety prezydenckie. W praktyce szybko okazało się, że Sejm nie był zdolny do wy- łonienia stabilnej większości. Efektem tego były częste upadki gabinetów, trudności w tworzeniu koalicji partyjnych w Sejmie i w uchwalaniu ustaw. W sposób zdecydo- wanie negatywny rzutowało to na autorytet parlamentu i partii politycznych sterują- cych jego działaniami. Ułatwiło to Józefowi Piłsudskiemu zdobycie poparcia społecz- nego dla dokonania zamachu stanu i przejęcia władzy w maju 1926 r. Konstytucyjnym wyrazem tych wydarzeń była nowela sierpniowa (z 2 sierpnia 1926 r.) wprowadzająca zmiany do Konstytucji marcowej. Wzmocniła ona po- www.lexisnexis.pl 1.2. Okres Polski Ludowej 21 zycję Prezydenta, przyznając mu m.in. samodzielne prawo rozwiązania Sejmu oraz (z upoważnienia parlamentu i za zgodą rządu) prawo wydawania rozporządzeń z mocą ustawy. Ograniczeniom uległy możliwości wyrażenia przez Sejm wotum nieufności rzą- dowi i ministrom, choć sama zasada parlamentarnej odpowiedzialności rządu została zachowana. Faktyczny mechanizm władzy przesunął się jednak poza schemat za- łożony konstytucyjnie, gdyż głos decydujący należał do Józefa Piłsudskiego, mimo że odmówił on przyjęcia urzędu Prezydenta. Koniec lat 20. to okres stałego konfl iktu Piłsudskiego z parlamentem; nierzadko dochodziło przy tym do działania obok istnie- jących rozwiązań konstytucyjnych, a nawet do ich wyraźnego naruszania. Dopiero po tzw. wyborach brzeskich (1930) sanacja uzyskała większość w obu izbach i to pozwo- liło jej na doprowadzenie do uchwalenia nowej Konstytucji (przy czym też nie w pełni przestrzegano reguł procedury sejmowej). Konstytucja z 23 kwietnia 1935 r. opierała się na zupełnie innych założeniach ideologicznych niż jej poprzedniczka z 1921 r. Wyrażała ona autorytarną formę rządów, choć ujętą w formy nowego porządku konstytucyjnego. Pierwsze miejsce w państwie przyznawała Prezydentowi wybieranemu przez Zgromadzenie Elektorów (których większość była wyłaniana przez Sejm i Senat). Jeżeli jednak ustę- pujący Prezydent wskazał innego kandydata, to rozstrzygnięcie zapadało w głosowaniu powszechnym. Na wypadek wojny Prezydent mógł mianować swojego następcę – roz- wiązanie to pozwoliło na utrzymanie konstytucyjnej ciągłości władzy po 1939 r. Pre- zydent nie ponosił odpowiedzialności parlamentarnej ani konstytucyjnej. Powoływał rząd i mógł dokonywać zmian w jego składzie (jednak rząd ponosił także odpowie- dzialność polityczną wobec Sejmu). Prezydent mógł w każdym czasie rozwiązać Sejm i Senat, przyznane mu też zostały dość szerokie kompetencje w zakresie stanowienia prawa. O słabości parlamentu przesądził ostatecznie system wyborczy, gdyż ordynacje wyborcze faktycznie pozbawiły opozycję szans na zgłoszenie swoich kandydatów. Konstytucja kwietniowa pisana była z myślą o silnej prezydenturze i wiązano ją oczy- wiście z osobą Józefa Piłsudskiego. Przyjęto ją jednak zbyt późno – Marszałek zmarł w maju 1935 r. Zabrakło tym samym osoby zdolnej do wypełnienia nowych zadań konstytucyjnych, a samej Konstytucji dane były tylko cztery lata funkcjonowania w niepodległej Polsce. 1.2. Okres Polski Ludowej 1.2. Okres Polski Ludowej Po II wojnie światowej na ziemiach polskich ukształtował się nowy system władzy faktycznej, która – niezależnie od braku legitymacji konstytucyjnej czy politycznej – okreś liła nowy porządek ustrojowy. Po okresie rozwiązań tymcza- sowych (gdy tzw. Krajowa Rada Narodowa proklamowała się jako tymczasowy par- lament), po uznaniu nowej władzy przez mocarstwa zachodnie i po przeprowadzeniu (wątpliwych co do swej rzetelności) wyborów parlamentarnych w lutym 1947 r. ukon- stytuował się Sejm Ustawodawczy, który niemal od razu – 19 lutego 1947 r. – przyjął tzw. Małą Konstytucję. W swej treści nawiązywała ona do Konstytucji marcowej, formułując m.in. zasadę podziału władz. Jednoizbowy Sejm był organem ustawodaw- czym (ale dopuszczono też dekrety z mocą ustawy wydawane przez rząd i wymaga- jące akceptacji najpierw Rady Państwa, a potem Sejmu), wybierał Prezydenta, mógł 3 4 22 Rozdział 1. Ku nowej konstytucji wyrazić wotum nieufności rządowi i ministrom. Nowym organem była Rada Państwa (złożona z Prezydenta, Marszałka i wicemarszałków Sejmu, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli oraz innych osób), która w pewnych sytuacjach mogła działać w zastępstwie Sejmu. Budowa organów centralnych odpowiadała więc modelowi parlamentarno- gabinetowemu, ale było to podobieństwo czysto formalne. System parlamentarny nie może bowiem działać bez opozycji, a ta została ostatecznie zlikwidowana już w końcu 1947 r. W rzeczywistości politycznej postanowienia konstytucyjne stanowiły tylko fasadę ukrywającą realny system sprawowania władzy, podporządkowany zasa- dzie kierowniczej roli partii (PPR, a potem PZPR) i ograniczający suwerenność Polski na rzecz ZSRR. Próby – fasadowego choćby – nawiązywania do demokratycznych rozwiązań Konsty- tucji marcowej zakończyły się na przełomie 1948 i 1949 r. Gdy zaś w początku lat 50. przystąpiono do prac nad nową konstytucją, było już oczywiste, że podstawowym wzorem dla jej twórców ma być radziecka konstytucja z 1936 r., w miarę wiernie ko- piowana przez niemal wszystkie państwa regionu. Konstytucja z 22 lipca 1952 r. powstała w najgorszym chyba okresie powo- jennej historii Polski, okreś lanym potem enigmatycznym pojęciem „okres błędów i wypaczeń”. Od razu było oczywiste, że nowa konstytucja nie będzie stoso- wana w praktyce, a jej sformułowania będą mieć czysto deklaratywny charakter, ukry- wający ówczesną rzeczywistość epoki stalinizmu. 5 Konstytucja z 1952 r. zrywała z koncepcjami Konstytucji marcowej, odrzucając zasadę podziału władz i organizując system centralnych organów państwa wokół tzw. zasady jednolitości (jedności) władzy państwowej. Okreś lała ona Sejm jako najwyższy organ władzy państwowej i przewidywała jednostronne pod- porządkowanie Sejmowi pozostałych typów organów państwa, a więc administracji, sądownictwa i prokuratury. Zniesiono urząd Prezydenta, natomiast nowy kształt nadano Radzie Państwa (wybieranej przez Sejm spośród posłów), która z jednej strony przejęła niektóre kompetencje głowy państwa, a z drugiej – zyskała kompe- tencje zastępcze wobec Sejmu, które pozwalały jej działać samodzielnie w wielu podstawowych sprawach, a zwłaszcza w dziedzinie ustawodawstwa. Rząd był powo- ływany przez Sejm, który w każdym czasie mógł odwoływać poszczególnych mini- strów i powoływać na ich miejsce nowych; podobne uprawnienie przysługiwało też Radzie Państwa w okresie między sesjami Sejmu. Nie istniał Trybunał Konstytucyjny ani Trybunał Stanu, a Sąd Najwyższy miał być powoływany przez Radę Państwa na okres pięciu lat. Konstytucja proklamowała liczne prawa i wolności obywateli, dając – zgodnie z ów- czesną doktryną – wyraźne pierwszeństwo prawom socjalnym i ekonomicznym, a wol- ności osobiste i polityczne traktując w bardziej skrótowy sposób. Nie sformułowano żadnych instytucjonalnych gwarancji praw i wolności, nie przewidziano także sądowej procedury ochrony przed ich naruszeniami. Raz jeszcze trzeba podkreś lić, że Konstytucja – w założeniu jej twórców – miała być dokumentem o charakterze przede wszystkim politycznym, bardzo słabo natomiast wyrażono jej rolę prawną jako najwyższego aktu obowiązującego prawa. Nie istniały procedury chroniące prawną nadrzędność Konstytucji, sam tekst był napisany języ- www.lexisnexis.pl 1.2. Okres Polski Ludowej 23 kiem lakonicznym, ogólnikowym i wieloznacznym, co pozostawiło daleko idącą swo- bodę w jego interpretacji. Praktyka konstytucyjna całkowicie zdeprecjonowała rolę i znaczenie tego doku- mentu. Prawa i wolności jednostki realnie nie istniały, nie było niezawisłych sądów zdolnych do wymuszenia ich przestrzegania przez policję (wówczas Milicję Obywa- telską) czy organy administracji państwowej. Nie istniała opozycja, a rzeczywisty mechanizm władzy wyrażany był zasadą kierowniczej roli partii i wszechwładzy rzą- dowych resortów gospodarczych. Rola Sejmu została sprowadzona niemal do zera: zbierał się dwukrotnie w roku na kilkudniowe sesje, a resztę jego kompetencji wykony- wała „zastępczo” Rada Państwa. 6 Obraz ten uległ pewnym przekształceniom po tzw. Październiku, gdy na przełomie 1956 i 1957 r. kierownictwo PZPR znalazło się w rękach grupy odcinającej się od sta- linowskich metod rządzenia. W funkcjonowaniu aparatu państwowego zasadniczemu ograniczeniu uległa rola Rady Państwa, co trochę wzmocniło pozycję Sejmu, który zbierał się teraz na kilkumiesięczne sesje i praktycznie monopolizował funkcję usta- wodawczą. Nie miało to większego znaczenia politycznego, ale stabilizowało praktykę funkcjonowania parlamentu, nierzadko nawiązującą do mechanizmów z okresu mię- dzywojennego. Zmian zasadniczych nie przyniosło także następne dwudziestolecie, choć stopniowo zmieniały się ekipy polityczne, a system rządów ulegał postępującej erozji. W lutym 1976 r. została dokonana rewizja Konstytucji z 1952 r., co traktowano jako pewien program minimum, gdyż jednocześnie zrezygnowano z uchwalania nowej konstytucji, wyłamując się w ten sposób z typowego w skali obozu trendu. Nowela lutowa prze- formułowała podstawowe zasady ustroju, okreś lając PRL jako państwo socjalistyczne, konstytucjonalizując – nienormowaną dotąd prawnie – zasadę „przewodniej roli PZPR w budowie socjalizmu”, okreś lając przyjaźń i współpracę z ZSRR jako jedną z podstaw polityki zagranicznej. Na nowo napisano wiele postanowień o prawach i wolnościach obywateli, co jednak nie przyczyniło się do nadania im większej precyzji ani też nie utworzyło systemu instytucjonalnych gwarancji ich ochrony. Najmniejsze zmiany za- szły w postanowieniach dotyczących naczelnych organów państwowych. Dopiero wydarzenia lata 1980 r. przyniosły zasadniczą reorientację my- ślenia konstytucyjnego. Zgodnie z koncepcją pluralizmu politycznego i roli Konstytucji jako dokumentu, z jednej strony ograniczającego swobodę działania rzą- dzących, a z drugiej strony ustalającego pewne reguły gry między władzą a opozycją, zaczęto formułować wiele nowych idei i postulatów. Nie znalazło to wprawdzie niemal żadnego odzwierciedlenia w przepisach konstytucyjnych (dopiero w marcu 1982 r. – a więc już w stanie wojennym – wprowadzono do Konstytucji przepisy o Trybunale Konstytucyjnym i Trybunale Stanu), ale dość wyraźnie uzmysłowiło, że konstytucjona- lizm socjalistyczny wyczerpał już swoje możliwości. Lata 80. trzeba postrzegać jako okres postępującego rozpadu systemu, któremu ani stan wojenny, ani później podejmowane próby dialogu z opozycją nie mogły już pomóc. W płaszczyźnie konstytucyjnych relacji między Sejmem, Radą Państwa i rządem pierwszym przejawem stało się doprowadzenie do dymisji rządu, ale nastą- piło to dopiero jesienią 1988 r. Natomiast niespodziewanemu rozwojowi uległ system 7
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: