Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00484 011689 7455538 na godz. na dobę w sumie
Ponadnarodowość w systemie politycznym Unii Europejskiej - ebook/pdf
Ponadnarodowość w systemie politycznym Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 444
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1946-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
'(...) Autor w oparciu o imponującą ilościowo literaturę analizuje tzw. wieloszczeblowe zarządzanie (multi-level-governance) Unii Europejskiej ze szczególnym uwzględnieniem poziomu ponadnarodowego i trafnie dowodzi wzrostu roli oraz znaczenia tego szczebla w odniesieniu do poziomu narodowego, czyli państw członkowskich. Praca imponuje doskonałą analizą i wyczerpującym wykładem.' z recenzji prof. dr. hab. Andrzeja Głowackiego 'Monografia charakteryzuje się bezspornymi walorami merytorycznymi i formalnymi (...). Autor z powodzeniem rozwiązał podjęty problem badawczy. Czytelnik zapoznaje się z nieznanymi lub mało znanymi aspektami funkcjonowania systemu politycznego Unii Europejskiej, jakimi są: poziom ponadnarodowy, ponadnarodowe zarządzanie oraz ponadnarodowy wpływ na państwa członkowskie Unii. Najbardziej frapujące, a zarazem najmniej zbadane w polskiej literaturze, są cztery procesy analizowane z dużą wprawą i kompetencją przez Autora. Są to: pierwotne delegowanie kompetencji przez państwa członkowskie Unii Europejskiej na rzecz instytucji ponadnarodowych, stanowiące 'motor napędowy' wielopoziomowego zarządzania, w tym zarządzania ponadnarodowego w Unii; wtórne delegowanie kompetencji przez instytucje ponadnarodowe na rzecz agencji wspólnotowych i pozawspólnotowych, odbywające się bardzo często poza kontrolą państw; wymykanie się instytucji ponadnarodowych spod kontroli państw, które jest odwrotnie proporcjonalne do poziomu kontroli państw nad tymi instytucjami; a także długofalowe skutki ponadnarodowego wpływu integracji europejskiej na państwa członkowskie Unii.' z recenzji prof. dr. hab. Janusza Węca
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Dozór Policji Ponadnarodowość w systemie jako środek politycznym zapobiegawczy Unii Europejskiej w polskim procesie karnym Jacek Kosonoga Janusz Ruszkowski Warszawa 2010 Recenzenci: Prof. dr hab. Andrzej Głowacki Prof. dr hab. Janusz Węc Wydawca: Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący: Joanna Maź Opracowanie redakcyjne: JustLuk Korekta: Marta Juszczuk, Lucyna Siedlecka Skład, łamanie: JustLuk, Justyna Szumieł, Łukasz Drzewiecki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN: 978-83-264-0493-1 ISSN: 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów..................................................................................................... 9 Wstęp.................................................................................................................... 17 Rozdział I Termin i koncepcje „ponadnarodowości” w studiach europejskich....... 27 1.. Przyjęta.perspektywa.badawcza.............................................................. 27 2.. Termin.„ponadnarodowość”..................................................................... 43 3.. Koncepcje.„ponadnarodowości”.w.studiach.europejskich.................. 51 3.1.. Koncepcje.„ponadnarodowości”.w.teoriach.studiów. europejskich....................................................................................... 52 Instrumentalne.koncepcje.„ponadnarodowości”........................ 62 3.2.. 3.3.. Przedmiotowe.koncepcje.„ponadnarodowości”.......................... 76 3.4.. Autorskie.koncepcje.„ponadnarodowości”................................... 86 4.. Atrybuty.wczesnego.zastosowania.„ponadnarodowości”. w.praktyce.europejskiej............................................................................. 89 Rozdział II Teoretyczne etapy budowy poziomu ponadnarodowego.......................... 96 1.. Utworzenie.instytucji.międzynarodowych.o.charakterze. ponadnarodowym...................................................................................... 97 1.1.. Motywy.utworzenia.instytucji.ponadnarodowej........................ 97 1.2.. Cechy.instytucji.ponadnarodowej............................................... 108 2.. Delegowanie.uprawnień......................................................................... 112 2.1.. Teoria.delegowania.......................................................................... 112 2.2.. Proces.delegowania......................................................................... 139 3.. Kontrola.zarządzania.kompetencjami.wydelegowanymi.................. 151 5 Spis treści 3.1.. Kontrola.mocodawcy.nad.agentem............................................. 151 3.2.. Wymykanie.się.agenta.spod.kontroli.mocodawcy.................... 158 Rozdział III Poziom ponadnarodowy w systemie politycznym UE Ukształtowanie i atrybuty.............................................................................. 165 1.. Ustanowienie.instytucji.ponadnarodowych.we.Wspólnotach. Europejskich.............................................................................................. 166 2.. Pierwotne.delegowanie.kompetencji.w.systemie.politycznym.UE..... 170 2.1.. Państwa.członkowskie.jako.mocodawca.w.delegowaniu. pierwotnym...................................................................................... 171 2.2.. Ponadnarodowi.agenci.w.UE........................................................ 185 3.. Kontrola.państw.nad.instytucjami.ponadnarodowymi. w.systemie.politycznym.UE.................................................................... 202 3.1.. Kontrola.mocodawców.nad.agentami.w.systemie. politycznym.UE............................................................................... 202 3.2.. Kontrola.państw.nad.Komisją.Europejską.................................. 204 3.3.. Kontrola.państw.nad.Europejskim.Trybunałem. Sprawiedliwości............................................................................... 208 3.4.. Kontrola.państw.nad.Europejskim.Bankiem.Centralnym....... 210 4.. Wymykanie.się.instytucji.ponadnarodowych.spod.kontroli. państw......................................................................................................... 210 4.1.. Wymykanie.się.Komisji.Europejskiej.spod.kontroli.państw.... 211 4.2.. Wymykanie.się.ETS.spod.kontroli.państw.................................. 213 4.3.. Wymykanie.się.EBC.spod.kontroli.państw................................. 215 4.4.. Wymykanie.się.instytucji.spod.kontroli.jako.cecha. ponadnarodowości.......................................................................... 215 5.. Atrybuty.poziomu.ponadnarodowego.w.systemie. politycznym.UE......................................................................................... 216 5.1.. Prawo.wspólnotowe....................................................................... 217 5.2.. Ponadnarodowe.polityki................................................................ 230 5.3.. Ponadnarodowe.ugrupowania.polityczne.................................. 234 5.4.. Elity.europejskie.............................................................................. 241 5.5.. Europejskie.mass.media................................................................. 249 Rozdział IV Ponadnarodowe zarządzanie w systemie politycznym UE..................... 255 1.. Pojęcie.i.typologia.ponadnarodowego.zarządzania............................ 256 6 Spis treści 2.. 1.1.. Governance.i.jego.odmiany............................................................. 256 1.2.. Wielopoziomowe.zarządzanie.(multi-level governance).............. 262 1.3.. Poziomy.rozmyte............................................................................. 268 1.4.. Zarządzanie.ponadnarodowe.jako.kategoria.w.studiach. europejskich..................................................................................... 277 Instrumenty.zarządzania.ponadnarodowego.w.systemie. politycznym.UE......................................................................................... 282 2.1.. Metoda.wspólnotowa.jako.źródło.zarządzania. ponadnarodowego.......................................................................... 282 2.2.. Regulacja.w.zarządzaniu.ponadnarodowym............................. 285 2.3.. Ponadnarodowe.podejmowanie.decyzji..................................... 289 2.4.. Maksymalizacja.kompetencji.instytucji. ponadnarodowych.(spill-over)....................................................... 296 2.5.. Delegowanie.wtórne.w.zarządzaniu.ponadnarodowym........ 318 Rozdział V Ponadnarodowy wpływ.................................................................................. 355 1.. Europeizacja............................................................................................... 357 1.1.. Europeizacja.bottom-up................................................................... 367 1.2.. Europeizacja.top-down..................................................................... 372 1.3.. Europeizacja.ad extra....................................................................... 382 2.. Harmonizacja.versus.koordynacja.......................................................... 385 3.. Ponadnarodowy.nadzór.......................................................................... 392 4.. Pomijanie.państw...................................................................................... 398 Zakończenie...................................................................................................... 409 Bibliografia ....................................................................................................... 413 7 Spis treści 8 Wykaz skrótów Wykaz skrótów – Approvals.Committee.for.Terminal.Equipment. (Komitet.ds..Homologacji.Urządzeń.Końcowych) –. Afryka,.Karaiby.i.Pacyfik –. Alliance.of.Liberals.and.Democrats.for.Europe. (Porozumienie.Liberałów.i.Demokratów.na.rzecz. Europy) –. Agency-Structure.Problem.(problem.agencja-. -struktura) – Bureau.Européen.des.Unions.de.Consommateurs.. (Europejskie.Biuro.Związków.Konsumentów) – Biotechnology.Regulations.Interservice.Commit- tee.(Komitet.ds..Regulacji.Prawnych.z.zakresu. Biotechnologii.pomiędzy.Wszystkimi.Służbami) –. Biotechnology.Steering.Committee.(Komitet.Ste- rujący.ds..Biotechnologii) –. Bovine.Spongiform.Encephalopathy.(gąbczaste. zwyrodnienie.mózgu) –. Bundesverfassungsgericht.(Federalny.Trybunał. Konstytucyjny) –. Archive.and.Documentation.Centre.(Centrum. Archiwizacyjne.i.Dokumentacyjne.Parlamentu. Europejskiego) –. closer.cooperation.and.flexibility.(bliższa.współ- praca.i.elastyczność) –. Common.Customs.Tariff (wspólna.taryfa.celna) –. Committee.of.European.Banking.Supervisors.(Ko- mitet.Europejskich.Organów.Nadzoru.Bankowego) 9 ACTE AKP.(ang..ACP). ALDE. ASP.. BEUC BRIC BSC.. BSE.. BVG. CARDOC.. CCF.. CCT.. CEBS. Wykaz skrótów CEDEFOP.. CEIOPS CEN.. CENELEC.. CEPOL. CESR CFCA CFSP CG.. CoR. COREPER.. CPMP CPVO CRX.. CVMP DG.. DG.. DIN.. 10 –. European.Centre.for.the.Development.of.Voca- tional.Training.(Europejskie.Centrum.Rozwoju. Kształcenia.Zawodowego) – Committee.of.European.Insurance.and.Occupa- tional.Pensions.Supervisors.(Komitet.Europej- skich.Organów.Nadzoru.ds..Ubezpieczeń.i.Pra- cowniczych.Programów.Emerytalnych) –. Comité.Européen.de.Normalisation.(Europejski. Komitet.Normalizacyjny) –. Comité.Européen.de.Normalisation.Electrotech- nique.(Europejski.Komitet.Normalizacyjny.Elek- trotechniki) –. Collège.Européen.de.Police/European.Police.Col- lege.(Europejskie.Kolegium.Policyjne) – Committee.of.European.Securities.Regulators. (Komitet.Europejskich.Organów.Nadzoru.Papie- rów.Wartościowych) – Community.Fisheries.Control.Agency.(Wspól- notowa.Agencja.Kontroli.Rybołówstwa) – Common.Foreign.and.Security.Policy.(wspólna. polityka.zagraniczna.i.bezpieczeństwa) –. central.governance (zarządzanie.centralne) –. Committee.of.the.Regions.(Komitet.Regionów) –. Comité.des.Representants.Permanents.(Komitet. stytut.Normalizacyjny) Stałych.Przedstawicieli) – Committee.for.Proprietary.Medicinal.Products. (Komitet.ds..Produktów.Leczniczych.Chronio- nych.Patentem) – Community.Plant.Variety.Office.(Wspólnotowy. Urząd.Ochrony.Odmian.Roślin) –. Commission.on.Racism.and.Xenophobia.(Komi- sja.ds..Rasizmu.i.Ksenofobii) – Committee.for.Veterinary.Medicinal.Products.(Komi- tet.ds..Weterynaryjnych.Produktów.Leczniczych) –. delegated.governance.(zarządzanie.delegowane) –. Directorate-General.(Dyrekcja.Generalna) –. Deutsches.Institut.für.Normung.(Niemiecki.In- EACEA EACI EAHC EBC. EbS.. ECHA EDA EEA. EEC. EEC.. EESC EFA.. EFTA. EGEI. EGTC. EIONET. EMA. EMCDDA. Wykaz skrótów – Education,. Audiovisual. . Culture. Executive. Agency.–.Agencja.Wykonawcza.ds..Edukacji,. Kultury.i.Sektora.Audiowizualnego.) – Executive.Agency.for.Competitiveness.and.In- novation.(Agencja.Wykonawcza.ds..Konkuren- cyjności.i.Innowacji) – Executive.Agency.for.Health.and.Consumers.(Agen- cja.Wykonawcza.ds..Zdrowia.i.Konsumentów) –. Europejski.Bank.Centralny –. Europe.by.Satellite.(Europa.przez.Satelitę) – European.Chemicals.Agency.(Europejska.Agen- – European.Defence.Agency.(Europejska.Agencja. cja.Chemikaliów) Obrony) –. European.Environmental.Agency.(Europejska. Agencja.Środowiska) –. European.Economic.Community.(Europejska. Wspólnota.Gospodarcza) –. European. Energy. Charter. (Europejska. Karta. Energetyczna) – European.Economic.and.Social.Committee.(Eu- ropejski.Komitet.Ekonomiczno-Społeczny) –. European.Free.Alliance (Wolny.Sojusz.Europejski) –. European.Free.Trade.Association.(Europejskie. Stowarzyszenie.Wolnego.Handlu) –. European.Grouping.of.Economic.Interest.(Euro- pejskie.Ugrupowanie.Interesów.Gospodarczych) –. European.Grouping.of.Territorial.Cooperation. (Europejskie.Ugrupowanie.Współpracy.Teryto- rialnej) –. European.Environmental.Infomation.and.Ob- servation.Network.(Europejska.Sieć.Informacji. i.Obserwacji.Środowiska) –. European.Medicines.Agency.(Europejska.Agen- cja.Leków) –. European.Monitoring.Centre.for.Drugs.and.Drug. Addiction.(Europejskie.Centrum.Monitorowania. Narkotyków.i.Narkomanii) 11 Wykaz skrótów EMU. ENISA.. ENP.. ENs.. EOG.. EP.FMA.. EPP/ED.. EPSO. ERCEA. ERTA.. ESBC.. ESDP.. ESFS.. ESRB. ETO. ETS. ETSI.. ETUC.. EU. EUI.. 12 –. Economic.and.Monetary.Union.(unia.gospodar- cza.i.walutowa) –. European.Network.and.Information.Security. Agency.(Europejska.Agencja.Bezpieczeństwa. Sieci.i.Informacji) –. European.Neighbourhood.Policy.(europejska.po- lityka.sąsiedztwa) –. European.Norms.(europejskie.normy) –. Europejski.Obszar.Gospodarczy –. European.Parliament.Former.Members.Associa- tion.(Stowarzyszenie.Byłych.Członków.Parla- mentu.Europejskiego) –. European.People’s.Party.[Christian.Democrats]. and.European.Democrats.(Europejska.Partia.Lu- dowa.i.Europejskich.Demokratów) –. European.Personnel.Selection.Office.(Europejski. Urząd.Doboru.Kadr) –. European.Research.Council.Executive.Agency. (Agencja.Wykonawcza.Europejskiej.Rady.ds..Ba- dań.Naukowych) –. European.Road.Transport.Agreement.(Europej- skie.porozumienie.o.transporcie.drogowym) –. Europejski.System.Banków.Centralnych –. European.Security.and.Defence.Policy.(europej- ska.polityka.bezpieczeństwa.i.obrony) –. European.System.of.Financial.Supervisors.(euro- pejski.system.organów.nadzoru.finansowego) –. European.Systemic.Risk.Board.(Europejska.Rada. ds..Ryzyka.Systemowego) –. Europejski.Trybunał.Obrachunkowy –. Europejski.Trybunał.Sprawiedliwości –. European.Telecommunications.Standards.Institute. (Europejski.Instytut.Norm.Telekomunikacyjnych) –. European.Trade.Union.Confederation.(Europej- ska.Konfederacja.Związków.Zawodowych) –. European.Union.(Unia.Europejska) –. European.University.Institute.(Europejski.Insty- tut.Uniwersytecki) EUL/NGL.. EUMC.. Euranet.. Eurofound.. EUSC Eutelsat.. EUWT. EWG. EWWiS. FATUREC. FESCO FSAP GATS GMO.. GSP. HA. HACCP. HI.. HIS. Wykaz skrótów –. European.United.Left./.Nordic.Green.Left.(Zjed- noczona.Lewica.Europejska./.Nordycka.Zielona. Lewica) –. European.Monitoring.Centre.on.Racism.and.Xe- nophobia.(Europejskie.Centrum.Monitorowania. Rasizmu.i.Ksenofobii) –. European.Radio.Network.(Sieć.Europejskich.Roz- głośni.Radiowych) –. European.Foundation.for.the.Improvement.of.Li- ving.and.Working.Conditions.(Europejska.Fun- dacja.na.rzecz.Poprawy.Warunków.Życia.i.Pracy) – European.Union.Satellite.Centre.(Centrum.Sate- litarne.Unii.Europejskiej) –. European.Telecommunications.Satellite.(Euro- pejska.Telekomunikacja.Satelitarna) –. Europejskie.Ugrupowanie.Współpracy.Teryto- rialnej –. Europejska.Wspólnota.Gospodarcza –. Europejska.Wspólnota.Węgla.i.Stali –. Federation.of.Air.Transport.User.Representatives. in.the.EC.(Federacja.Przedstawicieli.Użytkowni- ków.Transportu.Powietrznego.w.WE) – Forum.of.European.Securities.Commissions.(Forum. Europejskich.Komisji.Papierów.Wartościowych) – Financial.Services.Action.Plan.(Plan.działania. w.zakresie.usług.finansowych) – General.Agreement.on.Trade.in.Services.(Układ. ogólny.w.sprawie.handlu.usługami) –. Genetically Modified. Organisms. (organizmy. zmodyfikowane.genetycznie) –. Growth.and.Stability.Pact.(Pakt.na.rzecz.stabil- ności.i.wzrostu) –. hidden.actions.(ukrywane.działania) –. Hazard.Analysis.and.Critical.Control.Points.(System. Analizy.Zagrożeń.i.Krytycznych.Punktów.Kontroli) –. hidden.informations.(ukrywane.informacje) –. historical-institutionalist.supranationalism (ponad- narodowość.historyczno-instytucjonalistyczna) 13 Wykaz skrótów IEC IEEA.. IND/DEM.. INGO. IOS.. IOSCO.. IPD.. ITS.. JAE.. KE. Konstytucja.RP. MLG. NATO.. NGO.. OECD.. OHIM. OJ.. OLAF.. 14 – International.Electrotechnical.Commission.(Mię- dzynarodowa.Komisja.Elektrotechniczna) –. Intelligent.Energy.Executive.Agency.(Agencja. Wykonawcza.ds..Inteligentnej.Energii) –. Independence.and.Democracy.(Niepodległość. i.Demokracja) –. International.Non-Governmental.Organisation. (międzynarodowa.organizacja.pozarządowa) –. International.Organization.for.Standarization. (Międzynarodowa.Organizacja.Normalizacyjna) –. International.Organisation.of.Securities.Com- missions.(Międzynarodowa.Organizacja.Komi- sji.Papierów.Wartościowych) –. implied.power.doctrine.(doktryna.kompetencji. –. Identity,.Tradition,.Sovereignty.(Tożsamość,.Tra- domniemanych) dycja.i.Suwerenność) –. Jednolity.Akt.Europejski –. Komisja.Europejska –. Konstytucja.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.dnia.2.kwiet- nia.1997.r..(Dz..U..Nr.78,.poz..483.z.późn..zm.) –. multi-level.governance.(wielopoziomowe.zarzą- dzanie) –. North.Atlantic.Treaty.Organization.(Organizacja. Traktatu.Północnoatlantyckiego) –. non-governmental.organisation.(organizacja.po- zarządowa) –. Organization.of.Economic.Cooperation.and.De- velopment.(OrganizacjaWspółpracy.Gospodar- czej.i.Rozwoju) –. Office.for.Harmonization.in.the.Internal.Market. [Trade.Marks.and.Designs].(Urząd.Harmonizacji. Rynku.Wewnętrznego.[Znaki.Towarowe.i.Wzory]) –. Official.Journal.of.the.European.Union.(Dzien- nik.Urzędowy.Unii.Europejskiej) –. Office.Européen.de.Lutte.Anti-Fraude.(Europejski. Urząd.ds..Zwalczania.Nadużyć.Finansowych) OMC.. ONZ.. PAT.. PE. PES.. PMSCs. PPP.. PSA.. QCA. QMV. RCIS. REACH.. RUE. SCO.. SRO. SRR. SVC TAIEX.. TECE.. Wykaz skrótów –. Open.Method.of.Coordination.(otwarta.metoda. koordynacji) –. Organizacja.Narodów.Zjednoczonych –. Principal–Agent.Theory.(teoria.mocodawca–agent) –. Parlament.Europejski –. Party.of.European.Socialists.(Partia.Europejskich. Socjalistów) –. Private.Military.and.Security.Companies.(pry- watne.firmy.wojskowe.i.ochroniarskie) –. Public-Private.Partnership.(partnerstwo.publicz- –. Principal–Supervisor–Agent.(mocodawca–super- – qualitative.comparative.analysis.(porównawcza. –. Qualified.Majority.Voting.(kwalifikowana.więk- no-prywatne) visor–agent) analiza.jakościowa) szość.głosów) –. rational.choice.institutional.supranationalism. (ponadnarodowość.instytucjonalna.racjonalne- go.wyboru) –. Registration,.Evaluation,.Authorisation.and.Re- striction.of.Chemicals.(System.Rejestracji,.Oceny,. Udzielania.Zezwoleń.i.Stosowanych.Ograniczeń. w.zakresie.Chemikaliów) –. Rada.Unii.Europejskiej –. Shanghai.Cooperation.Organization.(Szanghaj- ska.Organizacja.Współpracy) –. Supranational.Regional.Organisation.(ponadna- rodowa.organizacja.regionalna) –. Supranational.Regional.Regime.(ponadnarodo- – Scientific.Veterinary.Committee.(Naukowy.Ko- wy.reżim.regionalny) mitet.Weterynaryjny) –. Technical.Assistance.and.Information.Exchange. Office (Biuro.Wymiany.Informacji.na.temat.Po- mocy.Technicznej) –. Treaty.Establishing.a.Constitution.for.Europe. (Traktat.ustanawiający.Konstytucję.dla.Europy) 15 –. Trans-European.Transport.Network.Executive. Agency.(Agencja.Wykonawcza.ds..Transeuropej- skiej.Sieci.Transportowej) –. Traktat.ustanawiający.Europejską.Wspólnotę.Wę- gla.i.Stali –. Traktat. o. funkcjonowaniu. Unii. Europejskiej. (wersja. skonsolidowana:. Dz.. Urz.. UE. C. 83. z.30.03.2010,.s..47) –. Traktat.z.Lizbony –. Transnational.Corporation.(korporacja.transna- rodowa) – [Agreement.on].Trade-Related.Aspects.of.Intellec- tual.Property.Rights.([Porozumienie.o].handlo- wych.aspektach.praw.własności.intelektualnej) –. Traktat.ustanawiający.Wspólnotę.Europejską. (Dz..U..z.2004.r..Nr.90,.poz..864/2.z.późn..zm.) –. Unité.de.Coordination.de.la.Lutte.Anti-Fraude. (Jednostka.ds..Koordynacji.Zapobiegania.Nad- użyciom.Finansowym) –. Unia.Europejska –. Union.for.Europe.of.the.Nations.(Unia.na.rzecz. Europy.Narodów) –. unia.gospodarcza.i.walutowa –. Wspólnota.Europejska – World.Trade.Organization.(Światowa.Organiza- cja.Handlu) Wykaz skrótów TEN-T.EA. TEWWiS. TFUE. TL. TNC.. TRIPS TWE. UCLAF.. UE. UEN. UGW.. WE. WTO 16 Wstęp Wstęp Regionalne.systemy.współpracy.pomiędzy.państwami.w.Europie. mają.charakter.nie.tylko.międzynarodowy,.który.stosunkowo.łatwo.pod- daje.się.wyjaśnianiu.poprzez.znane.już.instrumentarium.stosunków.mię- dzynarodowych,.ale.coraz.bardziej.systemy.te.stają.się.ponadnarodowe,.co. sprawia,.że.ich.analiza.wymaga.zastosowania.osobnego.podejścia.i.diag- nozy.oraz.specyficznych.metod.badawczych..Wydaje.się,.że.obecnie.Euro- pę,.a.przede.wszystkim.jej.część.zogniskowaną.w.Unii.Europejskiej,.coraz. bardziej.kreują.właśnie.ponadnarodowe.wartości.i.zasady.(supranational principles and values)..Zatem.kluczem.do.zrozumienia.istoty.tych.procesów. wydaje.się.wciąż.konstruowana.w.systemie.politycznym.UE.ponadnarodo- wość.nie.tylko.wartości.i.zasad,.ale.przede.wszystkim.zarządzania,.współ- pracy,.organizowania.się,.planowania.itd. W.związku.z.procesami.integracyjnymi.w.ramach.UE.państwo.ma. coraz.bardziej.ograniczone.możliwości.działania,.doboru.polityki,.podej- mowanych.środków.itd..Ograniczają.je.liczne.pozaterytorialne.mechani- zmy.globalne,.ponadnarodowe,.transnarodowe,.subnarodowe,.pozarządo- we.itd..Owe.mechanizmy.determinują.państwo,.które.straciło.monopol.na. rozstrzygnięcia.międzynarodowe,.ale.co.istotniejsze,.straciło.także.–.wyda- wałoby.się.dotąd.nienaruszony.–.monopol.na.rozstrzygnięcia.wewnątrz- państwowe..Jednocześnie.obok.klasycznego.systemu.międzypaństwowego. coraz.dynamiczniej.rozwijają.się.w.stosunkach.międzynarodowych.syste- my.władzy.usytuowane.poza.państwem..Takim.innowacyjnym.i.wysoko. zaawansowanym.mechanizmem.pozapaństwowej.współpracy.w.stosun- kach.międzynarodowych.jest.ponadnarodowość,.która.stanowi.istotną. oraz.bardzo.wpływową.część.wielopoziomowego.zarządzania.Unii.Euro- pejskiej.(ang..multi-level governance –.MLG). 17 Wstęp Ponadnarodowość.to.nie.tylko.koncepcja.integracyjna.(idea.współ- pracy),.ale.także.konkretny.układ.zależności.pomiędzy.aktorami.operu- jącymi.w.UE.na.poziomie.ponadnarodowym.(instytucje.wspólnotowe).. Trudno.zresztą.w.pełni.zrozumieć.istotę.poziomu.ponadnarodowego.w.sy- stemie.rządów.UE.bez.uwzględnienia.kontekstu,.na.który.składa.się.oto- czenie.narodowe.oraz.subnarodowe. Ponadnarodowość.jest.swoistym.zjawiskiem.w.stosunkach.mię- dzynarodowych,.lecz.niełatwo.ją.skonstruować,.a.jeszcze.trudniej.sku- tecznie.korzystać.z.możliwości,.jakie.ona.daje..W.Unii.Europejskiej.po- nadnarodowość.wymaga.wyrzeczeń.ze.strony.państw.członkowskich. w.procesie.jej.tworzenia,.a.dodatkowo.ogranicza.państwa,.powodując. ich.udział.w.nowym.systemie.wielopoziomowego.zarządzania,.w.któ- rym.nie.są.one.już.w.pełni.samodzielnymi.graczami..Właśnie.fenomen. ponadnarodowości.oraz.jej.nierzadko.nowatorski.charakter.wpisany. w.system.polityczny.UE.stał.się.przyczyną.podjęcia.przez.Autora.stu- diów.nad.tą.problematyką.i.podzielenia.się.ich.wynikami.w.tym.wy- kładzie1. Celem.podjętych.prac.było.zbadanie.właściwości.charakteryzujących. ponadnarodowość.oraz.kierunków.jej.rozwoju.w.wielopoziomowym.sy- stemie.rządów.UE,.przy.założeniu,.że.po.pierwsze,.ponadnarodowość.au- tonomizuje.się,.co.wyraża.się.m.in..poprzez.ponadnarodowe.zarządzanie. (supranational governance),.po.drugie,.rozprzestrzenia.się,.co.jest.wyrażone. maksymalizacją.kompetencji.i.powstawaniem.nowych.aktorów.ponad- narodowych,.oraz.po.trzecie,.wywiera.wpływ.na.państwa.członkowskie,. czego.przejawem.jest.ich.ewidentne.i.nieodwracalne.przeobrażenie.we- wnętrzne.m.in..poprzez.procesy.europeizacyjne.lub.poprzez.ponadnaro- dowy.nadzór..W.kontekście.tak.określonych.założeń.badawczych.można. pokusić.się.o.tezę,.że.ponadnarodowość.w.wielopoziomowym.systemie. politycznym.UE.jest.dynamicznym.i.autonomicznym.poziomem.zarządza- nia.poza.państwem,.o.dużym.potencjale.rozwoju,.wywierającym.wpływ. nie.tylko.na.inne.poziomy.tego.systemu,.ale.co.najważniejsze,.na.państwa. członkowskie,.ich.instytucje,.a.nawet.na.pojedynczych.ludzi..Wykład.jest. próbą.sprawdzenia.tej.tezy.oraz.podjętych.założeń.badawczych,.które.jej. towarzyszą. 1..W.tekście.stosuje.się.w.sposób.zamierzony.numerację.artykułów.w.takich.wersjach.trak- tatów,.z.których.te.regulacje.pochodziły,.gdyż.w.kilku.miejscach.okazało.się.to.niezbędne.do.poka- zania.ewolucji.zapisów.prawnych.w.danej.dziedzinie..Stąd.wraz.z.artykułami.podawane.są.wersje. traktatów.w.skrócie.z.odniesieniem.do.stanu.zawartego.w.Traktacie.z.Lizbony. 18 Wstęp Ponadnarodowość.„napędzana”.jest.m.in..przez.pierwotne.delegowa- nie.kompetencji.z.poziomu.państw.członkowskich.UE.na.poziom.insty- tucji.ponadnarodowych.oraz.wtórne.delegowanie.kompetencji,.czyli.ich. redystrybucję.pomiędzy.instytucjami.ponadnarodowymi..W.dalszej.kolej- ności.ponadnarodowość.materializuje.się.pod.postacią.ponadnarodowego. zarządzania.oraz.partycypujących.w.nim.ponadnarodowych.instytucji.. Miejsce.ponadnarodowości.w.systemie.rządów.UE.wydaje.się.zdefinio- wane,.gdyż.uważa.się,.że.stanowi.ona.najwyższy.poziom.w.wielopozio- mowym.zarządzaniu.(MLG)..Oznaczałoby.to.jednak,.że.jednocześnie.po- nadnarodowość.wyznacza.określony.ścisły.limit.rozwoju.tego.systemu.. Jednak.w.systemie.politycznym.UE.można.dostrzec.objawy.przesunięcia. tego.pułapu,.który.wcale.nie.musi.pozostawać.limitem.wyznaczającym. możliwości.integracyjne. Kreatywnym.–.choć.przecież.nie.jedynym.–.warunkiem.powstania. ponadnarodowości.jest.ustanowienie.instytucji.międzynarodowych,.któ- re.otrzymują.charakter.ponadnarodowy.m.in..poprzez.kluczowe.w.fazie. inicjalnej.pierwotne.delegowanie.na.nie.kompetencji.przez.państwa.człon- kowskie..Wszystko,.co.się.potem.wydarzy.w.tzw..fazie.postdelegacyjnej. (post-delegation.lub.beyond delegation),.stanowi.już.tylko.ponadnarodowe. konsekwencje.tych.zabiegów..Do.tych.konsekwencji.zalicza.się.także.je- den.z.poważniejszych.efektów.zwrotnych.oddziaływania.ponadnarodo- wości,.jakim.jest.europeizacja.typu.top-down,.czyli.skutkująca.na.państwa. członkowskie.UE. W.tym.miejscu.pojawiają.się.konkretne.pytania.badawcze,.na.które. warto.spróbować.odpowiedzieć.w.toku.analizy..Dlaczego.państwa.człon- kowskie.UE.decydują.się.delegować.publiczne.kompetencje.należące.do- tąd.do.demokratycznych.gremiów.narodowych.na.z.reguły.niedemokra- tyczne.(niewiększościowe).instytucje.ponadnarodowe?.Jak.to.się.dzieje,.że. instytucje.ponadnarodowe.dysponują.znacznie.większymi.kompetencja- mi.niż.suma.kompetencji.im.powierzonych?.Czy.ponadnarodowość.może. się.rozwijać.autonomicznie,.bez.udziału.państw?.Jaka.jest.zatem.granica. obecnych.możliwości.integracyjnych.UE.i.czy.jest.nią.ponadnarodowość?. Co.dzieje.się.na.poziomie.ponadnarodowym.i.na.czym.opiera.się.ponad- narodowe.zarządzanie? Do.przeprowadzenia.badań.wybrane.zostały.dwie.główne.metody. wywodzące.się.z.konkretnych.podejść.teoretycznych..Pierwszą.z.nich.jest. metoda.mocodawca–agent.oparta.na.teorii.PAT.(ang..Principal/Agent Theory). wraz.z.jej.odmianą.pod.nazwą.mocodawca–supervisor–.agent.wynikają- 19 Wstęp cą.z.pokrewnej.teorii.PSA.(ang..Principal–Supervisor–Agent)..Drugą.metodą. zastosowaną.w.badaniach.jest.metoda.zbiorów.rozmytych.(ang..fuzzy sets),. która.stała.się.niezbędna.w.kilku.istotnych.partiach.tekstu,.m.in..doty- czących.poziomów.rozmytych.w.wielopoziomowym.systemie.zarządza- nia.UE..Są.to.kluczowe.instrumenty.badawcze.w.wykładzie.pomagające. dostrzec.takie.zjawiska.i.procesy,.które.przy.użyciu.innych.metod.nie.były- by.widoczne..Oprócz.tego.jedynie.incydentalnie.wykorzystana.została.me- toda.sieci.(ang..network),.która.ułatwia.wyjaśnienie.kilku.dodatkowych.ob- szarów.badawczych,.w.tym.m.in..odmian.zarządzania.ponadnarodowego.. Instrumentarium.badawcze.oraz.założenia.teoretyczne.przyjęte.w.bada- niach.zostały.szczegółowo.omówione.w.rozdziale.pierwszym,.stąd.w.tym. miejscu.istotne.argumenty,.które.zadecydowały.o.ich.wyborze,.zostały. świadomie.pominięte..Waga.tych.narzędzi.badawczych.oraz.ich.znacze- nie.nie.pozwoliłyby.bowiem.na.dokonanie.takiego.metodologicznego.re- konesansu.w.ograniczonym.objętościowo.wstępie. Tekst.został.podzielony.na.pięć.rozdziałów,.z.których.każdy.jest.po- przedzony.krótkim.wstępem.zapowiadającym.podjęte.badania.oraz.ich. zakres..Dwa.pierwsze.rozdziały.zostały.zaplanowane.jako.typowo.teore- tyczne..Pierwszy.z.nich.–.jak.już.wspomniano.–.jest.niezbędny.dla.podję- tej.analizy.ze.względu.na.zawarte.w.nim.wyjaśnienia.przyjętych.metod. badawczych.oraz.podejść.teoretycznych.używanych.w.pracy,.a.ponadto. z.powodu.wyjaśnienia.głównego.pojęcia.dla.całego.wykładu,.jakim.jest. „ponadnarodowość”,.wraz.z.jej.teoriami.oraz.koncepcjami,.a.także.wraz. z.próbą.ich.typologii..Pierwszy.rozdział.kończą.uwagi.na.temat.wczesnych. przejawów.zastosowania.ponadnarodowości.w.praktyce.międzynarodo- wej.(europejskiej)..W.efekcie.w.rozdziale.pierwszym.dokonano.uporząd- kowania.kwestii.dotyczących.zastosowanych.instrumentów.badawczych,. wykorzystanych.teorii.oraz.analizy.koncepcji.wyjaśniających.podejście.do. tytułowego.terminu,.jakim.jest.„ponadnarodowość”. W.rozdziale.drugim,.opierając.się.na.teorii.studiów.europejskich. i.przy.użyciu.wiodącej.w.pracy.metody.badawczej,.jaką.jest.metoda.moco- dawca–agent,.przedstawiano.etapy.budowy.poziomu.ponadnarodowego,. rozpoczynając.od.utworzenia.instytucji.międzynarodowych.o.charakterze. ponadnarodowym.i.ukazania.sfery.motywacyjnej.takiego.postępowania,. aby.w.dalszej.kolejności.poddać.badaniom.kluczowy.zabieg.w.procesie. tworzenia.ponadnarodowości,.jakim.jest.pierwotne.delegowanie.kompe- tencji..W.tej.części.pracy.wykorzystana.została.teoria.delegowania.w.całej. swojej.złożoności.–.z.przyczynami,.rodzajami,.fazami.delegowania,.przed- 20 Wstęp miotem.oraz.stronami.delegowania.(mocodawcami.i.agentami).oraz.skut- kami.takiego.działania..Wreszcie.zgodnie.z.teorią.PAT.w.rozdziale.drugim. przedstawione.zostały.mechanizmy.kontroli.mocodawców.nad.agentami,. ale.także.sposoby.wymykania.się.agentów.spod.takiej.kontroli..W.rozdziale. drugim.w.istocie.zostały.wyjaśniane.ścisłe.teoretyczne.ramy.powstawania. układu.ponadnarodowego.w.stosunkach.międzynarodowych,.ze.wszyst- kimi.zależnościami.towarzyszącymi.temu.procesowi..Taka.konstrukcja. pojęcia.ponadnarodowości.pozwala.podjąć.dalsze.badania.nad.jej.specy- fiką.oraz.sposobem.funkcjonowania.aktorów.ponadnarodowych.w.fazie. postdelegacyjnej.(post-delegation).lub.poza.delegowaniem.(beyond delegation).. Co.oznacza,.że.instytucje.operujące.na.poziomie.ponadnarodowym.cha- rakteryzują.się.swoistą.niezależnością.i.własną.logiką,.jednak.te.kwestie. są.już.podejmowane.w.kolejnych.rozdziałach. W.rozdziale.trzecim.przedmiotem.analizy.jest.poziom.ponadnaro- dowy.ujęty.wyłącznie.w.kontekście.dynamicznego.systemu.polityczne- go.UE,.którego.jest.ważną.(jeżeli.nie.najważniejszą).częścią,.integralnie. wkomponowaną.w.wielopoziomowe.zarządzanie.(MLG)..Rozdział.ten.śle- dzi.krok.po.kroku.powstawanie.ponadnarodowości.w.praktyce.wspólno- towej.według.wytyczonego.w.rozdziale.drugim.teoretycznego.schematu. oraz.identyfikuje.jej.atrybuty.systemowe..Zatem.przedkłada.ustalenia.te- oretyczne.nad.praktyczne.rozpisanie.ról.(oraz.na.ich.rozdział).pomiędzy. państwa.(mocodawców).a.instytucje.ponadnarodowe.(agentów)..Mowa.jest. tutaj.o.Komisji.Europejskiej,.Europejskim.Trybunale.Sprawiedliwości.oraz. Europejskim.Banku.Centralnym,.będących.ponadnarodowymi.agentami. państw.członkowskich..Dla.wymienionych.instytucji.państwa.członkow- skie.są.z.kolei.zbiorowym.mocodawcą..Należy.w.tym.miejscu.podkreślić,.że. wymienione.trzy.instytucje.ponadnarodowe.zostały.zaklasyfikowane.do. analizy.jako.wysoce.reprezentatywne.w.swojej.roli.agentów.państw.człon- kowskich,.choć.w.systemie.politycznym.UE.także.dwie.inne.instytucje.kie- rownicze.mają.charakter.ponadnarodowy.(są.to.Parlament.Europejski.oraz. Europejski.Trybunał.Obrachunkowy)..To.zastrzeżenie.metodologiczne.do- tyczące.odniesienia.relacji.mocodawca–agent.do.trzech.wymienionych. instytucji.ponadnarodowych.podyktowane.jest.z.jednej.strony.potrzebą. przyjęcia.optymalnej.i.reprezentatywnej.próbki.analitycznej,.dzięki.któ- rej.pozyskane.wyniki.będą.mogły.być.uogólnione.i.znajdą.zastosowanie. do.innych.ponadnarodowych.agentów,.tutaj.bezpośrednio.nie.analizowa- nych,.a.z.drugiej.strony.wynika.z.potrzeby.zachowania.rozsądnych.ram. objętościowych.wykładu..W.tym.samym.rozdziale.zostały.też.zbadane.te. 21 Wstęp atrybuty.poziomu.ponadnarodowego,.które.służą.jego.legitymizacji..Roz- dział.trzeci.jest.więc.próbą.przeniesienia.poczynionych.wcześniej.ustaleń. teoretycznych.do.praktyki.systemu.politycznego.UE..Nałożenie.schematu. teoretycznego.jako.swoistej.kalki.na.system.polityczny.UE.miało.na.celu. z.jednej.strony.zweryfikowanie.właściwości.owego.schematu,.a.z.drugiej. strony.zostało.dokonane.z.zamiarem.potwierdzenia.lub.zanegowania.za- łożeń.badawczych..Ta.część.pracy.pozwala.nazwać.pierwotne.delegowa- nie.kompetencji.motorem.napędowym.wielopoziomowego.zarządzania,. w.tym.ponadnarodowego.zarządzania..Delegowanie.jest.więc.także.czyn- nikiem.twórczym.samej.ponadnarodowości. W.rozdziale.czwartym.podjęta.została.analiza.jednej,.ale.wciąż.nie- zwykle.enigmatycznej.sfery.technokratycznego.działania,.z.jaką.mamy. do.czynienia.na.poziomie.ponadnarodowym.w.systemie.politycznym.UE.. Jest.nią.ponadnarodowe.zarządzanie.(supranational governance)..Rozdział. ten.wyjaśnia.co.dalej.dzieje.się.z.kompetencjami.po.ich.pierwotnym.prze- kazaniu,.czyli.w.fazie.postdelegacyjnej..Analiza.rozpoczyna.się.od.wy- jaśnienia.pojęcia.governance,.po.czym.następuje.odniesienie.tego.terminu. do.poziomu.ponadnarodowego.w.wielopoziomowym.zarządzaniu.UE.. W.efekcie.otrzymujemy.kolejne.postulaty.badawcze.związane.z.instru- mentami.ponadnarodowego.zarządzania,.w.tym.z.metodą.wspólnotową,. ponadnarodową.regulacją,.podejmowaniem.ponadnarodowych.decyzji. czy.też.z.maksymalizacją.ponadnarodowych.kompetencji..Jednym.z.istot- niejszych.elementów.tej.części.pracy.jest.wtórne.delegowanie.kompeten- cji.(redystrybucja),.które.jest.niezwykle.pomocne.w.śledzeniu.zachowań. agentów,.czyli.instytucji.ponadnarodowych,.ich.autonomicznych.działań,. w.tym.tworzenia.nowych.instytucji.im.służących.(nowych.agentów)..Wiele. z.tych.procesów.odbywa.się.już.poza.państwami.członkowskimi,.niekiedy. „w.dużej.odległości”.od.nich,.co.stanowi.całkowicie.nowy,.wręcz.innowa- cyjny.sposób.autonomicznego.zarządzania.ponadnarodowego. Rozdział.piąty.i.ostatni.w.wykładzie.został.przeznaczony.do.identyfi- kacji.form.oraz.skutków.ponadnarodowego.wpływu.(supranational impact).. Za.przyczynek.do.analizy.ponadnarodowego.wpływu.posłużył.instru- ment.zwany.equifinality,.który.tutaj.–.tytułem.zapowiedzi.–.można.określić. jako.wielorakość.i.różnorodność.przyczyn.prowadzących.do.tego.same- go.celu..Wśród.form.ponadnarodowego.wpływu.zidentyfikowano:.euro- peizację,.harmonizację,.ponadnarodowy.nadzór.oraz.pomijanie.państw.. Można.nie.tylko.dostrzegać.efekty.ponadnarodowego.wpływu,.ale.tak- że.próbować.go.mierzyć,.określać.jego.skalę.i.zasięg..Omawiany.rozdział. 22 Wstęp zawiera.także.wstępne.ustalenia.z.obszaru.parametryzacji.ponadnarodo- wego.wpływu. Pierwsze.teksty.polityczne.po.drugiej.wojnie.światowej.wzmianku- jące.o.ponadnarodowych.rozwiązaniach.pochodzą.z.przełomu.lat.40..i.50.. i.odnoszą.się.do.przemówień.Roberta.Schumana..Należy.tutaj.wymienić. przede.wszystkim.mowę.z.1949.r..pt..The Supranational Principle for Europe. Speech at Signature of Statutes of Council of Europe.wygłoszoną.przez.R..Schu- mana.w.londyńskim.St..James’s.Palace.oraz.jego.exposé.z.1950.r..pt..Statement on the Supranational High Authority. Zarówno.te,.jak.i.inne.teksty.o.charakte- rze.deklaracji.politycznych.traktować.należy.oczywiście.jako.typowo.źród- łowe,.choć.już.wtedy.Schuman.mówił.o.ponadnarodowości.jako.o.„ekspe- rymencie.naukowym”. Faktycznie.pierwsza.i.obecnie.już.niezwykle.archaiczna.próba.ujęcia. naukowego.tego.zagadnienia.autorstwa.Henry ego.Lowella.Masona.poja- wiła.się.już.w.1955.r..i.nosiła.tytuł.The European Coal and Steel Community. Experiment in Supranationalism (Nijhoff.1955)2..Mason.niemal.na.bieżąco.ana- lizował.elementy.ponadnarodowe,.ale.tylko.występujące.w.stopniu.bardzo. ograniczonym.w.ramach.Europejskiej.Wspólnoty.Węgla.i.Stali..Czterna- ście.lat.później.Anthony.Ian.Clunies.Ross.opublikował.krótki.artykuł.na- ukowy.pt..Economic, Nationalism and Supranationalism.wydany.w.niezwykle. egzotycznym.–.jak.na.problematykę.podjętą.w.tekście.–.Uniwersytecie. Papui-Nowej.Gwinei.(1969)..Rok.później.pojawiło.się.opracowanie.Foresta. L..Grieves’a.pt..Supranationalism and International Adjudication.(Urbana.1970). Wprawdzie.kolejny.etap.refleksji.naukowej.na.ten.temat.przypada.na. pierwszą.połowę.lat.80.,.ale.tylko.w.formie.przyczynkowych.dwóch.artyku- łów.autorstwa.J.H.H..Weilera.pt..The Community System: The Dual Character of Supranationalism.(Yearbook.of.European.Law.1981,.no..1).oraz.Supranatio- nalism Revisited – Retrospective and Prospective: The European Communities Af- ter Thirty Years.(EUI.Working.Papers.1981),.oraz.jednego.opublikowanego. w.Polsce.przez.J..Galstera.pt..Supranacjonalny charakter wspólnot zachodnioeu- ropejskich w doktrynie prawnomiędzynarodowej.(Przegląd.Stosunków.Między- narodowych.1985,.nr.5),.to.jednak.stanowiła.ona.raczej.zasygnalizowanie. powrotu.do.zagadnienia.niż.początek.nowej.fali.badań..W.tym.samym. okresie.pojawiła.się.pierwsza.praca.naukowa.z.zakresu.ponadnarodowości. 2.Tekst.liczył.153.strony.i.był.pierwszym,.de facto.klasycznym.odniesieniem.do.bieżących.po- nadnarodowych.rozwiązań.właśnie.wówczas.wprowadzanych.w.Europejskiej.Wspólnocie.Węgla. i.Stali,.w.tym.przede.wszystkim.w.oparciu.o.jej.organ.wykonawczy,.którym.była.Wysoka.Władza. (High Authority).. 23 Wstęp komparatywnej,.która.zestawiała.to.zjawisko.z.federalizmem.w.odniesie- niu.do.dwóch.podmiotów.–.Kanady.i.Wspólnot.Europejskich.(por..Robert. C..Lane,.Federalism, Supranationalism and the Law: A Comparative Study of Con- stitutional Law and Practice in Canada and the European Community,.Exeter.1984). Kolejne.próby.analizy.naukowej.problematyki.ponadnarodowości. (w.tym.artykuły.w.uniwersyteckich.seriach.naukowych).pojawiły się.w.la- tach.90..Tutaj.należy.wymienić.teksty.Jose.de.Areilzy’ego,.Sovereignty or Ma- nagement?: The Dual Character of the EC s Supranationalism – Revisited.(Harvard. Jean.Monnet.Working.Paper.1995,.no..2)3,.Paula.Close,.Supranationalism, the Single European Market and European Union Citizenship.(Leeds.1996)4,.praca. zbiorowa.pod.redakcją.Wayne’a.Sandholza.i.Aleca.Stone-Sweeta,.Europe- an Integration and Supranational Governance.(Oxford.1998),.tekst Paula.Close. i.Emiko.Ohki-Close,.Supranationalism in the New World Order: Global Processes Reviewed (Basingstoke–New.York.1999).oraz.A..von.Bogdandy’ego, Supra- nationaler Föderalismus als Wirklichkeit und Idee einer neuen Herrschaftsform zur Gestalt der Europäischen Union nach Amsterdam (Baden-Baden.1999). Na.początku.nowego.stulecia.pojawiły.się.opracowania.naukowe,.któ- re.podchodzą.do.ponadnarodowości.bardziej.ogólnie,.jednak.niekoniecz- nie.odnoszą.ją.do.jej.–.wydaje.się.–.najbardziej.naturalnego.środowiska,. jakim.jest.system.polityczny.UE,.m.in..prace.Paula.Close.pt..The Legacy of Supranationalism.(Basingstoke–New.York.2000);.praca.zbiorowa.Suweren- ność i ponadnarodowość a integracja europejska,.pod.red..J..Kranza.(Warszawa. 2006);.K..Szczerskiego,.Dynamika systemu europejskiego. Rozważania o nowym kształcie polityki w UE.(Kraków.2008).oraz.prawne.ujęcie.Agnieszki.M..No- gal,.Ponad prawem narodowym. Konstytucyjne idee Europy.(Warszawa.2009).. Wyjątkiem.jest.z.pewnością.Jonas.Tallberg,.który.podjął.próbę.odniesie- nia.ponadnarodowości.do.europejskiego.systemu.rządów.w.opracowaniu. pt..European Governance and Supranational Institutions: Making States Comply. (London–New.York.2003). Biorąc.pod.uwagę.te.próby.naukowego.wyjaśnienia.ponadnarodo- wości,.można.stwierdzić,.że.w.studiach.europejskich.jest.to.problematyka. wciąż.słabo.zbadana.zarówno.w.literaturze.obcojęzycznej,.jak.i.polskiej. (tutaj.to.zagadnienie.jest.śladowo.obecne.w.refleksji.naukowej)..Ponad- narodowość.jako.forma.współpracy.międzynarodowej.nie.doczekała.się. żadnego.kompleksowego.opracowania.naukowego.zarówno.w.Polsce,.jak. 3.Tekst.liczył.85.stron.i.został.opublikowany.w.ramach.Harvard.Law.School. 4.Tekst.opublikowany.w.ramach.serii.Supranationalism Series.wydawanej.przez.Policy Research Unit.Uniwersytetu.Metropolitalnego.w.Leeds. 24 Wstęp i.za.granicą..Postulat.podjęcia.takich.badań.i.publikacji.ich.rezultatów.wy- dawał.się.więc.o.tyle.istotny,.że.konkurująca.ze.współpracą.ponadnaro- dową.współpraca.międzyrządowa.została.naukowo.zbadana.w.Wielkiej. Brytanii,.a.wyniki.tych.prac.pojawiły.się.w.monografii.Nicole.Bolleyer,. Intergovernmental Cooperation: Rational Choice in Federal Systems and Beyond (Oxford.2009)..Na.gruncie.polskim.ideę.ponadnarodowości.ze.współpracą. międzyrządową.zestawił.Janusz.Węc.w.monografii.Spór o kształt instytucjo- nalny Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej 1950–2005. Między ideą ponad- narodowości a współpracą międzyrządową. Analiza politologiczna,.Kraków.2006. Ponadto.należy.zauważyć,.że.refleksja.naukowa.na.temat.ponadna- rodowości.rzadko.była.odnoszona.wyłącznie.do.Wspólnot.Europejskich. (wyjątkiem.jest.wspomniana.wyżej.analiza.J..Węca.oraz.praca.zbiorowa. pod.redakcją.J..Kranza),.a.jeżeli.już.tak.było,.to.nie.zawsze.zestawiano.ją. w.kontekście.wspólnotowego.(unijnego).systemu.politycznego..Nadal.za- tem.pozostaje.duży.niedosyt.prac.poświęconych.ponadnarodowości.w.ta- kim.właśnie.ujęciu.systemowym..Tym.bardziej.że.ponadnarodowość.jest. obecnie.jednym.z.ważniejszych.nowych.kierunków.rozwoju.współczes- nych.stosunków.międzynarodowych,.a.jej.niemal.laboratoryjnie.potrakto- wany.w.poniższym.wykładzie.kontekst.wewnątrzunijny.pozwala.na.bar- dziej.precyzyjne.wychwycenie.poszukiwanych.atrybutów.i.konsekwencji. tego.zjawiska. 25 26 1. Przyjęta perspektywa badawcza Rozdział I. Termin i koncepcje „ponadnarodowości” w studiach europejskich Najważniejszym.zadaniem.tego.rozdziału.będzie.z.jednej.strony. sprecyzowanie.i.uzasadnienie.zastosowanego.instrumentarium.badaw- czego,.w.tym.przede.wszystkim.dwóch.wiodących.podejść.wykorzysta- nych.w.całym.wykładzie,.jakimi.są:.metoda.fuzzy set, oraz.najważniejsza. w.podjętych.badaniach.metoda.mocodawca–agent.oparta.na.teorii.PAT. (Principal/Agent Theory).i.na.jej.odmianie.PSA.(Principal–Supervisor–Agent),. przy.incydentalnym.wykorzystaniu.metody.sieci.(network),.a.z.drugiej. strony.analiza.treści.centralnego.zagadnienia.dla.podjętej.problematy- ki,.jakim.jest.„ponadnarodowość”..W.dalszej.części.rozdziału.zostaną. omówione.wczesne.próby.zastosowania.„ponadnarodowości”.w.Euro- pie,.wraz.z.uporządkowaniem.i.typologią.jej.koncepcji,.zarówno.autono- micznych,.jak.i.wywodzących.się.z.teorii.studiów.europejskich.lub.teorii. stosunków.międzynarodowych..Koncepcje.„ponadnarodowości”.przy- czyniają.się.do.lepszego.zrozumienia.wieloaspektowej.istoty.pojęcia.oraz. tworzą.szczególną.sferę.metapolityczną,.która.to.zagadnienie.otacza. 1. Przyjęta perspektywa badawcza W.realistycznym.ujęciu.zanarchizowanego.systemu.międzynaro- dowego.(niejasnego,.mało.klarownego.oraz.słabo.uporządkowanego,. choć.stanowiącego.określony.zbiór.różnych.grup.graczy,.w.tym.prze- de.wszystkim.państw,.i.sumę.interakcji.pomiędzy.nimi).wyróżniano. 27 Rozdział I. Termin i koncepcje „ponadnarodowości” w studiach europejskich dwa.tradycyjne.poziomy5,.na.których.zachodziły.procesy.wewnątrz- systemowe:. .1). poziom.narodowy.(national)6,.egoistyczny.i.bezkompromisowy.(op- arty.na.interesie.narodowym.i.własnych,.często.partykularnych.pre- ferencjach),.na.którym.państwo,.w.rozumieniu.westfalskim7,.komu- nikuje.się.z.otoczeniem.międzynarodowym.poprzez:.wyrażane.cele. i.kierunki.swojej.polityki.zagranicznej,.określoną.doktrynę.obronną. (strategię.bezpieczeństwa),.oraz.formułowane.wspomniane.już.inte- resy.i.preferencje.itd.; .2). poziom.międzypaństwowy.oparty.na.współpracy.pomiędzy.rządami. samodzielnych.i.suwerennych.państw,.inaczej.nazywany.poziomem. międzyrządowym.(ang..intergovernmental)8..Interakcje.na.tym.poziomie. są.zorganizowane.horyzontalnie.(na.jednej.płaszczyźnie),.bowiem.od- bywają.się.pomiędzy.równymi.sobie.państwami.(narodami). Oba.tradycyjne.poziomy.interakcji.stanowiły.nie.zawsze.pożądane.i.co. najważniejsze.nie.zawsze.skuteczne.rozwiązanie.dla.samych.aktorów,.w.tym. przede.wszystkim.dla.państw.i.ich.interesów,.jak.i.dla.otoczenia.międzyna- rodowego..Negatywne.cechy.można.zauważyć.zarówno.w.zachowaniu.się. państwa.na.poziomie.narodowym.(poziom.preferencji.narodowych.oraz. komunikacji.z.otoczeniem.międzynarodowym),.jak.i.w.jego.operowaniu. 5.Już.system.westfalski.tworzył.równolegle.dwa.porządki:.wewnętrzny.i.międzynarodowy.. W.przeciwieństwie.do.porządku.wewnętrznego,.system.międzynarodowy.jest.zaaranżowany.ho- ryzontalnie. 6.W.piśmiennictwie.poświęconym.stosunkom.międzynarodowym.określany.także.jako.pań- stwowy.(state level),.lub.też.jako.jednostkowy.albo.unitarny.(unit level)..Zob..D..Sadler,.The State Le- vel: The Nation-State in Europe East and West.(w:).International politics in Europe. The New agenda,.ed.. G..Wyn.Rees,.London–New.York.1993,.s..33,.oraz.R.O..Keohane,.J..Nye.Jr.,.Power and Interdependence Revisited,.International.Organization.1987,.vol..41,.no..4,.s..746. 7.Westfalska.idea.państwa.stricte.narodowego.opiera.się.na.założeniu,.że.w.stosunkach.mię- dzynarodowych.głównymi.aktorami.są.państwa.ze.swoimi.zmiennymi.i.podlegającymi.ewolucji. interesami.narodowymi.i.preferencjami..Terytorialność.i.suwerenność.państwa.to.główne.zasady.sy- stemu.westfalskiego..W.stosunkach.międzynarodowych.za.głównych.aktorów.uznaje.się.suwerenne,. terytorialnie.zorganizowane.państwa.narodowe..Por..S.D..Krasner,.Sovereignty: Organized Hypocrisy,. Princeton.1989,.s..20..Taki.system.suwerennych.państw.jest.zorganizowany.typowo.horyzontalnie,. a.suwerenne.państwo.narodowe.(nation-state).wydaje.się.westfalską.syntezą.polityczną.w.stosun- kach.międzynarodowych,.które.tym.samym.są.państwocentryczne.(state-centric)..Teoria.neorealizmu. w.stosunkach.międzynarodowych.dodaje,.że.system.międzynarodowy.oparty.na.interakcjach.po- między.państwami,.jako.głównymi.jego.racjonalnymi.i.unitarnymi.aktorami,.jest.zanarchizowany,. a.podstawowym.czynnikiem.świadczącym.o.zdolności.państwa.do.bycia.aktorem.państw.jest.ich. siła.militarna..Por..M..Kelstrup,.The Process of Europeanization. On the Theoretical Interpretation of Present Changes in the European Regional Political System,.Cooperation.and.Conflict.1990,.vol..25,.no..4,.s..26. 8.Zob..szerzej:.N..Bolleyer,.Intergovernmental Cooperation: Rational Choice in Federal Systems and Beyond, Oxford.2009. 28 1. Przyjęta perspektywa badawcza w.relacjach.międzyrządowych..Alasdair.R..Young,.powołując.się.na.Roberta. D..Putnama,.określa.relacje.między.tymi.dwoma.poziomami.jako.two level games9..R.D..Putnam.sformułował.two-level game theory w.1988.r.,.stosując.ją. wówczas.do.umów.międzynarodowych.i.procesu.ich.negocjowania10. Jednak.współczesne.stosunki.międzynarodowe.nie.są.oparte.na.kla- sycznej.logice.tylko.dwóch.wymiarów.(poziomów)..Spowodowane.jest.to. z.jednej.strony.pojawieniem.się.nowych.aktorów.na.arenie.międzyna- rodowej,.a.z.drugiej.strony.występującymi.tendencjami.integracyjnymi.. Współczesny.system.międzynarodowy.oraz.międzynarodowe.systemy.in- tegracyjne.o.zasięgu.regionalnym.odnotowują.silny.wzrost.liczby.aktorów. życia.międzynarodowego,.który.wynika.z.rosnącej.instytucjonalizacji.in- terakcji.międzynarodowych. Istnieją.różne.podejścia.do.aktorów.w.teoriach.integracyjnych..Pod- czas.gdy.dla.neofunkcjonalistów.i.konstruktywistów.aktorzy.integracji. międzynarodowej.są.silnie.osadzeni.społecznie,.współzależni.i.wręcz.sy- stemowo.komplementarni,.to.dla.instytucjonalistów.czy.też.zwolenników. teorii.międzyrządowej,.aktorzy.są.raczej.społecznie.izolowani.i.działają. zgodnie.ze.swoim.racjonalnym.interesem. Robert.Gilpin.zauważa.w.stosunkach.międzynarodowych.powstawa- nie.nowych.międzynarodowych.hierarchii.opierających.się.na.tzw..władzy. strukturalnej,.wywodzącej.się.z.wielu.obszarów.oraz.dziedzin,.która.jest. w.coraz.większym.stopniu.wspierana.przez.zasoby.oparte.na.wiedzy.oraz. na.rozwoju.technologicznym..W.tych.nowych.hierarchiach.międzynaro- dowych.siłą.rzeczy.pojawiają.się.nowo.powstałe.podmioty.międzynarodo- we,.aktorzy.o.charakterze.gospodarczym,.politycznym,.naukowym.itd.11 W.praktyce.zmieniająca.się.grupa..uczestników.stosunków.między- narodowych.silnie.determinuje.występowanie.poziomów.interakcji.po- między.nimi..Krzysztof.Szczerski.zauważa,.że.również.w.polityce.wspól- notowej.w.ramach.UE.widoczne.jest.coraz.intensywniejsze.włączanie. (kooptacja.systemowa).do.systemu.politycznego.nowych.uczestników. „w.postaci.władz.samorządowych.(szczególnie.regionalnych,.czyli.sub- centralnych).oraz.rozmaitych.grup.interesu,.które.–.co.niezwykle.istotne. 9.A.R..Young,.Extending European Cooperation: The European Union and the „New” International 10.R..Putnam,.Diplomacy and Domestic Politics: The Logic of Two-Level Games,.International.Or- Trade Agenda,.Manchester.2002,.s..3. ganization.1988, vol. 42,.no..3,.s..427–428. 11.Por..R..Gilpin,.The Political Economy of International Relations,.Princeton.1987.oraz.tenże:.Glo- bal Political Economy: Understanding the International Economic Order,.Princeton.2001.. 29 Rozdział I. Termin i koncepcje „ponadnarodowości” w studiach europejskich –.przekraczają.próg.jednostkowości.i.działają.w.sposób.sieciowy.(stowa- rzyszony),.stają.się.nowym,.alternatywnym.obiegiem.informacji.i.źródłem. nacisku.politycznego.na.poziomie.ponadnarodowym.(...)”12. Z.kolei.Josef.Ratzinger.jeszcze.jako.prefekt.watykańskiej.Kongrega- cji.ds..Nauki.Wiary,.trafnie.dostrzegając.współwystępowanie.różnych.ak- torów,.czyli.wielowymiarowość.instytucjonalną,.twierdził,.że.ponadna- rodowe.instytucje.polityczne,.gospodarcze.i.prawne.są.konieczne,.„nie. mogą.jednak.mieć.znaczenia.i.rangi.jakiegoś.supernarodu,.lecz.przeciwnie,. winny.przywrócić.poszczególnym.regionom.Europy.umocnione.jeszcze. bardziej.ich.własne.oblicze.i.znaczenie..Instytucje.regionalne,.narodowe. i.ponadnarodowe.winny.tak.się.wzajemnie.przenikać.i.zazębiać,.aby.zo- stał.wykluczony.zarówno.wszelki.centralizm,.jak.i.partykularyzm..Przede. wszystkim.zaś.powinno.się.ożywić.na.nowo.i.to.w.wielkim.wymiarze.jaw- ną.wymianę.i.jedność.w.wielości.poprzez.religijne.i.kulturalne.instytucje. oraz.siły.niepaństwowe”13..J..Ratzinger.trafnie.ocenia.potrzebę.niemal.sy- stemowej.współzależności.instytucji.narodowych.(państwowych),.regio- nalnych.i.ponadnarodowych.w.Europie,.co.stanowi.ogląd.niemal.neofunk- cjonalistyczny,.gdyż.właśnie.neofunkcjonaliści.zakładają.silne.splatanie.się. interesów.aktorów.narodowych.i.ponadnarodowych..Warto.zwrócić.także. uwagę.na.Ratzingerowskie.pojęcie.sił.niepaństwowych.jako.pozytywnych. czynników.jedności,.szczególnie.gdy.współwystępują.one.z.instytucjami. religijnymi.oraz.kulturalnymi..Te.„siły.niepaństwowe”.to.także.m.in..in- stytucje.ponadnarodowe14,.o.których.pisze.prefekt..„Jeżeli.te.jedności.kul- turowe.[tutaj.mowa.o.instytucjach.europejskich.w.o.wiele.szerszym.zna- czeniu.niż.obecnie,.a.mianowicie.o.uniwersytetach,.zakonach,.soborach.itd.. –.przyp..J.R.].jako.żywotne,.niepaństwowe.rzeczywistości.nie.umocnią.się. zdecydowanie,.to.(...).czysto.państwowe.i.ekonomiczne.mechanizmy.nie. będą.w.stanie.prowadzić.ostatecznie.do.niczego.pozytywnego”15..To.bardzo. 12.K..Szczerski,.Dynamika systemu europejskiego. Rozważania o nowym kształcie polityki w Unii Europejskiej,.Kraków.2008,.s..160..Warto.odnieść.się.też.do.propozycji.A..Zadochina,.który.wśród. aktorów.postrzega.dodatkowo.takie.kategorie,.jak:.partie.polityczne.(np..europejscy.prawicowi. radykałowie),.ruchy.społeczne.(np..Greenpeace,.Lekarze.bez.Granic,.Amnesty International),.diaspo- ry.etniczne..A..Zadochin,.Globalizacja i nacionalnyje intieriesy Rosii,.Obozriewatiel.2001,.nr.1,.cyt..za:. A..Stachurska-Geller,.Interes narodowy w rosyjskiej myśli politycznej na początku XXI wieku,.Międzyna- rodowy.Przegląd.Polityczny.2008,.nr.22,.s..223. 13.J..Ratzinger,.Kościół–Ekumenizm–Polityka,.Poznań–Warszawa.1990,.s..269–270..Por..także:. R..Potocki,.Europa Josepha Ratzingera,.Atheneum.2010,.nr.23,.s..252. 14.Przecież.także.Kościół.katolicki.jest.jedną.z.najstarszych.i.największych.instytucji.ponad- narodowych.na.świecie.. 15.J..Ratzinger,.Kościół...,.s..270.. 30 1. Przyjęta perspektywa badawcza klarowne.teopolityczne.uzasadnienie.potrzeby.istnienia.sił.niepaństwo- wych.i.ograniczoności.możliwości.współczesnych.państw16.ma.niezwykle. uniwersalistyczny.charakter..Ale.właśnie.uniwersalistyczne.pierwiastki. znajdziemy.w.ponadnarodowości. Zastanawiając.się.nad.kategoriami.aktorów.występujących.w.integra- cji.europejskiej,.można.posłużyć.się.typologią.zaproponowaną.przez.Jean- Louisa.Quermonne,.który.wyróżnił.trzy.typy.takich.aktorów: .1). aktorzy.państwowi.(state actors),.którymi.są.państwa.członkowskie;. .2). aktorzy.ponadnarodowi.(supranational actors),.do.których.zaliczył.in- stytucje.UE.(Komisję.Europejską,.Parlament.Europejski,.Europejski. Trybunał.Sprawiedliwości.itd.);. .3). aktorzy.niepaństwowi.(non-state actors)17,.czyli.np..grupy.ekspertów,. komitety.specjalistyczne.(w.ramach.komitologii18),.frakcje.polityczne. w.Parlamencie.Europejskim19. Stosując.model.rozszerzonej.typologii.aktorów,.możemy.przyjąć,.że. pierwszą.grupę.stanowią.aktorzy.subnarodowi20.(regiony,.samorządy,.mia- sta,.organizacje.pozarządowe,.think-tanks.itd.)..Druga.grupa.aktorów.naro- dowych.składa.się.z.aktorów.państwowych.(państwa.i.w.ich.imieniu.rządy. 16.Jeżeli.jeszcze.w.tych.państwach.daje.o.sobie.znać.nacjonalizm,.to.J..Ratzinger.jest.pewien,. że.staną.one.przeciwko.przyszłości.Europy. 17.W.stosunkach.międzynarodowych.do non-state actors.należy.zaliczyć.międzynarodowe.gru- py.przestępcze,.grupy.uzbrojone,.także.o.charakterze.bojówek,.ugrupowania.terrorystyczne,.pry- watne.przedsiębiorstwa.zbrojeniowe.lub.zajmujące.się.szeroko.pojętym.bezpieczeństwem.(Private Military and Security Companies.–.PMSCs),.międzynarodowe.organizacje.pozarządowe.(International Non-Governmental Organisations.–.INGO),.organizacje.biznesowe,.organizacje.religijne.itd..W.wielu. kwestiach.non-state actors są.bardziej.wpływowi.niż.rządy.centralne..Tego.typu.aktorzy.–.sami.albo. w.połączeniu.z.innymi.aktorami.–.mogą.mieć.materialny.wpływ.na.narodowe.interesy.i.cele.polityki. zagranicznej.państwa..Przykładowo.1/3.budżetu.USA.w.Iraku.jest.związana.z.umowami.zawartymi. z.PMSCs..Zob..B..Perrin,.The Threat and Opportunity of Non-State Actors to a Conservative Foreign Policy,. C2C.–.Canada’s.Journal.of.Ideas.2007,.vol..1,.no..2,.online:.c2cjournal.ca/public/articles/28..Thomas. Gehring.do.non-state actors.zalicza.także.niektóre.instytucje.wspólnotowe,.jak:.Komisję.Europejską. oraz.Europejski.Trybunał.Sprawiedliwości..Instytucje.są.także.specyficznymi.aktorami.wewnątrz. Wspólnot.Europejskich..Ponadto.wprowadza.pojęcie.unitary actors,.którymi.są.państwa.członkowskie. Wspólnot,.pomimo.że.działają.przy.pomocy.dużej.liczby.aktorów.subnarodowych.(sub-unit actors), którymi.są.np..banki.narodowe,.sądy.itd..T..Gehring, Integrating Integration Theory: Neofunctionalism and International Regimes,.Firenze.1995,.s..20.. 18.Na.temat.komitologii.zobacz.szerzej.w.rozdziale.III. 19.J.-L..Quermonne,.Key Concepts in Political Science and Their Application in the Study of European Institutions.(w:).Political Science and EU-Related Studies,.ed..K..Sobotka,.Łódź.2000,.s..17–18. 20.Aktorzy.subnarodowi.operują.nie.tylko,.jak.twierdzą.L..Hooghe.i.G..Marks,.na.poziomie. narodowym.i.ponadnarodowym,.ale.także.–.i.co.chyba.naturalne.–.na.swoim.poziomie.subnarodo- wym.oraz.transnarodowym,.bowiem,jak.zauważono,.mogą.tworzyć.one.organizacje.transnarodowe.. L..Hooghe,.G..Marks,.Multi-Level Governance and European Integration,.Lanham.2001,.s..4. 31 Rozdział I. Termin i koncepcje „ponadnarodowości” w studiach europejskich państw)..Trzecią.grupę.tworzą.aktorzy.międzyrządowi.(przede.wszystkim.są. to.międzynarodowe.instytucje.lub.organizacje.rządowe)21..Czwartą.grupą.są. aktorzy.infranarodowi22,.czyli.mniej.niż.ponadnarodowi,.ale.bardziej.niż.na- rodowi.urzędnicy.publiczni.państw.narodowych.w.służbie.wspólnotowych. działań,.rozwijający.wspólnotową.„kulturę”.zarządzania.(np..w.komitetach. komitologicznych)..Piąta.grupa.to.aktorzy.transnarodowi23.(np..wielonarodo- we.przedsiębiorstwa,.stowarzyszenia.przemysłowe,.korporacje,.holdingi,.fir- my.o.zasięgu.międzynarodowym,.transnarodowe.zrzeszenia.branżowe,.mię- dzynarodowe.federacje.związków.zawodowych24,.międzynarodowe.grupy. partii.politycznych,.np..frakcje.w.Parlamencie.Europejskim,.grupy.eksper- tów,.międzynarodowe.firmy.i.zespoły.prawnicze,.mass.media,.w.tym.przede. wszystkim.satelitarne25,.bojówki.terrorystyczne,.kartele.narkotykowe26.itd.).. W.końcu.szóstą.grupę.tworzą.aktorzy.ponadnarodowi.(międzynarodowe. organizacje.i.instytucje.o.charakterze.ponadnarodowym)27. W.związku.z.rozszerzającą.się.typologią.aktorów.pojawiają.się.więc. także.nowe.poziomy.współczesnych.stosunków.międzynarodowych. Poszukiwanie.trzeciego,.środkowego.poziomu,.swoistego.middle level. pomiędzy.poziomem.państwowym.a.systemowym.(lub.inaczej.pomiędzy. poziomem.narodowym.a.międzyrządowym),.przesądziło.o.zaniechaniu. 21.Wskazać.tutaj.można.na.organizacje.o.charakterze.globalnym.np..Światowa.Organizacja. Handlu.(World Trade Organization –.WTO).lub.regionalnym,.np..Szanghajska.Organizacja.Współpra- cy.(Shanghai Cooperation Organization.–.SCO).. 22.Termin.„infranarodowość”.(infrantionalism).stosuje.m.in..J.J.H..Weiler.(zob..poniżej).oraz. S..Clarkson.w.Apples and Oranges. Prospects for the Comparative Analysis of the EU and NAFTA as Con- tinental Systems,.EUI.Working.Papers.2000,.no..23,.s..8. 23.W.literaturze.przedmiotu.często.zdarza.się,.że.poziom.transnarodowy.(transnacjonalizm). rozumiany.jest.jako.ponadnarodowy..Jednak.skład.i.charakter.aktorów.transnarodowych.podkreśla. ich.specyfikę,.która.w.jednym.aspekcie.zbliżona.jest.do.ponadnarodowości..Jest.nim.zdolność.tych. aktorów.do.działania.poza.państwami,.ale.niekoniecznie.ponad.państwami..Aby.używać.tego.dru- giego.określenia.w.odniesieniu.do.aktorów.transnarodowych,.musieliby.oni.posiadać.funkcje.nad- zorcze.nad.państwami..Transnacjonalizm.jest.więc.węższym,.a.na.pewno.innym.typem.relacji.na. arenie.międzynarodowej.niż.ponadnarodowość..Pogląd.o.różnicach.pomiędzy.siłami.ponadnarodo- wymi.a.transnarodowymi.podziela.m.in..C..Jean..Por..Geopolityka,.Wrocław–Warszawa–Kraków.2003. 24.Szeroko.pojęte.grupy.interesów.licznie.operujące.w.UE.mogą.działać.na.różnych.pozio- mach,.np..regiony.oraz.ich.przedstawicielstwa.w.Brukseli.reprezentują.poziom.subnarodowy,.ale. już.europejskie.federacje.związków.zawodowych.czy.międzynarodowe.grupy.ekspertów.lokalizo- wane.są.na.poziomie.transnarodowym. 25.Np..stacje.telewizyjne.Al.Jazeera,.CNN.itd. 26.Por..ujęcie.dotyczące.nowych.aktorów.(sił.rozproszonych).w.stosunkach.międzynarodo- wych.w.tzw..erze.niebiegunowej.(age of.nonpolarity).zaproponowane.przez.Richarda.Haassa.w.The Age of Nonpolarity: What Will Follow US Dominance,.Foreign.Affairs.2008,.vol..87,.no..3. 27.J..Ruszkowski,.Wstęp do studiów europejskich. Zagadnienia teoretyczne i metodologiczne,.War- szawa.2007,.s..195–196. 32 1. Przyjęta perspektywa badawcza dotychczasowej.dychotomii.i.ujawniło.się.zarówno.wśród.teoretyków.re- żimu.międzynarodowego.(international regime)28,.jak.i.współzależności.mię- dzynarodowej.(international interdependence)29,.jednak.w.ich.analizach.był.to. poziom.postrzegany.bardziej.jako.regionalny.lub.subsytemowy..Także.po- dejście.neorealistyczne,.widoczne.choćby.u.Kennetha.Waltza,.wyodrębnia. w.międzynarodowej.aktywności.politycznej.trzy.poziomy:. .1). indywidualny.(aktorem.jest.jednostka),. .2). państwowy.(aktorem.jest.państwo),. .3). międzynarodowy.(u.Waltza.nazywany.strukturalnym,.w.którym.ak- torami.są.państwa.lub.organizacje.i.instytucje.międzynarodowe)30.. Jednak.nawet.trzy.poziomy.K..Waltza.nie.wyczerpują.złożoności.współ- czesnych.stosunków.międzynarodowych,.w.tym.ich.części,.jaką.stanowią. procesy.integracyjne..W.połowie.lat.80..w.poszukiwaniu.middle level.można. było.zauważyć.tendencje.do.porzucenia.Waltzowskiego.poziomu.indywidu- alnego.i.zaproponowania.zmodyfikowanej.triady.wyrażonej:. .1). .poziomem.systemowym,. .2). .poziomem.interakcji,. .3). .poziomem.państwowym31. Mimo.wszystkich.ułomności,.taka.trychotomia.w.polityce.między- narodowej.pokazywała.nowe.obszary,.umiejscawiając.je.w.kontekście.do- tychczasowych,.tradycyjnych.ujęć. Wraz.z.rozwojem.integracji.wewnątrz.Wspólnot.Europejskich.typo- logia.poziomów.przestała.być.również.trychotomiczna..Otóż.obok.wymie- nionych.już.dychotomii.opartych.na.poziomie.narodowym.(national level). i.międzyrządowym.(intergovernmental level)32.lub.trychotomii.w.ujęciu.wal- tzowskim.i.postwaltzowskim.można.zidentyfikować.kolejne.poziomy.obec- ności.aktorów.na.arenie.międzynarodowej..Są.to:.poziom.subnarodowy33. (subnational level),.poziom.transnarodowy.(transnational level).i.poziom.ponad- narodowy.(supranational level)34..Integracja.europejska.przyspiesza.bezpośred- 28.Por..B..Buzan,.People, States and Fear: The National Security Problem in International Relations,. Brighton.1983. 29.Por..R.O..Keohane,.J..Nye.Jr.,.Power and Interdependence... 30.Zob..szerzej:.K.N..Waltz,.Theory of International Politics,.Reading,.MA.1979;.tenże,.Man, the State, and War: A Theoretical Analyis,.New.York.1959.oraz.Germany’s EU Policy on Asylum and Defence: De-Europeanization by Default,.ed..G..Hellman,.Basingstoke–New.York.2006,.s..9–11.. 31.Ch..Jonsson,.O..Elgstrom,.M..Jerneck,.Internationell politik,.Arhus.1986,.s..12.i.n. 32.Można.go.określić.także.międzypaństwowym. 33.Nazywany.też.niekiedy.poziomem.subcentralnym. 34.Poziom.ten.pojawia.się.stosunkowo.rzadko.także.pod.postacią.kategorii.supra-state level. 33 Rozdział I. Termin i koncepcje „ponadnarodowości” w studiach europejskich nie.związki.pomiędzy.aktorami.subnarodowymi.i.ponadnarodowymi.oraz. pomiędzy.samymi.aktorami.subnarodowymi.ponad.granicami.państw35. Porządkując.hierarchicznie.wszystkie.rozpoznane.dotąd.poziomy. operowania.aktorów.we.współczesnych.stosunkach.międzynarodowych,. otrzymamy.układ.wielopoziomowy.przedstawiony.w.schemacie.nr.1. Schemat nr 1. Poziomy obecności aktorów we współczesnych stosunkach mię- dzynarodowych POZIOM PONADNARODOWY POZIOM TRANSNARODOWY POZIOM MIĘDZYRZĄDOWY POZIOM NARODOWY POZIOM SUBNARODOWY (REGIONALNY) Źródło:.Opracowanie.własne. Układ.operowania.aktorów.we.współczesnych.stosunkach.między- narodowych.jest.zatem.wielopoziomowy..Tradycyjna.logika.dwóch.wy- miarów.przybrała.postać.logiki.wielowymiarowej..Rozszerzając.podejście. A.R..Younga.i.R.D..Putnama,.można.zatem.mówić.o.multi-level games. Przedmiotem.wykładu.będzie.analiza.tylko.poziomu.ponadnarodo- wego.na.przykładzie.systemu.politycznego.UE..Istotne.zatem.stanie.się. zbadanie.procesu.powstawania.poziomu.ponadnarodowego36,.logiki.i.spe- cyfiki.jego.funkcjonowania,.a.także.wewnętrznej.dynamiki. 35.Dobrym.przykładem.takich.kontaktów.ponadgranicznych.na
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ponadnarodowość w systemie politycznym Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: