Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00581 010710 7468312 na godz. na dobę w sumie
Porewolucyjny Egipt - ebook/pdf
Porewolucyjny Egipt - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323390657 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka dotyczy burzliwych wydarzeń na Bliskim Wschodzie, które miały miejsce w ostatnich trzech latach i zostały nazwane Arabską Wiosną. Znaczenie tych wydarzeń dla historii i przyszłości Bliskiego Wschodu trudno przecenić i na pewno należy je badać. Stąd każda próba konceptualizacji warstwy wydarzeniowej Arabskiej Wiosny zasługuje na uwagę, zwłaszcza jeśli oparta jest na badaniach przeprowadzonych w terenie. Taki charakter ma recenzowany materiał. Jego autorzy przedstawiają rezultaty swoich badań terenowych w Egipcie i starają się przybliżyć czytelnikowi zjawiska polityczne, prawne oraz społeczne, opisują formy wyrazu tych zjawisk i formułują wnioski odnośnie ich genezy oraz istoty.

Z recenzji prof. dr hab. Jerzego Zdanowskiego 


Mieszkańcy Egiptu wyszli na plac Tahrir, by protestować, a potem obalić prezydenta Husniego Mubaraka. Fala rewolucji w ciągu zaledwie trzech tygodni zmiotła dyktatora, który twardą ręką rządził krajem od trzydziestu lat. Co stało się później? Jakie były skutki rewolucji w różnych obszarach życia politycznego i społecznego? Zadania udzielenia odpowiedzi na te pytania podjęła się grupa młodych naukowców związanych z Wydziałem Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Autorzy sprawnie posługują się warsztatem naukowym, całość napisana jest poprawnym językiem, a wszyscy autorzy wykazali się tak znajomością procesów naukowych, jak i znawstwem opisywanych zagadnień. Należy też podkreślić, że recenzowane opracowanie nie jest wynikiem dociekań naukowych prowadzonych w Polsce, ale badań prowadzonych podczas podróży studyjnej

Z recenzji naukowej 

dra hab. prof. UJ Huberta Królikowskiego

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

POREWOLUCYJNY EGIPT Wybrane aspekty społeczne i polityczne POREWOLUCYJNY EGIPT Wybrane aspekty społeczne i polityczne Pod redakcją PIOTRA NIZIŃSKIEGO MICHAŁA LIPY Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Publikacja dofi nansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Towarzystwa Doktorantów oraz Fundacji Studentów i Absolwentów „Bratniak” Recenzenci prof. dr hab. Hubert Królikowski prof. dr hab. Jerzy Zdanowski Projekt okładki Michał Lipa Fotografi a na okładce Mural uliczny, Kair, luty 2013, autor: M. Lipa © Copyright by Piotr Niziński, Michał Lipa Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2014 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i rozpowszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-3665-5 www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-663-23-81, tel./fax 12-663-23-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 Spis treści Wstęp Michał Lipa, Polityczne aspekty Arabskiej Wiosny w Egipcie Piotr Niziński, Symboliczny wymiar placu Tahrir Katarzyna Andrys, Sytuacja społeczno-polityczna kobiet w Egipcie podczas rządów Husniego Mubaraka i po jego obaleniu Natalia Haniszewska, Seksualne molestowanie kobiet w Egipcie po obaleniu Husniego Mubaraka Ewa Górska, O problemach z konstytucją Egiptu – współczesny konstytucjonalizm bliskowschodni i pułapki w treści konstytucji Egiptu z 2012 roku Agata Karbowska, Znaczenie egipskich blogów i portali społecznościowych w kształtowaniu wydarzeń politycznych ostatniego dziesięciolecia Lidia Fuczek, Graffi ti porewolucyjnego Egiptu Magdalena Zawrotna, Media społecznościowe i blogosfera w Egipcie – rzeczywistość społeczno-polityczna w zwierciadle kultury masowej 7 9 23 41 49 61 75 87 105 Wstęp Wydarzenia okrzyknięte mianem Arabskiej Wiosny zapoczątkowały złożony proces społecznych oraz politycznych przeobrażeń, których skutki trudno dziś przewidzieć. Czy na trwałe przeobrażą one Bliski Wschód, czy może okażą się niewiele znaczącym epizodem w historii świata arabskiego? Tego nie wiemy. Domyślamy się jednak, że wydarzyło się coś, co zasługuje na szczególną uwagę i analizę. Arabską Wiosnę zapoczątkowano pod koniec 2010 roku w Tunezji, ale wkrótce ogarnęła ona najludniejszy arabski kraj – Egipt, który niezmiennie przyciąga uwagę mediów i opinii publicznej. Wiele zjawisk i procesów, jakich doświadczają Egipcjanie po obaleniu Husniego Mubaraka (rządzącego krajem od 1981 roku), pozostaje jednak niezauważonych w nurcie medialnego main- streamu. Wielkim wyzwaniem, ale też obowiązkiem badaczy zajmujących się Bliskim Wschodem wydaje się ich uchwycenie, przeanalizowanie i opisanie. Zdajemy sobie przy tym sprawę z faktu, że mając do czynienia z fenomenem tak „świeżym”, a zarazem niezwykle złożonym, możemy się jedynie pokusić o wprowadzenie do analizy Arabskiej Wiosny, czyniąc to przez pryzmat rewo- lucji egipskiej. Publikacja, którą składamy na Państwa ręce, ma za zadanie przybliżyć naj- ważniejsze zjawiska społeczne i polityczne, jakie zaistniały w Egipcie w ciągu niespełna trzech lat od wybuchu rewolucji. Jest ona w znacznej mierze pokło- siem badań terenowych przeprowadzonych w Kairze w styczniu oraz lutym 2013 roku. Niniejsza publikacja nie rości sobie przy tym prawa do oddania całej złożoności Arabskiej Wiosny w Egipcie. Przedstawione ujęcie kładzie raczej na- cisk na pewne aspekty porewolucyjnej rzeczywistości społeczno-politycznej, co może być dobrym przyczynkiem do dalszych dociekań naukowych. Autorzy będący specjalistami w reprezentowanych przez siebie dziedzinach starali się z pasją i w przystępny sposób zaprezentować omawiane przez sie- bie zagadnienia. Mamy nadzieję, że Czytelnicy wybaczą nam drobne różnice w transkrypcji nazw arabskich, ale dla zmaksymalizowania naukowej wszech- stronności zaprosiliśmy do udziału w tworzeniu tejże pracy Autorów repre- zentujących różne dziedziny nauk społecznych i humanistycznych. Większość 8 Wstęp z nich posługiwała się uproszczoną transkrypcją języka arabskiego (autorstwa Bogusława R. Zagórskiego). Świadomie dopuściliśmy jednak odstępstwa od tej reguły, co pokrywa się z praktyką pisarstwa naukowego z zakresu nauk spo- łecznych. Innymi słowy – Autorzy mieli pełną dowolność w wyborze sposobu zapisu nazw arabskich. Pragniemy również podziękować wszystkim osobom, które przyczyniły się do powstania niniejszej publikacji, w szczególności Panu Profesorowi Jerzemu Zda- nowskiemu oraz Panu Profesorowi Hubertowi Królikowskiemu, których uwagi recenzyjne okazały się bezcennym wsparciem merytorycznym. Podziękowania składamy również przedstawicielom placówki dyplomatycznej Rzeczpospolitej Polskiej w Kairze – Jego Ekscelencji Ambasadorowi Piotrowi Puchcie oraz Se- kretarzowi ds. Kultury Nauki i Promocji, Panu Stanisławowi Gulińskiemu. Bez ich pomocy nasze badania terenowe w Kairze nie przyniosłyby oczekiwanych rezultatów. Gorące podziękowania należą się też naszym Autorom, których zaan- gażowanie i cierpliwość pragniemy w szczególności docenić. Piotr Niziński Michał Lipa Michał Lipa Polityczne aspekty Arabskiej Wiosny w Egipcie Egipcjanie przywykli do opiekuńczej polityki państwa, zapoczątkowanej przez Gamala Abd An-Nasira (Nasera). Kontynuowano ją przynajmniej do połowy lat 70. XX wieku, choć pewnych jej elementów, takich jak subsydia żywnościowe, nigdy nie udało się wyeliminować, co najwyżej je ograniczono. Jej skutkiem był problem z narastającym zadłużeniem kraju, który za prezydentury Anwara As- -Sadata zaczął zmierzać w kierunku kapitalistycznym. Oznaczało to dekonstruk- cję etatystycznego modelu państwa. Na skraju ekonomicznej przepaści Egipt znalazł się w latach 80. XX wieku, za prezydentury Husniego Mubaraka. Spadek cen ropy naftowej, pustoszący w owym czasie gospodarki wielu państw, szcze- gólnie rozwijających się, zbiegł się w czasie z powrotem emigrantów zarobko- wych, którzy pracowali w krajach położonych nad Zatoką Perską. Konieczne stało się przeprowadzenie reform strukturalnych. Warunkiem odroczenia części i anulowania reszty długów było wprowadzenie programu naprawczego, sty- mulowanego przez międzynarodowe instytucje fi nansowe. Sprowadzał się on do prywatyzacji, a także ograniczania subsydiów oraz kosztów funkcjonowa- nia administracji. Był to cios zadany niepisanej umowie społecznej, polegającej na tym, że Egipcjanie – w zamian za gwarancję względnie dobrych warunków życia (na jakie nie było ich stać) – nie kontestowali autorytarnych stosunków politycznych. W momencie, gdy owa umowa została złamana, zaczął zanikać główny czynnik legitymizujący niedemokratyczną władzę Mubaraka oraz jego reżimu, który był zmuszony do częstszego uciekania się do przemocy1. Wraz z wprowadzaniem reform wolnorynkowych wskaźniki makroeko- nomiczne zaczęły się wprawdzie poprawiać, lecz odczuwali to tylko nieliczni mieszkańcy Egiptu. Na prywatyzacji zyskiwały przede wszystkim osoby zwią- zane z reżimem, który rozbudowywał w ten sposób sieć powiązań klientelistycz- nych, utrwalając mechanizmy kumoterskiego kapitalizmu (crony capitalism)2. Korupcja stała się normą i nikt jej nie kontrolował3. Korzystali na tym nie tyl- 1 E. Kienle, A Grand Delusion. Democracy and Economic Reform in Egypt, I.B. Tauris, Lon- ków 2011, s. 97–102. 2011, s. 21–43. don–New York 2000, s. 131–153. 2 J. Zdanowski, Bunt czy rewolucja? Bliski Wschód 2011, Ofi cyna Wydawnicza AFM, Kra- 3 G. Amin, Egypt in the Era of Hosni Mubarak: 1981–2011, Cairo University Press, Cairo 10 Michał Lipa ko przedsiębiorczy Egipcjanie czy Arabowie z innych krajów, lecz także fi rmy zachodnie. W połowie lat 90. XX wieku Egipt został przyjęty do Światowej Organizacji Handlu, co wymagało dalszych reform, między innymi obniżenia taryf celnych, chroniących lokalną wytwórczość, na czym szczególnie ucierpiał przemysł tekstylny, któremu zaczęła zagrażać tania odzież z Dalekiego Wscho- du. To w przemysłowym mieście Al-Mahalla Al-Kubra (położonym w Delcie Nilu) zastrajkowali robotnicy, których wiosną 2008 roku wsparli młodzi akty- wiści Ruchu 6 Kwietnia4. Społeczeństwo wciąż jest przy tym bardzo młode i coraz lepiej wykształco- ne. Średnia wieku wynosi niespełna 25 lat, a w wieku produkcyjnym znajduje się ponad 30 ludzi. Poziom alfabetyzacji przekroczył 70 , co nie wygląda im- ponująco, ale coraz więcej osób dysponuje dyplomem wyższej uczelni. Nie daje on jednak gwarancji zatrudnienia – podobnie jak przed rewolucją. Bezrobocie wśród ludzi w przedziale wiekowym od 15 do 24 lat przed rokiem 2011 wy- nosiło niespełna 30 i było prawie trzykrotnie wyższe od ofi cjalnej średniej dotyczącej ogółu ludności. Warto nadmienić, że kilkanaście milionów ludzi żyło poniżej poziomu ubóstwa. Biednych oraz bardzo biednych było w Egipcie oko- ło 40 , z czego znaczna część to dzieci i osoby młode. Wielu z nich nie było w stanie założyć rodzin, co również stanowiło istotny czynnik wzrostu niezado- wolenia. Należy do tego dodać znaczące dysproporcje nie tylko o charakterze socjoekonomicznym (różnice klasowe), ale także pomiędzy centrum (dużymi miastami) a peryferiami (szczególnie Górnym Egiptem)5. To młodzi ludzie zapoczątkowali wydarzenia Arabskiej Wiosny, w które włączyły się pozostałe siły opozycyjne (w tym Bracia Muzułmanie i salafi ci). Główną rolę w zainicjowaniu egipskiej rewolucji odegrał wspomniany Ruch 6 Kwietnia. Członkowie organizacji założonej przez Ahmada Mahera wsparli protestujących robotników. Informowali – za pomocą serwisów społecznościo- wych oraz blogów – o represjach wobec strajkujących, a także organizowali dla nich ochronę prawną. Podstawowymi narzędziami mobilizacyjnymi okaza- ły się telefony komórkowe i internet. Gdyby nie aktywiści związani z Ruchem 6 Kwietnia, wydarzenia w Delcie Nilu uszłyby uwadze światowych mediów. Tak narodził się ruch młodych Egipcjan – bezkompromisowych w walce o sprawied- liwość społeczną, prawa człowieka i demokrację. To on jest odpowiedzialny za dużą liczbę manifestacji, jakie przetoczyły się przez Egipt przed 2011 rokiem, a także w styczniu i lutym 2011 roku, co zmusiło Mubaraka do dymisji, po czym tymczasową władzę przejęła Najwyższa Rada Sił Zbrojnych6. 4 M. El-Ghobashy, The Praxis of the Egyptian Revolution, http://www.merip.org/mer/mer258/ praxis-egyptian-revolution (14.10.2013). 5 Egypt, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html (14.10.2013). 6 M. El-Ghobashy, op.cit.; T. Rosenberg, Revolution U, [w:] Revolution in the Arab World Tunisia, Egypt, and the Unmaking of an Era, „Foreign Policy” (The Washington Post Company) 2011, Special Report, s. 127–142. Polityczne aspekty Arabskiej Wiosny w Egipcie 11 Kalendarz transformacji Pierwszym krokiem w budowaniu bardziej demokratycznego systemu politycz- nego było referendum, w którego trakcie głosowano nad nowelizacją dotych- czasowej konstytucji (uchwalonej w 1971 roku, później wielokrotnie noweli- zowanej). Jego wynik zadecydował o kalendarzu politycznej transformacji. Za przyjęciem poprawek głosowało 77 obywateli. Oznacza to, że wybory parla- mentarne miały się odbyć we wrześniu, a prezydenckie w grudniu 2011 roku. Odbyły się jednak później, ale w takiej właśnie kolejności. Następnym krokiem Najwyżej Rady Sił Zbrojnych była nie tyle restytucja znowelizowanej konsty- tucji, ile oparcie ustroju politycznego na Deklaracji Konstytucyjnej (tymczaso- wej konstytucji), przyznającej Najwyższej Radzie Sił Zbrojnych pełnię władzy w państwie7. Przeciwnicy nowelizacji ustawy zasadniczej postulowali, ażeby najpierw stworzyć zupełnie nowy tekst ustawy zasadniczej i poddać go pod referendum, a dopiero później wybrać parlament i prezydenta. Szczególnie słabo zorganizo- wane środowiska (rewolucyjna młodzież i świeckie ugrupowania) opowiadały się za takim rozwiązaniem, podczas gdy przedstawiciele Braci Muzułmanów oraz reprezentanci „obalonego” reżimu dążyli do wcześniejszych wyborów. Ta opcja zwyciężyła, co było korzystne dla Braci Muzułmanów, którzy zaczęli się do nich przygotowywać jako Partia Wolności i Sprawiedliwości. Przez lata nie mieli szans na legalną działalność polityczną, choć niekiedy udawało im się dostać do fasadowego parlamentu jako kandydatom niezależnym. Dopiero po dymisji Mubaraka pojawiła się dla nich realna szansa na zdobycie władzy, co egipscy liberałowie zaczęli uznawać za zagrożenie dla rewolucji. Największe kontrowersje budziły takie poglądy umiarkowanych islamistów, jak sprzeciw wobec startowania w wyborach prezydenckich kobiet oraz chrześcijan8. Po przejęciu władzy przez Najwyższą Radę Sił Zbrojnych plac Tahrir po- został miejscem wyrażania społecznych postulatów, to jest szybkiego osądze- nia Mubaraka, członków jego rodziny oraz tych osób z najbliższego otoczenia byłego prezydenta, które mogły się dopuścić przestępstw. Począwszy od końca lat 70. XX wieku egipskie sądownictwo miało względnie niezależny charakter, choć nie brakowało osób mówiących, że w ostatnich latach zostało zdominowa- ne przez ludzi związanych z reżimem Mubaraka. Abstrahując od tych głosów, pierwsze zarzuty usłyszeli między innymi były premier Ahmad Nazif, a także minister fi nansów w jego rządzie – Jusuf Butrus Ghali. Podobny los spotkał byłego ministra spraw wewnętrznych – Habiba Al-Adliego. Prokuratorzy zajęli się też rodziną Mubaraków. Suzanne Mubarak – podobnie, jak jej dwaj synowie Gamal i Alaa – została zatrzymana pod zarzutem nadużyć fi nansowych. Były 7 Lost in Transition. The World according to the Egypt’s SCAF, „Middle East Report” (Inter- national Crisis Group), no. 121, 24 April 2012, s. 3 i n. 8 Ibidem. 12 Michał Lipa prezydent również znalazł się w areszcie – oskarżono go nie tylko o przestęp- stwa fi nansowe, lecz także o wydanie rozkazu strzelania do protestujących, za co może grozić kara śmierci9 (we wrześniu 2013 roku sprawa nie była zakończona). Rządy wojskowych Już w 1952 roku egipscy ofi cerowie stali na czele państwa (wskutek rewolucji Wolnych Ofi cerów), po czym stopniowo usuwali się na pozycje arbitrów, cie- sząc się zarówno przywilejami ekonomicznymi, jak i wpływem na kolejne rządy oraz prezydenta10. Ostatni z nich, Mubarak, to były dowódca wojsk lotniczych, a zatem reprezentant armii. Kolejne gabinety – podobnie jak kierownictwo Partii Narodowo-Demokratycznej – z czasem miały coraz bardziej cywilny charakter. W pierwszej dekadzie XXI wieku do głosu doszło młode pokolenie technokra- tów. Przewodził im syn obalonego prezydenta – Gamal, którego elity wojskowe nie darzyły uznaniem. Wojsko zachowało dla siebie Ministerstwo Obrony. Przez lata przewodził mu marszałek Muhammad Husajn Tantawi. Ponadto armia rzad- ko brała udział w bezpośrednim represjonowaniu opozycji czy torturowaniu za- trzymanych – tym zajmowała się policja. Wojsko cieszyło się więc lepszą repu- tacją niż struktury bezpieczeństwa wewnętrznego, a także znacznym prestiżem. W następstwie przejęcia władzy przez Najwyższą Radę Sił Zbrojnych kilkuset ofi cerów służb bezpieczeństwa wewnętrznego, podległych Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, z którym rywalizował sektor obronny, zostało zwolnionych. W późniejszych miesiącach – jak uskarżało się wielu aktywistów – żołnierzom zdarzało się jednak zatrzymywać protestujących oraz wykorzystywać do ich są- dzenia trybunały wojskowe, które wcześniej sądziły osoby uwikłane w działal- ność opozycyjną11. W ciągu kolejnych miesięcy po przejęciu władzy przez armię skala prote- stów narastała – coraz częściej były one wymierzone w Najwyższą Radę Sił Zbrojnych, stopniowo tracącą potencjał legitymacyjny. Protestujący wykorzy- stywali każdą okoliczność, na przykład pierwszą rocznicę tragicznej śmierci młodego Aleksandryjczyka, Khalida Saida, który zginął z rąk policji 10 czerwca 2010 roku. Do poważnych starć z siłami bezpieczeństwa doszło między innymi pod koniec czerwca 2011 roku w Kairze, kiedy na pięć tysięcy protestujących przypadło aż tysiąc rannych. Internauci zaczęli wówczas nawoływać do drugiej rewolucji. Coraz częściej atakowano też rurociągi, którymi przesyłano gaz do Izraela. Sytuacja coraz bardziej przypominała stan z początku 2011 roku. Miała 9 Ibidem. 10 A.S. Hashim, The Egyptian Military. Part One: From the Ottomans Through Sadat, „Mid- dle East Policy”, vol. XVIII, no. 3, s. 63–73. 11 Lost in Transition… Redaktor Jadwiga Makowiec Korektor Monika Skowron Skład i łamanie Katarzyna Mróz-Jaskuła Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-663-23-81, tel./fax 12-663-23-83
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Porewolucyjny Egipt
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: