Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00161 005195 15183809 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne. Kazusy. Orzecznictwo. Literatura - ebook/pdf
Postępowanie cywilne. Kazusy. Orzecznictwo. Literatura - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 576
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-213-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Pobierz Kazus

Postępowanie cywilne. Kazusy. Orzecznictwo. Literatura to opracowanie adresowane do studentów wydziałów prawa, aplikantów wszystkich zawodów prawniczych, a także osób prowadzących ćwiczenia, seminaria lub szkolenia z prawa postępowania cywilnego. Może być ono również przydatne początkującym sędziom, adwokatom i radcom prawnym. Zbiór stanowi uzupełnienie podręczników z postępowania cywilnego oraz pozwala na praktyczne zastosowanie wiedzy zdobywanej w toku wykładów uniwersyteckich i szkoleń aplikacyj-nych. Osobom prowadzącym zajęcia z postępowania cywilnego ma pomóc w rozwijaniu samodzielnego myślenia i weryfikacji wiedzy studentów i aplikantów.
Książka została opracowana przez grono Autorów związanych z nauką i praktyką prawa postępowania cywilnego, co gwarantuje wysoki poziom zawartych w niej kazusów. Ważnym uzupełnieniem jest bogaty zestaw orzecznictwa, wsparty wyborem literatury dotyczącej zagadnień poruszanych w poszczególnych kazusach.
W drugim wydaniu opracowania uwzględniono zmiany legislacyjne wprowadzone od czasu ukazania się pierwszego wydania, w tym nowelizację z 16 września 2011 r. zmieniającą  Kodeks postępowania cywilnego. Zamieszczono również kilka nowych kazusów dotyczących m.in. składu sądu, postępowania grupowego, uznania pozwu, elektronicznego po-stępowania upominawczego i powództwa opozycyjnego.
Redaktor naukowy:
Karol Weitz — profesor na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego działającej przy Ministrze Sprawiedliwości oraz Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów; członek Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego delegowany do wykonywania czynności w Izbie Cywilnej; radca prawny; redaktor naczelny „Polskiego Procesu Cywilnego” i członek komitetu redakcyjnego „Kwartalnika Prawa Prywatnego”.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Post´powanie cywilne Kazusy | Orzecznictwo | Literatura Przemysław Kucharski | Robert Obr´bski Dagmara Olczak-Dàbrowska |Piotr Rylski | Karol Weitz Tomasz Wojciechowski | Tadeusz Zembrzuski pod redakcjà Karola Weitza Wydanie 2 Warszawa 2012 Poszczególne kazusy opracowali: Przemysław Kucharski – 1, 8, 29, 35, 40, 47, 60, 68 Robert Obrębski – 4, 25, 28, 31, 38, 39, 63, 67, 70 Dagmara Olczak-Dąbrowska – 9, 13, 19, 24, 26, 30, 44, 61, 66, 69 Piotr Rylski – 3, 6, 15, 17, 20, 33, 36, 37, 43, 45, 62 Karol Weitz – 2, 27, 41, 59, 64 Tomasz Wojciechowski – 10, 11, 12, 18, 23, 32, 34, 48, 50, 51, 52, 57, 65 Tadeusz Zembrzuski – 5, 7, 14, 16, 21, 22, 42, 46, 49, 53, 54, 55, 56, 58 Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Robert Stępień, Joanna Tyszkiewicz-Żak Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-7806-213-4 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Przedmowa do drugiego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Przedmowa do pierwszego wydania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 KAZUS 1. Droga sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 KAZUS 2. Jurysdykcja krajowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 KAZUS 3. Prejudycjalność – wyrok sądu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 KAZUS 4. Ustrój sądów powszechnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 KAZUS 5. Skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 KAZUS 6. Właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 KAZUS 7. Wyłączenie sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 KAZUS 8. Wartość przedmiotu sporu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 KAZUS 9. Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 KAZUS 10. Zdolność sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 KAZUS 11. Zdolność procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 KAZUS 12. Legitymacja procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 KAZUS 13. Współuczestnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 KAZUS 14. Postępowanie grupowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 KAZUS 15. Następstwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 KAZUS 16. Interwencja uboczna i przypozwanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 KAZUS 17. Pełnomocnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 KAZUS 18. Reprezentacja Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 KAZUS 19. Przywrócenie terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 KAZUS 20. Doręczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 KAZUS 21. Koszty sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 KAZUS 22. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika przez sąd 182 KAZUS 23. Braki formalne pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 KAZUS 24. Przebieg rozprawy (I) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 KAZUS 25. Przebieg rozprawy (II) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 KAZUS 26. Powództwo wzajemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 KAZUS 27. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 KAZUS 28. Powództwo o ustalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 KAZUS 29. Powództwo o ukształtowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 KAZUS 30. Cofnięcie pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 Księga1.indb 5 Księga1.indb 5 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 6 Spis treści KAZUS 31. Przedmiotowa zmiana powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 KAZUS 32. Ugoda sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 KAZUS 33. Uznanie pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 KAZUS 34. Zawieszenie i umorzenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 KAZUS 35. Postępowanie dowodowe (I) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 KAZUS 36. Postępowanie dowodowe (II) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 KAZUS 37. Postępowanie dowodowe (III) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 KAZUS 38. Postępowanie w sprawach małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 KAZUS 39. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 KAZUS 40. Postępowanie nakazowe i upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 KAZUS 41. Europejski nakaz zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 KAZUS 42. Elektroniczne postępowanie upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 KAZUS 43. Wyrok zaoczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 KAZUS 44. Wyrok wstępny, wyrok częściowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 KAZUS 45. Wyrok nieistniejący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 KAZUS 46. Rektyfikacja orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 KAZUS 47. Natychmiastowa wykonalność wyroków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 KAZUS 48. Postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 KAZUS 49. Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 KAZUS 50. Apelacja – dopuszczalność i wymagania formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 KAZUS 51. Rozpoznanie apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 KAZUS 52. Apelacja w postępowaniu uproszczonym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 KAZUS 53. Skarga kasacyjna – dopuszczalność i przedsąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 KAZUS 54. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 432 KAZUS 55. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 KAZUS 56. Wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 KAZUS 57. Skarga na czynności referendarza sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 KAZUS 58. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki . . . . . . . . . . . . . . . 467 KAZUS 59. Uznanie orzeczenia zagranicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 KAZUS 60. Sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 KAZUS 61. Postępowanie nieprocesowe (I). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 KAZUS 62. Postępowanie nieprocesowe (II) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 KAZUS 63. Postępowanie zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 KAZUS 64. Europejski Tytuł Egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 517 KAZUS 65. Postępowanie klauzulowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 527 KAZUS 66. Skarga na czynności komornika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 KAZUS 67. Powództwo opozycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 KAZUS 68. Powództwo ekscydencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 KAZUS 69. Egzekucja z nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 563 KAZUS 70. Egzekucja świadczeń niepieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 O AUTORACH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 Księga1.indb 6 Księga1.indb 6 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Wykaz skrótów AUL AUW Biul. SN BMS Dz.U. Dz.Urz. UE Dz.Urz. WE ETS – „Acta Universitatis Lodziensis” – „Acta Universitatis Wratislaviensis” – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – „Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości” – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (od 1 lutego 2003 r.) – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwany Europejskim Trybu- EPS EuZW FI GSP GłP GłS GP GSW k.c. nałem Sprawiedliwości) – „Europejski Przegląd Sądowy” – „Europäische Zeitschrift für Wirtschaftsrecht” – „Folia Iuridica” – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Głos Prawa” – „Głos Sądownictwa” – „Gazeta Prawnicza” – „Gazeta Sądowa Warszawska” – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, k.k. k.p. k.p.c. k.p.k. KPP k.r.o. KRS k.s.h. poz. 483 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – Krajowy Rejestr Sądowy – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) Księga1.indb 7 Księga1.indb 7 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 8 Wykaz skrótów KSP MoP NP NSA ONSAiWSA – „Krakowskie Studia Prawnicze” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Naczelny Sąd Administracyjny – „Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Są- dów Administracyjnych” OSA OSNAPUS – „Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Administracyjna, Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych” OSNC OSNCP – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna oraz Izba Administra- cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” OSNC–ZD OSNP – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Zbiór Dodatkowy” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych OSPiKA OSP OTK-A PB PiP PiZS PiŻ PPC PPE PPH PPiA Pr. Pracy Pr.Sp. PS PUG p.u.n. PWS RPEiS r.u.s.p. RPr SA SC SI SN SP SP KUL ST u.d.r.p.g. i Spraw Publicznych” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A” – „Prawo Bankowe” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Prawo i Życie” – „Polski Proces Cywilny” – „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Prawa i Administracji” – „Prawo Pracy” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – ustawa z  28  lutego 2003  r. – Prawo upadłościowe i  naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) – „Problemy Wymiaru Sprawiedliwości” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  23  lutego 2007  r. – Re- gulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U.  Nr  38, poz.  249 ze zm.) – „Radca Prawny” – Sąd apelacyjny – „Studia Cywilistyczne” – „Studia Iuridica” – Sąd Najwyższy – „Studia Prawnicze” – „Studia Prawnicze Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” – „Samorząd Terytorialny” – ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44) Księga1.indb 8 Księga1.indb 8 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Wykaz skrótów 9 u.k.s.c. – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) u.k.w.h. – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. u.p.g.s.p. – ustawa z  8  lipca 2005  r. o  Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.) u.s.d.g. – ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst u.s.p. – ustawa z  27  lipca 2001  r. – Prawo o  ustroju sądów powszechnych jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) Zb.Orz. ZN IBPS ZN UJ ZN UJ PP ZN UJ PWiOWI – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Prace z Wynalazczo- – Zbiór Orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badań Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Prace Prawnicze” ści i Ochrony Własności Intelektualnej” ZN UŁ ZN UMCS ZN UMK ZN URz – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego” Księga1.indb 9 Księga1.indb 9 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Przedmowa do drugiego wydania Od pierwszego wydania niniejszego zbioru kazusów upłynęły trzy lata. W tym cza- sie postępowanie cywilne podlegało istotnym zmianom. Okoliczność ta sprawiła, że konieczne okazało się przygotowanie drugiego wydania książki. Prezentowane wydanie zostało poszerzone o nowe kazusy dotyczące częściowo in- stytucji, które nie były opracowane w pierwszym wydaniu, a częściowo instytucji wprowadzonych w ostatnich latach w wyniku dokonanych zmian normatywnych. W  niezmienionej postaci został natomiast zachowany dotychczasowy schemat kazusów. W  zbiorze uwzględniono stan prawny, orzecznictwo i  literaturę na 1  stycznia 2012 r. Zawarto ponadto zmiany wynikające z ustaw wchodzących w życie w okre- sie późniejszym, w tym z ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381), która wchodzi w życie 3 maja 2012 r. Karol Weitz Warszawa, grudzień 2011 r. Księga1.indb 11 Księga1.indb 11 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Przedmowa do pierwszego wydania W  dziedzinie prawa postępowania cywilnego szczególne znaczenie ma nie tyl- ko zdolność opanowania określonego zasobu wiedzy teoretycznej i przyswojenia sobie treści obowiązujących przepisów, ale także umiejętność wykorzystania tej wiedzy i  zastosowania poznanych przepisów w  konkretnych sprawach, które są wnoszone do sądów przez strony i uczestników postępowania na tle określonych stanów faktycznych. Kierując się tym założeniem jako podstawowym, grono auto- rów związanych jednocześnie z nauką i praktyką prawa postępowania cywilnego podjęło trud przygotowania prezentowanego zbioru kazusów. Zbiór ten adresowany jest głównie do studentów wydziałów prawa oraz aplikan- tów wszystkich zawodów prawniczych, jak również osób prowadzących ćwiczenia, seminaria lub szkolenia z prawa postępowania cywilnego. Może być on też przy- datny początkującym sędziom, adwokatom i  radcom prawnym. W  zamierzeniu autorów niniejsze opracowanie ma uzupełniać podręczniki z postępowania cywil- nego oraz pozwalać na praktyczne zastosowanie wiedzy zdobywanej w toku wy- kładów uniwersyteckich i szkoleń aplikacyjnych. Dla osób prowadzących zajęcia z postępowania cywilnego ma ono stanowić pomoc w rozwijaniu samodzielnego myślenia i weryfikacji wiedzy studentów i aplikantów. Kazusy umieszczone w prezentowanym zbiorze zostały opracowane według jedno- litego schematu – po przedstawieniu stanu faktycznego i stanowisk stron następuje wyjaśnienie kontekstu prawnego instytucji, której dotyczy kazus, oraz rozwiązanie kazusu. Każdy kazus uzupełnia zestawienie orzecznictwa i wykaz podstawowej li- teratury. Przyjęty schemat został podporządkowany założeniu, że kazus powinien służyć przybliżeniu konkretnej instytucji procesowej i  mieć walor dydaktyczny. Sprawiło to, że poszczególne kazusy są stosunkowo obszerne. Kazusy zawarte w zbiorze dotyczą wielu instytucji procesowych (na tle których po- wstają w praktyce problemy o różnym stopniu złożoności, będące ponadto w róż- nym zakresie przedmiotem wypowiedzi judykatury i  literatury), charakteryzują się zatem – w ramach wspólnego schematu – pewnym urozmaiceniem, jeśli chodzi o skomplikowanie stanu faktycznego i omawianych zagadnień prawnych. Księga1.indb 13 Księga1.indb 13 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 14 Przedmowa do pierwszego wydania Zbiór kazusów jest dziełem zbiorowym, jednakże poszczególne kazusy zostały opracowane samodzielnie przez różnych autorów. Wyrażane przez nich poglądy, w  szczególności w  kwestiach kontrowersyjnych lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie, są zatem wyrazem ich indywidualnych zapatrywań. Karol Weitz Warszawa, sierpień 2008 r. Księga1.indb 14 Księga1.indb 14 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Przemysław Kucharski Kazus 1 Droga sądowa Stan faktyczny Julia Kapulecka i Roman Mosiądz spotykali się od ponad pięciu miesięcy i wstęp- nie postanowili, że w  przyszłości zawrą małżeństwo. Wkrótce Roman Mosiądz oświadczył się Julii Kapuleckiej, co spotkało się z jej wielkim zadowoleniem i przy- jęciem oświadczyn. W dniu oświadczyn narzeczeni uroczyście poinformowali ro- dziców Julii Kapuleckiej o planach małżeńskich i uzgodnili dokładną datę ślubu. Po czterech miesiącach narzeczeństwa Julia Kapulecka oświadczyła narzeczone- mu, że zrywa zaręczyny. Mimo usilnych starań i  próśb Romana Mosiądza Julia Kapulecka nie zmieniła swej decyzji. W związku z tym Roman Mosiądz wniósł do właściwego sądu pozew o zobowiązanie Julii Kapuleckiej do złożenia oświadcze- nia woli o  wstąpieniu w  związek małżeński. W  odpowiedzi na pozew pozwana podniosła zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Stanowiska stron Roman Mosiądz twierdzi, że przez akt zaręczyn doszło między narzeczonymi do zawarcia „umowy zaręczyn”, która w  istocie powinna być oceniana jako przed- wstępna „umowa małżeńska” (art. 389 i 390 k.c.), co w efekcie uprawnia go do żądania zawarcia przyrzeczonej umowy małżeńskiej (art. 390 § 2 k.c.). 8 Pozwana Julia Kapulecka w odpowiedzi na pozew podnosi, że roszczenie o zawar- cie „umowy małżeńskiej” nie jest roszczeniem cywilnoprawnym i jako takie nie podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny (art. 2 k.p.c.), a w konsekwencji pozew powinien zostać odrzucony (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Pytania 1. Czym różni się sprawa cywilna w  sensie materialnym od sprawy cywilnej w sensie formalnym? 7 Księga1.indb 15 Księga1.indb 15 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 5 16 Przemysław Kucharski 2. Kiedy w postępowaniu cywilnym dopuszczalna jest droga sądowa? 3. Kiedy i pod jakimi warunkami sąd cywilny może przekazać sprawę innemu sądowi lub organowi (np. sądowi administracyjnemu)? 4. Jakie znaczenie z perspektywy konstytucyjnej zasady prawa do sądu ma do- mniemanie drogi postępowania przed sądami powszechnymi? Kontekst prawny 1. Dopuszczalność umowy o zaręczyny W  literaturze prawa rodzinnego przyjmuje się, że zaręczyny stanowią w  istocie umowę, mocą której kobieta i mężczyzna uzgadniają, iż w przyszłości zawrą mał- żeństwo. Dopuszczalność zawarcia takiej umowy wywodzi się z zasady swobody umów [instytucja zaręczyn była uregulowana w art. 1–4 dekretu z 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie (Dz.U. Nr 48, poz. 270), jednak obecnie obowiązują- cy k.r.o. nie wprowadza żadnych uregulowań w tym zakresie]. Niewątpliwie jed- nak przymusowe wykonanie umowy zaręczyn nie byłoby możliwe, co z kolei jest konsekwencją obowiązującej w prawie polskim zasady pełnej swobody zawarcia małżeństwa (przyjmuje się natomiast, że z umowy zaręczyn mogą powstać pewne roszczenia majątkowe w postaci żądania zwrotu kwot wydatkowanych na uzasad- nione przygotowania do ślubu lub żądania zwrotu podarunków zaręczynowych na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu). Nie powinna budzić wątpliwości teza, że umowy o zaręczyny nie można wykonać w drodze przymusu państwa. Zawarcie umowy zaręczyn nie kreuje tym samym po stronie „odrzuconego” narzeczonego materialnoprawnego roszczenia o wykonanie takiej umowy. W szczególności zaś do umowy zaręczyn nie da się zastosować kon- strukcji umowy przedwstępnej z art. 389 i 390 k.c. Nawet jednak, gdyby pokusić się o  ocenę zaręczyn na gruncie obu przepisów, to i  tak nie da się zastosować skutku silniejszego umowy przedwstępnej, tzn. zmusić opornego narzeczonego do zawarcia małżeństwa (art. 390 § 2 k.c.). 2. Odrzucenie a oddalenie pozwu Oddalenie pozwu jest negatywnym załatwieniem sprawy wynikającym z bezza- sadności powództwa (absolutio ab actionem). Jeżeli natomiast mówi się o odrzu- ceniu pozwu, to wprawdzie również chodzi o negatywne załatwienie sprawy, lecz zawsze ze  względu na niedopuszczalność orzekania przez sąd w  kwestii, której dotyczy żądanie pozwu. Oznacza to więc definitywną odmowę rozpoznania przez sąd danej sprawy (absolutio ab instantiam) (np. pozew jest odrzucany z powodu braków w zakresie pozytywnych przesłanek procesowych, w tym niedopuszczal- ności drogi sądowej – por. art. 199, 1099 i 1165 k.p.c.). 3. Droga sądowa w sprawach cywilnych W najszerszym znaczeniu pojęcie drogi sądowej występuje w art. 77 ust. 2 Kon- stytucji RP, który stanowi, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej Księga1.indb 16 Księga1.indb 16 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Kazus 1. Droga sądowa 17 dochodzenia naruszonych praw lub wolności. Droga sądowa oznacza tu możli- wość wystąpienia o rozpoznanie sprawy (w znaczeniu przepisów konstytucyjnych) przed jakikolwiek sąd państwowy. Według art. 175 ust. 1 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości w  Rzeczypospolitej Polskiej sprawują: Sąd Najwyższy, sądy po- wszechne, sądy administracyjne i  sądy wojskowe. Oznacza to, że można mówić o drodze sądowej przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym, drodze są- dowej przed sądami administracyjnymi oraz o drodze sądowej przed sądami woj- skowymi i Sądem Najwyższym. W przepisach k.p.c. (art. 199 § 1 pkt 1 i art. 379 pkt 1) pojęcie drogi sądowej wystę- puje w znaczeniu drogi postępowania przed sądami powszechnymi i Sądem Naj- wyższym. Potwierdza to treść art. 2 § 1 k.p.c., zgodnie z którym do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o  ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Droga sądowa w znaczeniu przepisów k.p.c. to droga sądowa w znaczeniu ścisłym; w znaczeniu szerszym dro- ga sądowa obejmuje również postępowanie przed sądami szczególnymi, tj. sądami administracyjnymi lub wojskowymi. 4. Domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych Właściwość sądów powszechnych i Sądu Najwyższego może wchodzić w grę wy- jątkowo również w sprawach, które nie są sprawami cywilnymi (w znaczeniu ma- terialnym i  formalnym – por. uwagi poniżej), gdy mimo to będą podlegały roz- poznaniu w postępowaniu cywilnym. Stwierdzenie to wiąże się z ustanowionym w art. 177 Konstytucji RP domniemaniem drogi postępowania przed sądami po- wszechnymi i Sądem Najwyższym, co oznacza, że jeżeli brak jest podstaw do przy- jęcia w sprawie (na określonym jej etapie) właściwości innych sądów (administra- cyjnych lub wojskowych), to powinna ona zostać rozpoznana (jeżeli jest sprawą w rozumieniu uregulowań konstytucyjnych) przez sąd powszechny. Chodzi tutaj zwłaszcza o sprawy, na które wskazuje art. 1991 k.p.c., stanowiąc, że sąd cywilny nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli taki organ lub sąd uznały się w danej sprawie za niewłaściwe. Oprócz spraw, o któ- rych mowa w art. 1991 k.p.c., za sprawę podlegającą rozpoznaniu w postępowaniu cywilnym trzeba uznać także każdą sprawę, która nie jest sprawą cywilną, sądo- woadministracyjną lub karną. Chodzi tutaj o sprawy niemieszczące się w definicji sprawy cywilnej w  rozumieniu art.  1 k.p.c.  i  niebędące jednocześnie sprawami materialnie administracyjnymi bądź karnymi. Przyczyną takiego stanu rzeczy mogą być np. luki w prawie (niedostatki legislacyjne). Sprawy takie podlegają roz- poznaniu przez sąd cywilny, a ich przynależność do drogi sądowej wywodzi się z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu (art. 177 w zw. z art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; por. również art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, które ustanawiają prawo każdego czło- wieka do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd). Konsekwen- cją powyższego jest przyjęcie, że sąd, odrzucając pozew z powodu niedopuszczal- ności drogi sądowej, nie może poprzestać na stwierdzeniu, iż sprawa przedstawio- Księga1.indb 17 Księga1.indb 17 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 18 Przemysław Kucharski na do rozstrzygnięcia nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., lecz jest zobowiązany w  uzasadnieniu postanowienia wskazać sąd inny niż powszechny (z reguły będzie to sąd administracyjny), do którego właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało ustawowo zastrzeżone. Rzeczą sądu powszechnego jest wskazanie w każdym konkretnym przypadku podstawy prawnej właściwości sądu innego niż powszechny, bo tylko wówczas prawo do sądu zostaje w sposób konkretny i pod- dający się kontroli określone i zapewnione. Trzeba zatem przyjąć, że droga sądowa w  ścisłym znaczeniu (tj. w  rozumieniu przepisów k.p.c.) oznacza kompetencję sądów i Sądu Najwyższego do rozpozna- wania spraw, w  tym głównie spraw cywilnych, ale ponadto (wyjątkowo) spraw niecywilnych, lecz nieprzekazanych przez ustawę (na określonym ich etapie) do innego rodzaju drogi sądowej. 5. Dopuszczalność drogi sądowej Jak wyżej wskazano, przesłanka dopuszczalności drogi sądowej w znaczeniu ści- słym została sformułowana w art. 2 § 1 i 3 k.p.c., który wprowadza w sprawach cywilnych domniemanie kompetencji sądów powszechnych oraz uzależnia kompe- tencję sądów szczególnych i innych organów od istnienia szczególnych przepisów. Z powyższego wynika, że do ustalenia dopuszczalności drogi sądowej w ścisłym znaczeniu konieczne jest stwierdzenie, iż sprawa należy do właściwości sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Ze względu natomiast na wynikające z art. 2 §  1 k.p.c.  domniemanie właściwości sądów powszechnych i  Sądu Najwyższego w  sprawach cywilnych istotne znaczenie ma stwierdzenie, że dana sprawa jest sprawą cywilną w znaczeniu formalnym lub materialnym. W razie ustalenia, że sprawa ma charakter cywilny, trzeba jeszcze zbadać, czy nie została ona przeka- zana do właściwości sądów szczególnych lub innych organów (art. 2 § 3 k.p.c.). Kwestią odrębną (o której wzmiankowano wyżej) jest, że z uwagi na ustanowione w art. 177 ust. 1 Konstytucji RP domniemanie właściwości sądów powszechnych właściwość tych sądów (oraz Sądu Najwyższego) może wchodzić w grę wyjątko- wo również w sprawach, które nie są sprawami cywilnymi (w znaczeniu mate- rialnym i formalnym), gdy mimo to będą podlegały rozpoznaniu w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z art. 1 k.p.c. przedmiotem cywilnego postępowania sądowego jest spra- wa cywilna w ujęciu materialnym bądź formalnym. Przez sprawę cywilną o cha- rakterze materialnym należy rozumieć taką sprawę, w  której ochrona prawna sprowadza się do wywołania skutku w  zakresie szeroko rozumianego stosunku cywilnoprawnego, a więc stosunku osobistego, majątkowego lub rodzinnego, któ- rego podmioty – na wypadek sporu – występują jako równorzędni partnerzy. Jeśli choćby jeden z  nich uzyskuje pozycję organu działającego z  mocy swej władzy zwierzchniej, to stosunek taki nie jest stosunkiem cywilnoprawnym. Z kolei przez sprawę cywilną w znaczeniu formalnym należy rozumieć każdą spra- wę, która ze swej istoty nie jest sprawą cywilną, jednakże podlega rozpoznaniu w sądowym postępowaniu cywilnym. Obok spraw z zakresu ubezpieczeń społecz- nych sprawami cywilnymi formalnymi będą zatem sprawy administracyjne, któ- Księga1.indb 18 Księga1.indb 18 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Kazus 1. Droga sądowa 19 rych rozpoznanie zostało przekazane sądom powszechnym na podstawie przepi- sów szczególnych. Samo jednak stwierdzenie, że sprawa ma charakter cywilny – bądź to czysto formalny, bądź według swej natury – nie wystarcza jeszcze do oceny jej przyna- leżności do drogi sądowej w znaczeniu właściwości sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Badaniu należy jeszcze poddać, czy przepis szczególny nie wyłącza danej sprawy z drogi sądowej. Trzeba jednak pamiętać, że sąd cywilny nie może odrzucić pozwu z tego powodu, iż do rozpoznania sprawy właściwy jest organ ad- ministracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli taki organ lub sąd uznały się w danej sprawie za niewłaściwe (art. 1991 k.p.c.). Przy ocenie dopuszczalności drogi sądowej bierze się pod uwagę zarówno pod- mioty procesu, jak i przedmiot procesu. Sąd dokonuje oceny dopuszczalności drogi sądowej w momencie wszczęcia postępowania, a ocena ta zależy przede wszystkim od przedmiotu procesu, a więc przedstawionego pod osąd roszczenia oraz wska- zanego stanu faktycznego, te bowiem elementy, konkretyzując stosunek prawny mający zachodzić między stronami (uczestnikami) postępowania, kształtują cha- rakter sprawy i tym samym nadają jej lub odejmują przymioty sprawy cywilnej. W  orzecznictwie wyjaśniono, że droga sądowa jest dopuszczalna, jeżeli powód konstruuje roszczenia cywilnoprawne bądź opiera swe żądania na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków cywilnoprawnych. Istotne jest przy tym, że według wzmiankowanej tutaj, a powszechnie aprobowanej w doktry- nie linii orzeczniczej SN, dopuszczalność drogi sądowej nie jest warunkowana wy- kazaniem (uprawdopodobnieniem) istnienia roszczenia (ani nie jest uzależniona od zarzutów pozwanego lub zastosowanego przez niego sposobu obrony). Z  powyższych uwag wynika, że z  niedopuszczalnością drogi sądowej mamy do czynienia wtedy, gdy: 1) sprawa ma charakter cywilny w rozumieniu art. 1 k.p.c., ale na podstawie prze- pisu szczególnego została przekazana do właściwości sądu administracyjnego (lub wojskowego) albo organu administracji publicznej; 2) sprawa nie ma charakteru cywilnego w rozumieniu art. 1 k.p.c., a jej rozpo- znanie zostało przekazane sądowi administracyjnemu (lub wojskowemu) albo organowi administracji publicznej, z tym jednak zastrzeżeniem, że gdy sąd ad- ministracyjny (lub wojskowy) albo organ administracji uzna się za niewłaściwy w sprawie, droga sądowa będzie dopuszczalna (art. 1991 k.p.c.). Dopuszczalność drogi sądowej stanowi bezwzględną pozytywną przesłankę proce- sową i jest brana pod uwagę przez sąd z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 zd. trzecie k.p.c.). Przeprowadzenie postępowania mimo braku tej przesłanki skut- kuje jego nieważnością (art. 379 pkt 1 k.p.c.). W razie rozpoznania przez sąd spra- wy, która nie należała do drogi sądowej, istnieje możliwość wzruszenia z tego po- wodu prawomocnego orzeczenia. Może to mieć miejsce – w granicach zaskarżenia – wskutek rozpoznania skargi kasacyjnej (art. 39813 § 1 i art. 39819 k.p.c.) albo skar- gi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 42411 § 3 k.p.c.). Ponadto Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego unieważnia prawomocne orzeczenie wydane w sprawie, która w chwili orzekania ze wzglę- du na osobę nie podlegała orzecznictwu sądów polskich lub w  której w  chwili Księga1.indb 19 Księga1.indb 19 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 2 20 Przemysław Kucharski orzekania droga sądowa była niedopuszczalna, jeżeli orzeczenie to nie może być wzruszone w  trybie przewidzianym w  ustawach o  postępowaniach sądowych (por. art. 64 ustawy z 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.). Należy przy tym pamiętać, że droga sądowa może być niedopuszczalna: 1) bezwzględnie (sprawa nie może być załatwiona w  postępowaniu cywilnym ze względu na swój charakter lub przepis szczególny); 2) względnie (w  razie normatywnego pozostawienia osobie uprawnionej możli- wości wyboru ochrony praw na drodze sądowej lub przed innym organem wła- dzy; występuje sporadycznie – por. np. art. 242 § 2 k.p.); 3) czasowo (wówczas, gdy skierowanie sprawy na drogę sądową jest uzależnione od wyczerpania postępowania przed innym organem, np. postępowania admi- nistracyjnego bądź tzw. postępowania reklamacyjnego). Rozwiązanie Z punktu widzenia prawa materialnego roszczenie Romana Mosiądza nie znajdu- je jakichkolwiek podstaw. Aczkolwiek można przyjąć, że przez złożenie obietnic zawarcia małżeństwa między narzeczonymi de facto doszło do zawarcia umowy „zaręczyn”, to z całą pewnością umowa taka nie rodzi po stronie któregokolwiek z  nich roszczenia o  jej wykonanie. Roman Mosiądz mógłby ewentualnie docho- dzić zwrotu kosztów, jakie potencjalnie poniósł w związku z przygotowaniami do małżeństwa. Wobec jednak niezgłoszenia takiego żądania w pozwie, rozpoznający sprawę sąd – stosownie do art. 321 § 1 k.p.c. – nie mógłby wyrokować w tym zakre- sie (chyba że żądanie takie zostałoby zgłoszone na dalszym etapie postępowania). Hipotetycznie sprawę Romana Mosiądza można byłoby zaliczyć do kategorii spraw cywilnych materialnych. Julia Kapulecka i Roman Mosiądz występują bowiem we wzajemnych relacjach jako równorzędnymi partnerzy (podmioty prawa), a w razie uwzględnienia żądania pozwu orzeczenie sądu wywoływałoby bezpośredni skutek w cywilnych stosunkach rodzinnych, prowadząc do ukształtowania związku mał- żeńskiego. Ponadto Roman Mosiądz opiera swoje roszczenie na przepisach prawa cywilnego materialnego dotyczących wykonania umowy przedwstępnej (art. 390 § 2 w zw. z art. 64 k.c.). Mając powyższe na względzie, trzeba stwierdzić, że brak materialnoprawnego roszczenia po stronie Romana Mosiądza nie dyskwalifikuje sprawy jako cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c., a co za tym idzie – nie przesądza o braku drogi sądowej. O dopuszczalności drogi sądowej nie decyduje obiektywne istnienie prawa pod- miotowego, lecz subiektywne przekonanie strony o jego istnieniu. W konsekwencji sąd powinien rozpoznać podniesiony przez Julię Kapulecką zarzut niedopuszczalności drogi sądowej i wydać postanowienie odmawiające odrzuce- nia pozwu. Wypada przy tym zaznaczyć, że postanowienie takie, jako zaskarżal- ne (art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c.) i podjęte w następstwie oddalenia zarzutu, którego uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu, powinno być wydane oddziel- nie, a w takim przypadku sąd mógłby wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy, aż do uprawomocnienia się tego postanowienia (art. 222 zd. pierwsze k.p.c.). Księga1.indb 20 Księga1.indb 20 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 4 Kazus 1. Droga sądowa 21 Orzecznictwo • Postanowienie SN z 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 161: „Dopuszczalność drogi sądowej zależy od okoliczności faktycznych przytoczonych przez powoda jako podstawa roszczenia, nie jest natomiast wa- runkowana wykazaniem istnienia tego roszczenia; nie jest także uzależniona od zarzutów pozwanego ani zastosowanego przez niego sposobu obrony”. • Postanowienie SN z 21 maja 2002 r., III CK 53/02, OSNC 2003, nr 2, poz. 31: „Sąd – odrzucając pozew z  powodu niedopuszczalności drogi sądowej – nie może poprzestać na stwierdzeniu, że sprawa przedstawiona do rozstrzygnięcia nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., lecz zobowiązany jest w uza- sadnieniu postanowienia wskazać sąd, dla którego właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało ustawowo zastrzeżone (art. 45 ust. 1 i art. 177 Konstytucji)”. • Wyrok SN z  20  czerwca 2002  r., I  CKN 745/00, LexPolonica nr  355585: „1. O dopuszczalności drogi sądowej rozstrzyga już samo istnienie hipotetycz- nego niejako roszczenia, które zostało sformułowane przez powoda i opiera się na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków cywilno- prawnych [...]”. • Wyrok SN z  3  lipca 2003  r., III CKN 564/01, LexPolonica nr  2423435: „1. Samo «posiadanie» prawa, którego ochrony się żąda, potrzebne jest nie do wszczęcia, lecz do wygrania procesu. O dopuszczalności drogi sądowej sąd wi- nien rozstrzygać, kierując się jedynie treścią pozwu, powołanymi w nim przepi- sami, a nie oceną zasadności żądania. Dopuszczalność drogi sądowej nie zależy bowiem ani od wykazania istnienia materialnoprawnego roszczenia, ani też od charakteru stosunku prawnego faktycznie istniejącego między stronami [...]”. • Postanowienie SN z 19 grudnia 2003 r., III CK 319/03, MoP 2004, nr 16: „Pojęcie «sprawy» w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji ma charakter auto- nomiczny i  obejmuje również sprawy, które nie są sprawami cywilnymi, są- dowoadministracyjnymi lub karnymi; sprawy te rozpoznaje sąd powszechny w postępowaniu cywilnym”. • Postanowienie SN z 5 listopada 2009 r., I CSK 16/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 69: „Sprawa o ustalenie, że powodowi przysługuje mandat sędziego Try- bunału Konstytucyjnego nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. ani sprawą w ujęciu art. 45 ust. 1 Konstytucji”. Literatura Czeszejko-Sochacki Z., Prawo do sądu w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (ogólna charakte- rystyka), PiP 1997, nr 11–12. Gudowski J., Wpływ Konstytucji i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na pojęcie dopuszczalności drogi sądowej, w: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Ma- teriały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego, Warszawa 2010. Jankowski J., Ewolucja unormowań i poglądów doktryny na temat wypadków czasowej niedopuszczal- ności drogi sądowej, w: Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1, Warszawa 2011. Korzan K., Roszczenie procesowe jako przedmiot postępowania cywilnego w kontekście prawa do sądu i prawa do powództwa, w: Księga pamiątkowa ku czci Witolda Broniewicza. Symbolae Vitoldo Bro- niewicz, Łódź 1998. 3 Księga1.indb 21 Księga1.indb 21 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 22 Przemysław Kucharski Mądrzak H., Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka, w: Podstawowe prawa jednostki i ich ochrona sądowa, Warszawa 1997. Ostrowski L., Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach cywilnych, NP 1967, nr 12. Piasecki K., Dopuszczalność drogi sądowej w postępowaniu przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyż- szym w sprawach cywilnych, PWS 1981, nr 2. Pogonowski P., Realizacja prawa do sądu w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2005. Resich Z., Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach cywilnych, Warszawa 1962. Resich Z., Przesłanki procesowe, Warszawa 1966. Resich Z., Droga sądowa, NP 1973, nr 7–8. Siedlecki W., Prawo procesowe cywilne a cywilne materialne, KSP 1969, z. 3–4. Siedlecki W., Przedmiot postępowania cywilnego, w: Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego – zbió r studió w pod red. Jerzego Jodłowskiego, Wrocław 1974. Wach A., Kształtowanie się zakresu drogi sądowej w sprawach cywilnych, NP 1980, nr 10. Wach A., Prawo do sądu w sprawach sportowych, SI 2008, nr 48. Księga1.indb 22 Księga1.indb 22 2012-01-04 11:14:15 2012-01-04 11:14:15 Karol Weitz Kazus 2 Jurysdykcja krajowa Stan faktyczny Zamieszkały w Olsztynie Jan Kuwecki, właściciel kilkunastu lokali mieszkalnych położonych na terenie tego miasta, prowadzi działalność gospodarczą polegającą na wynajmowaniu tych lokali. Swoją ofertę kieruje głównie do obcokrajowców, którzy są zainteresowani dłuższym pobytem na Warmii i Mazurach. W celu po- zyskiwania nowych klientów publikuje nawet ogłoszenia w  prasie zagranicznej, w  szczególności w  Niemczech i  Austrii. Jedno z  takich ogłoszeń, opublikowane w wiedeńskiej gazecie codziennej, przeczytał Baltazar Mayr, zamieszkały w Wied- niu. 2 stycznia 2011 r. Jan Kuwecki i Baltazar Mayr zawarli umowę najmu jednego z  lokali mieszkalnych na terenie Olsztyna, należących do Jana Kuweckiego, na okres 4 miesięcy, od 1 marca 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. Strony uzgodniły, że najemca zapłaci za najem lokalu czynsz w  wysokości 3000 zł miesięcznie, płat- ne do 10. dnia każdego miesiąca trwania najmu. Najemca wykorzystywał lokal dla celów mieszkaniowych. W czasie trwania najmu zwiedzał różne miejscowości Warmii i Mazur. Przez pierwsze trzy miesiące najemca uiszczał czynsz w termi- nie. Za czwarty miesiąc nie zapłacił czynszu, po czym z  chwilą upływu okresu trwania najmu opuścił lokal. Wynajmujący kilkakrotnie wzywał najemcę pisemnie do uregulowania zaległego czynszu w kwocie 3000 zł. Wezwania te okazały się bezskuteczne. Dnia 2 września 2011 r. Jan Kuwecki wytoczył przed Sąd Rejonowy w Olsztynie powództwo o zapłatę zaległego czynszu w kwocie 3000 zł wraz z odsetkami od 11 czerwca 2011 r. Odpis pozwu, przetłumaczony na język niemiecki, został dorę- czony Baltazarowi Mayrowi do jego rąk 1 października 2011 r. Razem z odpisem pozwu pozwanemu zostało doręczone pouczenie stosownie do treści art. 206 § 2 i art. 11355 § 2 k.p.c. Pozwany, doskonale władający językiem polskim, złożył od- powiedź na pozew na urzędowym formularzu, przewidzianym dla postępowania uproszczonego. Wpłynęła ona do sądu 21 października 2011 r. W odpowiedzi na pozew, obok zarzutów kwestionujących roszczenie powoda, podniósł zarzut, że sądom polskim brakuje jurysdykcji krajowej w sprawie. Księga1.indb 23 Księga1.indb 23 2012-01-04 11:14:16 2012-01-04 11:14:16 8 7 5 24 Karol Weitz Stanowiska stron Pozwany Baltazar Mayr utrzymuje, że umowa najmu zawarta przez niego z powo- dem Janem Kuweckim była umową konsumencką – wykorzystywał bowiem lokal do celów prywatnych, a wynajmujący jest przedsiębiorcą trudniącym się zawodo- wo wynajmowaniem lokali mieszkalnych. Twierdzi, że jako konsument mógł być pozwany tylko przed sąd w Wiedniu, tj. w swoim miejscu zamieszkania. Powód w odpowiedzi na zarzut braku jurysdykcji twierdzi natomiast, że jest on pozbawio- ny podstaw, ponieważ spór dotyczy najmu lokalu położonego w Polsce. Pytania 1. Jakie są rodzaje źródeł prawa regulujących jurysdykcję krajową sądów polskich? 2. Jak uregulowana jest jurysdykcja krajowa w rozporządzeniu nr 44/2001? 3. Jakie sprawy podlegają przepisom rozporządzenia nr 44/2001, regulującym jurysdykcję w sprawach wynikających z umów konsumenckich? 4. Jakie sprawy dotyczące nieruchomości objęte są jurysdykcją wyłączną we- dług rozporządzenia nr 44/2001? 5. Jaki jest stosunek jurysdykcji wyłącznej do jurysdykcji w  sprawach konsu- menckich według rozporządzenia nr 44/2001? Kontekst prawny 1. Rodzaje źródeł prawa regulujących jurysdykcję krajową sądów polskich Można wyróżnić trzy rodzaje źródeł prawa regulujących jurysdykcję krajową są- dów polskich: 1) prawo unijne; 2) umowy międzynarodowe; 3) Kodeks postępowania cywilnego. Jurysdykcja krajowa regulowana jest w  kilku aktach prawa unijnego, z  których najważniejsze jest rozporządzenie Rady (WE) nr  44/2001 z  22  grudnia 2000  r. w  sprawie jurysdykcji i  uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. WE 2001 L 12/1 ze zm.; wersja pol- ska: wydanie specjalne Dz.Urz. UE, rozdział 19, t. 4, s. 42 ze zm.). Rozporządzenie to ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, bez względu na rodzaj sądu. Nie stosuje się go w sprawach podatkowych, celnych lub administracyjnych. Wyłączone jest także stosowanie rozporządzenia w sprawach dotyczących stanu cywilnego, zdolności prawnej i  zdolności do czynności prawnych, jak również ustawowego przedstawicielstwa osób fizycznych, stosunków majątkowych wyni- kających z małżeństwa, prawa spadkowego włącznie z testamentami, upadłości, układów i  innych podobnych postępowań, ubezpieczeń społecznych i  sądownic- twa polubownego (art. 1 ust. 1 i 2 – przepisy powoływane dalej bez wskazania aktu prawnego są przepisami rozporządzenia nr 44/2001). Poprzedniczką rozpo- rządzenia nr 44/2001 była Konwencja brukselska z 27 września 1968 r. o jurys- Księga1.indb 24 Księga1.indb 24 2012-01-04 11:14:16 2012-01-04 11:14:16 Kazus 2. Jurysdykcja krajowa 25 dykcji i  wykonywaniu orzeczeń sądowych w  sprawach cywilnych i  handlowych (tekst jedn. Dz.Urz. WE 1998 C 27/1). Uregulowania jurysdykcyjne zawarte są ponadto w rozporządzeniu Rady (WE) nr  2201/2003 z  27  listopada 2003  r. dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającym rozporządzenie nr  1347/2000 (Dz.Urz.  UE 2003  L 338/1; wersja polska: wydanie specjalne Dz.Urz. UE, roz- dział 19, t. 6, s. 243 ze sprostowaniami: Dz.Urz. UE 2009 L 70/19 oraz Dz.Urz. UE 2009 L 347/32), rozporządzeniu Rady (WE) nr 1346/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. WE 2000 L 160/1 ze zm.; wer- sja polska: wydanie specjalne Dz.Urz. UE, rozdział 19, t. 1, s. 191 ze zm.) i rozpo- rządzeniu Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, pra- wa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.Urz. UE 2009  L 7/1 ze  sprost.). Jurysdykcja krajowa sądów polskich normowana jest także w bardzo wielu umowach między- narodowych, których stroną jest Polska. Są to zarówno umowy wielostronne, jak i dwustronne. Kwestia stosunku tych umów do regulacji prawa unijnego w za- kresie relacji z  innymi państwami członkowskimi jest przedmiotem szczegóło- wych uregulowań poszczególnych rozporządzeń. Największe znaczenie umowy międzynarodowe zachowują w stosunkach z państwami, które nie należą do Unii Europejskiej. Dopiero w braku regulacji unijnej lub wynikającej z umowy międzynarodowej mają zastosowanie postanowienia o jurysdykcji krajowej dotyczące poszczególnych ka- tegorii spraw zawarte w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 1103–11104 k.p.c.). 2. Jurysdykcja krajowa według rozporządzenia nr 44/2001 Podstawową zasadą systemu jurysdykcyjnego rozporządzenia nr  44/2001 jest właściwość sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium pozwany ma miejsce zamieszkania (siedzibę – art. 2 ust. 1 oraz art. 59–60; jest to jurysdykcja ogólna). Nie ma znaczenia obywatelstwo osoby pozwanej. W ramach odstępstwa do jurysdykcji krajowej sądów miejsca zamieszkania (siedzi- by) pozwanego rozporządzenie nr 44/2001 reguluje także: 1) jurysdykcje szczególne (art. 5–7), m.in. w sprawach umów i roszczeń wynikają- cych z umów, w sprawach deliktowych, w razie współuczestnictwa procesowe- go po stronie pozwanej, w wypadku powództwa wzajemnego – mają charakter alternatywny względem jurysdykcji ogólnej wynikającej z art. 2 ust. 1; umożli- wiają pozwanie określonej osoby w innym państwie członkowskim niż państwo jej miejsca zamieszkania (siedziby); 2) jurysdykcje w sprawach ubezpieczeniowych (art. 8–14), w sprawach umów kon- sumenckich (art. 15–17) i w sprawach wynikających z indywidualnych umów o pracę (art. 18–21) – są to regulacje autonomiczne względem jurysdykcji ogól- nej i jurysdykcji szczególnych, ustanowione z uwagi na potrzebę ochrony słab- szej strony stosunku prawnego (ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażone- go z tytułu ubezpieczenia, konsumenta lub pracownika); Księga1.indb 25 Księga1.indb 25 2012-01-04 11:14:16 2012-01-04 11:14:16 26 Karol Weitz 3) jurysdykcje wyłączne (art. 22) – ustanowione z uwagi na ścisły związek pew- nych kategorii spraw z określonym państwem; wyłączają działanie innych re- gulacji jurysdykcyjnych rozporządzenia nr 44/2001; 4) umowy dotyczące jurysdykcji (art. 23) i jurysdykcję ustanowioną wskutek wda- nia się pozwanego w spór (art. 24) – instytucje te są przejawem wpływu woli stron na jurysdykcję. Generalnie przesłanką stosowania przepisów o  jurysdykcji krajowej zawartych w rozporządzeniu nr 44/2001 jest to, aby pozwany miał miejsce zamieszkania (sie- dzibę) w państwie członkowskim. Jedynie przepisy o jurysdykcji wyłącznej mają zastosowanie bez względu na miejsce zamieszkania (siedzibę) strony pozwanej, a przepisy dotyczące umów jurysdykcyjnych stosuje się w zasadzie wtedy, gdy jed- na ze stron ma miejsce zamieszkania (siedzibę) w państwie członkowskim (art. 4 ust. 1). Ponadto rozporządzenie nr  44/2001 reguluje pewne aspekty badania jurysdyk- cji krajowej przez sąd państwa członkowskiego (art. 25 i art. 26 ust. 1), a także instytucje zawisłości spraw o  to samo roszczenie przed sądami różnych państw członkowskich i spraw wiążących się ze sobą (art. 27–30). Szczątkowa jest regula- cja jurysdykcyjna dotycząca środków tymczasowych włącznie z zabezpieczającymi (art. 31). 3. Jurysdykcja w sprawach z umów konsumenckich według rozporządzenia nr 44/2001 Przepisy o  jurysdykcji w  sprawach konsumenckich zawarte w  rozporządzeniu nr 44/2001 mają zastosowanie w sprawach, w których przedmiotem postępowania jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy zawartej przez osobę (konsumen- ta) w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą tej osoby, jeżeli chodzi o: 1) umowę sprzedaży na raty rzeczy ruchomych, 2) umowę pożyczki spłacanej ratami lub inną umowę kredytową przeznaczoną do finansowania kupna rzeczy ruchomych, lub 3) wszystkie inne przypadki, gdy druga strona umowy w państwie członkowskim, na terytorium którego konsument ma miejsce zamieszkania, prowadzi dzia- łalność zawodową lub gospodarczą lub taką działalność w jakikolwiek sposób kieruje do tego państwa członkowskiego lub do kilku państw włącznie z tym państwem członkowskim, a umowa wchodzi w zakres tej działalności (art. 15 ust. 1). Z orzecznictwa ETS wynika, że konsumentem w ujęciu art. 15 ust. 1 może być tyl- ko prywatny odbiorca końcowy, przy czym ocena, czy dana osoba występuje przy zawarciu umowy jako konsument, zależy od stanowiska tej osoby w ramach kon- kretnej umowy w powiązaniu z jej naturą i celem, a nie od jej kwalifikacji podmio- towych. Ta sama osoba w określonych sytuacjach może występować jako konsu- ment, a w innych jako podmiot prowadzący działalność zawodową lub gospodar- czą. Nie jest konsumentem osoba, która zawarła umowę w celu wykonywania nie obecnej, a jedynie przyszłej działalności zawodowej lub gospodarczej. Z przepisów Księga1.indb 26 Księga1.indb 26 2012-01-04 11:14:16 2012-01-04 11:14:16 Kazus 2. Jurysdykcja krajowa 27 o jurysdykcji w sprawach konsumenckich nie może korzystać także powód, który jako cesjonariusz w wykonaniu swej działalności zawodowej lub gospodarczej do- chodzi wierzytelności cedenta z umowy, która mogłaby zostać zakwalifikowana jako umowa konsumencka. Z zakresu zastosowania przepisów regulujących jurysdykcję w sprawach z umów konsumenckich wyłączone są umowy przewozu, z wyjątkiem umów dotyczących podróży przewidujących w  zamian za cenę ryczałtową połączone świadczenia przewozu i noclegu (art. 15 ust. 3). Konsument może wytoczyć powództwo przeciwko swemu kontrahentowi albo przed sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium ten kontrahent ma miejsce zamieszkania, albo przed sąd miejsca, w którym konsument ma miejsce zamieszkania. Z  kolei kontrahent może wytoczyć powództwo przeciwko konsu- mentowi tylko przed sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium konsu- ment ma miejsce zamieszkania. Nie narusza to prawa kontrahenta konsumenta do wytoczenia powództwa wzajemnego przed sąd, przed którym zgodnie z rozporzą- dzeniem nr 44/2001 zawisło powództwo główne (art. 16). Możliwość zawarcia umowy jurysdykcyjnej w  sprawie konsumenckiej podlega istotnym ograniczeniom (art. 17). 4. Jurysdykcja wyłączna w sprawach dotyczących nieruchomości według rozporządzenia nr 44/2001 W sprawach, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach oraz najem lub dzierżawa nieruchomości, niezależnie od miejsca zamieszkania (siedzi- by) pozwanego, jurysdykcję wyłączną mają sądy państwa członkowskiego, w któ- rym nieruchomość jest położona (art. 22 pkt 1 zd. pierwsze). W sprawach dotyczących najmu lub dzierżawy nieruchomości zawartych na cza- sowy użytek prywatny, nieprzekraczający sześciu kolejnych miesięcy, jurysdykcję mają jednak również sądy państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miej- sce zamieszkania, jeżeli najemca lub dzierżawca jest osobą fizyczną, a właściciel oraz najemca lub dzierżawca mają miejsce zamieszkania w tym samym państwie członkowskim (art. 22 pkt 1 zd. drugie). Dominuje zapatrywanie, że kwestia, czy mamy do czynienia z nieruchomością, po- winna być rozstrzygana według prawa państwa członkowskiego, w którym nieru- chomość jest położona. Kwestie zaś, czy dane prawo jest prawem rzeczowym, jak również, czy zachodzi najem lub dzierżawa, powinny być oceniane autonomicznie, czyli bez odwoływania do prawa krajowego. W swym orzecznictwie ETS przyjmuje, że prawo rzeczowe to takie prawo, które – w przeciwieństwie do praw obligacyjnych – jest skuteczne erga omnes. Przepis art. 22 pkt 1 zd. pierwsze obejmuje zatem sprawy, których celem jest określenie zakresu lub stanu nieruchomości, prawa własności, posiadania lub istnienia innych praw rzeczowych na nieruchomości, jak również zapewnienie podmiotom tych praw ochrony ich uprawnień związanych z ich sytuacją prawną. Pojęcie „najem lub dzierżawa” rozumiane jest natomiast w ten sposób, iż obejmuje ono każde oddanie Księga1.indb 27 Księga1.indb 27 2012-01-04 11:14:16 2012-01-04 11:14:16 28 Karol Weitz nieruchomości do używania na pewien czas, o ile wynika z tego dla uprawnionego określone roszczenie prawne. Nie jest sprawą wynikającą z umowy najmu sprawa dotycząca umowy o charakterze mieszanym, w ramach której biuro podróży zobo- wiązuje się nie tylko do przekazania mieszkania, którego nie jest właścicielem, lecz także do jego rezerwacji i innych dodatkowych usług. Jeżeli mamy do czynienia z umową najmu lub dzierżawy, to jurysdykcja wyłączna na podstawie art. 22 pkt 1 zd. pierwsze obejmuje wszystkie spory i roszczenia mogące wyniknąć z takiej umo- wy. Chodzi o  wszystkie spory prawne, które dotyczą zobowiązań stron umowy, w szczególności istnienia lub wykładni umowy, czasu ich trwania, wydania rzeczy wynajmującemu po zakończeniu umowy, odszkodowania za szkody wyrządzone w  rzeczy najętej, zapłaty czynszu oraz należnych kosztów ubocznych obciążają- cych najemcę lub dzierżawcę, jak również spory na tle odpowiedzialności za wady przedmiotu umowy. Cechą charakterystyczną jurysdykcji wyłącznej jest to, że nie można od niej od- stąpić na podstawie umowy o jurysdykcję (art. 23 ust. 5), jak również na skutek wdania się w spór przed sądem państwa, któremu taka jurysdykcja wyłączna nie przysługuje (art. 24 zd. drugie). 5. Stosunek jurysdykcji wyłącznej do jurysdykcji w sprawach konsumenckich według rozporządzenia nr 44/2001 W ujęciu rozporządzenia nr 44/2001 jurysdykcja wyłączna (art. 22) oznacza ju- rysdykcję, która wyklucza stosowanie reguł dotyczących jurysdykcji ogólnej (art. 2 ust.  1) oraz jurysdykcji szczególnych (art.  5–7), jak również jurysdykcji w  spra- wach ubezpieczeniowych, konsumenckich i wynikających z indywidualnych umów o pracę (art. 8–21). Oznacza to, że sprawa, która jest objęta zakresem zastosowania jurysdykcji wyłącznej, nie podlega przepisom o jurysdykcji dotyczącym innych ka- tegorii spraw objętych rozporządzeniem nr 44/2001, choćby spełniała kryteria jej kwalifikacji do którejś z tych kategorii. 2 Rozwiązanie Jurysdykcja krajowa sądów polskich powinna być oceniana w niniejszej sprawie według rozporządzenia nr 44/2001. Spór o zapłatę czynszu najmu jest bowiem sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 ust. 1. Pozwany ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego (Austria), a  niezależnie od tego spór dotyczy najmu nieruchomości położonej na terytorium państwa członkowskiego (Polska). Wprawdzie sprawa spełniałaby kryteria jej kwalifikacji jako sprawy wynikającej z umowy konsumenckiej według art. 15 ust. 1 (powód kierował swoją działal- ność na obszar Austrii, publikując tam ogłoszenia, w  których oferował najem swoich lokali mieszkalnych, a pozwany zawarł umowę dla celów prywatnych), jest ona jednak jednocześnie sprawą dotyczącą najmu nieruchomości w  rozu- mieniu art. 22 pkt 1 zd. pierwsze, co wyklucza stosowanie przepisów o jurys- dykcji w sprawach konsumenckich. Lokal mieszkalny musi być uznany za nieru- Księga1.indb 28 Księga1.indb 28 2012-01-04 11:14:16 2012-01-04 11:14:16 4 Kazus 2. Jurysdykcja krajowa 29 chomość w rozumieniu art. 22 pkt 1 zd. pierwsze. Nie ma zastosowania reguła z  art.  22 pkt  1 zd. drugie, ponieważ właściciel lokalu (powód) oraz najemca (pozwany) nie mają miejsca zamieszkania w  tym samym państwie członkow- skim. Poza tym reguła ta i  tak nie wykluczałaby jurysdykcji sądów polskich jako sądów państwa członkowskiego położenia lokalu, ponieważ art. 22 pkt 1 zd. pierwsze i art. 22 pkt 1 zd. drugie ustanawiają względem siebie jurysdykcje alternatywne. W niniejszej sprawie jurysdykcja sądów polskich wynika zatem z art. 22 pkt 1 zd. pierwsze z uwagi na to, że spór dotyczy najmu nieruchomości (lokalu) położonej w Polsce. Jest to jurysdykcja wyłączna. Nie można jej kwestionować z powołaniem się na okoliczność, że pozwanym jest konsument, ponieważ art. 15–17 nie mają zastosowania. Orzecznictwo • Wyrok ETS z 14 grudnia 1977 r. w sprawie 73/77: Theodorus Engelbertus Sanders v. Ronald van der Putte, Zb.Orz. 1977, s.  2383: „Pojęcie «najem lub dzierżawa nieruchomości» w  art.  16 konwencji [obecnie chodzi o  art.  22 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 – przyp. K.W.] nie może być wykładane w taki sposób, aby obejmowało ono umowę o wydzierżawienie sklepu jako działalno- ści prowadzonej w nieruchomości najętej przez wydzierżawiającego od osoby trzeciej”. • Wyrok ETS z  10  stycznia 1990  r. w  sprawie 115/88: Mario Reichert, Hans-Heinz Reichert i Ingeborg Kockler v. Dresdner Bank, Zb.Orz. 1990, s. I-27: „Art. 16 pkt 1 konwencji [obecnie chodzi o art. 22 pkt 1 rozporządze- nia nr 44/2001 – przyp. K.W.] należy wykładać w ten sposób, że jurysdykcja wyłączna sądów państwa położenia nieruchomości nie obejmuje wszystkich spraw, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach, lecz tyl- ko takie, które należą do zakresu
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne. Kazusy. Orzecznictwo. Literatura
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: