Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01628 016360 17021288 na godz. na dobę w sumie
Poradnik operatora. Ładowarka - ebook/pdf
Poradnik operatora. Ładowarka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 348
Wydawca: Grafton Projekt Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-941951-5-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
'Poradnik operatora Ładowarka' to książka przeznaczona dla operatorów klasy III do klasy I ładowarek jednonaczyniowych oraz dla pracowników działów inwestycyjnych i dyspozytorów maszyn budowlanych.
Podręcznik obejmuje wiedzę określoną programem Instytutu Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, Centrum Szkolenia Operatorów Maszyn, do nauczania na kursach operatora ładowarki jednonaczyniowej.
Książka będąca praktycznym kursem budowy i obsługi ładowarek jednonaczyniowych opisuje:
zasady eksploatacji maszyn
podstawy elektrotechniki
elementy napędu hydraulicznego
budowę i działanie silników spalinowych
zasady BHP pracy na budowie
budowę ładowarek jednonaczyniowych i jej głównych podzespołów
technikę pracy ładowarką jednonaczyniową
i technologię robót ziemnych.
Autor poradnika mgr inż. Grzegorz Koselnik studiował na Politechnice Warszawskiej i Politechnice Wrocławskiej. Ukończył dwa kierunki studiów z zakresu mechaniki oraz studia podyplomowe organizacji produkcji i zarządzania. Długoletni praktyk w zakresie eksploatacji maszyn bezpośrednio na budowach, doświadczony wykładowca Dolnośląskiego Zakładu Doskonalenia Zawodowego we Wrocławiu. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PORADNIK OPERATORA ŁADOWARKA Grafton Projekt Warszawa 2017 Redakcja techniczna i korekta: ANDRZEJ CHMIELEWSKI Projekt okładki: AD REM FOTOGRAFIE na pierwszej stronie okładki: Andrzej Chmielewski WYDAWCA: GRAFTON PROJEKT WARSZAWA www.graftonprojekt.com e-mail: wydawnictwo@graftonprojekt.com © Copyright by Grzegorz Koselnik 2017 © Copyright by Grafton Projekt 2017 ISBN 978-83-941951-4-4 ISBN 978-83-941951-5-1 (PDF) Warszawa 2017 DRUK i oprawa: TOTEM Inowrocław Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez zgody wydawcy i autora żadna część tej książki nie może być powielana ani w jakikolwiek sposób kopiowana, jak również rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mecha- nicznych, nagrywających, kopiujących i innych, z wyłączeniem przypadków dozwolonych przez prawo. PORADNIK OPERATORA ŁADOWARKA PRAKTYCZNY KURS BUDOWY I OBSŁUGI Opracował: mgr inż. Grzegorz Koselnik Projekty Drogowe Kompleksowe projekty z zakresu infrastruktury drogowej wraz z branżami towarzyszącymi, niezbędne do uzyskania decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę Nasze usługi świadczymy dla poniższego zakresu prac: • (cid:1) budowy, przebudowy i remonty dróg, ulic, parkingów oraz skrzyżowań • (cid:1) budowy zjazdów publicznych i indywidualnych • (cid:2) budowy chodników i ciągów pieszo-jezdnych • (cid:1) budowy ścieżek rowerowych i ciągów pieszo- rowerowych Analizy i Modelowanie Ruchu Drogowego Analizy i modele ruchu drogowego ulic, skrzyżowań, parkin- gów, inwestycji mieszkaniowych i komercyjnych Doradztwo Techniczne i Konsulting Na każdym etapie inwestycji dbamy, aby przyjęte rozwiązania Przeanalizujemy możliwości obsługi komunikacyjnej konkret- były optymalne dla Inwestora nej działki przed jej zakupem Inżynieria Ruchu Przygotowujemy projekty organizacji ruchu oraz wykonujemy opracowania z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego Grafton Projekt, Pracownia Projektowa: Warszawa Targówek, ul. Remiszewska 17 lok. 3 Tel: 791-806-802, Fax: (39) 100-47-89 e-mail: biuro@graftonprojekt.com SPIS TREŚCI SPIS TABEL ...................................................................................... 15 2.1.0. PODSTAWOWE POJĘCIA Z ZAKRESU EKSPLOATACJI ....19 2.1.1. Okres eksploatacji i jego fazy ......................................................20 2.1.2. Docierane maszyny ........................................................................20 2.1.3. Utrata sprawności technicznej przez maszynę w okresie międzynaprawczym ..................................................................................21 2.1.4. Tarcie i smarowanie ......................................................................23 2.1.5. Cechy nieprawidłowej eksploatacji maszyny ..........................23 2.1.6. Niezawodność maszyn budowlanych ........................................24 2.1.7. Odtworzenie zdolności produkcyjnych maszyny ...................25 2.2.0. WYDAJNOŚĆ MASZYNY BUDOWLANEJ .................................26 2.2.1. Obmiar wykonania robót ziemnych...........................................26 2.2.2. Wydajność teoretyczna W0 ............................................................26 2.2.3. Wydajność techniczna WT .............................................................27 2.2.4. Wydajność eksploatacyjna WE = WP ...........................................27 2.3.0. WYKORZYSTANIE CZASU PRACY PRZEZ MASZYNY BUDOWLANE .............................................................................................27 2.3.1. Straty czasu pracy w eksploatacji bezpośredniej, produkcyjnej ..............................................................................................28 2.3.2. Straty czasu pracy maszyny w eksploatacji technicznej, bezpośredniej .............................................................................................28 2.4.0. ZASADY EKOLOGII W CZASIE UŻYTKOWANIA MASZYN DO ROBÓT ZIEMNYCH ...........................................................................29 2.4.1. Zmniejszenie negatywnych skutków interwencji w środowisko naturalne ..............................................................................29 2.4.2. Zła eksploatacja maszyn do robót ziemnych ...........................29 2.4.3. Regeneracja części lub zespołów maszyny ..............................30 2.5.0. MATERIAŁY EKSPLOATACYJNE..............................................30 2.5.1. Paliwo do silników o zapłonie samoczynnym .........................31 2.5.2. Olej hydrauliczny ...........................................................................31 2.5.3. Oleje smarne do silników spalinowych .....................................32 2.5.4. Oleje przekładniowe ......................................................................33 5 Spis treści 2.5.5. Smary plastyczne ............................................................................34 2.5.6. Płyny hamulcowe............................................................................34 2.5.7. Płyny do chłodnic ...........................................................................35 2.5.8. Płyny do mycia i spryskiwania szyb ..........................................36 2.5.9. Ogumienie ........................................................................................37 2.6.0. ZADANIA OPERATORA W PROCESIE UŻYTKOWANIA MASZYN BUDOWLANYCH .....................................................................40 2.6.1. Właściwe wykonanie „Obsługi Technicznej Codziennej” OTC .......................................................................................................................41 2.6.2. Organizacja stanowiska pracy ....................................................41 2.6.3. Współpraca operatora maszyn z zespołem uczestniczącym w procesie produkcyjnym ...........................................................................41 2.7.0. EKSPLOATACJA TECHNICZNA ................................................42 2.7.1. Obsługi ..............................................................................................42 2.8.0. ZAKRES CZYNNOŚCI WYKONYWANYCH PODCZAS OBSŁUG MASZYN.....................................................................................43 2.8.1. Ogólny zakres czynności podczas wykonywania obsługi codziennej OTC .........................................................................................43 2.8.2. Ogólny zakres czynności przy wykonywaniu obsługi sezonowej OTS ...........................................................................................44 2.8.3. Ogólny zakres czynności przy wykonywaniu obsługi technicznej okresowej OTO1 ..................................................................45 2.8.4. Ogólny zakres czynności podczas wykonywania obsługi technicznej okresowej OTO2 ..................................................................45 2.8.5. Obsługa handlowa ..........................................................................46 2.8.6. Ogólny zakres czynności przy wykonaniu obsługi transportowej OTT ...................................................................................47 2.8.7. Ogólny zakres czynności podczas wykonania obsługi docierania OTD .........................................................................................48 2.9.0. NAPRAWY .........................................................................................48 2.9.1. Kontrola wykonania obsług i napraw .......................................48 2.9.2. Przegląd techniczny i diagnostyka ............................................48 2.10.0. DOKUMENTACJA TECHNICZNO-EKSPLOATACYJNA .....49 2.10.1. Instrukcja eksploatacji i użytkowania ....................................49 2.10.2. Katalog części zamiennych ........................................................50 2.10.3. Książka maszyny budowlanej....................................................50 2.10.4. Raport dzienny pracy maszyny ................................................50 3.0.1. Rys historyczny ...............................................................................51 3.1.0. PRĄD ELEKTRYCZNY I ZJAWISKA WYSTĘPUJĄCE PODCZAS JEGO PRZEPŁYWU .............................................................51 6 Spis treści 3.1.1. Budowa atomu .................................................................................51 3.1.2. Prąd elektryczny.............................................................................52 3.1.3. Natężenie przepływu ładunku prądu elektrycznego ............53 3.1.4. Natężenie pola magnetycznego i jego potencjał .....................53 3.1.5. Napięcie, moc i praca prądu elektrycznego .............................54 3.1.6. Pole elektromagnetyczne wytwarzane przez płynący prąd 55 3.1.7. Pole elektromagnetyczne wytwarzane przez płynący prąd w cewce ............................................................................................................56 3.1.8. Prawo OHMA ...................................................................................56 3.1.9. Przeprowadzenie pomiaru napięcia i natężenia prądu........57 3.1.10. Wpływ przepływającego prądu na organizm człowieka .....58 3.2.0. WĘZEŁ ELEKTRYCZNY I ŁĄCZENIE REZYSTORÓW - OPORNIKÓW .............................................................................................60 3.2.1. Rodzaje obwodów elektrycznych ...............................................60 3.2.2. Szeregowe łączenie rezystorów - oporników ...........................61 3.2.3. Łączenie rezystorów równolegle ................................................61 3.3.0. OBWODY ELEKTRYCZNE WYSTĘPUJĄCE W MASZYNACH DO ROBÓT ZIEMNYCH ...........................................................................62 3.3.1. Układ instalacji elektrycznej jednoprzewodowej ..................62 3.3.2. Układ instalacji elektrycznej dwuprzewodowy, dwunapięciowy ..........................................................................................63 3.3.3. Układ trójprzewodowy, dwunapięciowy ..................................63 3.4.0. PRZEWODY STOSOWANE W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH POJAZDÓW MECHANICZNYCH ......................64 3.4.1. Charakterystyka przewodów w instalacjach pojazdów samobieżnych .............................................................................................64 3.4.2. Oznakowanie przewodów w instalacjach pojazdów samobieżnych .............................................................................................65 3.4.3. Przewody wysokiego napięcia ....................................................66 3.4.4. Kolorystyka przewodów ...............................................................67 3.4.5. Rodzaje i budowa włączników i wyłączników oraz ich zastosowanie ..............................................................................................68 3.4.6. Rodzaje włączników i wyłączników oraz ich zastosowanie 69 3.5.0. AKUMULATORY .............................................................................70 3.5.1. Wiadomości ogólne o akumulatorach ........................................70 3.5.2. Samowyładowanie akumulatorów .............................................72 3.5.3. Budowa akumulatora kwasowego..............................................72 3.5.4. Parametry charakteryzujące akumulator ...............................73 3.5.5. Ładowanie akumulatorów ...........................................................75 7 Spis treści 3.5.6. Łączenie akumulatorów szeregowo ...........................................78 3.5.7. Łączenie akumulatorów równolegle..........................................79 3.6.0. WIADOMOŚCI OGÓLNE O MASZYNACH PRĄDU STAŁEGO .......................................................................................................................79 3.6.1. Ogólne wiadomości o maszynach elektrycznych ...................79 3.6.2. Wiadomości ogólne o polu magnetycznym ...............................80 3.7.0. PRĄDNICE SAMOCHODOWE .....................................................82 3.7.1. Prądnice samochodowe prądu stałego......................................84 3.7.2. Budowa i działanie alternatora ..................................................85 3.7.3. Regulator napięcia prądnicy .......................................................88 3.7.4. Regulatory napięcia alternatora ................................................90 3.8.0. OBWÓD ROZRUCHU SILNIKA SPALINOWEGO ....................92 3.8.1. Rozruch silnika spalinowego .......................................................92 3.8.2. Wiadomości ogólne o silnikach prądu stałego ........................93 3.8.3. Rozrusznik silnika spalinowego .................................................96 3.8.4. Elektryczny rozrusznik silnika spalinowego ..........................98 3.8.5. Elektromechaniczne urządzenie sprzęgające .........................98 3.9.0. PROSTOWNIKI ............................................................................ 100 3.9.1. Prostowniki diodowe trójfazowe ............................................. 101 3.10.0. Elektryczny napęd hydraulicznych zaworów zespolonych i proporcjonalnych ................................................................................... 102 3.11.0. ZABEZPIECZENIE OPERATORA PRZED PORAŻENIEM PRĄDEM ELEKTRYCZNYM ................................................................ 102 3.11.1. Zabezpieczenie operatora przed porażeniem prądem elektrycznym w czasie obsługi maszyny .......................................... 102 3.11.2. Zabezpieczenie operatora przed porażeniem prądem elektrycznym w czasie pracy maszyny ............................................. 103 4.0.1. Wiadomości ogólne ...................................................................... 104 4.0.2. Ciecze hydrauliczne .................................................................... 105 4.0.3. Uszczelnienia ................................................................................ 107 4.0.4. Zalety i wady napędu hydraulicznego ................................... 110 4.0.5. Istota napędu hydraulicznego .................................................. 111 4.0.6. Ogólny podział elementów napędu hydraulicznego ........... 114 4.1.0. POMPY ........................................................................................... 115 4.1.1. Pompy zębate ................................................................................ 116 4.1.2. Pompy łopatkowe ........................................................................ 120 4.1.3. Pompy rzędowe ............................................................................ 123 4.1.4. Pompy wielotłoczkowe promieniowe z nie wirującymi tłoczkami .................................................................................................. 123 8 Spis treści 4.1.5. Akumulatory hydrauliczne ....................................................... 124 4.2.0. ZAWORY STERUJĄCE W NAPĘDACH HYDRAULICZNYCH .................................................................................................................... 127 4.2.1. Rozdzielacze.................................................................................. 127 4.2.2. Zawory sterujące ciśnieniem cieczy roboczej ...................... 136 4.2.3. Zawory sterujące strumieniem ................................................ 138 4.2.4. Zawory odcinające ...................................................................... 139 4.3.0. ODBIORNIKI ENERGII CIECZY HYDRAULICZNEJ ......... 140 4.3.1. Silniki hydrauliczne ................................................................... 140 4.3.2. Silniki hydrauliczne zębate ...................................................... 141 4.3.3. Silniki łopatkowe ......................................................................... 141 4.3.4. Silniki wielotłoczkowe osiowe ................................................. 142 4.3.5. Siłowniki hydrauliczne .............................................................. 143 4.4.0. PRZEKŁADNIE HYDRAULICZNE ........................................... 147 4.4.1. Przekładnie hydrokinetyczne .................................................. 147 4.4.2. Kierunki rozwoju przekładni hydrokinetycznych ............ 149 4.4.3. Przekładnie hydrostatyczne ..................................................... 149 4.5.0. ELEMENTY GROMADZĄCE I PRZEWODZĄCE CIECZ W NAPĘDZIE HYDRAULICZNYM .......................................................... 151 4.5.1. Filtry ............................................................................................... 151 4.5.2. Przewody hydrauliczne sztywne ............................................. 154 4.5.3. Przewody hydrauliczne giętkie ............................................... 156 5.01. Charakterystyka silnika spalinowego ..................................... 159 5.1.0. PODZIAŁ SILNIKÓW SPALINOWYCH ................................... 162 5.1.1. Podział silników ze względu na konstrukcję........................ 162 5.1.2. Podział silników ze względu na osiągane obroty wału korbowego i dobór do odpowiedniego odbiornika ........................ 163 5.1.3. Podział silników ze względu na moc maksymalną .............. 164 5.2.0. RODZAJE OBIEGÓW ROBOCZYCH ....................................... 164 5.2.1. Silniki spalinowe dwusuwowe ................................................. 164 5.2.2. Wady i zalety silników dwusuwowych ................................... 165 5.2.3. Silniki spalinowe czterosuwowe.............................................. 165 5.2.4. Wady i zalety silników czterosuwowych o zapłonie iskrowym .................................................................................................. 166 5.2.5. Wady i zalety silników czterosuwowych o zapłonie samoczynnym .......................................................................................... 167 5.3.0. BUDOWA SILNIKA ...................................................................... 167 5.3.1. Korpus silnika .............................................................................. 167 9 Spis treści 5.3.2. Układ korbowo-tłokowy ............................................................. 170 5.4.0. ROZRZĄD SILNIKÓW CZTEROSUWOWYCH ....................... 173 5.5.0. UKŁADY ZAPŁONOWE SILNIKÓW CZTEROSUWOWYCH177 5.5.1. Zapłon iskrowy ............................................................................. 178 5.5.2. Zapłon samoczynny ..................................................................... 179 5.6.0. UKŁAD SMAROWANIA SILNIKA SPALINOWEGO ............. 182 5.6.1. Smarowanie samoczynne .......................................................... 182 5.6.2. Smarowanie wymuszone (ciśnieniowe) ................................. 183 5.7.0. UKŁAD CHŁODZENIA SILNIKA SPALINOWEGO .............. 185 5.7.1. Chłodzenie silnika spalinowego powietrzem ....................... 185 5.7.2. Chłodzenie silnika spalinowego cieczą przepływowe wymuszone .............................................................................................. 186 5.8.0. UKŁADY ZASILANIA SILNIKÓW Z ZAPŁONEM SAMOCZYNNYM .................................................................................... 191 5.8.1. Pompka zasilająca ....................................................................... 193 5.8.2. Pompa wtryskowa rzędowa ...................................................... 194 5.8.3. Pompa rozdzielaczowa ............................................................... 197 5.8.4. Dostarczenie paliwa do cylindra metodą „Common Rail” 199 5.8.5. Wtryskiwacz paliwa otwierany hydraulicznie ..................... 202 5.8.6. System wtrysku dwukrotnego typu Vario ............................ 203 5.8.7. Wtryskiwacze elektromagnetyczne ........................................ 203 5.8.8. Wtryskiwacze piezoelektryczne ............................................... 204 5.9.0. DOŁADOWANIE ........................................................................... 205 5.10.0. EKSPLOATACJA SILNIKA SPALINOWEGO ...................... 207 5.10.1. Zasady dotyczące eksploatacji silników spalinowych ..... 207 5.11.0. OBSŁUGI SILNIKA SPALINOWEGO .................................... 208 5.11.1. Uwagi ogólne .............................................................................. 208 5.11.2. Obsługa techniczna codzienna silnika OTC ....................... 208 5.11.3. Wielkości charakteryzujące silnik spalinowy .................... 209 5.11.4. Niedomagania silników z zapłonem samoczynnym .......... 210 6.1.0. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY PODCZAS PLANOWANIA I ORGANIZACJI ROBÓT ZIEMNYCH .................. 212 6.2.0. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY PODCZAS WYKONYWANIA OBSŁUG ŁADOWARKI ......................................... 213 6.3.0. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY NA BUDOWIE .... 217 6.4.0. PRACA ŁADOWARKI W POBLIŻU LINII ENERGETYCZNYCH I W STREFACH NIEBEZPIECZNYCH ...... 221 6.4.1. Napięcie krokowe ........................................................................ 221 10 Spis treści 6.4.2. Wielkość strefy niebezpiecznej przy budynkach i liniach energetycznych w zależności od napięcia prądu w nich płynącego .................................................................................................................... 222 6.4.3. Praca w strefie niebezpiecznej linii energetycznej ............ 223 6.5.0. DZIAŁANIA ZABRONIONE ....................................................... 224 6.6.0. W CELU REALIZACJI ZADAŃ BHP NAKAZUJE SIĘ: ........ 224 7.0.1. Podział ładowarek jednonaczyniowych ................................ 226 7.1.0. ŁADOWARKI NA PODWOZIU KOŁOWYM ............................ 227 7.1.1. Ładowarka kołowa czołowa o ramie sztywnej ..................... 228 7.1.2. Ładowarki o ramie sztywnej i burtowym (bocznym) wyładunku naczynia roboczego ......................................................... 230 7.1.3. Ładowarki kołowe czołowe teleskopowe z ramą sztywną 232 7.1.4. Ładowarki kołowe czołowe z ramą przegubową ................. 233 7.1.5. Mocowanie mostów do ramy ładowarki ................................ 235 7.2.0. UKŁAD JEZDNY ŁADOWAREK Z RAMĄ PRZEGUBOWĄ 236 7.2.1. Budowa mostów napędowych .................................................. 236 7.2.2. Przekładnia główna i mechanizm różnicowy ....................... 238 7.2.3. Zwolnice ......................................................................................... 243 7.2.4. Mechanizm zwrotniczy............................................................... 246 7.2.5. Układy kierownicze ze wspomaganiem stosowane w ładowarkach ............................................................................................ 248 7.2.6. Układy hamulcowe stosowane w ładowarkach kołowych 254 7.3.0. NAPĘDY ......................................................................................... 259 7.3.1. Napęd hydrokinetyczny ............................................................. 259 7.3.2. Konstrukcja zmiennika momentu i jego charakterystyka pracy.......................................................................................................... 261 7.3.3. Zmiennik momentu z wielonapędem ...................................... 265 7.3.4. Współpraca zmiennika momentu ze skrzynią biegów rozłączalną pod obciążeniem, w układzie napędu maszyny do robót ziemnych ....................................................................................... 266 7.3.5. Moment napędowy na kołach przy różnych szybkościach jazdy .......................................................................................................... 269 7.3.6. Skrzynie biegów przełączalne pod obciążeniem stosowane w napędach ładowarek ............................................................................. 270 7.3.7. Przeniesienie napędu ze zmiennika momentu na koła jezdne .................................................................................................................... 274 7.4.0. NAPĘD HYDROSTATYCZNY .................................................... 274 7.4.1. Hydrostatyczny napęd z jedną pompą i silnikiem oraz skrzynią rozdzielczą .............................................................................. 275 11 Spis treści 7.4.2. Hydrostatyczny układ napędowy z jedną pompą i dwoma silnikami ................................................................................................... 276 7.4.3. Hydrostatyczny układ napędowy z pompą i silnikiem oraz dwubiegową skrzynią przekładniową .............................................. 276 7.4.4. Hydrostatyczny układ napędowy z dwoma pompami i czterema silnikami ................................................................................ 277 7.5.0. OSPRZĘT ŁADOWARKI ............................................................. 278 7.5.1. Budowa osprzętu ładowarkowego .......................................... 278 7.5.2. Osprzęty robocze ładowarki ..................................................... 280 7.6.0. BUDOWA KABINY I SPOSOBY STEROWANIA OSPRZĘTEM .................................................................................................................... 280 7.6.1. Budowa kabiny operatora ......................................................... 280 7.6.2. Sterowanie osprzętem i naczyniem roboczym ..................... 281 7.6.3. System sterowania napędem maszyny ................................... 284 7.7.0. BUDOWA ŁADOWARKI GĄSIENICOWEJ ............................. 285 7.7.1. Ciągnik ładowarki gąsienicowej .............................................. 285 7.7.2. Praca ciągnika ładowarki gąsienicowej ................................ 287 7.7.3. Naciąg gąsienicy i jego budowa ............................................... 287 8.0.1. Rodzaje robót ziemnych............................................................. 289 8.0.2. Znaczenie organizacji robót ziemnych i zasady jej realizacji .................................................................................................................... 289 8.1.0. ORGANIZACJA ROBÓT ZIEMNYCH ...................................... 290 8.1.1. Metoda pracy tradycyjnej.......................................................... 290 8.1.2. Metoda pracy równomiernej .................................................... 290 8.1.3. Zasady organizacji placu budowy ........................................... 291 8.1.4. Prace związane z organizacją stanowiska pracy ładowarki .................................................................................................................... 291 8.2.0. KLASYFIKACJA GRUNTÓW WG TRUDNOŚCI ICH ODSPAJANIA .......................................................................................... 292 8.2.1. Gęstość pozorna - ciężar wyporowy ........................................ 295 8.2.2. Spulchnianie ................................................................................. 296 8.2.3. Wilgotność gruntów .................................................................... 296 8.2.4. Rodzaje gruntów .......................................................................... 297 8.2.5. Klin odłamu gruntu ..................................................................... 300 8.2.6. Najmniejsza odległość zbliżenia się ładowarki do wykopu .................................................................................................................... 301 8.2.7. Statyczność podczas pracy ładowarki ................................... 303 8.3.0. TECHNOLOGIA URABIANIA GRUNTÓW PRZEZ ŁADOWARKĘ CZOŁOWĄ ..................................................................... 303 12 Spis treści 8.3.1. Podstawowe pojęcia z zakresu procesu urabiania gruntów .................................................................................................................... 303 8.3.2. Opory skrawania zależne od ustawienia i kształtu narzędzia roboczego ................................................................................................. 305 8.3.3. Proces napełniania naczynia roboczego podczas pracy .... 307 8.3.4. Cykl pracy ładowarki ................................................................. 310 8.3.5. Transport i załadunek materiałów ładowarką na środki transportu ................................................................................................ 314 8.3.6. Charakterystyka łyżki ładowarki............................................ 316 8.3.7. Dobór pojemności łyżki do urabiania różnych gruntów ... 317 8.3.8. Dobór ładowarki do robót ziemnych ...................................... 318 8.4.0. WYKONYWANIE ŁADOWARKĄ NASYPÓW I WYKOPÓW ORAZ ICH ZASYPYWANIE .................................................................. 318 8.4.1. Wykonywanie długich szerokoprzestrzennych wykopów 319 8.4.2. Kopanie wykopu krótkiego, z przedpiersiem i bez ............. 319 8.4.3. Usunięcie darniny i ziemi uprawnej....................................... 320 8.4.4. Wykonywanie nasypów metodą czołową ............................... 320 8.4.5. Wykonywanie nasypów metodą boczną ................................. 321 8.4.6. Wykonywanie nasypów metodą warstwową ........................ 321 8.4.7. Zasypywanie wykopów i spychanie ziemi na skarpę nasypu .................................................................................................................... 322 8.5.0. TECHNIKI WYKONYWANIA NIEKTÓRYCH ROBÓT ZIEMNYCH .............................................................................................. 325 8.5.1. Nabieranie na łyżkę ładowarki materiałów sypkich i mało spoistych .................................................................................................. 325 8.5.2. Równanie terenu ładowarką czołową jednonaczyniową .. 326 8.5.3. Skrobanie powierzchni utwardzonej ..................................... 327 8.5.4. Wykorzystanie siły wyrywającej łyżki ładowarki ............... 328 8.5.5. Usuwanie ładowarką cienkich i grubych drzew z ziemi ... 328 8.5.6. Pchanie łyżką ładowarki ........................................................... 329 8.5.7. Praca osprzętem ładowarkowym na ścianie skarpy .......... 329 8.5.8. Urabianie gruntów na półce ..................................................... 330 8.5.9. Usuwanie nawisów powstałych na skarpie .......................... 330 8.5.10. Usuwanie dużych kamieni z podłoża i ściany hałdy ........ 331 8.6.0. NIEDOZWOLONE TECHNIKI I PRACA W TRUDNYCH .... 332 WARUNKACH ......................................................................................... 332 8.6.1. Niedozwolone techniki pracy ładowarką .............................. 332 8.6.2. Praca maszyny w trudnych warunkach ................................ 334 8.7.0. TECHNIKA PORUSZANIA SIĘ ŁADOWARKĄ ..................... 337 13 Spis treści 8.7.1. Poruszanie się ładowarką po drogach publicznych ........... 337 8.7.2. Poruszanie się ładowarką na placu budowy ........................ 338 8.7.3. Garażowanie ładowarki w terenie górzystym...................... 338 8.7.4. Jazda ładowarką wzdłuż stoku ................................................ 339 8.7.5. Jazda ładowarką w poprzek stoku .......................................... 339 8.7.6. Holowanie przyczep ładowarką kołową ................................ 340 8.7.7. Holowanie ładowarki kołowej .................................................. 340 8.7.8. Holowanie ładowarki gąsienicowej ........................................ 341 8.7.9. Skróty funkcji maszyn stosowane w DTR ............................. 341 14 SPIS TABEL 1. Podział eksploatacji (według Maszyny Budowlane, Prof. dr inż. Ignacy Brach) ..................................................... (str. 19) 2. Kody dopuszczalnej prędkości jazdy dla opon (Portal Oponiarski.pl) ..................................................... (str. 39) 3. Zestawienie norm przewodów stosowanych w instalacjach elek- trycznych (Internet - Przewody wysokiego napięcia) ................ (str. 65) 4. Ogólny podział elementów napędu hydraulicznego na działy i gru- py (Mały Poradnik Mechanika Tom I i II) .............................. (str. 114) 5. Podział akumulatorów hydraulicznych (Mały Poradnik Mechanika Tom I i II) ................................................... (str. 125) 6. Siły mięśni wywierane na elementy sterujące (PN-ISO 7096, Cią- gniki i ładowarki gąsienicowe, elementy sterownicze) .......... (str. 127) 7. Szczegółowy podział siłowników na grupy, rodzaje i typy (Mały Poradnik Mechanika Tom I i II) ............................................. (str. 144) 8. Wymiary przewodów sztywnych ......................................... (str. 155) 9. Przewody giętkie stosowane w napędach hydraulicznych . (str. 157) 10. Niedomagania silników z zapłonem samoczynnym (Poradnik Me- chanika Samochodowego Franciszek Stawiszyński) .............. (str. 210) 11. Bezpieczna odległość usytuowania maszyny od linii energetycz- nych (rozporządzenie ministra infrastruktury z dnia 26 października 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowia- dać telekomunikacyjne obiekty budowlane i ich usytuowanie) ................................................... (str. 223) 12. Dane techniczne zmienników momentu produkcji krajowej ........... .............................................. .................................................. (str. 261) 13. Podział gruntów na kategorie wg trudności ich odspajania ................................................... (str. 293) 14. Klasyfikacja gruntów dla osprzętów maszyn budowlanych według norm rosyjskich (prof. N.G. Dąbrowskiego) ............................ (str. 298) ........... (str. 301) 15. Współczynnik kąta klina odłamu gruntu 15 Od autora W treści książki autor zawarł wiedzę uzyskaną podczas stu- diów kierunkowych, a także wiedzę empiryczną zdobytą pod- czas pracy na budowie i nadzorowania eksploatacji przedmio- towych maszyn. Treść książki jest przydatna dla operatorów klasy III do klasy I ładowarek jednonaczyniowych oraz dla pra- cowników działów inwestycyjnych i dyspozytorów maszyn bu- dowlanych. Treść książki obejmuje także wiedzę określoną programem Instytutu Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, Centrum Szkolenia Operatorów Maszyn do nauczania na kur- sach operatora ładowarki jednonaczyniowej. UWAGA: W numeracji rysunków pierwszy numer określa roz- dział książki, drugi kolejny to numer rysunku, natomiast ostatni umieszczony w nawiasie pokazuje numer pozycji z wy- kazu literatury, z której rysunek został zapożyczony, np. 4.23 (15) - taki numer oznacza rozdział czwarty, rysunek numer 23 w tym rozdziale oraz pozycję numer 15 z wykazu literatury. Opracowano: 31 stycznia 2017 r. Ł adowarka jest maszyną roboczą, której głównym elementem jest maszyna podstawowa (ciągnik) z zamontowanymi elementami sterującymi osprzę- Rozdział pierwszy Wstęp tem, przeznaczona do robót ziemnych. Ładowarki jednonaczyniowe weszły do użytku dopiero wtedy, gdy opa- nowano technikę posługiwania się napędami hydraulicznymi. Były robione próby budowy ładowarek z osprzętem linowym, tzw. ładowarek zasięrzut- nych. W Polsce była to konstrukcja oparta na spycharce typu „MAZU- REK”, a w Stanach Zjednoczonych ładowarki linowe na bazie osprzętu „SKOPER”. Wszystkie te konstrukcje okazały się niedoskonałe, dopiero hydrauliczne przeniesienie napędu na układ jazdy i osprzęt spowodowało postęp w konstrukcji i budowie ładowarek. Zadaniem ładowarek jedno- naczyniowych jest nabieranie materiału ze składowiska lub hałdy i przenoszenie go na środki transportu lub na miejsce składowania. Różnica pracy między osprzętem podsiębiernym ładowarkowym koparki, a pracą osprzętu ładowarki ciągnikowej jest taka, że w koparce naczynie robocze zostaje zagłębione w grunt przez siłę wytworzoną narastającym ciśnieniem cieczy roboczej, natomiast osprzęt ładowarkowy zostaje zagłę- biony w grunt za pomocą energii kinetycznej i pracy sił tarcia układu jezd- nego, zaś siłą narastającego ciśnienia cieczy wykonuje ruch pomocniczy podniesienia naczynia roboczego. Dlatego chociaż koparki z osprzętem przedsiębiernym spełniają często rolę ładowarek, to różnica w działaniu obu rodzajów maszyn wypada na korzyść tych drugich. Łukowy ruch łyżki po jej napełnieniu, umieszczonej na końcu ramienia, powoduje oddalanie się ładunku od osi koparki, co zwiększa moment wywracający maszynę i konieczność zmniejszenia pojem- ności jej łyżki. Natomiast ładowarka pracuje czołowo, tj. zawsze prostopa- dle do przedniej osi podwozia, a ładunek znajduje się blisko przednich kół podwozia, których oś jest osią wywrotu maszyny, co zwiększa jej statycz- ność wzdłużną. W czasie podnoszenia łyżki odległość środka ciężkości ła- dunku maleje w stosunku do osi wywrotu, a tym samym maleje moment wywracający. Dlatego ładowarki mogą być wyposażone w łyżki o pojemno- 17 Rozdział I – Wstęp PORADNIK OPERATORA – ŁADOWARKA ści od 50 do 250 większej od koparek. Niekorzystną cechą ładowarki jest to, że koparka ma krótszy cykl pracy: po napełnieniu łyżki następuje obrót i wysypanie urobku, natomiast ładowarka musi pokonać odległość od napełnienia do wysypania urobku, czyli przesunąć podwozie, zużywając nie tylko energię, ale i inne części maszyny. Technika pracy ładowarką czołową powoduje to, że powinna ona posiadać dużą łatwość manewrowania na budowie. Manewrowość ładowarki zależy od układu skrętu i elastyczności przekazywania mocy na koła jezdne oraz od dostosowania się osi czy mostu kierowanego do kształtu terenu. Ładowarki buduje się w taki sposób, by miały coraz większą siłę pozio- mą, którą wykorzystuje się do poziomego lub pochyłego skrawania gruntu w robotach ziemnych. Ładowarkę można wykorzystać do wykonywania wykopów o dnie poziomym jak i pochyłym, ustawiając łyżkę pod odpo- wiednim kątem wjazdu do wykopu. Po napełnieniu łyżki ładowarka wyjeż- dża po pochyłości z wykopu wraz z ładunkiem i wysypuje urobek w prze- widzianym miejscu. Obecne tendencje rozwojowe ładowarek zmierzają w kierunku skrócenia ich cyklu pracy i zwiększenia manewrowości maszyn na placu budowy. 18 ROZDZIAŁ DRUGI EKSPLOATACJA 2.1.0. PODSTAWOWE POJĘCIA Z ZAKRESU EKSPLOATACJI ksploatacja jest innym określeniem użytkowania ma- szyny. Eksploatacja dzieli się na eksploatację produk- cyjną i techniczną, co obrazuje tabela 1. E Tabela 1. Podział eksploatacji Eksploatacja Produkcyjna (użytkowa) Bezpośrednia produkcyjnych nie Wykonywanie zadań (zatrudnie- Pośrednia i praca maszyny) Planowanie i organizowanie procesów produkcyjnych w budownictwie i robotach ziemnych, w których stosowane są maszyny Planowanie i organizowanie pracy maszyny Techniczna (obsługiwanie) Utrzymanie maszyny w stanie sprawności technicznej (wykony- wanie obsług i napraw) Planowanie i organi- zowanie obsług i na- praw oraz kierowanie ich wykonaniem Zaopatrzenie w mate- riały eksploatacyjne, części i zespoły za- mienne Kierowanie pracą za- plecza obsługowo- naprawczego Cechami charakterystycznymi procesu eksploatacji maszyn budowlanych są: (cid:1) częste zmiany miejsca pracy maszyny oraz duża częstotliwość prze- mieszczania 19 Rozdział II – Eksploatacja PORADNIK OPERATORA – ŁADOWARKA (cid:1) szeroki zakres zmienności warunków użytkowania, tak pod wzglę- dem wymogów otoczenia, jak i wykonywania zadań (cid:1) częste okresy przemiennie występującego użytkowania i obsługi. Eksploatacja bezpośrednia (produkcyjna) obejmuje wykonanie zadań produkcyjnych i czynności obsługowych, wykonanych na placu budowy, dotyczących bezpośrednio maszyny. W tym przypadku miejsce wykonania obsługi determinuje jej klasyfikację. W czasie eksploatacji bezpośredniej, tj. w toku wykonywania produkcji, następuje wyczerpanie zdolności eksploatacyjnych maszyny, czyli zużycie techniczne. 2.1.1. Okres eksploatacji i jego fazy Okres eksploatacji trwa od przekazania maszyny, czyli od podpisania protokółu zdawczo-odbiorczego, przekazującego nowo zakupioną maszynę użytkownikowi, aż po jej złomowanie. Rys. 2.1 Cykle remontowe a - cykl remontowy okresu użytkowania b - cykl między naprawami głównymi (cykl międzynaprawczy) Od długości okresu eksploatacji zależy wielkość odpisu amortyzacyjnego. Okres eksploatacji dzielimy na trzy cykle remontowe. Cykle remontowe, jak i międzyremontowe pokazano na rys. 2.1. Cykl remontowy dzielimy na fazy eksploatacji maszyny. Należy rozróżnić następujące fazy eksploatacji maszy- ny: docieranie, okres intensywnej pracy, nadmierne zużycie oraz likwidacja (złomowanie maszyny). 2.1.2. Docierane maszyny Docieranie jest to obsługa techniczna maszyny zlecona przez przełożo- nego. Docieraniem nazywamy proces wzajemnego dopasowania się do sie- bie powierzchni roboczych współpracujących ze sobą części. Każdy ruch w maszynie jest realizowany przez pary ruchowe. Rozróżniamy dwa rodzaje par ruchowych. Są to pary ślizgowe i toczne. Za pomocą par ślizgowych, są realizowane ruchy elementów osprzętu maszyn do robót ziemnych. Parę ślizgową tworzą powierzchnie dwóch części współpracujących, np. sworzeń 20 ROZDZIAŁ TRZECI PODSTAWY ELEKTROTECHNIKI 3.0.1. Rys historyczny B ursztyn pocierany futrem przyciąga małe kawałki papie- ru lub źdźbła trawy. Od greckiej nazwy bursztynu „elek- tron”, nadano tym zjawiskom nazwę elektryzacji, a na- stępnie cały dział nauki nazwano elektrotechniką. Pałeczki bursztynu pocierane futrem czy pałeczki szklane pocierane je- dwabiem elektryzują się. Pałeczki te zawieszone na jedwabnych nitkach, albo się odpychają (pałeczki jednorodne bursztynowe lub szklane) lub różnorodne (np. bursztyn i szkło) przyciągają się. Zjawisko to udowadnia, że materia posiada właściwości elektryczne. Właściwości te są powiązane z budową atomu ma- terii. 3.1.0. PRĄD ELEKTRYCZNY I ZJAWISKA WYSTĘPUJĄCE POD- CZAS JEGO PRZEPŁYWU 3.1.1. Budowa atomu Atom jest najmniejszą cząstką materii. Atom posiada budowę planetarną, składającą się z jądra i elektronów. Jądro składa się z protonów i neutro- nów. Wszystkie elektrony posiadają jednakowy, elementarny ładunek elek- tryczny ujemny (-). Elektrony krążą po orbitach (trajektoriach) różnie odda- lonych od jądra. Jądro atomu składa się z protonów o ładunku dodatnim (+) i obojętnych elektrycznie neutronów. Protonów w jądrze atomu jest tyle samo, co elektronów, natomiast ilość neutronów może być równa, lub więk- sza od ilości protonów. Zewnętrzny potencjał atomu jest obojętny, gdyż ładunki protonów i elektronów równoważą się. Elektrony krążące w jedna- kowej odległości od jądra zajmują przestrzeń zwaną powłoką. W modelo- wym atomie pierwsza powłoka posiada maksymalnie dwa elektrony, druga osiem, natomiast w trzeciej znajduje się szesnaście, a w czwartej trzydzieści 51 Rozdział III – Podstawy Elektrotechniki PORADNIK OPERATORA – ŁADOWARKA dwa ładunki elementarne. Są pierwiastki, które posiadają siedem powłok. Ilość atomów krążących w orbicie walencyjnej (najdalej oddalonej od jądra) ma zasadniczy wpływ na własności elektryczne materii. Pierwiastki posiada- jące na ostatniej orbicie mniej niż 4 elektrony łatwo mogą je zgubić, ponie- waż, elektrony te są słabo powiązane z jądrem. Materiały takie nazywamy przewodnikami prądu elektrycznego. Najczęściej są one dobrymi prze- wodnikami ciepła. Rozróżniamy dwa rodzaje przewodników prądu elek- trycznego. Przewodnik pierwszego rodzaju jest to materiał przewodzący prąd w postaci ruchu elektronów, nie zmieniający swoich własności chemicznych. Przewodnik drugiego rodzaju podczas przepływu prądu zmienia swo- je własności chemiczne. Przewodnikami tymi są elektrolity, czyli wodne roztwory kwasów, zasad i soli. W tym przypadku przepływ prądu elektrycz- nego jest ruchem jonów dodatnich zwanych kationami i jonów ujemnych nazywanych anionami. Takim przewodnikiem jest elektrolit w akumulatorze samochodowym. Pierwiastki i substancje, których atomy posiadają w powłokach ze- wnętrznych 5, 6 lub 7 elektronów są one silnie związane z jądrem. Atomy takie chętniej przyjmują, niż oddają elektrony. Materiały te zachowują się jak dielektryki i są nazywane izolatorami. Wyodrębnioną grupę stanowią pierwiastki, których atomy na powłoce zewnętrznej mają po 4 elektrony np. german czy krzem. Mają one własności dielektryczne, lecz po modyfikacji struktury umożliwiają przepływ prądu elektrycznego. Materiały te są zwane półprzewodnikami. Pomimo zabu- rzenia lokalizacji elektronów, a więc i ładunków elektrycznych w strukturze pierwiastka, zewnętrzne elementy materii nie wykazują żadnego ładunku elektrycznego. 3.1.2. Prąd elektryczny Prądem elektrycznym nazywamy uporządkowany ruch elektronów swo- bodnych w przewodnikach albo jonów w elektrolicie, spowodowany różnicą potencjałów. Zgodnie z teorią budowy materii, prąd elektryczny to ruch elektronów od minusa (-) do plusa (+), czyli źródła napięcia. Umowny kierunek prze- pływu prądu, od plusa (+) do minusa (-), który miał obrazować przepływ wody z wyższego do niższego poziomu energii potencjalnej, został wpro- wadzony w XIX wieku przez J.C.Maxwella. Uporządkowany ruch elektronów, a więc i przepływ prądu nastąpi wte- dy, gdy do końców przewodu doprowadzimy napięcie z zewnętrznego źró- dła energii. W wyniku tego zostanie wytworzone pole elektryczne, a dotych- czasowy nieskoordynowany ruch swobodnych elektronów zostaje zmienio- ny w ruch uporządkowany i skierowany w wyznaczonym kierunku. 52 3.1.3. Natężenie przepływu ładunku prądu elektrycznego Rys. 3.1 Przepływ elektronów swobodnych przy powstałej różnicy potencjałów 3.1.3. Natężenie przepływu ładunku prądu elektrycznego Przepływ prądu elektrycznego (ładunku) przez przewodnik, następuje tylko wtedy, gdy powstała różnica potencjałów pola magnetycznego. Natę- żeniem prądu elektrycznego nazywamy ilość przepływającego ładun- ku elektrycznego Q, przez przekrój przewodnika, w jednostce czasu t i oznaczamy go literą I - prąd stały oraz i - prąd o zmiennej wartości w czasie. Wzór na wielkość prądu można zapisać: Q Q - prąd przemienny, - prąd stały i = t I = t Jednostką ładunku elektrycznego jest kulomb [C]. Kulomb jest to ładunek elektryczny przenoszony wciągu sekundy, przy nie zmieniającym się prądzie, równym jednego ampera [A]. Zatem natężenie prądu o wielkości jednego ampera jest równy jednemu kulombowi dzielonemu przez sekundę [1A] = [1C/s]. 3.1.4. Natężenie pola magnetycznego i jego potencjał Rys. 3.2 Dwa ładunki umieszczone w polu magnetycznym Podczas przepływu prądu zostaje wytworzone pole elektryczne, którego działanie jest zgodnie z Prawem Coulomba, dotyczącym sił działających na ładunki w polu elektrostatycznym. Na rys. 3.2 pokazano ładunek punktowy q, umieszczony w niezmiennym polu elektrostatycznym wytworzonym przez ładunek źródłowy Q. Obydwa ładunki są dodatnie, a więc będą się 53 Rozdział III – Podstawy Elektrotechniki PORADNIK OPERATORA – ŁADOWARKA odpychały. Zgodnie z Prawem Coulomba, na ładunek q będzie działała siła F, wytworzona przez pole elektryczne ładunku Q. Siła ta będzie miała postać: F = 4 qQ ep 2 r , gdzie ε - przenikalność elektryczna. Jeśli podzielimy obydwie strony równania przez q, to otrzymamy wiel- kość określającą natężenie pola elektrycznego: = F q 4 Q ep 2 r = E czyli E = F q Potencjał pola elektrostatycznego E w danym jego punkcie, nazywamy stosunek siły F działającej na ładunek próbny, do wielkości tego ładunku. W celu określenia potencjału w każdym punkcie pola elektrycznego wpro- wadzono potencjał elektryczny oznaczony literą „V”. Potencjał charaktery- zuje stan energetyczny każdego punktu pola elektrycznego. 3.1.5. Napięcie, moc i praca prądu elektrycznego Na rys. 3.3 pokazano przesunięcie w polu elektromagnetycznym ładunku q, z punktu „A” do punktu „B”. przez siłę F. Podczas przemieszczania ła- dunku q zostaje wykonana praca. Przemieszczając ładunek elektryczny Q z punktu o potencjale V1 do punktu o potencjale V2, wykonano pracę W. Rys. 3.3 Przesunięcie ładunku w polu elektrycznym się wzorem z mechaniki: , dzieląc obydwie strony równania przez q znanym Pracę (cid:215)= IFW tę wyraża (cid:215)= AB IqE (cid:215)= ABIE AB W otrzymamy , ale potencjał pola elektrycznego w punkcie „A” q W A= q wynosi V 1 , a w punkcie „B” ma wielkość V 2 . Mnożąc oby- , a praca wy- dwa równania przez q otrzymamy konana przy przesunięciu ładunku q z punktu „A” do punktu „B” wyniesie , jest to różni- A WWW ca potencjałów pola elektrycznego. qVVW qVWB qVWA , a więc , ale UVV = = 1 2 ( 1 2 = ) 2 i B (cid:215)= 1 W B= q = 54 (cid:215) (cid:215) (cid:215) (cid:215) (cid:215) (cid:215) (cid:215) (cid:215) (cid:215) - (cid:215) - - ROZDZIAŁ CZWARTY ELEMENTY NAPĘDU HYDRAULICZNEGO 4.0.1. Wiadomości ogólne W technice określenie „napęd” ma podwójne znaczenie. Pierwsze z nich oznacza zamianę energii wejściowej na energię czynnika wykonującego pracę, drugie zna- czenie określa przeniesienie ruchu przez odpowiednie elementy na mechanizmy robocze urządzenia. Z powyższego wynika, że napędem hydraulicznym jest zamiana energii mechanicznej, wytworzonej przez gene- rator - pompę, na energię cieczy, która jest zamieniana na energię mechaniczną, wykonującą pracę. Energię me- chaniczną na energię cieczy zamienia pompa hydrauliczna. Energia cieczy jest kierowana na elementy przetwarzające ją na energię mechaniczną wykonującą pracę. Elementami prze- twarzającymi energię cieczy na energię mechaniczną są siłow- niki i silniki hydrauliczne oraz turbiny, zwane odbiornikami energii. Odbiorniki są integralną częścią przekładni hydrau- licznych, przez które jest przenoszony napęd hydrauliczny na poszczególne mechanizmy robocze. Napęd hydrauliczny dzielimy na obwody. Obwód ssania obejmuje część instalacji napędu, od zbiornika do pom- py. Część instalacji napędu znajdująca się w obszarze od pompy do odbiornika jest obwodem tłoczenia, a od od- biornika do zbiornika jest to obwód zlewu. Napęd hydrauliczny składa się z zewnętrznego źródła napędu (silnika, najczęściej spalinowego) pomp hydrau- licznych, przewodów hydraulicznych, urządzeń sterują- cych (rozdzielaczy i zaworów, sterujących ciśnieniem i 104 4.0.2. Ciecze hydrauliczne strumieniem przepływu – dławików), filtrów i zbiornika oraz odbiorników energii cieczy (siłowników i silników hydraulicznych). 4.0.2. Ciecze hydrauliczne W napędach hydraulicznych ciecz robocza, zwana także czynnikiem ro- boczym (hydraulicznym) jest nośnikiem energii. Spełnia rolę giętkiego łącz- nika (cięgna) między emitatorem energii a odbiornikiem wykonującym pra- cę. Dlatego ciecz hydrauliczną należy uważać za składnik napędu hydrau- licznego, który ma wpływ na jego pracę. Podstawowymi własnościami cie- czy roboczych, mającymi wpływ na sprawność układu napędowego jest: (cid:3) ściśliwość cieczy hydraulicznej (cid:3) rozszerzalność objętościowa [α] (cid:3) lepkość czynnika roboczego (cid:3) mała zmienność lepkości pod wpływem temperatury i ciśnienia (cid:3) starzenie się oleju. Dla olejów hydraulicznych stosowanych w napędach hydraulicznych sto- suje się klasyfikacje jakościowe, wg ISO-6743-99-2002, w niektórych krajach stosowana jest klasyfikacja wg DIN 51524. Olejami stosowanymi w napę- dach hydraulicznych są oleje mineralne i oleje syntetyczne. Ciecze są to rozpuszczone wody w oleju lub roztwory glikoli w wodzie, a także bezwodne ciecze syntetyczne. (cid:4) Ściśliwość i rozszerzalność objętościowa cieczy roboczych Ściśliwość zależy od modułu sprężystości oleju hydraulicznego. Moduł sprężystości dla olejów i cieczy hydraulicznych jest około sto razy mniejszy od modułu stali, z której wykonane są elementy układu napędowego. Jest to wielkość dość duża, ale w procesach mechanicznych, jakie zachodzą pod- czas pracy układu hydraulicznego i w obliczeniach statycznych elementów napędowych, nie ma potrzeby uwzględniać ściśliwości cieczy hydraulicznej Natomiast podczas analizy zjawisk dynamicznych zachodzących podczas pracy napędu hydraulicznego, ściśliwość cieczy roboczej powinna być uwzględniania. Opracowanie powyższe nie zajmuje się procesami dyna- micznymi zachodzącymi podczas pracy czynnika hydraulicznego. W cieczach hydraulicznych, jak we wszystkich innych materiałach, obo- wiązuje zasada rozszerzalności cieplnej. Procesy dynamiczne zachodzące w cieczy hydraulicznej podczas pracy hydraulicznego układu napędowego powodują, że ciecz robocza podnosi swoją temperaturę. Podczas wzrostu temperatury objętość cieczy jest proporcjonalna do współczynnika rozsze- rzalności cieplnej [α] i wartości wzrostu temperatury. Współczynnik [α] w niewielkim stopniu zmienia się pod wpływem ciśnienia. Dla ciśnień stoso- wanych w napędach hydraulicznych maszyn roboczych można przyjąć, że 105 Rozdział IV – Elementy Napędu Hydraulicznego PORADNIK OPERATORA – ŁADOWARKA (cid:215)=a 4107 wynosi on . Wynika stąd, że przy wzroście temperatury oleju hydraulicznego o 1oC, wzrasta jego objętość o około 0,07 . Jest to wzrost nieznaczny. Przed większymi wzrostami temperatury, a więc i objętości cie- czy znajdującej się w układzie hydraulicznym, zabezpieczają zawory ograni- czające ciśnienie. (cid:4) Lepkość cieczy jest określona wewnętrznymi siłami tarcia, występują- cymi między warstwami cieczy podczas jej płynięcia. Rozróżniamy dwa ro- dzaje lepkości: (cid:2) lepkość kinetyczną (cid:2) lepkość dynamiczną. Współczynnik lepkości dynamicznej η jest iloczynem współczynnika lepkości kinetycznej v i gęstości cieczy ς: h v(cid:215)= x Niezależnie od obu typów wymienionych lepkości są stosowane ozna- czenia tzw. lepkości względnych. Do najbardziej rozpowszechnionych w Europie metod pomiaru lepkości względnej, należy metoda Englera. Współczynnik lepkości względnej w stopniach Englera oblicza się jako sto- sunek czasu tc wypływu 200 ml cieczy do czasu tn wypływu 200 ml wody destylowanej o takiej samej temperaturze pomiaru. Pomiar ten podaje się w stopniach Englera [oE], a pomiaru dokonuje się w temperaturach 20oC, 50oC i 100oC. (cid:4) Zmienność lepkości pod wpływem temperatury i ciśnienia Wraz ze wzrostem temperatury tarcie wewnętrzne cząstek cieczy maleje. Lepkość olei wraz ze wzrostem temperatury jest różna. Należy pamiętać, że oleje o mniejszej lepkości początkowej (rzadsze) charakteryzują się mniejszą zmiennością gęstości od olejów o większej lepkości. Zmiana lepkości oleju podczas pracy napędu hydraulicznego w maszy- nach do robót ziemnych i drogowych jest tak mała, że podczas eksploatacji nie jest brana pod uwagę. Lepkość olejów wraz ze wzrostem ciśnienia wzra- sta. Wzrost ten jest odczuwalny przy dużych ciśnieniach. Różnica lepkości przy maksymalnych ciśnieniach osiąganych podczas pracy przez maszyny do robót ziemnych, jest tak mała, że nie należy jej brać pod uwagę podczas eksploatacji. Natomiast przy analizie procesów dynamicznych występują- cych w czynniku hydraulicznym podczas pracy, zmiany lepkości spowodo- wane wzrostem temperatury, jak i ciśnienia są brane pod uwagę i liczone odpowiednimi wzorami. (cid:4) Starzenie się olejów jest to proces pogarszania się własności fizyko- chemicznych w trakcie pracy, głównie wskutek utleniania się czynnika hy- draulicznego. Utlenianie powoduje tlen zawarty w oleju, wskutek napowie- trzania i podczas stykania się oleju z powietrzem w zbiorniku. Stopień sta- rzenia się olejów zależy od temperatury i czasu pracy. Jeśli w temperaturze otoczenia 20oC i przy ciśnieniu atmosferycznym proces utleniania jest bar- 106 - 4.0.3. Uszczelnienia dzo powolny, to już przy temperaturze 60oC proces ten przebiega dwukrot- nie szybciej. Podgrzanie oleju powyżej 60oC o każde 10oC, powoduje po- dwojenie się szybkości starzenia. Produktem utleniania się olejów są kwasy i smoły oraz zawiesiny nierozpuszczalne, wytrącane w postaci szlamów, od- kładających się w szczelinach i nierównościach współpracujących części. Kwasy powodują korozję stykających się z nimi elementów. Zapobieganie starzeniu się olejów lub jego hamowanie powodują dodatki dodawane do olejów, zwane inhibitorami. (cid:4) Dobór olejów hydraulicznych Ze względu na konstrukcje elementów napędu hydraulicznego, o dobo- rze cieczy roboczej powinien decydować wytwórca. Jeżeli z różnych wzglę- dów użytkownik nie określa czynnika hydraulicznego w używanym napędzie hydraulicznym, to o doborze cieczy roboczej decydują warunki, w jakich napęd pracuje. Stosowany olej w napędzie hydraulicznym należy dobrać poprzez konsultacje z wytwórcą urządzenia. 4.0.3. Uszczelnienia Uszczelnienia wymagane są we wszystkich konstrukcjach, w których wy- stępują smary, ciecze, pary lub gazy. Rola i znaczenie uszczelnień w miarę rozwoju techniki wzrasta. Uszczelnieniem nazywamy zespół części za- pewniających szczelność elementów lub układu. Ze względu na ro- dzaj pracy uszczelnienia dzielimy na spoczynkowe, zwane także sta- tycznymi i ruchowe. Głównym elementem uszczelnienia jest uszczel- ka, wykonana z odpowiedniego materiału, odpornego na działanie czynnika uszczelnianego, właściwie wyprofilowana. Polskie normy, według których są wykonane uszczelki omawiane poni- żej, wycofano i nie ustalono nowych. W opracowaniu powyższym zostaną omówione uszczelki stosowane w napędach i sterowaniu hydraulicznym. Rys. 4.1 Pierścień uszczelniający wałki obrotowe a - rodzaj „A”; b - rodzaj „B” 107 ROZDZIAŁ PIĄTY SILNIKI SPALINOWE S ilniki spalinowe można podzielić na tłokowe, turbinowe i strumieniowe. Najczęściej spotykanym silnikiem strumieniowym jest silnik odrzutowy. W maszynach do robót ziemnych stosuje się silniki tłokowe, najczęściej z zapło- nem samoczynnym. spalania Silnik spalinowy jest to urządzenie zamieniające sprężonej mieszanki paliwowo- energię powietrznej na energię mechaniczną, która następnie zostaje wykorzystana do napędu elektrycznego, mecha- nicznego lub hydraulicznego. 5.01. Charakterystyka silnika spalinowego Każdy silnik spalinowy powinien posiadać charakterystykę geometryczną i dynamiczną. Na charakterystykę geometryczną składa się: (cid:3) wymiary gabarytowe (cid:3) ciężar (cid:3) układ cylindrów (cid:3) średnica cylindra: „D”/ średnicę tłoka „d” (cid:3) skok tłoka „S”, który jest równy podwójnemu promieniowi wykor- bienia „r”, wtedy S 2= r Charakterystyka dynamiczna silnika obejmuje: (cid:5) stopień sprężania (cid:5) prędkość obrotową, maksymalny moment obrotowy i moc znamio- nowa (cid:5) sprawność silnika (cid:5) jednostkowe zużycie paliwa. Prócz charakterystyki geometrycznej i dynamicznej rozróżniamy jeszcze obieg roboczy silnika. Obieg roboczy silnika jest to cykl zamiany ener- gii spalania mieszaniny paliwowo-powietrznej na energię mecha- 159 Rozdział V – Silniki Spalinowe PORADNIK OPERATORA – ŁADOWARKA niczną. Zależnie od ilości suwów tłoka przypadających na obieg, rozróż- niamy silniki z obiegiem dwusuwowym i czterosuwowym. (cid:6) Stopień sprężania Stopień sprężania ε jest to stosunek pojemności całkowitej cylindra VC , wtedy stopień + V V S K C = V 1+ do pojemności komory sprężania VK, ale V = sprężania wyniesie: + = V V K S S = Ve V C K V K V K Stopień sprężania jest liczbą niemianowaną i wynosi dla silników iskro- wych 6 ÷11, a dla silników wysokoprężnych 14 ÷ 24. Rys. 5.1 Wielkości charakterystyczne cylindra D - średnica cylindra S - skok tłoka r - promień wykorbienia wału VS - pojemność skokowa cylindra VK - pojemność komory sprężania VC - pojemność całkowita cylindra GMP - górny martwy punkt tłoka w czasie ruchu DMP - dolny martwy punkt tłoka w czasie ruchu Stopień sprężania mówi nam, ile razy zmniejsza się objętość nad tłokiem (komora sprężania) w czasie sprężania. Większy stopień sprężania, powodu- je proporcjonalne zwiększenie siły działającej na tłok, podczas spalania mie- szanki i jej rozprężaniu. Można stwierdzić, że stopień sprężania obrazuje nam możliwe osiągi silnika spalinowego. Wiemy, że im wyższy stopień sprę- żania, tym lepsze parametry silnika. Najbardziej elastycznym silnikiem była- by jednostka napędowa, która przy spokojnej jeździe na trasie, gdy silnik nie jest mocno obciążony i nie przyspieszamy gwałtownie, miałaby stopień sprężania wysoki, a w czasie dynamicznej jazdy, podczas przyspieszania stopień sprężania byłby mniejszy, ale taki silnik jest trudny do skonstruowa- nia. (cid:6) Moment obrotowy jest istotną informacją charakteryzującą silnik. War- tość momentu obrotowego, który może rozwinąć jednostka napędowa jest wskaźnikiem informującym o potencjalnych możliwościach przyspieszania i elastyczności silnika. Wartość momentu obrotowego zmienia się wraz ze zmianą prędkości obrotowej wału korbowego. Wzrost prędkości obrotowej 160 5.01. Charakterystyka silnika spalinowego silnika powoduje zwiększenie momentu obrotowego do pewnej granicy. Po osiągnięciu tej granicy, pomimo wzrostu obrotów wartość momentu maleje. Granica ta nazywa się maksymalnym momentem obrotowym. W silni- kach wysokoprężnych maksymalny moment obrotowy jest osiągany w pew- nym zakresie prędkości wału korbowego, a nie przy jednej konkretnej pręd- kości, jak ma to miejsce w silnikach z zapłonem iskrowym. Jest to ważna zaleta silnika z zapłonem samoczynnym W eksploatacji, ważne jest, aby stosunkowo wysoki moment obrotowy utrzymywał się w szerokim zakresie obrotów wału korbowego. Umożliwia to płynną jazdę bez kon
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Poradnik operatora. Ładowarka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: