Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00293 013901 14457795 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne - ebook/pdf
Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 618
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0130-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Prezentowana publikacja Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne przedstawia koncepcje teoretycznych instytucji procesowych postępowania administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego oraz kształt prawny nadany im w polskim systemie prawa, a także ich stosowanie w praktyce ukształtowane orzecznictwem sądów administracyjnych. W podręczniku omówiono zarys przemian procesowych regulacji prawnych, funkcje zasad, instytucji i czynności procesowych postępowania administracyjnego ogólnego, podatkowego, egzekucyjnego i uproszczonych postępowań o charakterze administracyjnym oraz pełną analizę przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Całość wykładu dopełnia wykaz literatury i szczegółowy indeks rzeczowy. W niniejszym wydaniu uwzględniono m.in. zmiany związane z doręczeniami, wynikające z nowej ustawy – Prawo pocztowe, a także zmiany w Ordynacji podatkowej polegające na przyjęciu jednolitej konstrukcji zakazu reformationis in peius.

W celu ułatwienia nauki wprowadzono dodatkowe pogrubienia podkreślające ważne partie materiału, piktogramy ułatwiające odnalezienie istotnych fragmentów nie tylko tuż przed egzaminem oraz numery boczne umożliwiające szybkie odnalezienie w tekście książki pojęć z indeksu.

Prof. dr hab. Barbara Adamiak – jest profesorem zw. Uniwersytetu Wrocławskiego, wielo-letnim dyrektorem Instytutu Nauk Administracyjnych, kierownikiem Zakładu Postępowania Administracyjnego i Sądownictwa Administracyjnego Wydziału Prawa, Administracji i Eko-nomii UWr, sędzią NSA. Jest autorką i współautorką wielu opracowań (monografii, komenta-rzy, podręczników, artykułów, studiów, glos) z zakresu prawa i postępowania administracyjnego.

Prof. dr hab. Janusz Borkowski – był profesorem zw. Uniwersytetu Łódzkiego, długoletnim kierownikiem Katedry Postępowania Administracyjnego na Wydziale Prawa i Admini-stracji, a także sędzią SN, sędzią NSA. Był autorem i współautorem ok. 250 publikacji z pra-wa i postępowania administracyjnego (monografii, komentarzy, podręczników, studiów, artykułów i glos).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Post´powanie administracyjne i sàdowoadministracyjne Barbara Adamiak Janusz Borkowski Wydanie 11 Warszawa 2013 Poszczególne rozdziały napisali: Barbara Adamiak – I, VI pkt 1 i 2, VII, IX–X, XIII, XV–XVIII, XX–XXXVII Janusz Borkowski – II–V, VI pkt 3, VIII, XI–XII, XIV, XIX, XXXVIII, XXXIX Redaktor prowadzący: Małgorzata Stańczak Opracowanie redakcyjne: Michał Dymiński Opracowanie techniczne: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-278-0130-2 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE ROZDZIAŁ I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . 19 ROZDZIAŁ II. Zasady podstawowe postępowania administracyjnego oraz postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wyodrębnienie zasad ogólnych postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zasady postępowania administracyjnego naczelne oraz ogólne . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego stosowane odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Zasady ogólne postępowania podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Zasady postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ III. Kodyfi kacja polskiego prawa o postępowaniu administracyjnym na tle prawnoporównawczym . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Odrębności prawnych regulacji postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . 3. Polskie kodyfi kacje postępowania administracyjnego ogólnego . . . . . . . . . . . . . . . 4. Kodyfi kacja postępowania egzekucyjnego w administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Ewolucja prawnej regulacji postępowania podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 32 35 36 46 49 53 57 57 59 61 68 70 6 Spis treści ROZDZIAŁ IV. Sądownictwo administracyjne oraz postępowanie sądowoadministracyjne w Polsce na tle prawnoporównawczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Polskie sądownictwo administracyjne do 1939 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Sądy powszechne w kontroli administracji publicznej w Drugiej Rzeczypospolitej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Sądowa kontrola administracji państwowej w latach 1944–1980 . . . . . . . . . . . . . 5. Naczelny Sąd Administracyjny w kontroli administracji publicznej . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ V. Źródła prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . 1. Kodeks postępowania administracyjnego jako źródło prawa proceduralnego dla administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zakres mocy obowiązującej Kodeksu postępowania administracyjnego . . . . . . . . 3. Przesłanki stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu administracyjnym ogólnym, w sporach o właściwość i w postępowaniach uproszczonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Zakres mocy obowiązującej przepisów postępowania podatkowego . . . . . . . . . . . 5. Zakres mocy obowiązującej przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Zakres mocy obowiązującej przepisów o postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 73 75 80 81 84 88 88 91 92 95 97 98 ROZDZIAŁ VI. Pojęcie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, rodzaje, tryby, ich stadia i instytucje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 1. Pojęcie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . 100 2. Rodzaje, tryby i stadia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 3. Pojęcie instytucji procesowych i ich rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Część druga INSTYTUCJE PROCESOWE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO ROZDZIAŁ VII. Organ prowadzący postępowanie administracyjne . . . . . . . . . . . 111 1. Zdolność prawna organów administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2. Kompetencja ogólna organów administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 3. Kompetencja szczególna organów administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4. Rozstrzyganie sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych . . . . . . . . . . . . . . 125 5. Instytucja wyłączenia w postępowaniu administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 ROZDZIAŁ VIII. Strona postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 2. Pojęcie strony postępowania administracyjnego ogólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 3. Pojęcie strony postępowania podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 www.lexisnexis.pl Spis treści 7 4. Zdolność administracyjnoprawna i zdolność procesowa stron postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 5. Pełnomocnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 ROZDZIAŁ IX. Podmioty na prawach strony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 1. Organizacja społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 2. Prokurator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 3. Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 4. Inne podmioty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 ROZDZIAŁ X. Uczestnicy postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 1. Pojęcie uczestników postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 2. Rodzaje uczestników postępowania i ich uprawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 ROZDZIAŁ XI. Przedmiot postępowania administracyjnego ogólnego oraz szczególnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 1. Pojęcie przedmiotu postępowania administracyjnego w doktrynie . . . . . . . . . . . . 166 2. Elementy pojęcia przedmiotu postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . 169 3. Jurysdykcyjne postępowanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 4. Określenie przedmiotów postępowania i procesu administracyjnego . . . . . . . . . . 173 Część trzecia CZYNNOŚCI PROCESOWE TRYBU ZWYKŁEGO POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO ROZDZIAŁ XII. Czynności procesowe postępowania administracyjnego . . . . . . 177 1. Uwagi wstępne o czynnościach postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . 177 2. Czynności procesowe wszczęcia postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 3. Czynności toku postępowania techniczno-procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 4. Środki dyscyplinujące tok czynności postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 5. Zawieszenie postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 6. Czynności orzecznicze w toku postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . 209 ROZDZIAŁ XIII. Dowody i postępowanie wyjaśniające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 1. Dowód i przedmiot dowodu, domniemania faktyczne i prawne, uprawdopodobnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 2. Pojęcie i klasyfi kacja środków dowodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 3. System środków dowodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 4. Zasady rządzące postępowaniem dowodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 5. Rozprawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 6. Postępowanie wyjaśniające gabinetowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 ROZDZIAŁ XIV. Orzekanie w sprawie indywidualnej w postępowaniu administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 1. Uwagi wstępne dotyczące prawnych form orzekania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 2. Zasady orzekania w sprawie indywidualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 8 Spis treści 3. Zakres stosowania decyzji, postanowienia, ugody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 4. Forma prawna i skutki aktu rozstrzygającego sprawę indywidualną albo kwestię procesową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 5. Współdziałanie organów administracji publicznej w orzekaniu w sprawie indywidualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 6. Umorzenie postępowania w sprawie indywidualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 7. Rektyfi kacja decyzji i postanowień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 8. Orzekanie o kosztach postępowania, opłaty administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 ROZDZIAŁ XV. Weryfi kacja decyzji i postanowień w toku instancji administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 1. System weryfi kacji decyzji i postanowień w postępowaniu administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 2. Odwołanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 3. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 4. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Część czwarta CZYNNOŚCI PROCESOWE TRYBU NADZWYCZAJNEGO POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO ROZDZIAŁ XVI. Zagadnienie wadliwości decyzji administracyjnej . . . . . . . . . . . 305 ROZDZIAŁ XVII. Weryfi kacja decyzji i postanowień w trybach nadzwyczajnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 1. Relacje między weryfi kacją na drodze administracyjnej i drodze sądowej . . . . . . 313 2. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 3. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 4. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętych wadami niekwalifi kowanymi bądź decyzji prawidłowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 ROZDZIAŁ XVIII. Kontrola organu administracji publicznej wykonania przez stronę decyzji administracyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 KONTROLA SĄDOWA DZIAŁALNOŚCI ADMINISTRACJI Część piąta PUBLICZNEJ ROZDZIAŁ XIX. Sąd powszechny w kontroli aktów indywidualnych administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 1. Sąd administracyjny a sąd powszechny w kontroli administracji publicznej . . . . 363 2. Sąd powszechny w kontroli administracji publicznej w sprawach indywidualnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 3. Sąd Najwyższy w kontroli administracji publicznej w sprawach indywidualnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 www.lexisnexis.pl Spis treści 9 POSTĘPOWANIE SĄDOWOADMINISTRACYJNE Część szósta ROZDZIAŁ XX. Prawo do sądu administracyjnego. Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego. Rodzaje skarg do sądu administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 ROZDZIAŁ XXI. Podmioty postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . 392 1. Sąd administracyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 2. Strony postępowania sądowoadministracyjnego. Podmioty na prawach strony, uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 3. Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, organizacja społeczna w postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 ROZDZIAŁ XXII. Czynności procesowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 1. Pisma procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 2. Doręczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 3. Posiedzenia sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 4. Terminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 ROZDZIAŁ XXIII. Koszty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 1. Koszty sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 2. Zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . 423 3. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 426 4. Prawo pomocy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 ROZDZIAŁ XXIV. Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 1. Wszczęcie ogólnego postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 430 2. Legitymacja do złożenia skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 3. Przesłanki dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 439 4. Wymagania formalne wniesienia skargi do sądu administracyjnego . . . . . . . . . . 442 5. Moc skargi do sądu administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 6. Granice rozporządzalności prawem skargi przez skarżącego . . . . . . . . . . . . . . . . 446 7. Stadia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym . . . . . . . . . . 447 8. Postępowanie mediacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 9. Samokontrola organu wykonującego administrację publiczną . . . . . . . . . . . . . . . 450 10. Postępowanie rozpoznawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 11. Zawieszenie i umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . 454 12. Orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457 ROZDZIAŁ XXV. Środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 468 1. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 2. Wymagania skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 10 Spis treści 3. Postępowanie ze skargą kasacyjną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 4. Zażalenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 479 ROZDZIAŁ XXVI. Obalanie prawomocnych orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 1. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 2. Unieważnienie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego . . . . . . . . . . . 486 ROZDZIAŁ XXVII. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 ROZDZIAŁ XXVIII. Gwarancje skuteczności orzeczeń sądów administracyjnych. Roszczenie odszkodowawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 ROZDZIAŁ XXIX. Postępowanie odrębne i postępowanie pomocnicze . . . . . . . . 498 1. Postępowanie odrębne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 2. Postępowanie pomocnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 ROZDZIAŁ XXX. Postępowanie w sprawie przewlekłości rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 502 ADMINISTRACYJNE POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE Część siódma ROZDZIAŁ XXXI. Zagadnienia ogólne egzekucji administracyjnej i administracyjnego postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . 507 1. Pojęcie i cel postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 2. Stosunek administracyjnego postępowania egzekucyjnego do innych postępowań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 ROZDZIAŁ XXXII. Zakres obowiązywania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podstawy egzekucji administracyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 513 1. Zakres obowiązywania ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 513 2. Podstawy egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 520 ROZDZIAŁ XXXIII. Podmioty i uczestnicy postępowania egzekucyjnego . . . . . 525 1. Organ egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 526 2. Wierzyciel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 3. Zobowiązany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 532 4. Osoba trzecia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 5. Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, organizacja społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 535 6. Uczestnicy postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 ROZDZIAŁ XXXIV. Środki egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 537 1. Środki egzekucyjne obowiązków pieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 2. Środki egzekucyjne obowiązków niepieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 553 www.lexisnexis.pl Spis treści 11 ROZDZIAŁ XXXV. Tok postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 557 1. Zasady postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 557 2. Czynności postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 560 3. Zawieszenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 4. Czynności postępowania egzekucyjnego uproszczonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 568 5. Zbieg egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 569 6. Koszty egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 570 ROZDZIAŁ XXXVI. Środki zaskarżenia i środki nadzoru w postępowaniu egzekucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574 1. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574 2. Środki nadzoru w postępowaniu egzekucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 581 ROZDZIAŁ XXXVII. Postępowanie zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 584 Część ósma UPROSZCZONE POSTĘPOWANIE O CHARAKTERZE ADMINISTRACYJNYM ROZDZIAŁ XXXVIII. Postępowanie w sprawie wydawania zaświadczeń . . . . . . 591 1. Uwagi wstępne o regulacji prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 591 2. Wydawanie zaświadczeń na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 594 3. Wydawanie zaświadczeń przez organy podatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 597 ROZDZIAŁ XXXIX. Postępowanie w sprawach skarg i wniosków . . . . . . . . . . . . . 599 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599 2. Zakres stosowania przepisów o postępowaniu skargowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 601 3. Tryb postępowania w sprawach skargowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 604 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 613 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 623 Wykaz skrótów Dz.U. ISA k.c. – Dziennik Ustaw – Inwalidzki Sąd Administracyjny (Dz.U. z 1935 r. Nr 26, poz. 177) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. k.p.a. k.p.c. LexisNexis M.P. NP NSA NTA OMT ONSA ONSAiWSA Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267); numery artykułów podane bez bliższego oznaczenia dotyczą przepisów k.p.a. (z wy- jątkiem rozdziałów XXX–XXXVI) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – Lexis.pl – Serwis Prawniczy LexisNexis – Monitor Polski – „Nowe Prawo” – Naczelny Sąd Administracyjny – Najwyższy Trybunał Administracyjny – „Organizacja, Metody, Technika w Administracji Państwowej” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódz- kich sądów administracyjnych o.p. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) OSNC OSNCP OSP OSPiKA i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna oraz Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (do koń ca 1989 r.) 14 PiP p.p.s.a. p.u.s.a. r.p.a. RPEiS SN tekst jedn. TSUE u.p.e.a. u.s.g. u.s.p. u.s.w. Wykaz skrótów – „Państwo i Prawo” – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyj- nych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.; nie obowiązuje) – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – Sąd Najwyższy – tekst jednolity – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) – ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 594) – ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 595) – ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 596) ustawa o NSA – ustawa z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.; nie obowiązuje) ustawy samorządowe – ustawy: z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 594); z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 596); z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 595) WSA – wojewódzki sąd administracyjny Trzy komentarze do Kodeksu postępowania administracyjnego i jeden do Ordynacji podat- kowej są powoływane w przypisach z zastosowaniem następujących skrótów nazw: E. Iserzon, J. Starościak, K.p.a. Komentarz – to w pełnym zapisie: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, wyd. IV, Warszawa 1970; Z. Janowicz, K.p.a. Komentarz – to w pełnym zapisie: Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa–Poznań 1995; B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz – to w pełnym zapisie: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XII, Warszawa 2012; Ordynacja podatkowa. Komentarz 2013 – to w pełnym zapisie: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2013, Wrocław 2013. www.lexisnexis.pl Przedmowa Podstawowym założeniem przyjętym przez Autorów podręcznika było połączenie koncepcji teoretycznych instytucji procesowych postępowania administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego, przedstawienie nadanego im kształtu prawnego w polskim systemie prawa oraz ich stosowania wynikającego z praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych. Połączenie to miało tworzyć materiał do studiowania instytucji procesowych, a zatem nie tyle poznania, co nabycia umiejętności interpretacji przepisów prawa administracyjnego i ich stosowania. Prowadzone rozważania mają wykształcić umiejętności poznania i stosowania przepisów prawa w ich złożoności, która wy- klucza stosowanie przepisów prawa regulujących instytucje procesowe w ode- rwaniu od całego systemu wartości przyjętych w prawie unijnym i Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Założenie przedstawienia instytucji procesowych w takim ujęciu ma służyć za- równo do przygotowania do aplikacji prawniczych, jak i dla praktyki działania organów administracji publicznej i sądów administracyjnych. Ta koncepcja przedstawienia instytucji procesowych pozostaje zachowana rów- nież w tym wydaniu mimo śmierci Profesora Janusza Borkowskiego. Instytucje procesowe przedstawione w części opracowanej przez Profesora są w pełni zacho- wane w ujęciu Jego autorstwa. Przeprowadzono wyłącznie aktualizację wynika- jącą ze zmiany przepisów prawa. Barbara Adamiak Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE Rozdział I Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym Pojęcie funkcji nie jest jednoznaczne. W teorii prawa termin funkcja prawa ujmowany jest trojako1. J. Wróblewski wyróżnia następujące ujęcia funkcji prawa: a) funkcje podstawowe, do których zalicza funkcje prawa rozumiane jako „na- stępstwa działania prawa rozpatrywane z punktu widzenia realizacji funkcji państwa określonych ze względu na jego stosunek do klas społecznych i społe- czeństwa jako całości”; b) funkcje pochodne, rozumiane jako podstawowe kierunki działania prawa, 1 służące realizacji funkcji podstawowych; c) funkcje techniczne, rozumiane jako środki, za pomocą których są realizowane funkcje podstawowe i funkcje pochodne. J. Wróblewski podkreśla, że przyjęty trójpodział funkcji służy teoretycznoprawnej refl eksji nad prawem, „jest to typologia na wysokim szczeblu abstrakcji, która nie może zaspokajać potrzeb badawczych analizy funkcji poszczególnych instytucji prawnych, wymagającej odpowiedniej konkretyzacji”2. Na niższym szczeblu abstrakcji wyróżnia się trzy funkcje prawa: ochronną, organizacyjną, wychowawczą. 1 J. Wróblewski, w: J. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986, s. 81 i 271. 2 Ibidem, s. 271. 20 I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… Funkcja ochronna polega na zagwarantowaniu przestrzegania prawa przez za- stosowanie środków przymusu. Przejawia się ona również w ochronie okreś lonych wartości przez: a) ochronę interesów ogólnospołecznych; b) ochronę interesów indywidualnych; c) zapewnienie dodatkowych uprawnień „stronie słabszej” i na- łożenie na określone organy obowiązku zabezpieczenia tych uprawnień. Funkcja organizacyjna polega, w szerokim ujęciu, na „tworzeniu pewnych form życia zbiorowego i określeniu ich struktury, na zarządzaniu i organizacji różnych dziedzin życia społecznego, przez co przyczynia się do zapewnienia ładu i po- rządku w społeczeństwie […]. Funkcja organizacyjna polega również na zapew- nieniu właściwego i sprawnego, a więc skutecznego działania różnych instytucji oraz jednostek (osób fi zycznych) w zakresie wykonywanych przez nie zadań”. Funkcja wychowawcza „polega na kształceniu pozytywnych postaw wobec prawa – i to zarówno wobec prawa traktowanego jako wartość samoistna, sama w sobie (ład społeczny, legalność, praworządność i związana z tym pewność prawa i przewidywalność wyników jego stosowania), jak i wobec poszczególnych norm prawnych, wyznaczających określone postępowanie i stanowiących wyraz preferencji i ochrony takich wartości, jak wolność, równość, godność osobista, trwałość rodziny, zdrowie i inne”3. W dogmatyce prawa procesowego funkcje prawa procesowego bada się głównie na niższym szczeblu abstrakcji. Pojęcia funkcji używa się najczęściej „na ozna- czenie typowych i zamierzonych – a więc odpowiadających wyznaczonemu ce- lowi – efektów działania określonego urządzenia prawnego”4. 2 W doktrynie postępowania administracyjnego poglądy na funkcje postępo- wania administracyjnego nie są jednolite5. Według niektórych autorów podstawową funkcją postępowania administracyjnego jest zapewnienie reali- zacji materialnego prawa administracyjnego. Zdaniem innych podstawową funkcją postępowania administracyjnego jest ochrona interesu indywidual- nego, ochrona interesu społecznego, przy czym poglądy są zróżnicowane co do priorytetu ochrony tych interesów. Występują też poglądy wyróżniające cztery funkcje postępowania administracyjnego: 1) funkcję organizatorską, polegającą na usprawnieniu działalności admini- stracji publicznej; 2) funkcję demokratyzacji, przejawiającą się w zapewnieniu obywatelom udziału w załatwianiu konkretnych spraw; 3) funkcję wychowawczą; 4) funkcję zagwarantowania praworządności. 3 Reprezentowane jest również stanowisko, że należy odróżnić zadania od funkcji postępowania, bo „podstawowym zadaniem postępowania admini- stracyjnego jest realizacja porządku prawnego, wyrażonego w przepisach administra- 3 M. Borucka-Arctowa, Społeczne funkcje prawa formułowane w doktrynie, ustawodawstwie i orzecznictwie, w: Społeczne poglądy na funkcje prawa, Wrocław 1982, s. 15–19. 4 M. Cieślak, Polska procedura karna, Warszawa 1984, s. 13. 5 Poglądy te przedstawiają K. Jandy-Jendrośka, J. Jendrośka, System jurysdykcyjnego postępo- wania administracyjnego, w: System prawa administracyjnego, t. III, Wrocław 1978, s. 139. www.lexisnexis.pl I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… 21 cyjnego prawa materialnego, przy wydawaniu konkretnych rozstrzygnięć organów administracyjnych”, a równocześnie postępowanie to wypełnia dwie funkcje. „Pierwsza z nich to funkcja ochrony interesów, i to zarówno indywidualnych, jak też społecznych […]. Istotą tej funkcji postępowania administracyjnego jest więc właściwe zsynchronizowanie interesu indywidualnego z interesem społecznym, a w wyniku tego ustalenie w decyzji słusznego interesu w konkretnej sprawie ad- ministracyjnej. Druga podstawowa funkcja postępowania administracyjnego – zabezpieczenie jednolitego i sprawnego działania organów administracyjnych – ma istotny wpływ na styl pracy tych organów, zgodnie z zasadą gospodarności i szybkości postępowania. Celem postępowania administracyjnego pod tym względem jest stworzenie proceduralnych gwarancji nie tylko praworządności, ale także sku- teczności działania organów administracyjnych […]”6. Zagadnienie funkcji prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postę- powaniu sądowoadministracyjnym można rozważać na dwóch płaszczyznach, a mianowicie: funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postę- powaniu sądowoadministracyjnym na płaszczyźnie obowiązującego porządku prawnego oraz na płaszczyźnie społecznych skutków działania7. Zacznijmy rozważania od ustalenia funkcji prawa o postępowaniu admi- nistracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym w ra- mach porządku prawnego. Pogląd uznający „konieczność odróżnienia wielkich linii, podstawowych założeń od innych norm prawnych, mających znaczenie tylko służebne”, jest od dawna podstawą wielu teorii prawnych8. Jest on również pod- stawą ustalenia stosunku norm prawa materialnego do norm prawa procesowego. W nauce bowiem istotę stosunku norm prawa materialnego do norm prawa proce- sowego opiera się na koncepcji klasyfi kacji norm prawnych na normy norma- tywne (zwane też normami prawnymi w ścisłym znaczeniu albo substancjalnymi) i normy konstruktywne, czyli instrumentalne9. „Normy prawne w ścis łym zna- czeniu regulują bezpośrednio stosunki życia społecznego, określają zachowanie jednostek wobec siebie i państwa, nakładają prawa i obowiązki. Normy instru- mentalne regulują stosowanie tych pierwszych norm, jak również zapewniają przestrzeganie zasad, na jakich oparty jest porządek prawny. Do norm instrumen- talnych należą zarówno reguły, które wprowadzają w życie normy w ścisłym zna- czeniu i oznaczają zakres ich działania, np. normy, które urządzają funkcje usta- wodawcze, jak i normy, które organizują środki służące do zapewnienia stosowania norm, jak normy wykonawcze i procesowe”10. 6 Ibidem, s. 139 i 140. 7 M. Cieślak, op.cit., s. 13 i n. 8 S. Rozmaryn, W jakim zakresie obowiązuje dziś Konstytucja z 17 marca 1921 r.?, PiP 1948, nr 1, s. 14. Zob. W. Lang, Prawo procesowe a prawo materialne. Wzajemne relacje, w: Prawo w XXI wieku. Księga pamiątkowa 50-lecia Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2006, s. 427 i n. 9 J. Jodłowski, O potrzebie i kierunkach badań integracyjnych w dziedzinie prawa cywilnego mate- rialnego i procesowego, PiP 1973, nr 2, s. 11. 10 W. Siedlecki, Istota procesu cywilnego z punktu widzenia interesów państwa i jednostki, PiP 1947, nr 7–8, s. 47; tenże, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1972, s. 21. 4 5 22 I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… Dodajmy jeszcze, że „normy prawa procesowego mają charakter norm instrumen- talnych. Służą one urzeczywistnieniu norm prawnych w ścisłym tego słowa zna- czeniu”11, jakimi są, w zakresie nas interesującym, normy materialnego prawa ad- ministracyjnego. Z powyższego wynika, że normy prawa procesowego pełnią funkcję służebną wobec norm prawa materialnego12. Takie określenie funkcji norm prawa procesowego wydaje się kontrower- syjne. W nauce jest reprezentowane stanowisko, według którego „nasuwa się wątpliwość, czy można mówić o służebnej roli jednego działu prawa wobec drugiego. Taki stosunek zachodzi między normami różnej rangi tego samego działu prawa (przepisy wykonawcze wobec przepisów ustawy). Służebna rola prawa proceduralnego wobec prawa materialnego oznaczałaby nieuzasadnione zróżnicowanie rangi tych dwóch działów prawa i przyznanie jednemu z nich rangi wyższej. Możemy natomiast mówić o służebnej roli postępowania administracyj- nego jako kompleksowej instytucji prawnej wobec bazy społecznej i gospodarczej, stanowiącej przedmiot prawa materialnego”13. Takie pojmowanie funkcji służeb- nych norm prawa procesowego jest oczywiście nieuzasadnione. W naszym sys- temie prawnym zarówno zagadnienia o charakterze materialnym, jak i proce- sowym są regulowane w ustawie. Pod względem rangi w systemie źródeł prawa nie można mówić o zróżnicowaniu, a więc o istnieniu pomiędzy nimi stosunku nadrzędności i podporządkowania. Zaliczenie norm prawa procesowego do norm instrumentalnych powoduje w kon- sekwencji przyjęcie stanowiska odnośnie do funkcji służebnej prawa procesowego w porządku prawnym, a to nasuwa pytanie: jak powinno się rozumieć funkcję służebną prawa procesowego. Procesem nazywamy prawnie uregulowany ciąg czynności procesowych zmierzających do ochrony porządku prawnego zarówno przez konkretyzację norm prawnych, jak i przez ich urzeczywistnienie, a prawem procesowym nazywamy całość norm prawnych regulujących zasady i przebieg tego procesu14. Prawo procesowe jest więc narzędziem albo instrumentem, za któ- rego pomocą wprowadza się w życie normy prawa materialnego. Prawo proce- sowe jest zatem ściśle uzależnione od prawa materialnego. Normy prawa procesowego ustanowione do regulowania trybu realizacji norm prawa materialnego bez istnienia tych norm byłyby zbędne, bezprzedmiotowe15. Ustawodawca musi się liczyć z potrzebą urzeczywistniania norm prawa material- nego i dlatego też musi odgórnie regulować tryb, w jakim będzie mogło nastąpić to urzeczywistnienie16. Dlatego też oprócz norm prawa materialnego ustawodawca 11 W. Siedlecki, Istota procesu..., s. 47. 12 W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 31; Z. Jano- wicz, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądem administracyjnym, Warsza wa–Poznań 1982, s. 13; J. Filipek, Założenia strukturalne procesu administracyjnego, w: Studia z dziedziny prawa administracyjnego, Wrocław 1971, s. 206. 13 K. Jandy-Jendrośka, J. Jendrośka, op.cit., s. 137; J. Jodłowski, op.cit., s. 11. 14 M. Waligórski, Polskie prawo procesowe cywilne. Funkcje i struktura procesu, Warszawa 1947, s. 13. 15 M. Cieślak, op.cit., s. 27. 16 M. Waligórski, op.cit., s. 8–9; J. Borkowski, Kodyfi kacja postępowania administracyjnego w Polsce, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 1983, t. XXX, s. 39 i n.; M. Cieślak, op.cit., s. 27. www.lexisnexis.pl I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… 23 tworzy również normy prawne innego rodzaju, które mają na celu umożliwienie urzeczywistnienia norm prawa materialnego. Mając to na uwadze, możemy mówić o ścisłej współzależności prawa materialnego i prawa procesowego. Prawo procesowe, służąc realizacji prawa materialnego, ma na celu stworzenie gwa- rancji prawidłowego uregulowania stosunku prawnego przez ustalenie podstawy faktycznej tego stosunku, bez której określenia nie można mówić o prawidłowym zastosowaniu normy prawa materialnego. Regulowane prawem procesowym po- stępowanie administracyjne i postępowanie podatkowe są bowiem zorganizo- wanym procesem stosowania prawa, które obejmuje następujące etapy: „1) ustalenie, jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia; 2) uznanie za udowodniony fakt na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów oraz ujęcie tego faktu w języku stosowanej normy; 3) subsumcja faktu uznanego za udowodniony pod stosowaną normę prawną; 4) wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy”17. Ten zorganizowany proces stosowania prawa łączy bezpośrednio stoso- wanie prawa materialnego i prawa procesowego. Norma prawa mate- rialnego wyznacza hipotetyczny stan faktyczny danego rodzaju materialnej sprawy administracyjnej, norma prawa procesowego ustanawia zaś reguły usta- lenia stanu faktycznego materialnej sprawy administracyjnej. Nieustalenie stanu faktycznego danej sprawy administracyjnej bądź wadliwe ustalenie stanu faktycz- nego sprawy zamyka możliwość prawną prawidłowej subsumcji, a w rezultacie wyprowadzenia zgodnych z normą prawa materialnego konsekwencji prawnych, a zatem zgodne z normą prawa materialnego rozstrzygnięcia danej sprawy admi- nistracyjnej. Ta ścisła współzależność prawa materialnego i prawa procesowego jest podstawą do formułowania koncepcji wadliwości decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia naruszenia norm prawa procesowego18. Naruszenie norm prawa procesowego zawsze budzi wątpliwości co do prawidłowości ustalenia pod- stawy faktycznej decyzji, a w konsekwencji – co do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Ta ścisła współzależność jest przyjęta za podstawę regulacji weryfi kacji decyzji zarówno na drodze administracyjnej, jak i na drodze postępowania sądowoadmi- nistracyjnego. Naruszenie prawa procesowego, które w konsekwencji prowadzi do wadliwego ustalenia stanu faktycznego, jest podstawą do uchylenia decyzji przez organ odwoławczy (art. 138 § 2 k.p.a., art. 233 § 2 o.p.), kwalifi kowane naruszenie norm prawa procesowego jest podstawą uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania i przez to otwarcia możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzyg- nięcia sprawy (art. 145 § 1 k.p.a., art. 240 § 1 o.p.). Taką też koncepcję wadliwości decyzji (postanowień) przyjmowało i przyjmuje prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj- 17 J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 52. 18 B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986, s. 43 i 108. 6 24 I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… nymi19: „Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy”. Z konstrukcji podstawy prawnej uchylenia decyzji przez sąd administracyjny przy- jętej w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administra- cyjnymi wynika ścisła współzależność w procesie stosowania prawa norm prawa materialnego i norm prawa procesowego. Naruszenie normy prawa materialnego może być podstawą uchylenia decyzji lub postanowienia tylko wtedy, gdy naru- szenie to miało wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny, uwzględniając bądź odmawiając uwzględnienia skargi, musi wykazać związek lub jego brak pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a naruszeniem normy prawa materialnego. Inną natomiast konstrukcję przyjmuje ustawa – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi w razie ustalenia naruszenia prawa procesowego. W razie kwalifi kowanego naruszenia prawa procesowego będącego podstawą do wzno- wienia postępowania sąd uchyli decyzję, chyba że w sposób niebudzący wątpliwości ustali, że w sprawie mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (art. 146 § 2 k.p.a., art. 245 § 1 pkt 3 lit. a o.p.). W przypadku zaś innych naruszeń prawa procesowego sąd administracyjny uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd w tym przypadku nie musi wykazać ścisłego związku po- między treścią rozstrzygnięcia sprawy a naruszeniem prawa procesowego. Na- ruszenie prawa procesowego prowadzi bowiem do powstania wątpliwości co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a w konsekwencji do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Dopiero zatem prawidłowo ustalony stan faktyczny, zgodnie z przepisami prawa procesowego, pozwala na ocenę za- stosowania normy prawa materialnego. Sąd administracyjny nie prowadzi peł- nego postępowania dowodowego, nie może więc – w razie ujawnienia naruszenia norm prawa procesowego – stwierdzić prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, a zatem i prawidłowości zastosowania normy prawa materialnego. Ustalenie na- ruszenia prawa procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jest podstawą uchylenia przez sąd administracyjny decyzji lub postanowienia. 7 Funkcja służebna prawa procesowego wobec prawa materialnego przejawia się ponadto w tym, że zasady i instytucje prawa procesowego muszą być dosto- sowane do zasad i instytucji prawa materialnego20. Na przykład przyznanie działalności organów administracji publicznej charakteru inicjatorskiego powo- duje oparcie postępowania administracyjnego nie tylko na zasadzie skargowości, ale i na zasadzie ofi cjalności (art. 61 § 1 k.p.a., art. 165 § 1 o.p.), a także ukształ- towanie zasad postępowania dowodowego w sposób powodujący obarczenie organów administracji publicznej ciężarem dowodu (art. 7 i 77 k.p.a., w postępo- waniu podatkowym art. 122 i art. 187 § 1 o.p.). 19 Tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. 20 J. Jodłowski, w: J. Jodłowski, Z. Resich, Postępowanie cywilne, Warszawa 1979, s. 13. www.lexisnexis.pl I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… 25 Przyjmując jako punkt wyjścia rozważań funkcję służebną prawa procesowego, w doktrynie zwraca się jednak uwagę na twórcze znaczenie niektórych norm prawa procesowego w kształtowaniu stosunków prawnych21. Ma to miejsce zwłaszcza w przypadkach, gdy prawo materialne nie reguluje pewnych kwestii, czy też regu- lacja materialnoprawna stała się nieaktualna, przestarzała. W przypadku prawa procesowego chodzi o normy ustanawiające zasady ogólne postępowania admini- stracyjnego. Niektóre z tych norm mają charakter przepisów normatywnych, „sub- stancjalnych”22. Regulują one, oprócz kwestii prawidłowości kształtowania układu stosunków jednostka – administracja, pewne elementy treści stosunku prawnego. Odnosi się to zwłaszcza do zasady ogólnej uwzględniania interesu indywidualnego (słusznego interesu obywateli) i interesu społecznego. Zasada ta nakłada na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu indywidualnego, ogranicza swobodę organów w kształtowaniu treści rozstrzygnięcia, szczególnie w wypadkach, gdy normy prawa materialnego pozostawiają organom swobodę w ustaleniu następstw prawnych faktu uznanego za udowodniony, oraz reguluje odpowiedzialność jednostki za naruszenie obowiązków administracyjnopraw- nych. Źródłem obowiązku uwzględniania interesu indywidualnego i społecznego jest konstytucyjna zasada proporcjonalności (art. 31 Konstytucji RP). Powyższa zasada znalazła przykładowo zastosowanie w uchwale składu siedmiu sę- dziów NSA z 12 grudnia 2011 r., II OPS 2/11 (LexisNexis nr 2808787), w której przy- jęto, że „w sprawie o wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia lub innej decyzji, na podstawie art. 276 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), przyczyna braku pozwolenia może mieć znaczenie, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska na podstawie wymaganego pozwolenia wystąpił o wydanie pozwolenia na kolejny okres”. Negatywne dla stron rozstrzygnięcie nie może być wyłącznie wyni- kiem wykładni prawa materialnego. Konieczne jest bowiem uwzględnienie też okolicz- ności konkretnej sprawy, np. wystąpienia przewlekłości prowadzonego postępowania. Charakter materialnoprawny ma regulacja art. 156 § 1 i 2 k.p.a. (art. 247 § 1 i 2 o.p.), normując wady stosunku materialnoprawnego, a zatem będąc podstawą zastoso- wania sankcji nieważności nawiązanego stosunku materialnoprawnego. Taki mate- rialnoprawny charakter ma regulacja zawarta w art. 154, 155 i 161 k.p.a., a w Ordy- nacji podatkowej – art. 253, 253a, 253b, 254, 255. Przepisy te wyznaczają bowiem przesłanki materialnoprawne zmiany stosunku materialnoprawnego. Regulacją ma- terialnoprawną jest też norma art. 162, a w Ordynacji podatkowej są to art. 258 i 259 ze względu na wyznaczenie materialnoprawnych przesłanek wygaś nięcia stosunku materialnoprawnego. Rozważając funkcje prawa procesowego w ramach porządku prawnego, należy zwrócić uwagę na odmienność funkcji prawa o postępowaniu admi- nistracyjnym od funkcji prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo o postępowaniu administracyjnym jest powołane do realizacji prawa material- nego przy wydawaniu indywidualnych rozstrzygnięć administracyjnych; pełni zatem funkcję służebną wobec prawa materialnego. Prawo o postępowaniu sądo- 8 21 Ibidem, s. 14. 22 Ibidem. 9 10 26 I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… woadministracyjnym reguluje proces kontroli zgodności z prawem podjętych roz- strzygnięć administracyjnych. Nie jest ono ukierunkowane na realizację prawa ma- terialnego, lecz na kontrolę prawidłowości realizacji prawa materialnego. Nie można więc mówić o służebnej funkcji tego prawa wobec prawa materialnego w takim zakresie jak prawa o postępowaniu administracyjnym. Należy natomiast podkreślić, że prawo o postępowaniu sądowoadministracyjnym tworzy zasad- nicze gwarancje prawne realizacji zarówno norm prawa materialnego, jak i norm prawa procesowego przez organy administracji publicznej. Prawo o postępowaniu sądowoadministracyjnym daje jednostce gwarancje dochodzenia ochrony interesu prawnego na drodze sądowej, co stanowi podstawową wartość demokratycznego państwa prawnego. W demokratycznym państwie prawnym prawo materialne, prawo procesowe oraz prawo o postępowaniu sądowoadministracyjnym tworzy system prawny, którego elementami jest każda z tych regulacji, mając w nim określone miejsce. Brak jed- nego z tych elementów prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady demo- kratycznego państwa prawnego. Analizując funkcję prawa procesowego, należy też zwrócić uwagę na jego związek z prawem ustrojowym. Przyjęcie określonych koncepcji ustrojo- wych nie pozostawało i nie pozostaje bez wpływu na koncepcję prawa proceso- wego23. Występuje jednak potrzeba wyznaczenia granic tego wpływu. Podstawową funkcją procesowego prawa administracyjnego jest funkcja ochronna praw jed- nostki wobec ingerencji w jej sytuację prawną przez organy administracji pu- blicznej. To właśnie prawo procesowe ma zapewnić kształtowanie tej ingerencji w sytuację prawną jednostki na drodze prawnej, a zatem zapewnić jednostce prawo do procesu. Jest to jedna z podstawowych wartości państwa prawnego. Prawo pro- cesowe pozostaje w związku z prawem zarówno materialnym, jak i ustrojowym. Przy rozpatrywaniu jednak związku z prawem materialnym i prawem ustrojowym należy zważyć na zasadnicze różnice. Prawo procesowe musi być dostosowane do prawa materialnego, którego realizacji ma służyć. Jakie powiązania wyznaczyć między prawem ustrojowym a prawem procesowym? Pomiędzy prawem ustro- jowym a prawem procesowym występuje jedna zasadnicza relacja, a mianowicie przyjęty model budowy systemu ustrojowego administracji publicznej. Wyposa- żenie go w kompetencje w materialnym prawie administracyjnym ma wpływ na przyjęcie w prawie procesowym kompetencji tych organów do prowadzenia po- stępowania administracyjnego (art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a., art. 13 o.p.) i jest wynikiem rozwiązań ustrojowych. Nasuwa się pytanie, czy poza kompetencją ogólną prawo ustrojowe powinno wpłynąć na kształt instytucji procesowych. Na pytanie to należy odpowie- dzieć przecząco. Prawo do ochrony jednostki nie może być różnicowane w zależ- 23 Zob. B. Adamiak, Wpływ koncepcji ustrojowych na instytucje procesowego prawa administracyj- nego, w: Jednostka wobec działań administracji publicznej, Rzeszów 2001, s. 11 i n. Zob. też: B. Ada- miak, Wpływ prawa procesowego na koncepcje ustrojowe prawa administracyjnego, w: Studia z prawa administracyjnego i nauki administracji. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr. hab. Janowi Szreniawskiemu, Przemyśl–Rzeszów 2011, s. 43 i n. www.lexisnexis.pl I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… 27 ności od tego, czy o prawach lub obowiązkach jednostki orzeka organ administracji rządowej, czy organ samorządu terytorialnego. Punktem wyjścia bowiem zarówno rozwiązań ustrojowych, jak i prawa materialnego oraz prawa procesowego w de- mokratycznym państwie prawnym powinna być ochrona praw podmiotowych jed- nostki. Z. Leoński, rozważając relacje pomiędzy normami materialnymi, ustrojo- wymi i procesowymi, podkreśla: „W tym trójpodziale normy prawa procesowego i ustrojowego powinny spełniać funkcje pomocnicze w stosunku do norm prawa materialnego. Szczególna jest rola prawa procesowego, które ma zagwarantować realizację norm prawa materialnego i ochronę praw jednostki. Mniejsze znaczenie dla jednostki ma prawo ustrojowe. Ma ono przede wszystkim zapewnić istnienie takich struktur, które optymalnie realizują jej prawo oraz cele publiczne”24. Ze wspomnianą tezą co do roli dla praw jednostki prawa ustrojowego należy się w pełni zgodzić. Prawo ustrojowe nie może tworzyć wartości sprzecznych dla praw jednostki i pełnych gwarancji ich ochrony. Przyjmowanie innych rozwiązań prowadzi do naruszenia zasady równości wobec prawa ustanowionej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że: „Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”. Dotyczy to też władzy ustawodawczej, która nie może wprowadzać różnych praw proce- sowych jednostki ze względu na określone koncepcje ustrojowe, stawiając inne wartości przed prawem jednostki, np. prawo ochrony samodzielności samorządu terytorialnego przed prawem jednostki. W polskim systemie prawnym można wskazać na wpływ rozwiązań ustrojo- wych ograniczających prawo procesowe jednostki. Takim rozwiązaniem było ograniczenie prawa do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym (art. 138 § 3 k.p.a., art. 233 § 3 o.p.), wyłom od zasady dwuinstancyjnego postępowania w zakresie orzekania sa- morządowych kolegiów odwoławczych (art. 127 § 3 k.p.a., art. 221 o.p.). Taki kierunek zmian prawa procesowego nie może zostać oceniony pozytywnie. Dlatego też prawidłowym kierunkiem zmian w relacji pomiędzy prawem ustro- jowym a prawem procesowym jest powrót do jednolitych koncepcji procesowych niezależnie od właściwości do orzekania przez organy administracji rządowej czy administracji samorządowej. W pełni zatem pozytywnie należy ocenić uchy- lenie art. 138 § 3 k.p.a. i art. 233 § 3 o.p. – 1 stycznia 2004 r. ustawą z 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyj- nych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi25. Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw26 przywraca rozwiązanie prawne zawarte w art. 233 § 3. W postępowaniu podatkowym ma to swoje racje ze względu na rodzaj spraw i sa- modzielność fi nansową samorządu terytorialnego. Rozpatrując funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym w płaszczyźnie społecznie 24 Z. Leoński, Materialne prawo administracyjne, Warszawa 2000, s. 3 i 4. 25 Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. 26 Dz.U. Nr 143, poz. 1199 ze zm. 11 12 13 28 I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… pożądanych efektów działania, przyjmuje się, że prawo to pełni trzy podsta- wowe funkcje: ochronną, porządkującą oraz instrumentalną27. Funkcja ochronna przejawia się w ochronie interesu indywidualnego oraz w ochronie interesu społecznego. Szczególne znaczenie ma prawo o postępo- waniu jako instrument ochrony interesu indywidualnego, administracja bowiem, zarówno dawna, jak i współczesna, obowiązana jest do ochrony z urzędu inte- resu publicznego i interesu społecznego. Oczywiście, nie oznacza to pozbawienia prawa o postępowaniu administracyjnym znaczenia w tej mierze. Prawo to wpro- wadza wiele instytucji, które służą ochronie interesu społecznego, a w postępo- waniu podatkowym – interesu publicznego. Funkcja ochronna interesu indywidualnego przejawia się dwojako. Funkcja ochronna prawa o postępowaniu polega na tym, że prawo regu- 1. luje sytuację prawną strony, a zatem określa jej prawa i obowiązki. Uregulowanie przez prawo o postępowaniu sytuacji prawnej strony uniezależnia ją w zakresie podejmowania obrony swoich interesów od dobrej lub złej woli organu prowadzą- cego postępowanie28. Kodeks postępowania administracyjnego i Ordynacja podat- kowa już w zasadach ogólnych określają sytuację prawną strony przez przyznanie jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, a następnie w przepisach szcze- gólnych precyzują prawa i obowiązki strony w tym zakresie. Funkcja ochronna interesu indywidualnego przejawia się w nałożeniu na or- 2. gany administracji publicznej obowiązku uwzględnienia interesu indywidualnego z urzędu. Strona w postępowaniu administracyjnym, w związku z obowiązywa- niem zasady prawdy obiektywnej, która na organ administracji publicznej, a nie na strony, nakłada obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy, ma prawo, a nie obo- wiązek, uczestniczenia w postępowaniu, poza wypadkami, gdy zostanie wezwana do udziału w podejmowanych czynnościach (art. 50 § 1 k.p.a.). W postępowaniu podatkowym na stronę mogą być nałożone obowiązki (art. 189 § 1 o.p.), a jej udział w czynnościach jest obwarowany karą porządkową (art. 262 § 1 o.p.) i możliwością obciążenia kosztami postępowania (art. 267 § 1 o.p.). Organ, niezależnie od tego, czy strona podejmie obronę swoich interesów, czy też nie, z urzędu jest obowiązany chronić interesy strony. Obowiązek ten jest ustanowiony już w zasadach ogólnych. Kodeks postępowania administracyjnego w zasadzie ogólnej uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 in fi ne) nakłada na organy administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu strony. Ten obowiązek rozciąga się zarówno na stosowanie norm prawa materialnego, jak i norm prawa procesowego. Dokonując zatem wykładni norm prawa materialnego, organ obowiązany jest uwzględnić interes strony. Prowadząc postępowanie wyjaś- niające, organ obowiązany jest dążyć do ustalenia okoliczności faktycznych nie tylko mających znaczenie prawne dla realizacji interesu społecznego, ale w równej mierze i oko liczności faktycznych mających znaczenie prawne dla realizacji inte- resu in dy wi dualnego. 27 M. Cieślak, op.cit., s. 15. 28 Ibidem, s. 16. www.lexisnexis.pl I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym… 29 W postępowaniu podatkowym nie została ustanowiona expressis verbis zasada obowiązku uwzględnienia p
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: