Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00199 003800 18669537 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne - ebook/pdf
Postępowanie cywilne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 857
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-246-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Opracowanie stanowi kompleksowe przedstawienie i omówienie regulacji prawnych, służących ochronie prawnoprocesowej w sprawach cywilnych, obejmujące zmiany przepisów, według stanu prawnego na 1.7.2020 r.

Uwzględnione zostały nie tylko zmiany wprowadzone na mocy przepisów ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469), ale także te, które zostały dopiero uchwalone ustawą z 13.2.2020 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 288).

Zważywszy na tematykę książki, a także zawarte w niej stanowiska Autorów, wyrażane na tle poszczególnych instytucji prawnych, zmierzających do zapewnienia ochrony prawnoprocesowej, Autorzy mają nadzieję, iż wzbudzi ona zainteresowanie środowiska prawniczego, a w szczególności przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, wolnych zawodów prawniczych, ale także pracowników naukowych, doktorantów, jak i studentów.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia Literatura: Ł. Błaszczak, Wiadomości wstępne i wprowadzenie do nauki postę- powania cywilnego, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ, War- szawa 2013; J. Bodio, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktuali- zowany. Tom I. Art. 1–729, A. Jakubecki (red.), wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex, komentarz do art. 177; W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowa- nie cywilne w zarysie, Warszawa 2016; S. Cieślak, Pojęcie, skład i charakter sys- temu postępowania cywilnego, [w:] S. Cieślak, Powiązania wewnątrzsystemowe w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2013, wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex; S. Dąbrowski, A. Łazarska, Nadużycie władzy sędziowskiej, [w:] Polski Pro- ces Cywilny 2012, Nr 1, s. 7; T. Ereciński, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, T. Ereciński (red.), wersja elek- troniczna, dostęp SIP Lex, komentarz do art. 11; tenże, Nadużycie praw proceso- wych w postępowaniu cywilnym. Tezy i wstępne propozycje do dyskusji, [w:] Nadużycie prawa procesowego cywilnego, P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zed ler (red.), wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex; M. Górna-Zawadzka, [w:] Postępowanie cywilne, I. Gil (red.), Warszawa 2017, s. 82; J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, War- szawa 2009; M. Kurowski, [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, D. Świecki (red.),wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex, komentarz do art. 8; E. Marszałkowska-Krześ (red.), Meritum Postępowanie cywilne, War- szawa 2017; H. Mądrzak, Postępowanie cywilne, Warszawa 2003, s. 14; W. Sie- dlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2001; A. Zieliński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2017, wersja elektroniczna, dostęp Legalis, komentarz do art. 1. § 1. Pojęcie postępowania cywilnego Ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego nie wpro- wadza definicji legalnej pojęcia postępowania cywilnego, ale została skonstruowana przez przedstawicieli doktryny prawa procesowego cy- 1 Nb. 1 2 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia wilnego1. Definicji postępowania cywilnego nie można wywodzić z tre- ści art. 1 KPC, ponieważ zawarta w nim regulacja nie wyczerpuje wszel- kich możliwych form postępowania właściwych dla rozstrzygania spraw cywilnych, składających się na pojęcie postępowania cywilnego. Arty- kuł 1 KPC reguluje rozpatrywanie spraw cywilnych w ramach postępo- wania sądowego (postępowanie cywilne sensu stricto), podczas gdy spra- wy te mogą być także przedmiotem pozasądowych form rozstrzygania sporów, takich jak sądownictwo polubowne czy mediacja2 (postępowanie cywilne sensu largo3). Przy definiowaniu postępowania cywilnego należy mieć na uwadze nie- jednorodność tego postępowania, które składa się z dwóch równorzędnych trybów postępowania (procesu i postępowania nieprocesowego), ale także postępowania zabezpieczającego, egzekucyjnego oraz międzynarodowego. Definicja postępowania cywilnego powinna zawierać w sobie zarów- no aspekt podmiotowy, jak i przedmiotowy. Aspekt podmiotowy powi- nien uwzględniać kompetencje sądów powszechnych oraz Sądu Najwyż- szego do rozpatrywania spraw cywilnych w rozumieniu art. 1 KPC, jak i innych kompetentnych organów, np. sądu arbitrażowego. W przypadku natomiast aspektu przedmiotowego, definicja powinna akcentować podsta- wową funkcję postępowania cywilnego, jaką jest funkcja ochronna, której celem jest zagwarantowanie ochrony, zarówno interesu indywidualnego, jak i interesu ogólnego. Postępowanie cywilne powinno być ponadto definiowane także z punk- tu widzenia zakresu spraw, jakie podlegają rozpoznaniu w jego granicach, tj. z punktu widzenia definicji sprawy cywilnej unormowanej w art. 1 KPC. Z powyższych względów postępowanie cywilne powinno zostać zdefi- niowane jako prawnie zorganizowany ciąg działań sądu lub innych kom- petentnych organów przy udziale zainteresowanych podmiotów, które to działania są podejmowane w celu udzielenia ochrony prawnej oraz urze- czywistnienia konkretnej normy prawnej, poprzez rozpoznanie i rozstrzy- gnięcie sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 KPC4. 1 Zob. W. Broniewicz, [w:] W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2016, s. 25; J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Mi- siuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2009, s. 23; W. Siedlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2001, s. 22. 2 Ł. Błaszczak, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Warszawa 2013, s. 4. 3 Za: A. Zieliński, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, A. Zieliński (red.), Warszawa 2017, wersja elektroniczna, dostęp Legalis, komentarz do art. 1, uwaga 6. 4 Ł. Błaszczak, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Warszawa 2013, s. 5 Nb. 1 § 2. Źródła prawa procesowego cywilnego 3 Istnieje wiele definicji postępowania cywilnego, ale powyższe ujęcie zasługuje na aprobatę z punktu widzenia przydatności dydaktycznej oraz przyszłej analizy systemu postępowania cywilnego, akcentując najważ- niejsze elementy takie jak: sfera podmiotowo­przedmiotowa, zorganizo- wany kompleks czynności czy realizacja norm prawa materialnego1. Orzecznictwo  Należy zatem przypomnieć, że prawo procesowe cywilne – zważywszy m.in. na jego cel – jest zamkniętym zbiorem norm formalnoprawnych określających konieczne albo tylko możliwe czynności sądu oraz stron i innych uczestni- ków postępowania; ustawodawca nadaje im określoną formę, oznaczając czas i miejsce ich dokonywania, a także ustanawia wiązane z ich podjęciem lub za- niechaniem skutki (post. SN z 28.3.2019 r., III CZP 92/18, Legalis).  Kodeks postępowania cywilnego jest zespołem norm prawa formalnego regu- lujących postępowanie przed sądami i innymi organami wymiaru sprawiedli- wości, a jednym z celów tego postępowania jest urzeczywistnianie przepisów prawa materialnego oraz ich egzekwowanie. Ustawodawca, nadając czynno- ściom sądu, stron i innych osób biorących udział w postępowaniu określoną formę, oznaczając czas i miejsce ich dokonywania, a także normując wiązane z ich podjęciem lub zaniechaniem skutki, czyni postępowanie sądowe spraw- nym, skutecznym i przewidywalnym (post. SN z 26.7.2017 r., III CZ 25/17, Legalis). § 2. Źródła prawa procesowego cywilnego Zasadniczym źródłem prawa procesowego cywilnego jest ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, podzielona na pięć części tj.: część pierwsza „Postępowanie rozpoznawcze”, składająca się z trzech ksiąg „Procesu”, „Postępowania nieprocesowego” oraz „Postępo- wania w razie zaginięcia lub zniszczenia akt”, część druga „Postępowanie zabezpieczające”, część trzecia „Postępowanie egzekucyjne”, część czwar- ta „Przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego” oraz część piąta „sąd polubowny (arbitrażowy)”. 2 Poza Kodeksem postępowania cywilnego, postępowanie cywilne regu- lują także inne akty prawne. Są to w szczególności: 1) ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 785 ze zm.); 1 Szerzej: S. Cieślak, Pojęcie, skład i charakter systemu postępowania cywilnego, [w:] S. Cieślak, Powiązania wewnątrzsystemowe w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2013, wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex. Nb. 2 4 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia 2) ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 365 ze zm.); 3) ustawa z 24.5.1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodar- czych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 723) – choć tylko dla spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469); 4) ustawa z 22.3.2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz.U. 5) ustawa z 28.2.2018 r. o kosztach komorniczych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 121); z 2019 r. poz. 2363 ze zm.); z 2019 r. poz. 498 ze zm.); z 2019 r. poz. 243 ze zm.); Dz.U. z 2019 r. poz. 1500); Dz.U. z 2019 r. poz. 2204); 6) ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. 7) ustawa z 15.5.2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (tekst jedn. Dz.U. 8) ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. 9) ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. 10) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 18.6.2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1141); 11) ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpo- znania w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzo- rowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnio- nej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 75 ze zm.). W związku z tym, że Polska jest jednym z członków Unii Europejskiej, prawo unijne stało się jednym ze źródeł prawa powszechnie obowiązują- cego. W związku z powyższym, za źródło prawa procesowego cywilnego należy także uznać, m.in.: 1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 861/2007 z 11.7.2007 r. ustanawiające europejskie postępowanie w sprawie drob- nych roszczeń (Dz.Urz. UE L Nr 199, s. 1); 2) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1896/2006 z 12.12.2006 r. ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (Dz.Urz. UE L Nr 399, s. 1); 3) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1215/2012 z 12.12.2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L Nr 351, s. 1); Nb. 2 § 3. Prawo procesowe cywilne a prawo cywilne materialne 5 4) rozporządzenie Rady (WE) Nr 1206/2001 z 28.5.2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadza- niu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.Urz. UE L Nr 174, s. 1); 5) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 805/2004 z 21.4.2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyj- nego dla roszczeń bezspornych (Dz.Urz. UE L Nr 143, s. 15); 6) rozporządzenie Rady (WE) Nr 4/2009 z 18.12.2008 r. w sprawie jurys- dykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.Urz. UE L Nr 7, s. 1). Orzecznictwo  [...] podstawową zasadą obowiązującą w prawie procesowym jest zasada te- rytorialności tego prawa, co oznacza, że sąd przeprowadza postępowanie sto- sując prawo procesowe obowiązujące w jego siedzibie (lex fori), chyba że od- stępstwa w tym zakresie wynikają z uregulowań międzynarodowych (art. 91 ust. 2 Konstytucji RP). Sądy obydwu instancji były więc zobowiązane stoso- wać przepisy polskiego postępowania cywilnego, w tym przepisy określające zasady ponoszenia kosztów procesu. Za źródła prawa procesowego uznawane są także akty prawne określające rozmiar kosztów sądowych oraz te, które wy- znaczają zasady wynagradzania fachowych pełnomocników stron w postępo- waniu przed organami wymiaru sprawiedliwości na potrzeby rozliczenia mię- dzy stronami kosztów procesu (post. SN z 8.2.2013 r., IV CZ 107/12, Legalis).  Sąd powszechny, rozpoznający sprawę, nie jest związany uchwałami Sądu Naj- wyższego, nawet o mocy zasady prawnej, jeżeli nie zostały wydane w tej samej sprawie (wyr. SN z 17.5.2017 r., V CSK 466/16, Legalis). § 3. Prawo procesowe cywilne a prawo cywilne materialne Stosunek pomiędzy prawem procesowym cywilnym a prawem cywil- nym materialnym można określić jako relację ścisłej współzależności1. Obie wyżej wymienione gałęzie prawa są skorelowane w stopniu tak da- leko idącym, że brak którejkolwiek z nich, oznaczać będzie dla drugiej tzw. bycie martwą literą2. Dzieje się tak bowiem, regulacje procesowe sta- 3 1 Ł. Błaszczak, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Warszawa 2013, s. 13. 2 Zgodnie z paremią ubi remedium ibi ius. Nb. 3 6 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia nowią niezbędne instrumentarium przymusowej, co do zasady, realizacji norm prawa cywilnego materialnego. Nie można jednakże błędnie upatry- wać w tej relacji stosunku pomocniczości norm prawa procesowego wobec norm prawa materialnego. Oznaczałoby to bowiem przyznanie normom prawa cywilnego materialnego rangi norm wyższych, nadrzędnych, co jest konstatacją nieuprawnioną nieznajdującą potwierdzenia zarówno w prze- jawach woli ustawodawcy, jak i w doktrynie przedmiotu. Przejawem zależności między prawem cywilnym materialnym a pra- wem cywilnym procesowym jest, chociażby, korzystanie ze wspólnej siat- ki pojęć. Należy poczynić jednakże zastrzeżenie, że nie każdy termin, któ- rym posługują się obie gałęzie, będzie rozumiany tak samo1. Niemniej tożsamością znaczeniową objęte są takie terminy jak: osoba fizyczna, oso- ba prawna, przedsiębiorca, pożytki, siedziba czy miejsce zamieszkania. Kolejnym przejawem korelacji jest wywoływanie skutków materialno- prawnych przez niektóre czynności procesowe oraz wywoływanie skutków procesowych, przez niektóre czynności materialnoprawne2. Dla przykładu, można wskazać, że czynność procesowa, jaką jest wniesienie pozwu wy- wołuje także skutek materialnoprawny w postaci przerwania biegu prze- dawnienia, natomiast zawarcie zapisu na sąd polubowny (czyli dokona- nie czynności materialnoprawnej) przy podniesieniu zarzutu jego zawarcia skutkować będzie odrzuceniem pozwu lub wniosku (art. 1165 § 1 KPC). Dokonując klasyfikacji danej normy cywilnej jako normy materialno- prawnej czy też procesowej, należy posłużyć się kilkoma rodzajami kryte- riów. W wielu przypadkach sam fakt umiejscowienia danej normy w Ko- deksie postępowania cywilnego, czy w Kodeksie cywilnym może okazać się niewystarczający – zdarza się bowiem tak, że norma zawarta w ustawie procesowej w istocie ma charakter materialnoprawny3. Zgodnie z prezen- towanym przez W. Broniewicza stanowiskiem, o przynależności normy do gałęzi prawa cywilnego materialnego oraz do gałęzi prawa cywilnego pro- cesowego powinien decydować jej cel, przedmiot i treść4. Orzecznictwo  Od potrącenia jako czynności materialnoprawnej, odróżnić trzeba zarzut po- trącenia będący czynnością procesową. Oświadczenie o potrąceniu, o którym 1 Np. problematyka rozumienia pojęcia roszczenia. 2 Por. H. Mądrzak, [w:] Postępowanie cywilne, H. Mądrzak (red.), Warszawa 2003, 3 Por. W. Broniewicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2016, s. 31. 4 Szerzej: Ł. Błaszczak, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Warszawa 2013, s. 16. s. 14. Nb. 3 § 4. Stosunek postępowania cywilnego do innych postępowań 7 mowa w art. 499 KC, jest czynnością materialnoprawną powodującą w razie wystąpienia przesłanek określonych w art. 498 § 1 KC odpowiednie umorze- nie wzajemnych wierzytelności. Natomiast zarzut potrącenia jest czynnością procesową, polegającą na żądaniu oddalenia powództwa w całości lub w części z powołaniem się na okoliczność, że roszczenie objęte żądaniem pozwu wy- gasło wskutek potrącenia. Oświadczenie o potrąceniu stanowi zatem material- noprawną podstawę zarzutu potrącenia. Do dokonania potrącenia może dojść zarówno w ramach postępowania sądowego, jak i poza nim (wyr. SA w Łodzi z 7.5.2015 r., I ACa 1666/14, Legalis).  Zawarta w treści art. 196 § 1 KPC konstrukcja dotyczy tylko legitymacji proce- sowej rozumianej jako uprawnienie do uzyskania rozstrzygnięcia co do mery- torycznych postaw powództwa, czyli wyroku, wynikające z tożsamości pomię- dzy stronami procesu a podmiotami powództwa. Nie odnosi się natomiast do legitymacji materialnej, czyli uprawnienia dotyczącego zbadania pozostałych merytorycznych podstaw powództwa, wynikającego z tożsamości zachodzą- cej pomiędzy podmiotami powództwa a podmiotowym zakresie wykazanego w tej sprawie stosunku prawnego (wyr. SA w Warszawie z 11.1.2018 r., V ACa 1019/17, Legalis). § 4. Stosunek postępowania cywilnego do innych postępowań I. Relacje postępowania cywilnego do innych postępowań Stosunek postępowania cywilnego do innych postępowań można ba- dać dwojako: 1. Według rozgraniczenia zakresu przedmiotowego postępowań, tj. roz- graniczenia sprawy cywilnej od innych spraw (administracyjnych, kar- nych). 2. Według mocy wiążącej ustaleń i związania orzeczeniami pomiędzy or- ganami postępowania cywilnego, a innymi organami uprawnionymi do rozpatrywania innego rodzaju spraw niż cywilne. II. Postępowanie cywilne a postępowanie administracyjne Omawianie relacji postępowania cywilnego do postępowania admini- stracyjnego (uregulowanego w przepisach KPA) należy rozpocząć od roz- graniczenia spraw rozpatrywanych w obu wymienionych postępowaniach. Zakres postępowania cywilnego wyznaczać będzie, co do zasady, sprawa cywilna w rozumieniu art. 1 KPC (zarówno w ujęciu materialnoprawnym, jak i formalnoprawnym). W przypadku postępowania administracyjnego Nb. 4–5 4 5 8 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia zakres przedmiotowy będzie wyznaczać tzw. sprawa administracyjna defi- niowana jako „kwestia istnienia stanu faktycznego, opisanego w hipotezie normy prawnej, która wymaga dla uwolnienia swej mocy wiążącej auto- rytatywnej konkretyzacji, dokonanej w formie aktu wydanego przez wła- ściwy organ administracyjny”1. Sąd powszechny nie będzie mógł dokonać w ramach postępowania cywilnego rozstrzygnięcia w sprawie będącej sprawą administracyjną, gdyż nie będzie ona zakresowo zbieżna ze sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 KPC. W omawianym przypadku, sąd powinien stwierdzić przeszko- dę w postaci przesłanki procesowej negatywnej, tj. niedopuszczalność dro- gi sądowej, a w konsekwencji pozew lub wniosek odrzucić (art. 199 § 1 pkt 1 KPC). Tak się jednak nie stanie, jeżeli właściwy organ administra- cji publicznej lub sąd administracyjny uzna się uprzednio za niewłaściwy w sprawie (art. 1991 KPC)2. Należy zaznaczyć, że regulacja art. 1991 KPC nie rozszerza zakresu przedmiotowego sprawy cywilnej, a jedynie stano- wi negatywną przesłankę odrzucenia pozwu pomimo niedopuszczalności drogi sądowej, tym samym zapobiegając tworzeniu się tzw. negatywnych sporów kompetencyjnych3. Sytuację powyższą należy odróżnić od spraw, kiedy decyzja admini- stracyjna zostanie przeniesiona do postępowania cywilnego. Tego typu sytuacja może mieć miejsce w niektórych postępowaniach odrębnych (np. z zakresu ubezpieczeń społecznych). Specyfika powyższych postępo- wań zakłada ich dwuetapowość. Pierwszy etap kończy się wydaniem de- cyzji administracyjnej, natomiast drugi etap swój początek bierze w dniu złożenia odwołania od takiej decyzji do sądu powszechnego. Wtedy też dochodzi do przeobrażenia sprawy administracyjnej w sprawę cywilną o charakterze formalnoprawnym. Sąd cywilny nie jest związany ustaleniami faktycznymi dokonany- mi przez organ administracji publicznej – brak jest bowiem analogicz- nej podstawy dla spraw administracyjnych, tak jak dla spraw karnych (art. 11 KPC). Wzajemny wpływ postępowań widoczny jest także w regulacji art. 177 KPC. Zgodnie z § 1 pkt 3 tego artykułu sąd może zawiesić postępowa- nie z urzędu (tj. nie ma takiego obowiązku i nie jest związany wnioskiem stron), jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu 1 Ł. Błaszczak, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), War- szawa 2013, s. 17. 2 Podobnie: art. 66 § 4 KPA. 3 Ł. Błaszczak, [w:] Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), War- szawa 2013, s. 18. Nb. 5 § 4. Stosunek postępowania cywilnego do innych postępowań 9 administracji publicznej. Powodem zawieszenia będzie wówczas przyczy- na o charakterze prejudycjalnym. Należy podkreślić, że dana decyzja ad- ministracyjna musi być decyzją ostateczną, tj. taką decyzją, od której nie służy odwołanie. W doktrynie przyjmuje się, że tego typu zawieszenie może mieć miejsce wtedy, gdy treść ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi konieczny element podstawy rozstrzygnięcia merytorycznego lub formalnego sprawy cywilnej1. Jeżeli postępowanie administracyjne nie zostało jeszcze wszczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do wła- ściwego organu (art. 177 § 2 KPC). 6 III. Postępowanie cywilne a postępowanie karne Wzajemne relacje pomiędzy postępowaniem cywilnym a karnym za- leżne są w głównej mierze od etapów toczących się postępowań. Zgodnie bowiem z regulacją art. 11 KPC ustalenia wydanego w postępowaniu kar- nym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. W związku z tym dla postępowania cywilnego znaczenie będzie mieć dopiero efekt zakończonego postępowa- nia karnego w postaci prawomocnego skazującego wyroku sądu karnego. Szczególna moc wiążąca prawomocnego skazującego wyroku karne- go w postępowaniu cywilnym określana jest jako prejudycjalność wyroku karnego (sensu largo) i odnosi się tylko do ustaleń co do popełnienia prze- stępstwa2, czyli ustaleń dotyczących przypisanego czynu oraz jego kwa- lifikacji prawnej zawartych w sentencji wyroku3. W konsekwencji nie są wiążące dla sądu cywilnego inne ustalenia faktyczne sądu karnego, doty- czące okoliczności ubocznych, wykraczających poza elementy stanu fak- tycznego przestępstwa. Orzeczenia stwierdzające popełnienie czynu niestanowiącego przestęp- stwa (np. wykroczenia) nie wiążą sądu cywilnego. Tak samo, poza zakre- sem art. 11 KPC pozostawać będą orzeczenia uniewinniające oskarżonego, czy też umarzające postępowanie. 1 J. Bodio, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1–729, A. Jakubecki (red.), wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex, komentarz do art. 177, uwaga 5. 2 T. Ereciński, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Po­ stępowanie rozpoznawcze, T. Ereciński (red.), wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex, komentarz do art. 11, uwaga 1. 3 W. Broniewicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2016, s. 49. Nb. 6 10 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia W przypadku gdyby ustalenia wyroku karnego mogłyby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej, a postępowanie karne nie zo- stało jeszcze wszczęte lub nie jest ukończone, to sąd rozpatrujący spra- wę cywilną powinien zawiesić postępowanie (na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 KPC). Istotne jest także zagadnienie dotyczące wpływu orzeczenia wydane- go w ramach postępowania cywilnego na postępowanie karne. Zgodnie z art. 365 § 1 KPC orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i or- gany administracji publicznej. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 365 § 2 KPC – KPK reguluje, w jakim zakresie orzeczenia sądu cywilnego nie wiążą sądu karnego. Zgodnie z wyrażoną w KPK zasadą samodzielności jurysdykcyjnej sądów karnych, sądy te rozstrzygają samodzielnie zagad- nienia faktyczne i prawne, nie będąc tym samym związane rozstrzygnię- ciem innego sądu lub organu. Niemniej jednak w myśl art. 8 § 2 KPK pra- womocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo lub stosunek prawny są wiążące. Co za tym idzie, tylko konstytutywne orzeczenia sądów dotyczą- ce ustanowienia, zmiany lub zniweczenia uprawnienia określonego pod- miotu bądź stosunku prawnego łączącego określone podmioty1 sąd karny jest zobligowany brać pod uwagę. Należy więc przyjąć, że pozostałe ro- dzaje orzeczeń sądów cywilnych, tj. rozstrzygnięcia zasądzające świadcze- nie oraz ustalające istnienie prawa lub stosunku prawnego nie będą stano- wić orzeczeń wiążących w postępowaniu karnym. Orzecznictwo  Zakres związania sądu cywilnego prawomocnym wyrokiem skazującym do- tyczy tylko i wyłącznie ustaleń co do okoliczności popełnienia przestępstwa zawartych w sentencji wyroku; moc wiążącą w postępowaniu cywilnym mają bowiem jedynie ustalenia co do popełnienia przez oskarżonego czynu, który wypełnia dyspozycję normy karnej i został mu przypisany jako przestępstwo. Sąd nie jest natomiast związany innymi ustaleniami sądu karnego, a zwłaszcza ustaleniami dotyczącymi przyczynienia się osoby trzeciej. Zagadnienie przy- czynienia się poszkodowanego do powstania szkody stanowi domenę sądu cy- wilnego (art. 362 KC) i dlatego badanie okoliczności, czy poszkodowany przy- czynił się do powstania szkody, nie może być wyłączone spod kognicji tego sądu. Nie można przy tym wyłączyć, że w wyniku badania tej okoliczności sąd cywilny, w związku z poczynionymi ustaleniami, mniej korzystnymi dla po- zwanego od ustaleń w wyroku karnym, dojdzie do wniosku, że poszkodowany 1 M. Kurowski, [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, D. Świecki (red.), wersja elektroniczna, dostęp SIP Lex, komentarz do art. 8, uwaga 2. Nb. 6 § 5. Pojęcie i kryteria wyodrębnienia sprawy cywilnej 11 do powstania szkody się nie przyczynił (wyr. SA w Warszawie z 6.7.2018 r., I ACa 264/17, Legalis).  Ujawnienie się czynu, którego ustalenie w drodze karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej zachodzi wtedy, gdy fakt popełnie- nia przestępstwa ma prejudycjalne znaczenie dla odpowiedzialności cywilnej pozwanego. Taka sytuacja występuje z reguły w sprawach, w których docho- dzone są roszczenia z czynów niedozwolonych. Jeżeli podstawa odpowiedzial- ności pozwanego jest inna (np. niewykonanie umowy), to choćby czyn sta- nowił przestępstwo, fakt ten nie wpływa na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 KPC zazwyczaj wiązane jest z unormowaniem z art. 11 KPC, przewidującym związanie sądu w postępowaniu cywilnym ustaleniami prawomocnego wyroku karnego ska- zującego co do popełnienia przestępstwa. Jednakże zawieszenie postępowania w oczekiwaniu na wydanie wyroku karnego powinno wchodzić w grę wyjąt- kowo (wyr. SA w Gdańsku z 8.3.2018 r., V ACa 545/16, Legalis).  Sam wyrok w sprawie karnej nie jest środkiem dowodowym w procesie cywil- nym. Nie wiąże również sądu cywilnego w zakresie ustalonych w nim faktów na mocy art. 11 KPC. Przepis ten odnosi się bowiem jedynie do wyroków ska- zujących, nie zaś do wszelkiego rodzaju orzeczeń wydanych przez sądy kar- ne (post. SN z 12.10.2017 r., IV CZ 62/17, Legalis).  Decyzja podjęta przez organ administracji publicznej w sprawie należącej do kompetencji tej administracji wiąże sądy w postępowaniu cywilnym w zakresie objętym jej rozstrzygnięciem. W postępowaniu cywilnym sądy nie są władne badać prawidłowości podjęcia decyzji administracyjnej, w szczególności czy istnieją przesłanki, które w świetle przepisów prawa materialnego stanowiły podstawę jej podjęcia. Dzieje się tak niezależnie od treści uzasadnienia decy- zji. Decyzja jest w zakresie objętym jej treścią – bez względu na motywy jej podjęcia wyrażone w uzasadnieniu – wyrazem stanowiska organu administracji publicznej wiążącym sądy w postępowaniu cywilnym (wyr. SA w Warszawie z 10.12.2015 r., VI ACa 1807/14, Legalis).  W naszym systemie prawnym obowiązuje zasada związania sądów prawomoc- ną (ostateczną) decyzją administracyjną. Zasada ta doznaje ograniczenia jedy- nie w przypadku bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej (wyr. SN z 13.8.2015 r., I CSK 592/14, Legalis). § 5. Pojęcie i kryteria wyodrębnienia sprawy cywilnej Pojęcie sprawy cywilnej zostało uregulowane w art. 1 KPC. Zgodnie z przedmiotowym przepisem sprawami cywilnymi są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. 7 Nb. 7 12 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia Ze względu na strukturę danej regulacji, można dokonać podziału spraw cywilnych na sprawy: 1) z zakresu stosunków materialnoprawnych (tj. z zakresu prawa cywil- nego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy); 2) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz 3) inne sprawy niebędące sprawami z zakresu stosunków materialnopraw- nych czy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę pierwszą grupę spraw cywilnych, stwierdzić należy, że są to sprawy będące sprawami cywilnymi ze swojej natury i wskazania kodeksowego, tzn. będą wiązały się z ochroną praw podmiotowych wyni- kających ze stosunków prawnych nie tylko prawa cywilnego, ale również rodzinnego i opiekuńczego, a także prawa pracy. Druga grupa, tj. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie speł- niają kryterium materialnoprawnego właściwego dla spraw omówionych powyżej, niemniej jednak są sprawami cywilnymi z tzw. wskazania kodek- sowego – zostały one wyodrębnione z grupy trzeciej będącej sprawami cy- wilnymi jedynie w znaczeniu formalnoprawnym, dlatego też zasadne jest ich wyodrębnienie w niniejszym podziale. Trzecią grupę stanowią sprawy, które nie dotyczą ochrony praw pod- miotowych wynikających ze stosunków materialnoprawnych właściwych dla prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego czy prawa pracy. Innymi słowy, do tej grupy zaliczać należy wszystkie te sprawy, które nie są sprawami cywilnymi ze swej natury, ani wskazania kodeksowego, jed- nakże odrębna ustawa nakazuje je za takie uznać1. Podsumowując, sprawy cywilne można podzielić na sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym (sprawa cywilna sensu stricto), tj. spra- wa z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy oraz na sprawy cywilne w znaczeniu formalnoprawnym (sprawa cy- wilna sensu largo), które pomimo tego, że nie są sprawami cywilnymi ze swej natury, zostały przekazane na mocy przepisu szczególnego do roz- poznania. Orzecznictwo  Istota sprawy cywilnej wiąże się z równouprawnieniem stron występujących w procesie. Ustalenie, czy sprawa ma cywilnoprawny charakter, a także czy należy do drogi sądowej, wymaga odniesienia się do dwóch kryteriów, tj. rów- norzędności stron, jak też do ekwiwalentności świadczeń. Odwołanie się do tych kryteriów pożądane jest zwłaszcza wtedy, gdy w danym sporze nakłada- 1 Ł. Błaszczak, [w:] Meritum. Postępowanie cywilne, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Warszawa 2017, s. 29. Nb. 7 § 6. Pojęcie drogi sądowej 13 ją się stosunki cywilnoprawne i administracyjne, co może utrudniać właściwe zakwalifikowanie sprawy. W sensie materialnoprawnym sprawami cywilnymi są sprawy, w których ochrona prawna jest przewidziana ze względu na stan prawny oraz prawa i obowiązki podmiotów stosunków prawnych o charak- terze równorzędnym. Sprawa nie będzie miała natomiast charakteru cywilno- prawnego, jeżeli jeden z podmiotów wyposażony zostanie w funkcje władcze. Przyznanie jednej ze stron władzy zwierzchniej w ramach działalności Państwa oznacza, że sprawa będzie mogła być uznana za cywilną jedynie na podstawie kryterium formalnoprawnego. Taki charakter mają sprawy z zakresu ubezpie- czeń społecznych (post. SN z 10.4.2018 r., I UK 55/17, Legalis).  Podnieść należy, że kwalifikacja danej sprawy, jako sprawy cywilnej (art. 1 KPC), uzależniona jest pierwszorzędnie od materialnego charakteru stosunku praw- nego istniejącego pomiędzy stronami, definiowanego przede wszystkim na płaszczyźnie pozycji stron tego stosunku, źródła zobowiązania, jak i charakte- ru świadczenia (wyr. SA w Szczecinie z 1.12.2016 r., I ACa 741/16, Legalis).  Podkreślić przy tym należy, że niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi wówczas, gdy sprawa nie ma charakteru sprawy cywilnej lub gdy sprawa ze swej istoty ma wprawdzie charakter sprawy cywilnej, jednakże z mocy wyraź- nego przepisu została przekazana do właściwości innego organu niż sąd po- wszechny. Na gruncie prawa polskiego sprawą cywilną jest sprawa, w której ochrona prawna ma polegać na wywołaniu skutku prawnego w zakresie stosun- ku prawno­cywilnego w szerszym tego słowa znaczeniu, np. sprawy rodzinne, osobiste, majątkowe, powództwa z prawa pracy, prawa ubezpieczeniowego pod warunkiem, że wystąpią elementy istotne dla sprawy cywilnej – strony wy- stępują w charakterze równouprawnionych podmiotów. Sprawa ma charakter sprawy cywilnej, jeżeli treść łączących strony stosunków prawnych, obejmu- jąca ich wzajemne prawa i obowiązki albo tworząca dany stan prawny, zakłada potrzebę ochrony interesów uczestniczących w nich podmiotów. Sprawa cywil- na wymaga przy tym pozostawania dwóch lub więcej podmiotów w stosunku prawnym, regulowanym przepisami kodeksu cywilnego i innymi ustawami, którego podmioty – w wypadku sporu – występują jako równorzędni partnerzy. Jeżeli natomiast jeden z nich uzyskuje pozycję podmiotu działającego z mocy swojej władzy zwierzchniej, to stosunek taki nie jest stosunkiem cywilnopraw- nym (wyr. SA w Łodzi z 8.5.2015 r., I ACa 1671/14, Legalis). § 6. Pojęcie drogi sądowej Droga sądowa, to kompetencja sądów powszechnych do rozpoznawa- nia spraw cywilnych w rozumieniu art. 1 KPC. Powyższa definicja wyni- ka z art. 2 § 1 KPC, który stanowi, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. 8 Nb. 8 14 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia Wobec powyższego, stwierdzić należy, że definicja drogi sądowej zde- terminowana jest poprzez zakres sprawy cywilnej, a więc regulację zawar- tą w art. 1 KPC, określającym ramy przedmiotowe drogi sądowej. Powoła- ny wyżej art. 2 § 1 KPC w aspekcie podmiotowym powierza się w głównej mierze rozpoznawaniu przez sądy powszechne. Druga część tego zdania jest natomiast zbędna, ponieważ na chwilę obecną nie istnieją sądy szcze- gólne powołane do rozpatrywania spraw cywilnych1. Wzmianka o Sądzie Najwyższym jest z kolei konsekwencją pozycji ustrojowej tego sądu w za- kresie sprawowania wymiaru sprawiedliwości (art. 1 pkt 1 ustawy o SN2). Droga sądowa zaliczana jest do grupy bezwzględnych przesłanek pro- cesowych, tj. takich, które nie podlegają czynności dyspozycyjnym stron, a ich brak skutkuje nieważnością postępowania. Omawiana przesłanka może mieć zarówno charakter pozytywny, tj. gdy sąd powszechny będzie posiadał kompetencję do rozpoznania sprawy cywilnej lub negatywny – tzw. niedopuszczalność drogi sądowej, która skutkować będzie albo od- rzuceniem pozwu – (gdy jej brak będzie miał charakter pierwotny) albo umorzeniem postępowania – (przy jej braku o charakterze następczym). Orzecznictwo  Dopuszczalność drogi sądowej to podstawowa przesłanka możliwości domaga- nia się ochrony prawnej w ramach postępowania przed sądami. Jej brak unie- możliwia realizację żądania ochrony przez sąd. Niedopuszczalność drogi są- dowej wystąpi, gdy sprawa nie ma charakteru sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 KPC albo też do jej rozpoznania właściwy jest inny organ wska- zany w ustawie (post. SN z 10.4.2018 r., I UK 55/17, Legalis).  Dopuszczalność drogi sądowej zależy od podstawy faktycznej, na której po- wód opiera swoje żądanie. Jeżeli roszczenie oparte jest na zdarzeniach praw- nych wywołujących skutki cywilnoprawne, to droga sądowa jest dopuszczalna – dotyczy to także żądania zasądzenia świadczeń o charakterze publicznopraw- nym (post. SN z 19.3.2018 r., II CSK 640/17, Legalis).  Rozważając dopuszczalność drogi sądowej sąd nie bada istnienia prawa pod- miotowego, ani nie rozważa, czy zgłoszone przez powoda roszczenie jest usprawiedliwione prawem materialnym. Do wytoczenia procesu nie jest po- trzebne obiektywne istnienie prawa, konieczne jest jedynie twierdzenie o jego istnieniu. Sąd powinien wyjaśnić czy prawo podmiotowe, o istnieniu które- go twierdzi powód, odpowiada pojęciu „sprawa cywilna” w rozumieniu art. 1 i 2 KPC. Jeżeli, według twierdzeń powoda zawartych w pozwie, między nim a pozwanym istnieje stosunek cywilnoprawny, droga sądowa jest dopuszczalna i pozew nie może być odrzucony z powodu jej braku (wyr. SN z 17.6.2016 r., IV CSK 655/15, Legalis). 1 W. Broniewicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2016, s. 40. 2 Ustawa z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 825). Nb. 8 § 7. Niedopuszczalność drogi sądowej i jej rodzaje 15  Stwierdzenie dopuszczalności drogi sądowej z oczywistych względów nie prze- sądza skuteczności roszczenia dochodzonego na tej drodze. Dopuszczalność drogi sądowej w określonej sprawie oraz możliwość uzyskania w postępowa- niu sądowym ochrony prawnej to dwie różne kwestie (wyr. SN z 28.10.2010 r., II CSK 227/10, Legalis). § 7. Niedopuszczalność drogi sądowej i jej rodzaje 9 Niedopuszczalność drogi sądowej – to brak kompetencji sądu po- wszechnego do rozpoznania sprawy cywilnej. Mówiąc inaczej, jest to brak pozytywnej przesłanki dopuszczalności drogi sądowej. Owa prze- słanka jest uwzględniana przez sąd z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 KPC). W przypadku rozpoznania sprawy mimo braku istnienia pozytywnej przesłanki procesowej w postaci dopuszczalności drogi sądo- wej (bez względu na to czy niedopuszczalność drogi sądowej miała cha- rakter pierwotny czy następczy), zachodzić będzie nieważność postępowa- nia (art. 379 pkt 1 KPC). Można wyróżnić następujące podziały niedopuszczalności drogi sądowej: 1) ze względu na moment powstania negatywnej przesłanki procesowej wyróżnia się niedopuszczalność drogi sądowej: a) pierwotną niedopuszczalność drogi sądowej – droga sądowa jest niedopuszczalna już w momencie wszczęcia postępowania; w ta- kim wypadku sąd powinien odrzucić pozew albo wniosek; wyjąt- kiem jest art. 1991 KPC, a także art. 464 § 1 KPC, zgodnie z którym odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny or- gan. W tym wypadku sąd przekaże mu sprawę (w drodze postano- wienia), b) następczą niedopuszczalność drogi sądowej – pozytywna prze- słanka drogi sądowej istniała w momencie wszczęcia postępowa- nia, jednakże odpadła w jego toku; wtedy też sąd powinien umo- rzyć postępowanie; 2) ze względu na możliwość przekształcenia przesłanki negatywnej w przesłankę pozytywną: a) bezwzględna niedopuszczalność drogi sądowej – sprawa nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 KPC lub fakt faktem speł- nia przesłanki bycia sprawą cywilną, jednakże z mocy przepisów szczególnych sądy powszechne nie są kompetentne do jej rozstrzy- gnięcia (art. 2 § 3 KPC), Nb. 9 16 Rozdział I. Postępowanie cywilne – podstawowe pojęcia b) względna niedopuszczalność drogi sądowej: – czasowa niedopuszczalność drogi sądowej – inaczej warunko- wa; sprawa cywilna może być rozpoznana przez sąd powszech- ny dopiero po podjęciu innych czynności celem jej załatwienia/ wyczerpania możliwości podejmowania działań przed innym uprawnionym organem (np. w wyniku postępowania reklama- cyjnego), tzw. przemienność drogi sądowej – sytuacja, gdy podmiot ma możliwość dochodzenia ochrony swoich praw przed różnymi organami, a także ma prawo wyboru, z którego sposobu skorzy- sta (np. art. 242 KP). – Orzecznictwo  Bezwzględna niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi wówczas, gdy spra- wa – na skutek jej „niecywilnego” charakteru lub w związku z obowiązującym przepisem prawa – w żadnym wypadku nie może być załatwiona przez sąd po- wszechny. Niedopuszczalność względna, występująca w polskim ustawodaw- stwie sporadycznie, wynika z pozostawienia osobie uprawnionej możliwości wyboru drogi – sądowej lub przed innym organem – na której chce realizować przysługujące jej prawo podmiotowe. Możliwość takiego wyboru musi być jednak przewidziana w konkretnym przepisie ustawy (dekretu). Można mówić o nie dopuszczalności drogi sądowej w zakresie całego powództwa albo tylko jego części. W efekcie mimo przynależenia danej sprawy do drogi sądowej, droga ta może być – w części istotnej dla orzeczenia o całości żądania niedo- puszczalna (wyr. SA w Poznaniu z 25.1.2017 r., III AUa 568/16, Legalis).  Odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, sąd nie może poprzestać na stwierdzeniu, że przedstawiona mu do rozpoznania sprawa, nie jest sprawą cywilną, lecz powinien w uzasadnieniu swego orzeczenia wskazać sąd, do którego właściwości rozpoznania tej sprawy zostało ustawowo zastrze- żone (wyr. SN z 24.9.2012 r., I PK94/12, Legalis).  W sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodo- wania za opóźniony lot na podstawie art. 7 Rozporządzenia (WE) Nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.2.2004 r. ustanawiającego wspólne za- sady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego Rozpo- rządzenie (EWG) Nr 295/91 (Dz.Urz. UE L Nr 46, s. 1) zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego (uchw. SN z 7.2.2014 r., III CZP 113/13, Legalis). Nb. 9

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: