Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00692 009495 11015952 na godz. na dobę w sumie
Polskie prawo podatkowe a prawo unijne. Katalog rozbieżności - ebook/pdf
Polskie prawo podatkowe a prawo unijne. Katalog rozbieżności - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 388
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-035-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Ogromną zaletą recenzowanej pracy jest to, iż jej Autorzy nie tylko wskazali i uzasadnili jakie ? i dlaczego ? konkretne instytucje polskiego prawa podatkowego są niezgodne z prawem unijnym, ale zaproponowali także określone procedury naprawcze. Praca ta winna być przedmiotem uważnej lektury nie tylko osób zajmujących się tworzeniem prawa w Polsce, ale i szerokiego grona podmiotów stosujących prawo podatkowe (...).
Dotychczas na polskim rynku wydawniczym brakowało tak szerokiego, kompleksowego i stojącego na tak bardzo wysokim poziomie merytorycznym opracowania. Recenzowana praca napisana została przez najwybitniejszych polskich znawców polskiego i unijnego prawa podatkowego (sędziów NSA i WSA, doradców podatkowych, radców prawnych i pracowników naukowych) znanych czytelnikom już ze swych znakomitych publikacji .
Prof. dr hab. Jerzy Małecki, sędzia NSA - senior

Podstawowym zadaniem autorów książki było przedstawienie w sposób syntetyczny procesów dostosowywania polskiego prawa podatkowego do prawa unijnego, jakie miały miejsce w pierwszym dziesięcioleciu uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej (...).
Analiza aktualnego stanu dostosowania polskiego prawa podatkowego do prawa unijnego z natury rzeczy koncentrować musi się na obrazie odwróconym (negatywowym); poszukiwania autorów idą więc w kierunku identyfikacji i diagnozowania tych elementów polskiego prawa podatkowego, które w świetle dostępnej wiedzy nie są zgodne z prawem unijnym .
Ze wstępu prof. dr. hab. Bogumiła Brzezińskiego

W publikacji omówiono zagadnienia z zakresu: VAT, akcyzy, podatków dochodowych, podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatku od spadków i darowizn. Wskazano m.in. problemy takie jak:
klauzula stand still,
dywidenda rzeczowa,
komornicy jako płatnicy VAT,
usługi ciągłe,
zawody medyczne,
towary spożywcze,
zwolnienia alkoholu z akcyzy,
opłata paliwowa
Książka jest przeznaczona dla praktyków: profesjonalnych pełnomocników (doradców podatkowych, radców prawnych i adwokatów), sędziów oraz pracowników organów podatkowych. Zainteresuje także teoretyków prawa podatkowego. Będzie przydatna również osobom przygotowującym się do egzaminów na doradcę podatkowego i studentom prawa.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Polskie prawo podatkowe a prawo unijne Katalog rozbieżności redakcja naukowa Bogumił Brzeziński Dagmara Dominik-Ogińska Krzysztof Lasiński-Sulecki Adam Zalasiński ZAGADNIENIA PODATKOWE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 października 2015 r. Recenzent Prof. dr hab. Jerzy Małecki Wydawca Grzegorz Jarecki Wydawca Redaktor prowadzący Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Opracowanie redakcyjne Bartosz Stanisławski Łamanie Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krzysztof Drzewiecki Projekt gra czny okładki i stron tytułowych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁ ASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl PLK IB ��K © Copyright by © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 Wolters Kluwer SA, 2013 ISBN: 978-83-264-9304-1 ISBN: Wydane przez: Wydane przez: Wolters Kluwer SA Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp (Bogumił Brzeziński) I. Część ogólna Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj Dziesięć lat uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej z perspektywy doradcy podatkowego Adam Bącal, Dagmara Dominik ‑Ogińska Polski sędzia administracyjny – refleksje poakcesyjne Tomasz Michalik VAT – stan nieustającej rewolucji Krzysztof Lasiński ‑Sulecki Naruszenie klauzuli stand-still Roman Wiatrowski Stosowanie przez sądy administracyjne zakazu nadużycia prawa podatkowego 11 15 21 28 34 39 41 Małgorzata Militz Dobra wiara w VAT – stosowanie reguł wskazanych przez Trybunał Sprawiedliwości w krajowej praktyce 46 Izabela Andrzejewska ‑Czernek Wykładnia prawa podatkowego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej 51 5 Spis treści II. VAT Dagmara Dominik ‑Ogińska, Jerzy Martini VAT – proces dostosowania prawa krajowego do prawa unijnego Marta Ignasiak Zorganizowana część przedsiębiorstwa Roman Namysłowski Dywidenda rzeczowa Marta Ignasiak Użycie określenia „osobisty”, a nie „prywatny” w art. 8 ust. 2 pkt 1 u.p.t.u. Zbigniew Liptak, Tomasz Wagner Kwalifikacja sprzedaży udziałów we współwłasności nieruchomości do celów opodatkowania VAT Adam Bartosiewicz Niedoskonałości definicji podatnika Adam Bartosiewicz Podmioty prawa publicznego jako podatnicy VAT – polska praktyka a regulacje unijne Małgorzata Sęk Ustanowienie komorników i administracyjnych organów egzekucyjnych płatnikami VAT od egzekucyjnej dostawy towarów Artur Nowak, Jan Czerwiński Obowiązek podatkowy w przypadku usług ciągłych świadczonych przez okres dłuższy niż rok Artur Nowak, Jan Czerwiński Możliwość skorygowania kwoty podatku należnego bez posiadania potwierdzenia odbioru faktury korygującej przez nabywcę Adam Bartosiewicz Moment ujęcia korekty „podatku” w przypadku czynności zwolnionych z podatku lub niepodlegających podatkowi – praktyka polskich organów podatkowych a przepisy unijne Adam Bartosiewicz Definicja pierwszego zasiedlenia, czyli jak nie korzystać z marginesu implementacyjnego 6 61 77 81 84 86 90 94 98 102 105 109 113 Małgorzata Sęk Zwolnienie z prawem do odliczenia nieodpłatnego przekazania produktów spożywczych na rzecz organizacji pożytku publicznego z przeznaczeniem na cele charytatywne Ewa Michna Zawody medyczne – problemy z właściwą definicją Jerzy Martini Zwolnienie z VAT dla niezależnej grupy osób Spis treści 118 121 125 Tomasz Michalik Wybrane przykłady nieprawidłowej implementacji regulacji dyrektywy 2006/112/WE w części dotyczącej tzw. zwolnień przedmiotowych z VAT 130 Marta Ignasiak Usługi komplementarne do usług finansowych a zwolnienie z VAT przewidziane w art. 43 ust. 13 u.p.t.u. Krzysztof Lasiński ‑Sulecki Wyłączenie ze zwolnienia usług zarządzania innymi niż papiery wartościowe zbywalnymi instrumentami finansowymi Roman Namysłowski SMS-y charytatywne Małgorzata Sęk Objęcie stawką obniżoną VAT dostawy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej Małgorzata Sęk Rozszerzenie zakresu zastosowania stawki obniżonej VAT przewidzianej dla dostawy sprzętu medycznego i produktów farmaceutycznych Roman Namysłowski Nieuprawnione stosowanie stawek podstawowych do towarów spożywczych Małgorzata Militz Stawka VAT 0 dla wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów tylko wówczas, gdy wywóz towaru jest dokonywany przez dostawcę? Jowita Pustuł Stawka VAT przy dostawie środków transportu lotniczego, części zamiennych do nich i wyposażenia pokładowego 136 141 144 147 149 153 156 160 7 Spis treści Małgorzata Sęk Objęcie stawką VAT 0 dostawy sprzętu komputerowego dla placówek oświatowych oraz dla organizacji humanitarnych, charytatywnych lub edukacyjnych w celu dalszego nieodpłatnego przekazania placówkom oświatowym Zbigniew Liptak, Lesław Mazur VAT neutralny dla przedsiębiorców? Tak, ale nie dla wszystkich Marta Ignasiak Okres rozliczeniowy dla faktur otrzymanych z opóźnieniem Marta Ignasiak Rozliczenie VAT naliczonego w związku ze świadczeniem zwolnionych z VAT usług komplementarnych do usług finansowych Adam Bartosiewicz Ograniczenie terminu korekty podatku naliczonego a zasada równoważności Artur Nowak, Jan Czerwiński Wydatki eksploatacyjne związane wyłącznie z działalnością gospodarczą podatnika dotyczące pojazdów samochodowych wykorzystywanych zarówno do celów działalności gospodarczej, jak i do celów prywatnych Roman Wiatrowski Zasady obniżania podstawy opodatkowania w przypadku całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności Roman Namysłowski Proporcjonalne odliczenie podatku naliczonego z tytułu czynności będących poza zakresem VAT Małgorzata Militz Naruszenie zasady proporcjonalności prawa unijnego w zakresie określenia warunków zwrotu nadwyżki w „przyspieszonym” terminie Ewa Michna Wykreślenie podatnika VAT (UE) z rejestru – problemy proceduralne Ewa Michna Wymiar VAT w trybie art. 108 u.p.t.u. – problemy z ustalaniem podatku należnego i odliczaniem podatku naliczonego Roman Wiatrowski Zagrożenia i korzyści wynikające z ewentualnego wprowadzenia do prawa krajowego instytucji grupy podatkowej VAT 163 166 171 174 178 184 188 192 197 201 205 209 8 Spis treści Krzysztof Lasiński ‑Sulecki Nadużycie prawa w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości w sprawach z zakresu VAT a możliwość przeciwdziałania „nadużyciom” przez sądy krajowe Dagmara Dominik ‑Ogińska Artykuł 74 o.p. i zwrot VAT III. Akcyza Krzysztof Lasiński ‑Sulecki Akcyza – historia harmonizacji i proces dostosowywania prawa krajowego do prawa unijnego Krzysztof Lasiński ‑Sulecki, Wojciech Morawski Używanie skażonego alkoholu do produkcji. Wybrane problemy interpretacji przepisów ustanawiających zwolnienia alkoholu z podatku akcyzowego Krzysztof Lasiński ‑Sulecki Sprzeczne z art. 110 TFUE opodatkowanie samochodów osobowych Tomasz Leszczewski, Artur Nowak Definicja producenta wyrobów tytoniowych Magdalena Chmielewska ‑Cholewa, Zbigniew Liptak Przesłanki zastosowania wybranych zwolnień w podatku akcyzowym a ograniczenia swobód traktatowych Zbigniew Liptak, Lesław Mazur Akcyza od olejów smarowych – spór z ponaddziesięcioletnią tradycją Dominik Mączyński Podatek od wydobycia gazu ziemnego i ropy naftowej w świetle prawa podatkowego Unii Europejskiej Artur Nowak, Jan Czerwiński Zwolnienie z akcyzy importu napojów alkoholowych używanych do produkcji produktów leczniczych Piotr Pietrasz Problem dostosowania art. 89 u.p.a. do art. 5 dyrektywy 2003/96/WE Krzysztof Rutkowski Wątpliwości dotyczące zgodności konstrukcji opłaty paliwowej z prawem UE Krzysztof Rutkowski Przesłanki zwolnienia z akcyzy strat wyrobów akcyzowych a prawo Unii Europejskiej 213 216 223 236 238 242 245 249 254 257 261 265 272 9 Spis treści IV. Podatki dochodowe Adam Zalasiński Wpływ prawa UE na polskie podatki dochodowe – uwagi z perspektywy 10 lat członkostwa Polski w Unii Hanna Filipczyk, Adam Zalasiński Podatek dochodowy od osób prawnych Izabela Andrzejewska ‑Czernek, Wojciech Morawski, Adam Zalasiński Podatek dochodowy od osób fizycznych V. Pozostałe podatki Izabela Andrzejewska ‑Czernek, Wojciech Morawski, Adam Zalasiński Podatek od spadków i darowizn Agnieszka Olesińska, Adam Zalasiński Podatek od czynności cywilnoprawnych – polski aspekt harmonizacji podatków pośrednich od gromadzenia kapitału O autorach 279 285 332 353 360 383 10 dyrektywa 2006/112/WE k.c.  Konstytucja RP  k.s.h.  o.p.  ósma dyrektywa Wykaz skrótów WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne – dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego  systemu  podatku  od  wartości  dodanej  (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1, z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.:  Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.  (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych  (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst  jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) – ósma dyrektywa Rady 79/1072/EWG z dnia 6 grudnia 1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich  odnoszących się do podatków obrotowych – warunki zwrotu po- datku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na  terytorium kraju (Dz. Urz. WE L 331 z 27.12.1979, s. 11, z późn. zm.;  Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 9, t. 1, s. 79) pierwsza dyrektywa – pierwsza dyrektywa Rady 67/227/EWG z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich doty- czących podatków obrotowych (Dz. Urz. WE L 71 z 14.04.1967, s. 1301,  z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 9, t. 1, s. 3) Porozumienie EOG  – Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym (Dz. Urz  WE L 1 z 3.01.1994, s. 3, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie  specjalne, rozdz. 11, t. 52, s. 3) p.p.s.a.  szósta dyrektywa  –  ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami  administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – szósta dyrektywa Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w spra- wie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w od- niesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku  od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku  (Dz. Urz. WE L 145 z 13.06.1977, s. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Pol- skie wydanie specjalne, rozdz. 9, t. 1, s. 23) 11 Wykaz skrótów TEWEA  TFUE  Traktat EWG  Traktat z Lizbony  TUE  TWE  u.p.a.  u.p.c.c.  u.p.d.o.f.  u.p.d.o.p.  u.p.s.d.  u.p.t.u.  u.p.t.u. z 1993 r.  AUW  CBOSA  Dz. Urz. MF  Dz. Urz. UE/WE  ECTR  EPS  FK  Jur. Pod.  K.Pr.Pod.  M. Pod.  ONSAiWSA  OSNP  12 – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej  (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 327 z 26.10.2012, s. 1) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolido- wana: Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47, z późn. zm.) – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (nie- opublikowany) – Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat  ustanawiający Wspólnotę Europejską podpisany w Lizbonie dnia  13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007, s. 1, z późn. zm.) – Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE  C 326 z 26.10.2012, s. 13, z późn. zm.) – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolido- wana: Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 37) – ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tekst jedn.:  Dz. U. z 2014 r. poz. 752 z późn. zm.) – ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilno- prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 626 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fi- zycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób  prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn  (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 86 z późn. zm.) – ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst  jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) – ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz  podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.) Czasopisma, publikatory – Acta Universitatis Wratislaviensis  – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – Dziennik Urzędowy Ministra Finansów – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej / Wspólnot Europejskich – EC Tax Review – Europejski Przegląd Sądowy – Finanse Komunalne – Jurysdykcja Podatkowa – Kwartalnik Prawa Podatkowego – Monitor Podatkowy – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódz- – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- kich sądów administracyjnych łecznych i Spraw Publicznych OSP  OTK  OTK-A  PiP  PiŻ  POP  Pr. i Pod.  Prz. Leg.  Prz. Pod.  ZNSA  CCCTB  CFC  EOG  ETPCz  IKE  NGO  NSA  OECD  SR  TK  TS, TSUE  WDT  WSA  Wykaz skrótów – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy –  Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A – Państwo i Prawo – Prawo i Życie – Przegląd Orzecznictwa Podatkowego – Prawo i Podatki – Przegląd Legislacyjny – Przegląd Podatkowy – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Inne – Common Consolidated Corporate Tax Base (wspólna skonsolidowana podstawa opodatkowania osób prawnych) – Controlled Foreign Corporation (zagraniczna spółka kontrolowana) – Europejski Obszar Gospodarczy – Europejski Trybunał Praw Człowieka – indywidualne konto emerytalne – niezależna grupa osób – Naczelny Sąd Administracyjny – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – Sąd Rejonowy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów – Wojewódzki Sąd Administracyjny 13 Wstęp WSTĘP Od wejścia Polski do Unii Europejskiej minęło już 10 lat. W tym czasie krajowe pra- wo podatkowe było sukcesywnie dostosowywane do wymogów stawianych przez pra- wo unijne. Szczególnie szerokie, daleko idące zmiany dotyczyły podatków pośrednich,  uznawanych, nie bez powodu, za najbliższe stosunkom gospodarczym. Idea wspólnego  rynku, niezależnie od postępów integracji w innych dziedzinach życia społecznego, po- zostaje jak dotąd głównym czynnikiem spajającym państwa Unii Europejskiej. Stąd też  „rynkowy” charakter podatku od wartości dodanej oraz akcyz uczynił te podatki najbar- dziej podatnymi na zabiegi harmonizacyjne, prowadzone za pomocą środków będących  w dyspozycji organów Unii Europejskiej. W pierwszej kolejności chodzi tu o dyrektywy  unijne oraz w mniejszym zakresie – rozporządzenia, a w drugiej – o przepisy traktato- we, zwłaszcza te, które ustanawiają i promują wolności gospodarcze1. Pojęcie harmonizacji podatków bywa różnie rozumiane. Nierzadko pojmuje się je  jako osiągnięcie zgodności (niesprzeczności) przepisów krajowych z przepisami unijny- mi, w sytuacji gdy te drugie mają status wzorca dla przepisów krajowych. Wydaje się, że  jest to pogląd nieuzasadniony. Jeżeli celem Unii Europejskiej jest (m.in.) istnienie wspól- nego rynku, tj. przestrzeni gospodarczej, na której europejscy przedsiębiorcy będą po- dejmować decyzje gospodarcze na podstawie sygnałów rynkowych, a nie np. opierając  się na systemie zachęt lub przeszkód (utrudnień) podatkowych czy administracyjnych,  to w związku z faktem dalszego istnienia krajowych systemów podatkowych wymogiem  sine qua non jest swoista neutralizacja tych ostatnich. Oznacza to takie ukształtowanie krajowych systemów podatkowych, by wystę- pujące między nimi różnice nie tworzyły bodźców (ani pozytywnych, ani też negatyw- nych) dla przedsiębiorców, które „głuszyłyby” bodźce czysto rynkowe. O harmonizacji  podatków można więc mówić wtedy, gdy taki stan zostanie osiągnięty. Tak więc harmo- nizacja wyraża się w specyficznej relacji funkcjonalnej krajowych systemów podatko- wych. Wydaje się, że najłatwiej ją osiągnąć w drodze upodobniania konstrukcji podat- ków w poszczególnych krajach Unii Europejskiej, ale – przynajmniej teoretycznie – nie  musi to być jedyna droga do celu. Reasumując, trzeba stwierdzić, że harmonizacja całkowita lub częściowa, a także  stan, w którym brak harmonizacji, to relacje „w poziomie”, na płaszczyźnie krajowych  systemów podatkowych i kształtu, jaki one aktualnie mają. Natomiast relacje między  przepisami unijnymi dotyczącymi opodatkowania a odpowiednimi przepisami krajo- 1  Zob. A. Zalasiński, Zakaz dyskryminacji w sferze podatków bezpośrednich w prawie podatkowym Wspólnoty Europej‑ skiej, Warszawa 2006. Zob. też Unijne prawo podatkowe, red. B. Brzeziński, M. Kalinowski, ODDK Gdańsk (w druku). 15 Wstęp wymi można oceniać wyłącznie w kontekście zgodności lub niezgodności tych drugich  z tymi pierwszymi – a nie harmonizacji czy też braku zharmonizowania. Zupełnie inną kwestią jest to, że przepisy unijne są narzędziem oddziaływania  na przepisy krajowe w celu osiągnięcia harmonii między krajowymi systemami podat- kowymi. To możliwie wysoki stopień zgodności przepisów krajowych z unijnymi ma  zapewnić harmonię systemów podatkowych 28 państw – członków Unii Europejskiej. Osiągnięcie stanu harmonii – w unijnym tego słowa znaczeniu – systemów podatko- wych tylko teoretycznie byłoby możliwe bez ingerencji prawodawcy unijnego. Co prawda  na świecie można obserwować proces konwergencji systemów podatkowych, ale zbliżanie  czy upodobnianie się konstrukcji prawnych dotyczy najczęściej instytucji z zakresu sze- roko rozumianej techniki podatkowej; upodobnianie się zasad ustalania podstawy opo- datkowania czy poziomu stawek podatkowych – jeśli następuje – dokonuje się znacznie  wolniej. Przyczyny tego stanu rzeczy mogą być różne – od ukształtowanej historycznie  tradycji, przez bieżące względy gospodarcze, po uwarunkowania polityczne. Stąd też,  jak można sądzić, nie ma co liczyć na osiągnięcie w dającym się przewidzieć czasie stanu  harmonii systemów podatkowych w sposób samoistny, gdy byłoby to rezultatem natu- ralnych procesów konwergencji systemów podatkowych. Pozostaje wobec tego korzysta- nie z metody innej, dosyć dobrze już sprawdzonej – formułowania zasad prowadzących  do harmonizacji systemów krajowych w aktach normatywnych prawa unijnego. Jest to  metoda względnie skuteczna, chociaż możliwość posługiwania się nią jest ograniczo- na – zwłaszcza współcześnie – względami politycznymi. Przykładem wpływu takiego  obstrukcyjnego klimatu w Unii Europejskiej są losy rozmaitych inicjatyw mających na  celu harmonizację systemów podatkowych w zakresie opodatkowania bezpośredniego;  na naszych oczach toczą się na jałowym raczej biegu prace nad dyrektywą o wspólnej  skonsolidowanej korporacyjnej podstawie opodatkowania (CCCTB). Wdrażanie wspólnotowych dyrektyw z jednej strony, a z drugiej – utrzymanie  w ryzach traktatowych ustawodawstwa krajowego nie przebiega bez zakłóceń. Nie po- dejmując w tym miejscu ryzyka ogólnej oceny tego procesu i skali występujących tu  niedociągnięć, trzeba podkreślić, że problematyka ścierania się dwóch systemów prawa,  tj. prawa krajowego oraz unijnego jest interesująca zarówno z naukowego, jak i z prak- tycznego punktu widzenia. Przyjmując wskazane wcześniej założenie co do relacji mię- dzy prawem unijnym a prawem krajowym (zgodność/niezgodność), uznano, że celem  tego opracowania jest identyfikacja – w poszczególnych opracowaniach cząstkowych –  tych sytuacji, w których istnieje współcześnie bardziej lub (niekiedy) mniej uzasadnione  przekonanie o niezgodności prawa krajowego z prawem unijnym. Podstawowym zadaniem autorów było przedstawienie w sposób syntetyczny pro- cesów dostosowywania polskiego prawa podatkowego do prawa unijnego, jakie miały  miejsce w pierwszym dziesięcioleciu uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej i – na tym  tle – pokazanie aktualnego stanu dostosowania. To pierwsze może być interesujące dla  czytelników studiujących prawo podatkowe oraz poszukujących ogólnych prawidłowo- ści pojawiających się na styku różnych systemów prawa. To drugie – jak się wydaje – za- interesuje w większym stopniu czytelników bardziej zaawansowanych w posługiwaniu  się wiedzą prawniczą w praktyce podatkowej. Analiza aktualnego stanu dostosowania polskiego prawa podatkowego do prawa unijnego z natury rzeczy musi się koncentrować na obrazie odwróconym (negatywo- 16 Wstęp wym); poszukiwania autorów idą więc w kierunku identyfikacji i diagnozowania tych  elementów polskiego prawa podatkowego, które w świetle dostępnej wiedzy nie są zgod- ne z prawem unijnym. Wymaga to dokonania wykładni prawa unijnego, a następnie pra- wa krajowego. Nie jest to zadanie łatwe, gdyż swoiste problemy stwarza zarówno wy- kładnia prawa krajowego2, szczególnie w obszarach powiązanych z prawem unijnym3, a chyba jeszcze większe – wykładnia prawa unijnego, zwłaszcza ta prowadzona przez  Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej4. W konsekwencji można mówić o różnych poziomach stwierdzonej niezgodno- ści prawa polskiego i prawa unijnego. Po pierwsze, niezgodność może być stwierdzona  – parafrazując Ch. Perelmana – przez krajowe audytorium prawnicze (communis opinio doctorum) – w sytuacji gdy pogląd o zaistniałej niezgodności wyrażają autorytety praw- nicze. Po drugie, taką niezgodność stwierdzić mogą – dokonując wykładni operatywnej  – krajowe sądy podatkowe. Po trzecie, niezgodność może stwierdzić TS, w szczególno- ści wydając orzeczenie prejudycjalne w konsekwencji wystąpienia doń sądu krajowego  z pytaniem prejudycjalnym. Co prawda TS nie ma kompetencji do dokonywania wy- kładni prawa krajowego, ale ponieważ interpretuje przepis prawa unijnego w kontek- ście przepisu krajowego określonej treści, to nolens volens taka ocena przepisu krajowego  ma w rzeczywistości miejsce. Wspomniane poziomy ustalania zgodności/niezgodności w omawianym zakresie  nie tworzą rzecz jasna jakiegoś algorytmu, niemniej jednak zazwyczaj jest tak, że to wąt- pliwości podatnika czy też jego pełnomocników rozważane są przez sąd krajowy, a ten,  rozstrzygając sprawę, albo kieruje się istniejącym orzecznictwem TS, albo też uznając wąt- pliwości podatnika za zasadne, występuje z pytaniem prejudycjalnym do tego Trybunału. Książka wyraża poglądy uznanych specjalistów z zakresu prawa podatkowego,  wskazujących na istniejące ich zdaniem obszary niezgodności polskiego prawa podatko- wego z prawem unijnym. Ich opinie mogą być pożyteczne zarówno dla bieżącej praktyki  stosowania prawa podatkowego, jak i – można mieć nadzieję – dla polskiego prawodawcy. Bogumił Brzeziński 2  Zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013. 3  Zob. D. Antonów, Wykładnia prawa podatkowego po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, Warszawa 2009. 4  Zob. I. Andrzejewska -Czernek, Wykładnia prawa podatkowego Unii Europejskiej, Warszawa 2013. 17 I CZĘŚĆ OGÓLNA Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj DZIESIĘĆ LAT UCZESTNICTWA POLSKI W UNII EUROPEJSKIEJ Z PERSPEKTYWY DORADCY PODATKOWEGO Do tego, że trudno porównywać Polskę w 2015 r. do Polski sprzed akcesji do Unii Eu- ropejskiej, nie trzeba specjalnie nikogo przekonywać. Zmiany, które dokonały się w tym  czasie w świecie podatków oraz doradztwa podatkowego, są olbrzymie. Dyrektywy, roz- porządzenia unijne czy zasady stosowania prawa Unii Europejskiej w krajowym porząd- ku prawnym są dzisiaj wręcz abecadłem zarówno dla środowisk doradców podatkowych,  jak i dla organów podatkowych, a coraz częściej dla samych podatników. Taki stan był  trudny do wyobrażenia, zanim Polska stała się członkiem Unii. Droga od czasów sprzed  akcesji do dzisiejszego stanu rzeczy była jednak dość długa i przyniosła wiele doświad- czeń, którymi warto się podzielić. Na wstępie wypada jednak poczynić zastrzeżenie, że w przypadku osób, które  zajmują się podatkami, a już na pewno w przypadku doradców podatkowych, cezurą,  od której należy datować nową rzeczywistość, nie jest z pewnością data 1 maja 2004 r.  Oczywiście 1 maja 2004 r. wiązał się z wejściem w życie licznych regulacji dostosowu- jących (w założeniu ostatecznie) obowiązujące w Polsce prawo do prawa stanowionego  we Wspólnocie Europejskiej. Nie czekano jednak na tę rewolucję z założonymi rękami. W myśleniu o zmianach i w samym przeprowadzaniu zmian na pierwszy ogień  poszły podatki związane z obrotem gospodarczym, czyli VAT i akcyza – jako podatki  w największym stopniu obecne w realiach biznesowych i w związku z tym najbardziej  wymagające harmonizacji w państwach Unii. Większe znaczenie niż skatalogowanie  przepisów (np. o miejscu świadczenia usług, momencie powstania obowiązku podatko- wego itp.) czy wprowadzenie nowego kodeksu celnego (unijnego, a nie krajowego) mia- ło to, że zmieniała się sama filozofia VAT. W czasach, gdy polski świat podatkowy emocjonowały sprawy Optimusa czy  też JTT, trudno było uwierzyć, że pozycja podatnika może być silniejsza, że może on po- woływać się na prawo nieuwzględnione przez polskiego ustawodawcę oraz że na straży  jego uprawnień mogą stać takie instytucje jak Komisja Europejska czy Europejski Trybu- nał Sprawiedliwości. Orzecznictwo Trybunału było w tym okresie dużo korzystniejsze  dla podatników niż to, co proponował polski aparat podatkowy. Mimo że wielu dorad- ców z wiarą podchodziło do przemian, licząc, że unijny „duch VAT-owski” się przyjmie,  to dla osób ukształtowanych w polskim systemie podatku od towarów i usług, bardzo  sformalizowanym, konserwatywnym, rozwiązującym wiele spraw na niekorzyść podat- 21 I. Część ogólna Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj ników, odwołanie się do orzecznictwa podatkowego promującego zasadę neutralności  VAT, zakładającego w sposób fundamentalny, że podatnikowi nie można odmawiać pra- wa do odliczenia, jeśli nie ma ku temu ważnego powodu, opartego na prawie kształto- wanym na podstawie orzeczeń Trybunału (zachodzi tu podobieństwo do prawa prece- densu), było rewolucją. Nie chodzi o rewolucję tylko w brzmieniu przepisów, ale także  mentalną – w ich interpretowaniu. Podstawą umacniania się przekonania, że ta droga myślenia jest właściwa, były  orzeczenia sądów administracyjnych wydawane jeszcze przed akcesją Polski do Unii  Europejskiej. W wyroku z dnia 12 lutego 2001 r., V SA 305/00, LEX nr 51327, NSA stwier- dzał przecież: „Wadliwy jest pogląd organów administracji oparty na założeniu, iż sko- ro Polska nie jest jeszcze formalnie członkiem Unii Europejskiej, to prawo europejskie  i praktyka jego stosowania (acquis communautaire) jest w Polsce prawnie nie relewantne.  Przeciwnie, jeśli w zakresie interpretacji na tle jakiejś dziedziny prawa, objętej prawem  wspólnotowym pojawi się w praktyce polskiej rozbieżność z interpretacją stosowaną  w ramach wspólnot europejskich, to w braku wyraźnie odmiennej wskazówki interpre- tacyjnej rozbieżność ta powinna skutkować przyjęciem interpretacji właściwej w ramach  prawa wspólnotowego”. Ta myśl, wyrażona na gruncie prawa celnego, była powtarzana  także w sprawach dotyczących VAT, jak choćby w wyroku składu siedmiu sędziów NSA  z dnia 24 listopada 2003 r., FSA 3/03, ONSA 2004, nr 2, poz. 44. Interesujące może być to, że swoiste zachłyśnięcie się prawem unijnym prowadziło  do rozstrzygnięć polegających na bezpośrednim stosowaniu prawa Unii Europejskiej (na- wet wbrew jasnym regulacjom prawa krajowego) do spraw dotyczących okresu, w któ- rym Polskę z Europą wiązał jedynie Układ Stowarzyszeniowy. Zapędy te studziły za- równo NSA1, jak i TS, np. w postanowieniu dotyczącym Ceramiki Paradyż z dnia 6 marca  2007 r., C-168/06, EU:C:2007:139 (na marginesie, trzeba dodać, że do dziś nie jest jasne, czy  Trybunał właściwie zrozumiał skierowane do niego pytanie, które dotyczyło co prawda  sankcji nałożonej na podatnika za błędne rozliczenie podatku sprzed akcesji, ale już pod  rządami ustawy implementującej postanowienia szóstej dyrektywy). Drugim elementem przygotowania do nowej rzeczywistości, równie istotnym jak  przyswojenie sobie prowspólnotowej filozofii prawa dotyczącego podatków, było przygo- towanie organizacyjne i proceduralne – zarówno przez państwo, jak i przez podatników.  Wymagało tego wejście w życie w jednym momencie całego zestawu przepisów, które  wprowadzały m.in. instytucje nieznane dotychczas polskiemu prawu, np. takie jak trans- akcje wewnątrzwspólnotowe, które nie przystawały do rozliczeń opartych na sprzedaży  krajowej, eksporcie i imporcie. Obok znanych już reżimów podatkowych dla transakcji  krajowych i zagranicznych pojawiły się nowe, takie jak wewnątrzwspólnotowa dostawa  i nabycie towarów, a także wewnętrzne, unijne numery identyfikacyjne. Towarzyszyło  temu wejście nowych przepisów celnych (unijny kodeks celny), pojawienie się zupełnie  nowych instytucji, np. Intrastat czy informacja podsumowująca, a także zupełnie no- wych obowiązków sprawozdawczych. Do tego pojawiły się konstrukcje, które wcześ- niej w Polsce nie były znane, np. 5–10-letnia korekta podatku naliczonego przy zmianie  przeznaczenia środków trwałych, i to wszystko niemal z dnia na dzień. 1  Przykładowo wyroki NSA z dnia 15 października 2004 r., FSK 621/04, LEX nr 164059, czy z dnia 22 grudnia  2004 r., FSK 779/04, LEX nr 799305. 22 Dziesięć lat uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej z perspektywy doradcy podatkowego Naturalnie pojawiały się w związku z tym pytania, czy systemy informatyczne po- datników są na to przygotowane, czy system informatyczny wygeneruje informację pod- sumowującą, czy procedury będą gotowe do wygenerowania Intrastat, jakiego rodzaju  rozbieżności i błędy mogą się pojawić, jakie będą ich skutki itp. To wszystko wymagało czegoś absolutnie bezprecedensowego – przygotowania  o charakterze organizacyjno-proceduralnym w takiej skali nie miały miejsca ani wcześ- niej, ani później. Trzeba było w jednym momencie przestawić wszystkie systemy infor- matyczne, procesy i procedury funkcjonujące w firmach – po to, żeby dostosować się do  zmiany, jakiej w XXI w. nie było i raczej już nie będzie. Był to też niezwykły moment dla  doradców podatkowych, którzy mogli wykazać się swoją wiedzą i umiejętnościami, pro- ponując podatnikom adekwatne do ich potrzeb rozwiązania organizacyjne i prawne. Był  to czas, kiedy do zadań doradcy podatkowego należało nie tylko określenie skutków po- datkowych, lecz także zaprojektowanie procedur pomagających je uchwycić czy wręcz  przemodelowanie działalności klientów w taki sposób, aby odpowiadała ona wymogom  rynku kształtowanego przez podatkowe regulacje unijne. Przygotowanie do wejścia do  UE było rodzajem doradztwa biznesowego w obszarze podatków, bo wówczas nie o samą  interpretację przepisów podatkowych chodziło. W cieniu zmian w VAT dokonano nowelizacji podatku od czynności cywilno- prawnych w zakresie, w jakim pobierany jest on od umowy spółki i zmiany takiej umo- wy. Co ciekawe, skala kontrowersji wokół tej implementacji w zestawieniu ze stosunkowo  niewielkim znaczeniem tego podatku pokazuje, jak słabo ustawodawca poradził sobie  z tym zadaniem. Dopiero w dalszej kolejności zajęto się nowelizacją podatków docho- dowych (od stycznia 2005 r., a częściowo od lipca 2005 r.). Tutaj ciekawostką była swoista  pułapka zastawiona na mniej doświadczonych doradców podatkowych, polegająca na  równoczesnym wprowadzeniu do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych  zwolnień w art. 22 ust. 4 oraz art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. i ich modyfikacji w ustawie zmie- niającej przedmiotową ustawę (bez wprowadzania zmian do tekstu podstawowego aktu  prawnego). Każdy, kto po 1 lipca 2005 r. analizował ustawę o podatku dochodowym od  osób prawnych, mógł być przekonany, że wypłata odsetek czy wnoszenie opłat licencyj- nych do spółki dominującej przez spółkę zależną korzysta ze zwolnienia z podatku do- chodowego na podstawie wspomnianego art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. Problem polegał na tym,  że owo zwolnienie było modyfikowane przez art. 6 ustawy z dnia 18 listopada 2004 r.  o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych  innych ustaw (Dz. U. Nr 254, poz. 2533), który – wbrew brzmieniu ustawy o podatku do- chodowym od osób prawnych – przewidywał opodatkowanie „zwolnionych” dochodów  w okresie od 1 lipca 2005 r. do 30 czerwca 2013 r. Ów przepis przejściowy umieszczony  był dodatkowo w innej ustawie niż ta, która po raz pierwszy wprowadzała zwolnienie  wyrażone w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p.2 Doszło do tego, że niektóre zbiory prawa zawierały  specjalne ostrzeżenie o odroczeniu obowiązywania przepisu ustawy do 1 lipca 2013 r. Re- gulacje w tym zakresie trudno określać jako zgodne ze standardami poprawnej legislacji. Interesujące może być to, że w ostatnim dziesięcioleciu nastąpiły nie tylko inten- sywne procesy tworzenia nowego prawa, lecz także „poprawianie” tego nowego prze- 2  To wprowadzone zostało ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób  fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 93, poz. 894). 23 I. Część ogólna Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj cież prawa. W niektórych przypadkach ustawodawca reagował na bieżące orzecznic- two TS (np. zrównanie traktowania pożyczek udzielonych przez polskie i zagraniczne  podmioty na gruncie przepisów o niedostatecznej kapitalizacji), innym razem czekał  na zakończenie przed Trybunałem sprawy dotyczącej bezpośrednio polskiego systemu  podatkowego (odliczenie VAT od zakupu samochodów i paliwa). W innych jeszcze wy- padkach ulegał presji Komisji Europejskiej w ramach postępowań w sprawie naruszeń  prawa unijnego (zmiany w zakresie opodatkowania dywidend znoszące od 1 stycznia  2007 r. uprzywilejowanie polskich podatników, którzy mogli odliczyć od podatku poda- tek pobrany przez wypłacającego dywidendę3, czy też zmiany dotyczące podatkowego  traktowania funduszy inwestycyjnych/emerytalnych4). Niekiedy pod presją społeczną  ustawodawca dostosowywał prawo do standardów europejskich nieco nawet na wyrost  liberalnie (sankcja VAT zniesiona od 1 grudnia 2008 r., a uznana ostatecznie za zgodną  z postanowieniami szóstej dyrektywy5). Każda z tych zmian była sygnałem do przemyśleń dla doradców podatkowych – czy  i jak wrócić do klientów i pomóc im odzyskać podatek zapłacony uprzednio na podstawie  przepisów sprzecznych z prawem europejskim. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że  częściej to właśnie doradcy wyprzedzali zmiany w prawie, inicjując postępowania „nad- płatowe” (czasem – interpretacyjne) i pośrednio wymuszając na ustawodawcy reakcję  w sferze prawa stanowionego. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej dało doradcom kolejny oręż w walce z ad- ministracją podatkową. Z jednej strony wszyscy obywatele Unii są wyposażeni w pra- wo do składania skarg do Komisji Europejskiej na krajowe naruszenia porządku unij- nego – czy to przez prawo stanowione, czy przez praktykę jego stosowania. Jakkolwiek  skarga nie jest pismem procesowym w ścisłym znaczeniu tego słowa, jej skonstruowanie  w sposób zwiększający szanse na zainteresowanie się nią przez Komisję jest ciekawym  wyzwaniem zawodowym. Jeszcze donioślejsze znaczenie z punktu widzenia doradców ma jednak pozyskanie  dodatkowego forum otwartej walki o prawa reprezentowanego podatnika, jakim jest TS.  Doradca, który nie ma uprawnień do występowania przed TK czy ETPC, nagle zyskał  możliwość zaprezentowania swoich poglądów na forum, którego orzeczenia kształtują  nie tylko wynik konkretnej sprawy, ale stanowią quasi-precedens, wpływając na treść  porządków prawnych poszczególnych państw członkowskich. Co ciekawe, regulamin  TS nie tylko otwiera to forum dla doradcy podatkowego, ale też czyni je jedynym miej- scem, w którym doradca występuje w todze. Okazji do sporów dostarczały nam zresztą same organy podatkowe. Co prawda  tuż po przystąpieniu Polski do Wspólnoty Europejskiej w Monitorze Polskim zosta- ło opublikowane specjalne ogłoszenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 maja 2004 r.  w sprawie stosowania prawa Unii Europejskiej (Monitor Polski 2004, nr 20, poz. 359),  z którego wprost wynikało m.in. że: „Europejski Trybunał Sprawiedliwości przyznał  dyrektywom w niektórych przypadkach cechę bezpośredniej skuteczności. Oznacza to,  że jeżeli przepisy dyrektywy nie zostały wdrożone do krajowego porządku prawnego,  3  Postępowanie nr 2005/4751. 4  Postępowanie nr 2006/4093. 5  Zob. wyrok K‑1 sp. z o.o., C-502/07, EU:C:2009:11. 24 Dziesięć lat uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej z perspektywy doradcy podatkowego to w relacji podmiot – państwo można się na nie powołać wtedy, gdy są precyzyjne, bez- warunkowe oraz nastąpił upływ terminu transpozycji dyrektywy do prawa krajowego”.  W praktyce jednak przyjęło się, że organy podatkowe nie były gotowe na zajęcie stano- wiska sprzecznego z krajowym prawem, jeśli prawo to nie zostało jednoznacznie ocenio- ne przez TS, sądy administracyjne bądź Ministra Finansów, czy wreszcie – zmienione. Inaczej na szczęście było w przypadku sądów. Polscy sędziowie dość szybko polu- bili możliwość prowadzenia wykładni prounijnej; szczególną sympatię sądów zyskała  zasada skutku pośredniego przepisów prawa unijnego. Polscy sędziowie, przyznając po- datnikom rację w sporach z administracją podatkową, coraz częściej zaczęli podkreślać  w uzasadnieniach wydawanych wyroków, że mają obowiązek wykładać przepisy pro- unijnie. Sformułowanie „prounijna wykładnia” stało się pewnym wytrychem do odwoły- wania się do aktów prawa UE. Choć nie zawsze sądy poprzestawały na samej wykładni. Dotąd zdarza się, że sądy powołują się na prounijną wykładnię, chcąc w istocie od- mówić zastosowania przepisu prawa krajowego sprzecznego z prawem UE, czyli powo- łać się na zasadę pierwszeństwa. Zdarza się też, że argument prounijnej wykładni prawa  krajowego jest przywoływany w sytuacji, gdy sąd w braku właściwej regulacji krajowej  chce zastosować bezpośrednio przepis np. dyrektywy, czyli skorzystać z zasady skutku  bezpośredniego. Te niedociągnięcia nie zaprzeczają jednak wyjątkowej w swojej skali  pozytywnej zmianie w stosowaniu polskich przepisów podatkowych, która zaszła od  czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej. Poniżej omawiamy kilka orzeczeń, które w lepszy lub gorszy sposób tego prounijnego  ducha realizowały. Są to sprawy, w których jako pełnomocnicy używaliśmy argumen- tów trudnych nawet do wyobrażenia sobie przed 2004 r. W ten sposób nowe przestało  być nowe, a stało się częścią naszej rzeczywistości. Pierwsza sprawa dotyczyła możliwości oparcia się na alternatywnych dokumen- tach potwierdzających wywóz towarów akcyzowych poza granice UE, podczas gdy na- sze przepisy krajowe dopuszczały tylko dokument ADT jako dowód. Natomiast zgodnie  z dyrektywą Rady 92/12/EWG z dnia 25 lutego 1992 r. w sprawie ogólnych warunków  dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, ich przechowywania, przepły- wu oraz kontrolowania (Dz. Urz. WE L 76 z 23.03.1992, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie  specjalne, rozdz. 9, t. 1, s. 179, z późn. zm.) odpowiedzialność uprawnionego właściciela  składu wysyłającego przesyłkę może być zawieszona po udowodnieniu, że odbiorca przy- jął dostawę, w szczególności na podstawie dokumentu towarzyszącego (ADT). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w tej sprawie wyroku  z dnia 8 października 2012 r., VIII SA/Wa 332/12, LEX nr 1250129, doszedł do wniosku,  że użycie słów „w szczególności” oznacza, iż choć podstawowym sposobem udowodnie- nia odbioru przez dostawcę jest przedstawienie dokumentu towarzyszącego ADT, nie  jest wykluczone udowodnienie w inny sposób tej podstawowej przesłanki. Następnie  stwierdził, że w przypadku braku implementacji lub nieprawidłowej implementacji dy- rektywy przepisy dyrektywy stanowią normy prawne, na które podmioty indywidualne  mogą się powoływać, o ile są one wystarczająco jasne i bezwarunkowe. Co więcej, przepis  prawa krajowego nie może prowadzić do interpretacji sprzecznych z przepisami prawa  UE. W związku z tym, w ocenie sądu, przepisy prawa krajowego, w tym definicja eks- portu zawarta w przepisach akcyzowych, nie mogą prowadzić do interpretacji sprzecz- nych z przepisami prawa wspólnotowego dotyczącymi obowiązków w zakresie podatku  25 I. Część ogólna Agnieszka Tałasiewicz, Michał Goj akcyzowego. Tak więc brak dokumentu ADT z potwierdzeniem wywozu z terytorium  UE przez urząd celny nie wyklucza możliwości udowodnienia zakończenia procedury  zawieszenia z uwolnieniem się od obowiązku akcyzowego przez nadawcę. Walka o to  rozstrzygnięcie kosztowała wiele wysiłku i czasu. Ostateczna wygrana miała miejsce po  5 latach po wywozie towarów za granicę. Kolejna sprawa dotyczyła również wymogów formalnych uprawniających do zwol- nienia w podatku akcyzowym, ale w zupełnie innym kontekście. Spółka prowadziła ewi- dencję wyrobów akcyzowych zwolnionych na podstawie art. 32 ust. 4 pkt 2 u.p.a. Spółka  spełniała warunki wskazane wprost w treści powyższego artykułu, jednak zidentyfi- kowała w swojej ewidencji brak niektórych wymogów określonych w rozporządzeniu  Ministra Finansów z dnia 30 sierpnia 2010 r. w sprawie dokumentu dostawy, ewiden- cji wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na przeznacze- nie, warunków i sposobu ich zwrotu oraz środków skażających alkohol etylowy (Dz. U.  Nr 160, poz. 1075 z późn. zm.), m.in. brak opisu wyrobów i ich kodów CN, liczby i rodzaju  opakowań, łącznej ilości otrzymanych i zużytych wyrobów zwolnionych obliczonej nara- stająco od początku roku kalendarzowego. W ocenie NSA (wyrok z dnia 23 maja 2013 r.,  I FSK 452/13, LEX nr 1360674) nie każde naruszenie warunków formalnych w prowa- dzonych ewidencjach spowoduje utratę zwolnienia z opodatkowania. Pogląd powyższy  opierał się na założeniu, że „uchybienia formalne, które nie wskazują na celowe uchyla- nie się, omijanie lub naruszanie przepisów same w sobie nie mogą stanowić podstawy  do kwestionowania prawa do korzystania ze zwolnienia z opodatkowania wyrobów ak- cyzowych” – odzwierciedlającym jeden z celów dyrektywy (przyznanie prawa do zwol- nienia). Na przyjęcie przeciwnego stanowiska nie pozwala obowiązek sądu prounijnej  wykładni prawa krajowego. Wobec subsydiarnego charakteru formalnych warunków  korzystania ze zwolnienia podatkowego należy przyjąć, że nie każde ich naruszenie po- winno skutkować bezwzględną utratą zwolnienia od opodatkowania. Jeżeli ewidencja,  o której mowa w art. art. 32 ust. 5 u.p.a., zawiera informacje, o których mowa w art. 32  ust. 8 u.p.a., to ewentualne uchybienia formalne w prowadzonej ewidencji nie muszą  same w sobie stanowić podstawy kwestionowania prawa do zastosowania zwolnienia. Ostatnia ze spraw, które warto przypomnieć, była oparta na modelowym zastoso- waniu zasady niedyskryminacji. Chodziło o odsetki od opóźnionego zwrotu VAT dla  podmiotu zagranicznego. Organy podatkowe odmówiły naliczenia i wypłaty odsetek  z tytułu nieterminowego dokonania zwrotu VAT, wskazując, że rozporządzenie okre- ślające przypadki, warunki i tryb zwrotu VAT podmiotom zagranicznym nie przewiduje  wypłaty oprocentowania od zwrotu dokonanego po terminie. Rozporządzenia w spra- wie zwrotu podatku nie zawierały w tym czasie unormowania określającego skutki  uchybienia terminowi zwrotu podatku (w szczególności nie nakazywały wypłaty opro- centowania). Również prawo UE nie nakładało takiego obowiązku. Wojewódzki Sąd  Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r., III SA/Wa 1115/11,  LEX nr 1694865, zauważył natomiast, że w preambule do ósmej dyrektywy wyraźnie  postanowiono, że zasady zwrotu podatku nie mogą prowadzić do odmiennego trak- towania podatników w zależności od państwa członkowskiego, na którego terytorium  mają oni siedzibę. Dlatego też, zdaniem sądu, organy podatkowe nie mogły zignorować  orzecznictwa TS, w świetle którego na przeszkodzie odmowie wypłacenia odsetek z ty- tułu nieterminowego zwrotu podatku stała zasada niedyskryminacji. W świetle tej zasa- 26 Dziesięć lat uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej z perspektywy doradcy podatkowego dy niedopuszczalne było odmienne traktowanie sytuacji, gdy organ podatkowy nie wy- wiązuje się z obowiązku terminowego zwrotu podatku z tej tylko przyczyny, że zwrot  ten przysługuje podatnikowi z innego państwa członkowskiego, a w przepisach prawa  polskiego brak było przepisu wprost przewidującego wypłatę odsetek. Zdaniem sądu nie  jest obiektywnie uzasadnione zróżnicowanie traktowania podmiotów krajowych i zagra- nicznych w zależności od miejsca wykonywania czynności opodatkowanych, z tytułu  których zobowiązane są one do zapłaty podatku. Wspólnym mianownikiem tych wszystkich spraw jest to, że kończyły się one w spo- sób korzystny dla podatnika – ocalający praworządność, ale z drugiej strony nacechowa- ny liberalizmem w kwestiach formalnych. Każda z tych spraw potwierdza nasze głębokie  intuicje ukształtowane już na podstawie wspólnotowej filozofii interpretowania przepi- sów podatkowych. Niestety każda z nich wymagała kilku lat prowadzenia postępowa- nia i dojścia do etapu sądowo-administracyjnego. Pokazuje to, jak wiele już osiągnęliśmy  w przestawieniu się na unijne myślenie, ale również jakie są rezerwy w funkcjonowaniu  systemu podatkowego. Wierzymy, że kiedy będziemy przygotowywać podsumowanie  na dwudziestą rocznicę wejścia do Unii, takie rozstrzygnięcia będą zapadały znacznie  szybciej i będą jednocześnie mniej kosztowne, bo będą się pojawiać już na poziomie or- ganów administracyjnych. 27 I. Część ogólna Adam Bącal, Dagmara Dominik -Ogińska Adam Bącal, Dagmara Dominik ‑Ogińska Adam Bącal, Dagmara Dominik ‑Ogińska POLSKI SĘDZIA ADMINISTRACYJNY – REFLEKSJE POAKCESYJNE Wejście Polski do Unii Europejskiej oznaczało i oznacza dla sędziego nic innego jak  zwiększenie jego kompetencji, lecz także odpowiedzialności. Akcesja spowodowała, że  unijny system prawny stał się systemem „własnym” Polski. Chodzi o współistnienie na  terytorium Polski porządku obejmującego system prawa narodowego i acquis communau‑ taire (tzw. multicentryczność systemu prawa). Innymi słowy, w zakresie obowiązującego  w Polsce własnego prawa stanowienie prawa jest podzielone kompetencyjnie na prawo  krajowe i prawo unijne1. Stąd też zwiększone obowiązki sędziego, który zmienił zakres swoich kompetencji,  stając się, oprócz sędziego krajowego, jednocześnie sędzią europejskim. Z dniem akcesji  zobowiązany on został do stosowania zasad i reguł ponadpaństwowych lub stosowania  ich razem z regułami i zasadami prawa krajowego. Wymagało i nadal wymaga to od sę- dziego w pierwszej kolejności dostrzeżenia w sprawie tzw. cienia unijnego2, a następnie  umiejętności identyfikowania standardu mającego zastosowanie do rozpoznania sprawy  oraz zasad i reguł rozstrzygania konfliktów między wchodzącymi w rachubę standar- dami3. Rolą sądu stała się taka interpretacja prawa krajowego, aby w pełni (z uwagi na  effet utile) odzwierciedlała ona nie tylko literę, lecz również ducha prawa unijnego. War- to jest przypomnieć w tym względzie słowa sędziego brytyjskiego Briana Neilla4, który zauważył, że sądy nie mogą już spierać się o dokładny językowy sens. Muszą spojrzeć  na cel i intencję przepisów, muszą wydobyć ducha Traktatu i stamtąd czerpać inspirację.  Jeżeli znajdą lukę, muszą ją wypełnić najlepiej, jak potrafią. Muszą zrobić to, co twórcy  danego aktu prawnego zrobiliby, gdyby mieli do czynienia z takim problemem. Z dniem  akcesji obowiązek ten spoczął również na sądach polskich5. Moment akcesji był o tyle kluczowy dla sądów, także administracyjnych, że na  nowo odżyły dyskusje dotyczące tego, jaki powinien być sędzia, a zwłaszcza „dobry sę- dzia”, czyli jakie oczekiwania stawiane są wobec osób wykonujących ten zawód. Warto  wskazać tutaj za T.T. Koncewiczem6, że dobry sędzia to taki, który jest świadomy swo- 1  Por. E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje, PiP 2005, z. 4, s. 3. 2  Zwrotem „cień europejski/wspólnotowy” posługuje się w swoich publikacjach E. Łętowska jako trawesta- cją „cienia semantycznego”, o jakim mówił J. Wróblewski, Rozumienie prawa i jego wykładnia, Ossolineum 1990, s. 58, por. przypis 1. 3  A. Wróbel, Globalna wspólnota sędziów?, EPS 2006, nr 2, s. 1. 4  Sędzia Sądu Wyższego Anglii i Walii Sir Brian Neill, Między spojrzeniem europejskim a angielskim, PiŻ 2001, nr 9. 5  Por. też T.T. Koncewicz, Jak interpretować prawo europejskie? Palestra 2014, nr 5–6, s. 216 i n. 6  T.T. Koncewicz, Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego, Warszawa 2010, s. 163 i n. 28 Polski sędzia administracyjny – refleksje poakcesyjne jej roli, robi użytek ze środków, które ma do dyspozycji. Jest kreatywny: z jednej strony  jest gotowy badać granice systemu prawnego, aby poznać, jak daleko może się posunąć  w celu pełnej realizacji powierzonej mu sędziowskiej funkcji. Z drugiej zaś – jest świa- domy i gotów przestrzegać pewnych ograniczeń swojego sędziowskiego mandatu, poza  który nie wolno mu wykroczyć. To sędzia z otwartym umysłem, dla którego tekst stano- wi punkt wyjścia, nie jest natomiast celem, wolny od formalizmu oraz świadomy tego,  że sądzenie nie jest czynnością czysto mechaniczną, ale wymaga kreatywności. Dobry  sędzia musi być wolny od uprzedzeń, nie może popadać w skrajności i nie może widzieć  świata w czarno-białych barwach. E. Łętowska7 podkreślała, że udatność sędziowskiej pracy, ocena, czy sędzia do- brze pełni swoją misję, zależy od tego, czy opanował on trzy sprawności: czuć – umieć –  chcieć. To triada, gdzie wrażliwość aksjologiczna, kształtowana przez strategię ochrony  prawa podstawowych i założenia prawa unijnego, wymaga zawodowej sprawności, po- zwalającej realizować ten zamysł aksjologiczny, a chęć działania wymaga przełamania  bierności, rutyny i pewnego właściwego prawnikom oportunizmu. Podobnie M. Safjan8 wskazywał, że prawo nie może być stosowane bez niezbęd- nej, koniecznej wrażliwości aksjologicznej tych, którzy to prawo stosują. Podkreślał, że  trzeba zatem odczytywać z każdej normy, która jest generalna i ogólna, pewne wspólne,  podstawowe wartości w niej tkwiące i interpretować je zgodnie z sensem nadanym przez  ustawodawcę, a zarazem w sposób, który pozwala rozstrzygać sprawiedliwie konkretne  spory. Jednym słowem, sędziowie muszą przezwyciężyć tendencję do formalnego pojmo- wania procesu stosowania prawa. Muszą patrzeć na prawo jako na system, będący przede  wszystkim nośnikiem pewnych zasad i wartości wyrażanych często w sposób general- ny, a które muszą być wykorzystywane z wyczuciem, adekwatnie do istniejącej sytuacji. Sama  akcesja  nie  była  jednak  zasadniczym  momentem,  w którym  sędziowie  w Polsce musieli sprostać wskazanym wyżej oczekiwaniom i nauczyć się wykazywa- nia tzw. czujności unijnej. Z uwagi bowiem na długotrwałość procesu podatkowego  w pierwszych miesiącach po akcesji sądy nie zajmowały się sprawami tzw. unijnymi, lecz  przedakcesyjnymi, konsekwentnie wskazując, że do tego typu postępowań nie stosuje  się przepisów prawa unijnego. Jedynie nieliczne składy sędziowskie czerpały z ducha  i zasad dyrektyw, wspomagając argumentami z nich płynącymi wykładnię przepisów  prawa krajowego obowiązującego w okresie przeadkcesyjnym. Tak naprawdę sędziowie stanęli przed zadaniem oceny prawidłowości implemen- tacji prawa krajowego w kontekście prawa unijnego w zakresie VAT, w przybliżeniu,  półtora roku po akcesji. Początki unijnego orzekania były o tyle trudne, że wiązały się  z błędnym tłumaczeniem na język polski dyrektyw dotyczących VAT. Ustalenie zatem  zakresu implementacyjnego oznaczało w pierwszej kolejności konieczność zmierzenia  się z problemem językowym. W drugiej kolejności wiązało się z problemem mentalnym  dotyczącym możliwości zastosowania do sprawy polskiej innej wersji językowej aktu  prawnego niż wersja polska. Problem ten występuje do dzisiaj, jednakże nie jest on tak  jaskrawy, jak to miało miejsce w momencie akcesji, ponieważ poziom tłumaczeń ak- tów prawnych podniósł się w sposób wyraźny. W sytuacji zaś, gdy mamy do czynienia  7  E. Łętowska, Między Scyllą i Charybdą – sędzia polski między Strasburgiem i Luksemburgiem, EPS 2005, nr 1, s. 5. 8 Prymat prawa wspólnotowego nad konstytucją?, wywiad z M. Safjanem, EPS 2006, nr 4, s. 9. 29 I. Część ogólna Adam Bącal, Dagmara Dominik ‑Ogińska z rozbieżnością wersji językowych, sądy korzystają ze wskazówek zawartych w orzecz- nictwie TS i uwzględniają wszystkie wersje językowe dyrektywy, jak też odwołują się  do celu jej regulacji. Kolejnym problemem był brak tłumaczeń orzecznictwa TS w zakresie VAT do dnia  akcesji. Wiązało się to z koniecznością dokonywania przede wszystkim samodzielnych  tłumaczeń tych wyroków przez sędziów, posługiwania się odesłaniami zawartymi w póź- niejszym, już przetłumaczonym orzecznictwie TS, a także korzystania z tłumaczeń do- konywanych w komentarzach czy przez pracowników Wydziału Prawa Europejskiego  Biura Orzecznictwa NSA. Uzyskanie właściwego tłumaczenia wyroku było dopiero początkiem drogi do zro- zumienia wykładni prawa unijnego poczynionej przez TS. Analiza wyroków dotyczących  spornego zakresu dawała możliwość dokonania oceny, czy taki wyrok miał zastosowa- nie w danej sprawie. Nauczenie się selekcjonowania wyroków, czytania ich z uwzględ- nieniem specyficznej maniery w sposobie uzasadniania i przy dość okrojonym stanie  faktycznym, jak też zrozumienie intencji TS zawartych w tych wyrokach nie było i na- dal nie jest zadaniem prostym. Widoczne jest to w szczególności w sprawach, w których  dwie strony procesu powołują się na tezy tego samego wyroku Trybunału i wywodzą  z niego odmienne skutki prawne. Na tle analizy wyroków sądów administracyjnych widoczna jest tendencja do do- chodzenia do swoistej dojrzałości przez sędziów w tej materii. Na początku orzekania  w aspekcie unijnym sędziowie nie odnosili się w ogóle do orzecznictwa TS. Istniał bo- wiem dylemat, czy można stosować w polskich sprawach wyroki TS, które zapadły na tle  spraw innych państw członkowskich. Rozwianie tych wstępnych wątpliwości na pod- stawie orzecznictwa TS w tym zakresie spowodowało, że początkowo odnoszono się do  dorobku TS dość bezkrytycznie. Uznawano je bowiem za wytyczające kierunek wykład- ni prawa unijnego, niedające prawa do jakiejkolwiek dyskusji. Z czasem jednak sądy za- częły podchodzić do wyroków TS w sposób bardziej rozważny i sceptyczny, szczególnie  w sytuacjach gdy zauważono błędy w tłumaczeniach, niekonsekwencje w uzasadnie- niach czy rozbieżności w zajętym stanowisku. Konsekwencją zaś wątpliwości w tej ma- terii stało się wykorzystywanie kolejnego narzędzia sędziowskiego w postaci możliwo- ści zadania pytania prejudycjalnego. Sądy administracyjne w sprawach VAT przedłożyły  jak do tej pory największą liczbę pytań prejudycjalnych (31). Świadczy to o zmianie po- stawy sędziego polskiego z biernej na czynną, gotowości do dialogu z TS na temat wy- kładni prawa unijnego. Obiektywnie należy stwierdzić, że sędziowie byli teoretycznie przygotowani do  nowych wyzwań, zwłaszcza dzięki szkoleniom, które miały miejsce w TS, lecz również  dzięki skończonym (wprawdzie przez nielicznych) studiom zagranicznym. Ponadto do  grona sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych przyjęto pracowników admini- stracji podatkowej, którzy przeszli cykl szkoleń w zakresie prawa unijnego i VAT, przepro- wadzanych przez ekspertów zagranicznych i polskich trenerów Ministerstwa Finansów,  finansowanych w ramach programu PHARE „Wzmocniona Administracja Podatkowa”.  Nie były to jednak szkolenia nakierowane stricte na rolę, jaką miał odegrać sędzia w za- pewnieniu efektywności prawa unijnego. N
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: