Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00468 008333 16389551 na godz. na dobę w sumie
Postawa 3X wśród młodzieży – coś więcej niż abstynencja - ebook/pdf
Postawa 3X wśród młodzieży – coś więcej niż abstynencja - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 139
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-393-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Dominika Łęcka podejmuje się interesującej i nowej problematyki w rozważaniach pedagogicznych i socjologicznych. Na potrzeby teorii konstruuje model postawy części współczesnej młodzieży (nazwanej przez autorkę 3x), która opiera się na trzech zasadach: nie piję, nie palę, nie zażywam narkotyków.

Autorka dokonuje wyraźnego rozróżnienia postawy 3x od zjawiska abstynencji. Książka jest tym samym bardzo dobrym uporządkowaniem terminologii i podejść wobec abstynencji jako faktu społecznego i przejawu oddziaływania warunków zewnętrznych na określone wybory i decyzje.

Celem książki jest przedstawienie świata indywidualnych przeżyć młodzieży z postawą 3X i jej relacji z otoczeniem społecznym opartych na konfrontacji, kompromisie i konsensusie. Przyjrzymy się także samemu otoczeniu tej postawy i zjawiskom, które uaktywniają się w różnych relacjach. Jak młodzież postrzega abstynencję? Jaki ma stosunek do osób posiadających taki styl życia? Czy zawsze jest to niechęć? W jaki sposób przeżywają spotkanie z abstynentem? W jaki sposób naciskają na zmianę postawy i jak osoba z postawą 3X próbuje się temu sprzeciwić? Na czym polega rola dublera w opisywanym świecie? Odpowiedzi na te pytania i inne problemy czytelnik znajdzie w prezentowanej książce.

Książka „Postawa 3X wśród młodzieży – coś więcej niż abstynencja. Studium psychokulturowe” jest wynikiem obserwacji zachowań abstynenckich wśród młodzieży. Nie chodzi jednak o abstynencję wynikającą z wcześniejszych doświadczeń z używkami, terapii uzależnień, wartości religijnych, czy przynależności do Związku Harcerstwa Polskiego ale abstynencji rozumianej jako dobrowolny wybór, wartość, styl życia młodego człowieka poszukującego swojej tożsamości – nazwanej właśnie postawą 3X. Zjawisko to będące wynikiem buntu i kryzysu tożsamości jest zjawiskiem naturalnym, angażującym jednak wartość która, jak się okazuje, nie jest akceptowana przez otoczenie rówieśników, ale też samych dorosłych. Jako niezrozumiałe „umartwianie się” , czy dobrowolna rezygnacja z przyjemności w wymiarze jednostkowym, jest postrzegana, przede wszystkim, jako sprzeciw wobec wartości kulturowych i norm panujących w tych środowiskach. Wynikiem takiego nastawienia są liczne konfrontacje, którym osoba z opisywaną postawą stara się sprzeciwić.

Pomimo istnienia cichych zwolenników jej sposobu życia, którzy z różnych powodów nie uzewnętrzniają swojej akceptacji, zmuszona jest do angażowania licznych zasobów indywidualnych, aby znaleźć swoje miejsce w otaczającym świecie.

W dobie prowadzenia licznych oddziaływań profilaktycznych w środowisku młodzieży, wyników badań wskazujących na coraz młodszy wiek inicjacji alkoholowej i narkotykowej oraz zwiększającej się liczbie osób szukających pomocy w związku z rozwojem uzależnienia, warto przyjrzeć się odmiennemu obrazowi nastolatka, który na co dzień nie jest widoczny na tle sprawiających kłopoty rówieśników.

Książka skierowana jest do specjalistów – teoretyków zajmujących się problematyką młodzieży, zwłaszcza jej zachowań zdrowotnych. Znajdzie zastosowanie także wśród osób w praktyce realizujących idee profilaktyki, pracujących z młodzieżą oraz wśród adeptów, którzy w przyszłości chcieliby poświecić swoją pracę zawodową tej właśnie grupie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Recenzent: dr Monika Kwiecińska-Zdrenka Redakcja wydawnicza: Joanna Kosturek Korekta: Aleksandra Bylica Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska ISBN 978-83-7587-667-3 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2011 D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Spis treści Wprowadzenie ..................................................................................... 7 Rozdział 1 Dlaczego postawa 3X, a nie abstynencja? ....................................... 13 1.1. Pojęcie abstynencji i jego słabości ...................................................................... 13 1.2. Młodzieżowy stereotyp abstynenta a rzeczywistość społeczna ........................... 20 1.3. Zjawisko abstynencji w doświadczeniach abstynentów ..................................... 31 1.4. Przesłanki do wprowadzenia pojęcia postawy 3X .............................................. 37 Rozdział 2 Postawa 3X – perspektywa psychokulturowa ............................... 39 2.1. Założenia teoretyczne i metodologiczne podejścia psychokulturowego ............. 39 2.1.1. Postawa jako zjawisko socjokulturowe w teorii Floriana Znanieckiego ................................................................ 39 2.1.2. Postawa w zwierciadle psychologii – dopełnienie perspektywy ................ 41 2.1.3. Dokonywanie refl eksji w sytuacji – kategoria nadrzędna perspektywy ............................................................ 45 2.1.4. Sytuacje idywidualizujące i dezindywidualizujące dla postawy ................. 47 2.1.5. Perspektywa psychokulturowa – możliwości, konsekwencje i zagrożenia .............................................................................................. 49 2.2. Portret własny postawy 3X – operacjonalizacja pojęcia ...................................... 50 2.2.1. Straight Edge jako źródło postawy 3X – abstynencja jako wartość .......... 50 2.2.2. Psychologiczny komponent postawy 3X .................................................. 55 2.2.3. Otoczenie postawy 3X – strefa konfrontacji, kompromisu i konsensusu ............................................................................................. 57 D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 6 Spis treści Rozdział 3 Postawa 3X w otoczeniu społeczno-kulturowym ......................... 63 3.1. Strefa out – konfrontacja wartości ...................................................................... 63 3.1.1. Uczestnicy strefy i ich nastawienie do abstynencji-wartości ..................... 66 3.1.2. Strategie nacisku i wykluczania postawy 3X ............................................ 71 3.1.3. Sposoby radzenia sobie z naciskiem strefy ............................................... 77 3.1.4. Kierunki zmian w strefi e out ..................................................................... 84 3.2. Strefa out-in – kompromis w sprawie abstynencji-wartości ............................... 87 3.2.1. Cechy charakterystyczne strefy ................................................................ 87 3.2.2. Typologia uczestnictwa w strefi e .............................................................. 89 3.2.3. Od ukrytego poparcia do roli dublera ...................................................... 94 3.2.4. Metafora stołu a występowanie strefy out-in ............................................ 98 3.3. Strefa in, czyli jak żyć w zgodzie ........................................................................ 101 3.3.1. Cechy wyróżniające strefę konsensusu ..................................................... 102 3.3.2. W jakich miejscach nie szukać strefy in? .................................................. 105 3.3.3. Po co strefi e in pozostałe strefy? ............................................................... 107 3.3.4. Rola strefy w życiu młodzieży przyjmującej postawę 3X .......................... 111 Rozdział 4 Postawa 3X jako objaw kryzysu to(cid:258)samości w teorii Erika H. Eriksona .................................................................... 113 4.1. Teoria kryzysu tożsamości Erika H. Eriksona jako zjawisko psychokulturowe ......................................................................... 114 4.2. Postawa 3X jako bunt i objaw kryzysu tożsamości ............................................. 120 4.3. Tożsamość pozytywna – tożsamość negatywna – rewizja koncepcji .................. 123 Zamiast zakończenia ........................................................................... 127 Bibliografi a ............................................................................................ 131 Spis schematów, tabel ........................................................................ 139 Indeks rzeczowy .................................................................................. 141 Nota metodologiczna ......................................................................... 143 D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Wprowadzenie Kiedy Fiodor Dostojewski wypowiadał słowa: „daj młodemu czło- wiekowi mapę do Nieba, a odda Ci ją jutro... poprawioną” (Dostojewski 2009, s. 634), chciał w ten sposób, być może, oddać kwintesencję młodości jako etapu rozwojowego w życiu człowieka. Z jednej strony świat dorosłych – jeszcze nie- osiągalny dla młodych, ale tak bardzo upragniony, wszechwiedzący, doświadczo- ny. Z drugiej strony – świat młodzieży pretendujący do świata dorosłych, usy- tuowany pomiędzy, mający coś ze świata dzieci i dorosłych, którego największą tragedią jest to, że nie należy do żadnej z tych kategorii. Światu tak mało jeszcze doświadczonemu chciałoby się pokazać cel, drogę, niebezpieczeństwa z nią zwią- zane. Młodzi, zamiast z tego korzystać, zaskakują nas i zachowują się w sposób, o jaki byśmy ich nie posądzali. Najczęściej pojęcie „Nieba”, o którym wspomina Dostojewski, ma inną war- tość dla obu światów. Dorośli bardzo rzadko zauważają choćby najmniejsze po- dobieństwa między nimi. Skupiają swoją uwagę na różnicach i za wszelką cenę chcą własne „Niebo” przekazać w jakikolwiek sposób tej drugiej stronie, którą postrzegają jako buntowniczą. Co stałoby się jednak w sytuacji, gdyby się okaza- ło, że młodzi realizują dokładnie taką wizję „Nieba”, jakiej chcieliby dorośli, ale nie jest to przez dorosłych zauważane? Publikacja Postawa 3X wśród młodzieży – coś więcej niż abstynencja. Studium psychokulturowe jest opisem „mapy do Nieba”, ale poprawionym właśnie przez świat młodzieży, tworzonym zgodnie z prawidłowościami tego okresu życia. W książce została przedstawiona postawa opierająca się na trzech zasadach: nie palę, nie piję, nie zażywam narkotyków, w której abstynencja jest traktowana jako wartość w rozumieniu kulturowym. Wynikająca z potrzeb kontestacyjnych młodzieży jest niejako celem wszelkich oddziaływań profi laktycznych, jakie pro- wadzi się na różnych poziomach w szkole. Nie jest ona jednak wynikiem tych oddziaływań. Co ciekawe, postawa ta nie ma podłoża religijnego, nie jest przy- pisana do zamkniętych grup społecznych, ale w sposób swobodny funkcjonuje wśród młodzieży. Nie jest rozpoznawana po stylu muzyki, jakiej słuchają młode D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 8 Wprowadzenie osoby, czy po ich ubiorze, ale po reakcjach na sytuacje, w których pojawiają się używki. Książka opisuje osoby młode, które przyjmują postawę 3X, oraz przed- stawia obraz tych, którzy stykają się z tą postawą w różnych sytuacjach, sami jej jednak nie reprezentują. Młodość jest tutaj rozumiana szeroko – obejmuje także osoby kończące studia. Wyznacznik wieku młodzieńczego w niniejszej publi- kacji stanowi niepodejmowanie takich ról społecznych, jak praca zawodowa czy rodzicielstwo. Celem tego studium jest przedstawienie oblicza młodzieży, które nie jest znane części dorosłym, ale także jej rówieśnikom. Całość została ujęta w para- dygmacie psychokulturowym, który otwiera nowe obszary analiz teoretycznych, jak również praktycznych. Paradygmat ten, łącząc doświadczenia psychologiczne w analizie postaw z propozycją socjologiczną w odniesieniu do pojęcia wartości, może się stać alternatywą dla dominującego podejścia wywodzącego się z analiz psyche w badaniu postaw w ogóle. Optyka ta została wybrana z kilku względów. Po pierwsze, tematyka abstynencji została zdominowana przez opis rzeczywistości oparty na medycznym paradygmacie. Publikacje z tego zakresu odnoszą się głów- nie do zjawisk towarzyszących byłym pacjentom ośrodków rehabilitacyjnych dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych (np. motywacji do utrzymania abs- tynencji, przeszkód w jej utrzymaniu, grup Anonimowych Alkoholików). Posta- wa, o której mowa, jest odmiennym fenomenem – wyłącznie przez zewnętrznego obserwatora, na podstawie zachowań, może zostać nazwana abstynencją. W swo- jej istocie jest jednak od niej odmienna ze względu na dobrowolność tego typu wyboru i brak syndromu uzależnienia w życiorysie reprezentantów tej postawy. Po drugie, kiedy abstynencja jest traktowana jako wartość, podejście psy- chologiczne wydaje się niewystarczające z tego względu, że skupia swoją uwa- gę głównie na podmiocie postawy (indywidualnej osobie), pomijając otoczenie społeczne i zjawiska, jakie mają miejsce w odniesieniu do tej postawy. Z drugiej strony, wykorzystując wyłącznie optykę kulturową, pominęłoby się prawidłowo- ści psychologiczne właściwe dla pojedynczego reprezentanta tej postawy. Stąd też paradygmat psychokulturowy jest rozwiązaniem, które pozwoli połączyć naj- lepsze elementy obydwu podejść. Kolejnym celem jest uporządkowanie terminologiczne zjawisk, które obec- nie funkcjonują pod nazwą „abstynencja”, są jednak bardzo różnorodne w swojej istocie i funkcjonalności, o czym wspomniano powyżej. Dlatego powstaje pyta- nie, czy można określić je za pomocą tego pojęcia? Przedstawiona przeze mnie postawa ma posłużyć jako przykład tego, że utożsamienie wielu różnych zjawisk, które posiadają jedynie podobne cechy obserwowane z zewnątrz, może prowadzić do ograniczenia w ich rozumieniu. Może także przysłaniać obszary dotąd nieod- kryte, które mogą mieć istotne znaczenie zarówno teoretyczne, jak i praktyczne. Obserwacja różnorodności zachowań wśród młodzieży, związana właśnie z tymi zagadnieniami, pokazała, że są one o wiele bardziej złożone i wchodzą w dyna- miczne związki z otoczeniem. Wprowadzone przeze mnie pojęcie „postawa 3X” D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Wprowadzenie 9 ma wskazywać na tę złożoność oraz na konieczność oddzielenia pewnych faktów społecznych. Abstynencja zostaje pokazana jako wartość bez odniesień religij- nych czy patriotycznych. Przedstawiona zostaje jako pewien styl życia. Dlatego opisanie „czegoś więcej niż abstynencji” jest kolejnym celem tej publikacji. „Coś więcej” jest tu rozumiane wielorako: – Przez wprowadzenie nowego pojęcia chcę spojrzeć na analizowane zjawisko w inny sposób. Pominięcie medycznego aspektu, który do tej pory domino- wał w analizach nad abstynencją, pozwoli mi przedstawić warstwę kulturo- wą interesującej mnie postawy. W odniesieniu do młodzieży będzie to mia- ło istotne znaczenie. Abstynencja traktowana przez młodzież jako wartość generuje jednocześnie zjawiska kulturowe, którym podlega nie tylko sama wartość, lecz także młodzież, która ją wyznaje. – Ten sposób analizy interesujących mnie zjawisk pozwala wskazać na dyna- mikę postawy nie tylko od strony podmiotu, lecz także otoczenia, w któ- rym funkcjonuje, gdzie zderzenie różnych hierarchii wartości może gene- rować zjawiska, których nie obserwowalibyśmy, gdybyśmy przyjęli optykę medyczną. Okazuje się, że zachowanie tego typu nie rozpoczyna się i nie kończy na zachowaniach z natury asertywnych, które dominują w progra- mach profi laktycznych, ale że jest o wiele więcej zmiennych, które na nie wpływają. – Abstynencja była dotychczas opisywana głównie w znaczeniu „braku cze- goś”. Opis analizowanej przeze mnie postawy może być inspiracją dla prak- tyków do wykorzystania jej jako zasobu tkwiącego w środowisku młodzieży. Być może podtrzymanie tego, zdawałoby się „chwilowego radykalizmu”, przybierze bardziej trwały obraz w dorosłym życiu młodych. Zwrócenie na nią uwagi pozwoli, być może, zweryfi kować prowadzone programy profi - laktyczne, które niemalże utożsamiają abstynencję z asertywnym zachowa- niem. – O ile zachowania asertywne nie wpływają na kształtowanie tożsamości w sposób bezpośredni, o tyle u osób żyjących zgodnie z postawą 3X można zauważyć zjawiska tego typu. Traktowanie abstynencji jako jednej z warto- ści istotnych w życiu młodego człowieka pozwala, zgodnie z prawidłowo- ściami tego okresu, włączyć ją w obręb tożsamości, co w przyszłości może przynieść trwalsze efekty. – Zjawisko abstynencji kojarzy się z problemem uzależnienia, „zamyka się” w grupach AA, ośrodkach rehabilitacyjnych itd. Pokazana przeze mnie po- stawa może być traktowana jako potencjalny motor sprzyjający zmianom w świecie młodego człowieka. Kwestią otwartą pozostaje to, czy świat do- rosłych będzie umiał wykorzystać ten fakt. Postawione w tej książce cele realizuję w czterech rozdziałach. Pierwszy z nich jest próbą uporządkowania terminologicznego i uzasadnieniem wprowadzanego przeze mnie pojęcia postawy 3X. Aby zrealizować to zamierzenie, przedstawiam D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 10 Wprowadzenie najpierw obecne rozumienie tego pojęcia w naukowym dyskursie. Ponadto po- kazuję jego stereotypowy obraz, który funkcjonuje wśród młodzieży, a wynika z dominującego paradygmatu jego rozumienia. Zderzenie tych dwóch perspek- tyw z rzeczywistością społeczną abstynentów przynosi kolejne argumenty za wprowadzeniem nowego pojęcia. W rozdziale drugim przedstawiam podstawo- we założenia podejścia psychokulturowego, które jest podstawą prowadzonych przeze mnie analiz. W związku z tym pokazuję pojęcie postawy w zwierciadle socjokulturowego ujęcia Floriana Znanieckiego i dopełniam ją trójczynnikowym modelem rozumienia postaw w naukach psychologicznych. Ze względu na przy- jętą optykę wprowadzam też kategorię nadrzędną dla tej perspektywy, która po- zwala połączyć oba obrazy właśnie w podejściu psychokulturowym. Nie jest ono sumą tych dwóch perspektyw, ale nową jakością, a mowa tutaj o procesie doko- nywania refl eksji w sytuacji, o którym wspominał F. Znaniecki. W ten sposób można się przyjrzeć kształtowi sytuacji z dwóch perspektyw: indywidualizującej i dezindywidualizującej. W związku z przyjęciem tej podwójnej perspektywy za stosowne uznałam także zastanowienie się nad możliwościami i zagrożeniami podejścia psychokulturowego. W rozdziale trzecim, który powstał na podstawie przeprowadzonych badań, głównie z wykorzystaniem obserwacji uczestniczącej i eksperymentu, dokonałam operacjonalizacji wprowadzanego przeze mnie po- jęcia przez przedstawienie zjawiska Straight Edge, które stało się inspiracją do poszukiwania postawy traktującej abstynencję jako wartość. Następnie charakte- ryzuję jej psychologiczny komponent oraz umieszczam ją w otoczeniu społecz- nym, którego typy przedstawiam, kończąc rozdział. Stanowi to dla mnie punkt wyjścia do opisu wyróżnionych typów otoczenia: strefy out, strefy out-in i strefy in, które są charakteryzowane z punktu widzenia osoby przyjmującej postawę 3X oraz innych uczestników poszczególnych stref. Wskazuję cechy wyróżniające każdą strefę, które stanowią o jej istocie, a ich opracowanie powstało dzięki ana- lizie wyników badań ankietowych, wywiadów pogłębionych, obserwacji uczest- niczącej i eksperymentu. Ostatni rozdział, będący niejako eksperymentem myślowym, a więc nieoparty na badaniach, jest hipotetycznym rozważaniem na temat ograniczeń, jakie mogą wynikać z przyjęcia perspektywy psychokulturowej zaczerpniętej z koncepcji roz- woju tożsamości Erika Eriksona. W pierwszej kolejności rekonstruuję podsta- wowe założenia tej koncepcji. Następnie analizuję postawę 3X z wykorzystaniem tych założeń zwłaszcza w opisie zjawiska buntu i kryzysu tożsamości, co realizuję głównie przez jej rewizję. Wybór tej właśnie koncepcji nie był przypadkowy. Chociaż inne teorie rozwojowe mogłyby lepiej tłumaczyć analizowane zjawisko (np. teorie rozwoju moralnego L. Kohlberga, M. Mead czy J.E. Marci), wyko- rzystanie tej właśnie propozycji dopełnia niejako wizję psychokulturową przez pokazanie ograniczeń tego podejścia. Postawione tam hipotezy mogą stanowić inspirację dla kolejnych badaczy, którzy wykorzystując tę właśnie koncepcję jako bazę teoretyczną, na podstawie danych empirycznych mogą zweryfi kować jej D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Wprowadzenie 11 hipotezy. Mogą również być impulsem do tego, aby wykorzystać inne teorie, stworzyć niejako materiał porównawczy, z którego wypłyną także wnioski prak- tyczne. Bez względu na wykorzystane do analiz koncepcje inspirowało mnie kilka innych tradycji teoretycznych, do których nie ma bezpośredniego odniesienia w książce, ale stanowią one ważne źródło pomysłów i przemyśleń. Mowa tutaj o teorii systemowej Niklasa Luhmanna, teorii pola Kurta Lewina, koncepcji ka- pitału społecznego, pól władzy i reprodukcji kulturowej Pierre’a Bourdieu czy teorii średniego zasięgu Roberta Mertona. Moim zamysłem było, aby przedsta- wiony materiał dotyczący postawy 3X był ilustracją ostatniej z nich. Materiał zawarty w tej książce jest wynikiem badań empirycznych prowadzo- nych przeze mnie w latach 2007–2009 w nurcie psychokulturowym. Zważywszy na zalecenia Floriana Znanieckiego, będącego jednym z twórców tego paradyg- matu, źródła wiedzy powinny pochodzić z osobistych doświadczeń badacza, jego obserwacji, osobistych doświadczeń innych ludzi oraz ich obserwacji (por. Zna- niecki 2009). W taki sposób zorganizowano badania. Były one prowadzone na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Ważny jest wybór właśnie tego obszaru. Z jednej strony jest to teren, który charakteryzuje się średnimi wyni- kami różnych wskaźników społeczno-gospodarczych na tle Polski (GUS 2009a, 2009b, 2009c). Pozwala to uogólniać uzyskane na tym terenie wyniki i uznać je za oddające sytuację całego kraju. Z drugiej strony na tym właśnie obszarze od wielu lat są prowadzone badania empiryczne dotyczące młodzieży, co świadczy o bogatej tradycji w tym względzie1. Bliższe informacje o przeprowadzonych ba- daniach na temat postawy 3X Czytelnik znajdzie w Nocie metodologicznej umiesz- czonej na końcu książki. Zawiera ona opis specyfi ki badań, ich przebieg, dobór próby, charakterystykę respondentów. Jej przedstawienie wydaje mi się istotne dla całości książki, ponieważ zostały w niej umieszczone odniesienia do danych empirycznych, a pewne ustalenia stanowią wynik ich opracowania. Książka Postawa 3X wśród młodzieży – coś więcej niż abstynencja. Studium psy- chokulturowe jest kierowana do praktyków koncentrujących się na profi laktyce oraz badaczy zajmujących się zdrowiem i chorobą zarówno w dziedzinie psy- chologii, jak i socjologii. Jej odbiorcami może być także młodzież, która przyjęła taką postawę, ale również ci młodzi ludzie, którzy próbowali tak żyć lub myślą o tym, aby przyjąć taki styl życia, jednak ze względu na presję społeczną nie mogą tego zrobić. Dziękuję osobom, które pomogły mi w tworzeniu tej publikacji na różnych etapach: zbierając dane, kontaktując się z potencjalnymi respondentami i dysku- 1 Mam tutaj na myśli tzw. toruńskie badania dynamiczne realizowane w Zakładzie Socjologii Młodzieży i Edukacji w IRWiR PAN od 1972 roku do teraz, śledzące losy szkolne i życiowe kilkutysięcznych grup młodzieży oraz badania prowadzone od 2001 roku przez Zakład Socjo- logii Edukacji i Młodzieży przy Instytucie Socjologii Uniwersytetu Mikołaja Kopenika. D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 12 Wprowadzenie tując nad teoretycznym kształtem analiz. Przede wszystkim dziękuję tym, którzy żyjąc w abstynencji i traktując ją jako wartość, zgodzili się na długie rozmowy na temat ich doświadczeń związanych z takim wyborem. Dziękuję ludziom żyjącym zgodnie z założeniami ruchu Straight Edge, którzy umożliwili mi dotarcie do materiałów znajdujących się w alternatywnym obiegu. Wyrazy uznania należą się także Annie Jaworskiej, która koordynowała kontakty ze szkołami oraz pomogła mi przeprowadzić badania na ich terenie. Publikacja nie mogłaby powstać, gdyby nie kilka osób, dzięki którym zro- dził się pomysł podjęcia tej problematyki. Chciałabym podziękować: Rodzicom, Ewie i Franciszkowi, za wartości, które przekazali mi w życiu; Siostrze Nata- lii, która kilkakrotnie stanowiła inspirację w trakcie pisania tej książki; Mężowi Marcinowi za cierpliwość i pomoc w trudnych sytuacjach, które towarzyszyły pracy nad tą książką, oraz za sugestie Pierwszego Czytelnika; wszystkim Kobie- tom ważnym w moim życiu; a także prof. dr. hab. Ryszardowi Borowiczowi za stworzenie przestrzeni do ujawnienia się własnych pomysłów oraz dr Monice Kwiecińskiej-Zdrence za uwagi merytoryczne, które znalazły swoje odbicie w ostatecznym kształcie publikacji. D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1 Dlaczego postawa 3X, a nie abstynencja? Znaczenie pojęcia „abstynencja ” wydaje się oczywiste. Pierwsze skoja- rzenie, które przychodzi do głowy przy wypowiadaniu słowa „abstynent ”, bardzo wyraźnie określa jego obraz. Bliższe przyjrzenie się temu zjawisku powoduje, że zaczynamy dostrzegać jego różnorodność i zmienność. Chociaż pod tym właśnie pojęciem jest ukrytych wiele różnych zjawisk, które jedynie w swojej zewnętrznej formie przypominają abstynencję, to ich odbiór, jak również zachowania ludzi względem osób żyjących w ten sposób odpowiadają pierwszemu skojarzeniu. Aby wskazać zasadność wprowadzenia nowego pojęcia, które byłoby propozy- cją w bardziej precyzyjny sposób oddającą zjawiska, które można obserwować w tzw. grupie zachowań abstynenckich , należy się najpierw przyjrzeć samemu pojęciu abstynencji. Aby tego dokonać, wyjdę od etymologii słowa „abstynencja”, zbuduję na tej podstawie model, skonfrontuję go z proponowanymi w literatu- rze defi nicjami abstynencji, wskazując jednocześnie ich ograniczenia wynikające z rzeczywistego obrazu zachowań abstynenckich. W dalszej kolejności przyjrzę się stereotypowemu obrazowi abstynenta, który funkcjonuje w środowisku mło- dzieży , a odgrywa istotną rolę w kształtowaniu zachowań względem abstynen- tów. Obserwacje te zostaną następnie skonfrontowane z tym, jak na doświad- czenie abstynencji patrzą sami zainteresowani, zwłaszcza ci, którzy nie wpisują się ani w defi nicje przedstawione wcześniej, ani w stereotyp abstynenta. Na tej podstawie zostaną ustalone przesłanki, które pozwalają wprowadzić nowe poję- cie postawy 3X . 1.1. Pojęcie abstynencji i jego słabości Pierwotne znaczenie pojęcia abstynencji (łac. abstinentia, ang. absti- nence, niem. die Abstinenz) to powściągliwość, wstrzemięźliwość, powstrzymy- wanie się (por. Colman 2009, s. 3; Korzeniowski 1972; Okoń 2007, s. 16). Już D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 14 Postawa 3X wśród młodzie(cid:258)y – coś więcej ni(cid:258) abstynencja... sama próba wstępnej analizy na podstawie podanych tutaj stwierdzeń pozwala na wyodrębnienie warunków koniecznych dla wystąpienia tego zjawiska. Powściągliwość i wstrzemięźliwość oznaczają panowanie nad sobą, umiar i opanowanie. Kiedy się od czegoś powstrzymuję, może to oznaczać, że zatrzy- muję się w miejscu, wstrzymuję się przed czymś, hamuję lub nie pozwalam sobie na coś (por. Szymczak 1993). Jak widzimy, aby to zjawisko mogło wystąpić, musi brać w nim udział konkretna osoba, której abstynencja dotyczy (co odzwiercie- dlają użyte określenia: powstrzymywanie się, panowanie nad sobą). W przestrze- ni tej osoby, w rozumieniu terytorialnym, jak również potencjalnym, musi się znajdować jakiś przedmiot i/lub czynność, wobec których ruch tej osoby się nie odbywa. Z tego można by wywnioskować, że abstynencja jest cechą przypisaną tej osobie (przez nią samą lub przez otoczenie społeczne), która pozwala jej nie wykonywać tego ruchu i w zamian realizować – inną czynność i/lub wykonywać ruch w kierunku innego przedmiotu. Druga możliwość interpretacyjna przed- stawia abstynencję jako brak ruchu w kierunku przedmiotu lub czynności. Sam brak ruchu – czy nazwiemy go abstynencją czy nie – wynika z negatywnej oceny przedmiotu i/lub czynności dokonanej przez człowieka bez względu na jej przy- czynę. Sytuacja taka powoduje, że osoba unika czegoś, co ocenia w taki właśnie sposób. Gdyby ocena przedmiotu/czynności była pozytywna, ruch w jej kierunku zostałby wykonany – abstynencja nie wystąpiłaby, co jest zilustrowane poniżej. Schemat 1. Brak abstynencji w sytuacji pozytywnej oceny przedmiotu OCENA RUCH (+) PRZEDMIOT/CZYNNOŚĆ OSOBA Źródło: opracowanie własne. W sytuacji odmiennej, kiedy ocena przedmiotu jest negatywna, a ruch nie dokonuje się i/lub jest wykonywany od przedmiotu, mamy do czynienia z ana- lizowanym tutaj pojęciem. W pierwszym wariancie, w którym abstynencja jest rozumiana jako cecha, model wyglądałby tak, jak prezentuje to schemat poniżej. D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 Rozdział 1. Dlaczego postawa 3X, a nie abstynencja? 15 Schemat 2. Abstynencja jako cecha ABSTYNENCJA OCENA RUCH (–) PRZEDMIOT/CZYNNOŚĆ OSOBA Źródło: opracowanie własne. Abstynencja rozumiana jako rodzaj ruchu jest zilustrowana na schemacie 3. Schemat 3. Abstynencja jako ruch OCENA RUCH (–) ABSTYNENCJA PRZEDMIOT/CZYNNOŚĆ OSOBA Źródło: opracowanie własne. Różnica pomiędzy dwoma przedstawionymi sposobami rozumienia abstynen- cji polegałyby więc na umiejscowieniu abstynencji wewnątrz osoby (abstynencja jako cecha) lub poza nią (abstynencja jako ruch wykonywany przez osobę). Przedstawione powyżej komponenty abstynencji or az dwa sposoby umiejsco- wienia tego zjawiska w przedstawionym powyżej modelu będą stanowiły pod- stawę analizowanych poniżej defi nicji abstynencji. Model ten posłuży także do wskazania słabości i ograniczeń defi nicji opartych na nim, z jakimi może się spo- tkać czytelnik, analizując literaturę przedmiotu. W związku z powyższymi założeniami model abstynencji op arty na znaczeniu etymologicznym pojęcia zawiera w sobie: osobę (podmiot abstynencji), przed- miot ab stynencji, n egatywną ocenę przedmiotu, jak również ruch (brak ruchu jest D. Ł(cid:266)cka, Postawa 3X w(cid:286)ród młodzie(cid:298)y – co(cid:286) wi(cid:266)cej ni(cid:298) abstynencja. Studium psychokulturowe, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-667-3, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2011 16 Postawa 3X wśród młodzie(cid:258)y – coś więcej ni(cid:258) abstynencja... rozumiany w tym wypadku również jako rodzaj ruchu). Aby mówić o abstynen- cji, ws zystkie te elementy muszą wystąpić w jednej przestrzeni terytorialno-cza- sowej. Rzeczywistość społeczna wskazuje jednak na pewne odmienne sytuacje, których wystąpienie dyskwalifi kuje konkretne zjawisko z tej grupy, nie ma jed- nak odpowiedniego pojęcia, które mogłoby służyć do nazwania go. Użycie słowa „abstynent” w odniesieniu do wszystkich osób, które powstrzymują się od czegoś, zawęża obraz zjawiska i skazuje osoby niebędące „klasycznymi abstynentami” na spotykanie się ze stereotypowymi zachowaniami ludzi wobec nich. Aby rozpo- cząć proces porządkowania terminologicznego zjawisk dostępnych w przestrzeni społecznej, przyjrzyjmy się nie tylko propozycjom defi nicyjnym, lecz także wzor- com rozumienia abstynencji dostępnym czytelnikowi w różnych opracowaniach – zarówno naukowych, jak i popularnonaukowych. Podstawą rozumienia zjawiska abstynencji były doświadczenia medyczne oparte na klinicznych obserwacjach osób, u których decydowano się na odsta- wienie leków mających charakter uzależniający. Na tej podstawie powstał jeden z wzorców analizy tego zjawiska, który był oparty na obserwacji objawów kli- nicznych pod postacią zespołu abstynencyjnego. I chociaż nie można utożsamiać pojęcia abstynencji z defi nicją tego zespołu, należy pamiętać, że ta tendencja zwróciła uwagę medycyny na ten aspekt zjawiska. Poniżej podaję defi nicję ze- społu abstynencyjnego: [...] zespół objawów psychicznych i fi zycznych występujący po nagłym odsta- wieniu większości leków prowadzących do zależności, powodujący gwałtowny niepokój, lęk, dysforię, bezsenność, drżenie całego ciała, bóle mięśniowe, zabu- rzenia wegetatywne, głównie ze strony układu krążenia i pokarmowego: nudno- ści, wymioty, biegunka, kołatanie serca, przyspieszenie akcji serca, spadek ciśnie- nia krwi, zlewne poty (Korzeniowski 1972, s. 6; por. Węgrzecka-Giluń 2008). Defi nicje pojęcia abstynencji wynikające z tej perspektywy określały bardzo dokładnie jej przedmiot, którym początkowo były leki. Osoba – podmiot abs- tynencji, była wcześniej od nich zależna. Ich brak powoduje, że u podmiotu na- stępuje odpowiedź fi zjologiczna będąca wskaźnikiem tej zależności. Defi nicja ta nie podaje, w jaki sposób jest dokonywana ocena tego przedmiotu przez osobę, nie opisuje rodzaju ruchu, jaki ona wykonuje, nie wprowadza elementów decy- dujących o ocenie tego przedmiotu. Podmiot abstynencji staje się bezrefl eksyjny, podatny na różnorodne oddziaływania z zewnątrz. Przedstawiona defi nicja nie daje też podstaw do wnioskowania o kontekście społecznym tego zjawiska (rozu- mianym nie jako kontekst szpitalny), który ma wpływ na ocenę tego przedmiotu czy ruchu. Traktowanie abstynencji w sposób nozologiczny wskazywałoby, że jest to zjawisko jedynie o charakterze medycznym. Ten wniosek jest pierwszą słabością defi nicji tego typu. Sposób rozumienia abstynencji jako skutku zjawiska zależności odbił się sze- rokim echem w literaturze dotyczącej abstynencji w ogóle. Przyczyniło się to do
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postawa 3X wśród młodzieży – coś więcej niż abstynencja
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: