Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00519 009476 17346582 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3 - ebook/pdf
Postępowanie cywilne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 602
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-013-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Szybko i skutecznie przygotujesz się do egzaminu!

Pytania

Kazusy

Tablice

Testy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Część A. Pytania egzaminacyjne Rozdział I. Pojęcie, rodzaje i źródła prawa procesowego cywilnego Pytanie 1. Co to jest sprawa cywilna? Sprawami cywilnymi są sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opie- kuńczego oraz prawa pracy, i sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy, do których, na mocy przepisów szczególnych, stosuje się przepisy KPC (art. 1 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm., dalej: KPC). Oznacza to, że sprawami cywilnymi w znaczeniu materialnym są te sprawy, które ze swej istoty mają charakter cywilny, gdyż są normowane przepisami prawa cywilnego. Do tej grupy należą sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego, opiekuńczego i prawa pracy. Z kolei sprawami cywilnym w znaczeniu formalnym są te sprawy, które – co prawda – nie są cywilnymi ze swej natury, ale na mocy przepisów prawa zosta- ły poddane właściwości cywilnych sądów powszechnych. W tym zakresie można wskazać m.in. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych czy też sprawy z zakresu postępowania rejestrowego. Pytanie 2. Co to jest postępowanie cywilne? Jakie są jego zadania i funkcje? Według J. Jodłowskiego postępowanie cywilne jest prowadzoną w określonych prawem formach działalnością sądów i innych właściwych organów oraz występu- jących przed tymi organami stron i innych zainteresowanych osób, zmierzającą do Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 1–2 2 Część A. Pytania egzaminacyjne realizacji stosunków prawa cywilnego, rodzinnego i prawa pracy oraz do ochrony wynikających z tych stosunków praw podmiotowych. Działalność ta polega na roz- patrywaniu i rozstrzyganiu spraw z zakresu tych stosunków oraz na przymusowym wykonywaniu orzeczeń sądów i innych właściwych organów stwierdzających prawa i obowiązki stron1. Według W. Broniewcza funkcje postępowania cywilnego koncentrują się na następujących zagadnieniach: 1) konkretyzowaniu i realizowaniu norm prawnych z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych; 2) wydawaniu zarządzeń, zwolnień i zezwoleń mających znaczenie prawne; 3) dokonywaniu czynności dokumentacyjno-rejestrowych; 4) dokonywaniu innych czynności przekazanych sądom na drodze ustawy2. Pytanie 3. Jakie są źródła prawa procesowego cywilnego? Podstawowym źródłem prawa procesowego cywilnego jest wielokrotnie noweli- zowany Kodeks postępowania cywilnego. Bardzo istotne znaczenie mają inne akty prawne zawierające przepisy z zakresu prawa procesowego cywilnego, wśród których warto wskazać: 1) ustawę z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.); ze zm.); 2) ustawę z 15.5.2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2019 r. poz. 243 3) ustawę z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania spra- wy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 75 ze zm.); 4) ustawę z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 785 ze zm.); 5) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 18.6.2019 r. – Regulamin urzędowa- nia sądów powszechnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1141). 1 J. Jodłowski, [w:] J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, Postępowanie cywil- ne, Warszawa 1996, s. 10. 2 W. Broniewicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1995, s. 17. Pytanie 3 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział I. Pojęcie, rodzaje i źródła prawa procesowego cywilnego 3 Pytanie 4. Jaki jest wpływ postępowania karnego na postępowanie cywilne? Jeśli postępowanie karne i postępowanie cywilne toczą się równolegle, sąd cywilny może zawiesić z urzędu postępowanie, zgodnie z art. 177 § 1 pkt 4 KPC, jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogło- by wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej. Ponadto, zgodnie z art. 177 § 2 KPC, jeżeli postępowanie karne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w in- nych wypadkach może zwrócić się do właściwego organu. Jeśli chodzi o wpływ postępowania karnego na postępowanie cywilne, jeśli to- czy się ono po zakończeniu postępowania karnego, to w tym zakresie decydujące znaczenie ma art. 11 KPC, zgodnie z którym ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może po- woływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną. Oznacza to, że sąd cywilny nie może dokonywać ustaleń objętych owym związaniem. Jeżeli mamy do czynienia z wyrokiem uniewinniającym, to nie ma on znaczenia dla przebiegu postępowania cywilnego z uwagi na to, że niestwierdzenie przestęp- stwa nie wyklucza odpowiedzialności na gruncie prawa cywilnego materialnego, np. w ramach odpowiedzialności cywilnej z tytułu czynu niedozwolonego. W przypadku postępowania cywilnego toczącego się przed postępowaniem kar- nym, wpływ tego ostatniego jest ograniczony i sprowadza się do ewentualnej pod- stawy wznowienia postępowania na mocy następujących przepisów KPC: 1) art. 403 § 1 pkt 1, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania, gdy wyrok został oparty na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; 2) art. 403 § 2, który stanowi, że można również żądać wznowienia w razie póź- niejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich faktów lub środków dowodowych, które mo- głyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu; w tym ostatnim przypadku okoliczności lub środki dowodowe mogą być wykryte też w toku późniejszego postępowania karnego. Pytanie 5. Jaki jest zasięg terytorialny norm prawa procesowego cywilnego? Podstawową zasadą jest ta, że sąd zawsze stosuje prawo procesowe państwa jego siedziby (lex fori processualis), bez względu na to, według jakiego prawa material- nego będzie oceniane roszczenie stanowiące przedmiot postępowania. Od powyż- szej zasady mogą istnieć wyjątki wynikające z przepisów prawa międzynarodowe- go, dotyczące czynności wykonywanych przez sądy w ramach pomocy prawnej, Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 4–5 4 Część A. Pytania egzaminacyjne na wniosek sądów państw obcych. Ponadto, na mocy przepisów KPC, orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146 § 1 KPC. Pytanie 6. Co rozumiesz przez pojęcie dopuszczalności drogi sądowej? Dopuszczalność drogi sądowej jest jedną z fundamentalnych przesłanek proce- sowych o charakterze: 1) pozytywnym – co oznacza, że jej brak staje się przeszkodą procesową (niedo- puszczalność drogi sądowej); 2) bezwzględnym – gdyż nie podlega dyspozycji stron, a jej brak skutkuje nieważ- nością postępowania (art. 379 pkt 1 KPC). Dopuszczalność drogi sądowej jest przesłanką działającą od początku postępo- wania, gdyż sąd ma obowiązek zbadać jej istnienie natychmiast po ocenie warun- ków formalnych pisma wszczynającego postępowanie, przy czym przesłankę tę sąd uwzględnia z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 KPC). W razie jej braku o charakterze uprzednim, sąd ma obowiązek zastosować art. 199 KPC i odrzucić po- zew, natomiast w razie braku następczego – umorzyć postępowanie (art. 355 KPC). Pytanie 7. Jak można scharakteryzować niedopuszczalność drogi sądowej? Niedopuszczalność drogi sądowej to inaczej brak pozytywnej przesłanki, jaką jest dopuszczalność drogi sądowej. Może ona przybierać różne formy: 1) bezwzględna – występuje wówczas, gdy w żadnym przypadku sprawa określo- nego rodzaju nie może być rozpoznawana przez sąd cywilny (np. sprawa z prawa podatkowego, która ma charakter administracyjnoprawny); 2) względna – występuje, gdy sprawę określonego rodzaju może, według wyboru, rozstrzygać sąd powszechny albo też inny organ (np. sprawę ze stosunku pracy pracownik może skierować do sądu pracy lub do komisji pojednawczej); 3) czasowa – występuje, gdy sprawa danego rodzaju może być rozpoznawana przez sądy powszechne dopiero po wyczerpaniu drogi postępowania przed innymi or- ganami (np. postępowanie reklamacyjne – art. 107 ustawy z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1954 ze zm.). Pytania 6–7 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział II. Podstawowe zasady i przesłanki postępowania cywilnego 5 Rozdział II. Podstawowe zasady i przesłanki postępowania cywilnego Pytanie 8. Jakie są podstawowe zasady postępowania cywilnego? Podstawowe zasady postępowania cywilnego stanowią fundamentalne założenia postępowania cywilnego, wyrażone w normach prawa procesowego, odnoszące się do całości postępowania, a stanowiące podstawę do tworzenia i interpretacji szcze- gółowych unormowań w zakresie działania podmiotów postępowania cywilnego. Do dnia dzisiejszego nie został stworzony zamknięty katalog tych zasad, nie- mniej jednak można wskazać najważniejsze z nich: 1) zasadę prawa do sądu; 2) zasadę prawdy; 3) zasadę równości stron; 4) zasadę dyspozytywności; 5) zasadę kontradyktoryjności; 6) zasadę jawności; 7) zasadę bezpośredniości; 8) zasadę ustności; 9) zasadę koncentracji materiału dowodowego; 10) zasadę formalizmu procesowego. Pytanie 9. O czym stanowi zasada prawdy? Zasada ta przejawia się w dążeniu do wydania przez sąd orzeczenia zgodne- go z rzeczywistym stanem faktycznym, występującym w konkretnej sprawie. Jednocześnie jednak sąd nie może za wszelką cenę dążyć do ujawnienia prawdy, angażując się bezpośrednio w gromadzenie materiału dowodowego. Dlatego też sąd powinien pozostać obiektywnym arbitrem, który nie prowadzi działań o charakte- rze inkwizycyjnym (cechujących się zaangażowaniem po którejkolwiek ze stron), zwłaszcza gdy strony wykazują dużą samodzielność lub są reprezentowane przez zawodowych pełnomocników. Istotne znaczenie dla realizacji zasady prawdy mają postanowienia art. 3 KPC, zgodnie z którym strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czyn- ności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do oko- liczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 8–9 6 Część A. Pytania egzaminacyjne Pytanie 10. Na czym polega zasada równości stron? Zasada równości stron ma swoje korzenie w treści art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Na gruncie postępowania cywilnego oznacza to, że strony postępowania mają takie same prawa procesowe, a więc mogą w toku postępowania korzystać z jednakowych środków zmierzających do obrony ich praw. Jednym z przejawów tej zasady jest reguła wysłuchania stron (art. 210 § 1 KPC). Naruszenie zasady równości stron poprzez pozbawienie strony możliwości działania powoduje nieważność postępowania, którą sądy, w postępowaniu odwoławczym, biorą pod uwagę z urzędu (art. 379 pkt 5 w zw. z art. 378 § 1 KPC). Pytanie 11. O czym stanowi zasada dyspozytywności? W zakresie dyspozytywności można wyróżnić dwa aspekty: 1) materialny – dotyczący prawa do rozporządzania przez strony należącymi do nich prawami lub roszczeniami, które stanowią przedmiot postępowania; 2) formalny – dotyczący prawa do rozporządzania czynnościami procesowymi oraz tokiem procesu. Jedynymi ograniczeniami w tym zakresie są art. 184, art. 203 § 4 i art. 223 § 2 KPC, dotyczące sądowej kontroli czynności dyspozytywnych stron. Mają one zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych, gdy doznają uszczerbku kryteria okreś- lone w tych przepisach. Pytanie 12. W czym przejawia się zasada kontradyktoryjności? Zasada kontradyktoryjności odnosi się do tego, że sąd rozpoznaje sprawę wyłącz- nie w oparciu o dowody przeprowadzone na wniosek stron postępowania. Zasada ta jest przeciwieństwem zasady inkwizycyjności, zmuszającej sędziego do aktywnego poszukiwania i przeprowadzania dowodów, a tym samym działania za strony postę- powania. W obecnym stanie prawnym obowiązuje zasada kontradyktoryjności, z tym że sąd może przeprowadzić dowód niewskazany przez stronę, jeżeli powziął o nim wiadomość z akt sprawy lub oświadczeń stron. Ponadto, sąd może oprzeć się na fak- tach powszechnie znanych (art. 228 § 1 KPC), na faktach, o których informacja jest powszechnie dostępna (art. 228 § 2 KPC) oraz na faktach znanych sądowi z urzędu (art. 228 § 2 KPC), przy czym fakty te nie wymagają udowodnienia. Pytania 10–12 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział II. Podstawowe zasady i przesłanki postępowania cywilnego 7 Pytanie 13. W jaki sposób jest realizowana zasada jawności postępowania? Artykuł 45 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że rozpoznawanie spraw przed wszyst- kimi sądami odbywa się jawnie. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze wzglę- du na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogła- szany jest publicznie. Do zasady tej odnosi się również art. 9 KPC, zgodnie z którym rozpoznawa- nie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać od- pisy, kopie lub wyciągi z tych akt. Treść protokołów i pism może być także udo- stępniana w postaci elektronicznej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (system teleinformatyczny) albo innego syste- mu teleinformatycznego służącego udostępnianiu tych protokołów lub pism. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku, chyba że protokół został sporządzony wyłącznie pisemnie. Przewodniczący wydaje z akt sprawy zapis dźwięku, jeżeli wydaniu zapisu obrazu i dźwięku sprzeciwia się ważny interes publiczny lub prywatny. Jeżeli posiedzenie odbyło się przy drzwiach zamkniętych strony i uczestnicy postępowania mają pra- wo do otrzymania z akt sprawy jedynie zapisu dźwięku. Jednocześnie ustawodawca przewidział możliwość utrwalania przez strony lub uczestników postępowania prze- biegu posiedzeń i innych czynności sądowych, przy których są obecni, za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk (art. 91 KPC). W zakresie tej zasady można wyróżnić: 1) jawność wewnętrzną – wobec uczestników postępowania, która jest ograniczona przez posiedzenia niejawne, w których biorą udział tylko osoby wezwane przez sąd (art. 152 KPC); 2) jawność zewnętrzną – wobec osób trzecich, polegającą na tym, że osoby pełno- letnie mają wstęp na posiedzenia jawne sądu, chyba że istnieją przesłanki prze- prowadzenia posiedzenia przy drzwiach zamkniętych (np. art. 153 KPC). Pytanie 14. Jakie są podstawowe założenia zasady bezpośredniości? Zasada bezpośredniości ma za zadanie doprowadzić do tego, aby całość postępo- wania dowodowego oraz wszystkie rozprawy zostały przeprowadzone przed sądem, który orzeka w sprawie. Sprawą oczywistą jest, że bezwzględne zastosowanie za- sady bezpośredniości jest niemożliwe, toteż istnieją od niej odstępstwa. Głównymi założeniami tej zasady, wprowadzonymi do KPC, są następujące uregulowania: 1) wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozpra- wa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku (art. 323 w zw. z art. 316 KPC); Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 13–14 8 Część A. Pytania egzaminacyjne 2) postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym (art. 235 w zw. z art. 210 i 216 KPC), z wyjątkiem przypadków zastosowania instytucji sędziego wyznaczonego bądź sądu wezwanego. Zasada bezpośredniości została również ograniczona w postępowaniu odwoław- czym, gdyż zarówno sądy II instancji, jak i Sąd Najwyższy rozpoznają sprawę na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania pierwszoinstan- cyjnego, chociaż w postępowaniu apelacyjnym dopuszczalne jest częściowe prze- prowadzenie postępowania dowodowego (art. 381 KPC). Pytanie 15. Jak można scharakteryzować zasadę ustności? Zasada ustności oznacza, że w postępowaniu cywilnym dominuje ustna forma zapoznania się sądu ze stanem faktycznym i materiałem dowodowym przedstawio- nym przez strony. Zgodnie z art. 210 KPC rozprawa odbywa się w ten sposób, że po wywołaniu sprawy strony – najpierw powód, a potem pozwany – zgłaszają ustnie swe żądania i wnioski oraz przedstawiają twierdzenia i dowody na ich poparcie. Strony mogą ponadto, wskazywać podstawy prawne swych żądań i wniosków. Na żądanie prokuratora sąd udziela mu głosu w każdym stanie rozprawy. Każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej, doty- czących okoliczności faktycznych. Ponadto, rozprawa obejmuje, stosownie do oko- liczności, postępowanie dowodowe i roztrząsanie jego wyników. Oczywistą sprawą jest to, że nie można zasady ustności stosować w sposób bezwzględny, a więc nie sposób pominąć ogromnego znaczenia pism procesowych składanych w toku postę- powania. Zasada ustności doznaje znaczącego wzmocnienia, bowiem zgodnie z art. 2053 § 5 KPC przewodniczący zarządza zwrot pisma przygotowawczego złożonego bez zarządzenia. Zasada ustności odnosi się do stron i uczestników postępowania, gdyż w przy- padku sądu obowiązuje zasada pisemności. Pytanie 16. Jakie są podstawowe elementy zasady formalizmu procesowego? Zasada formalizmu procesowego polega na ukształtowaniu pod względem for- malnym postępowania cywilnego oraz czynności dokonywanych przez podmioty w jego toku. Jej istota sprowadza się do stwierdzenia, że aby określona czynność wywołała pożądane skutki, to powinna zostać wykonana w określonym czasie i miejscu oraz w oznaczonej formie. Pytania 15–16 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział II. Podstawowe zasady i przesłanki postępowania cywilnego 9 Kodeks postępowania cywilnego w licznych przepisach reguluje: 1) formę czynności procesowych (np. art. 126, 187); 2) miejsce dokonywania czynności procesowych, którym jest zazwyczaj (z nielicz- nymi wyjątkami – np. art. 263) siedziba sądu; 3) czas dokonywania czynności procesowych (np. art. 394 § 2), wskazując termi- ny, których niedotrzymanie wywołuje ujemne skutki dla podmiotu dokonującego czynności. Pytanie 17. Co rozumiesz przez pojęcie przesłanek postępowania cywilnego? Terminem „przesłanki postępowania cywilnego” określa się warunki, które na mocy KPC muszą być spełnione, aby postępowanie zostało wszczęte, przeprowa- dzone i zakończone. Przesłanki te, w odróżnieniu od przesłanek materialnopraw- nych decydujących o osiągnięciu celu postępowania, kształtują prawidłowy tok po- stępowania. Zasadniczo wyróżniamy przesłanki procesowe bezwzględne, które decydują o ważności procesu oraz przesłanki o charakterze względnym, które odnoszą się do prawidłowości tego procesu. Ponadto, wyróżniamy przesłanki pozytywne, których brak wywołuje ujemne skutki procesowe, a także przesłanki negatywne, których istnienie wywołuje takie skutki. W przypadku przesłanek bezwzględnych, skutkiem tym jest nieważność postępowania, a jeżeli chodzi o przesłanki względne, to mogą to być przewidziane w ustawie inne skutki z wyjątkiem nieważności postępowania. Co więcej, brak w zakresie przesłanki względnej może być usunięty przez strony lub sąd. Pytanie 18. Jakie są rodzaje przesłanek postępowania cywilnego? Są następujące rodzaje przesłanek postępowania cywilnego: 1) przesłanki bezwzględne pozytywne: a) dopuszczalność drogi sądowej (art. 379 pkt 1 KPC), b) zdolność sądowa stron (art. 379 pkt 2 KPC), c) zdolność procesowa stron, a w wypadku jej braku – zastępstwo tej strony przez przedstawiciela ustawowego albo – jeżeli stroną jest osoba prawna lub inna organizacja mająca zdolność sądową – działanie organu powołanego do jej reprezentowania (art. 379 pkt 2 KPC), d) należyte umocowanie pełnomocnika strony, jeżeli strona działa w procesie przez pełnomocnika (art. 379 pkt 2 KPC), e) jurysdykcja krajowa (art. 1099 KPC); Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 17–18 10 Część A. Pytania egzaminacyjne 2) przesłanki bezwzględne negatywne: a) zawiśnięcie sporu (art. 379 pkt 3 KPC), b) powaga rzeczy osądzonej (art. 379 pkt 3 KPC), c) skład sądu sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 KPC), d) udział w rozpoznawaniu sprawy sędziego wyłączonego z mocy ustawy (art. 379 pkt 4 KPC), e) niewłaściwość sądu rejonowego w sprawie należącej do właściwości sądu okręgowego, bez względu na wartość przedmiotu sporu (art. 379 pkt 6 KPC); 3) przesłanki względne pozytywne: a) właściwy tryb postępowania (art. 201, 202 KPC), b) właściwość sądu (art. 200, 202 KPC) z wyjątkiem art. 379 pkt 6 KPC; 4) przesłanki względne negatywne: a) niezłożenie kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu przez powoda będą- cego wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 250 usta- wy z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 505 ze zm., dalej: KSH) lub spółki akcyjnej (art. 422 KSH), a także po- woda, który nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzi- by w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (art. 1119 KPC z wyjątkami określonymi w art. 1120 KPC), b) immunitet dyplomatyczny albo konsularny pozwanego (art. 1111 i 1112 KPC). Rozdział III. Podmioty postępowania Pytanie 19. Co to jest właściwość sądu? Jakie są rodzaje tej właściwości? Właściwość sądu to zakres spraw przekazanych mu do rozpoznania i rozstrzy- gnięcia w postępowaniu cywilnym. Ze względu na źródło tego przekazania wyróż- nia się następujące rodzaje właściwości: 1) ustawową – określoną przepisami ustawy; 2) umowną – wynikającą z umowy stron, zawartej w granicach nakreślonych przez przepisy KPC; 3) delegacyjną – wynikającą z delegacji, a więc z przydzielenia określonej sprawy danemu sądowi przez inny sąd, np. sąd przełożony. Ponadto, z uwagi na inne kryteria podziału można wskazać jeszcze kolejne ro- dzaje właściwości: 1) miejscową – określającą, jaki sąd jest terytorialnie właściwy do przeprowadzenia postępowania w określonej sprawie; Pytanie 19 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział III. Podmioty postępowania 11 2) rzeczową – wskazującą, jakiego rodzaju sąd jest właściwy rozstrzygać sprawę w I instancji (rejonowy czy okręgowy); 3) funkcjonalną – określającą, jaki sąd jest właściwy do dokonania pewnych czyn- ności w toku postępowania w I czy II instancji. Pytanie 20. Jak przebiega badanie właściwości sądu? Zgodnie z art. 15 KPC sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje wła- ściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy. Oznacza to, że chwila wniesienia pozwu jest istotna dla badania wła- ściwości sądu, a jednocześnie obowiązuje zasada ciągłości właściwości (perpetuatio fori). Swoją właściwość sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 200 § 11 KPC). Niewłaściwość dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę z urzędu tylko do czasu doręczenia pozwu. Po doręczeniu po- zwu sąd bierze tę niewłaściwość pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Jednocześnie jednak sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku po- stępowania stał się właściwy. Reguła ta jest bezpośrednio związana z podstawową zasadą orzekania, że sąd ocenia sprawę według chwili orzekania. Pytanie 21. Jakie są rodzaje niewłaściwości sądu? W postępowaniu cywilnym można wskazać dwa rodzaje niewłaściwości: 1) usuwalną – ma miejsce wówczas, gdy sąd mógłby być sądem właściwym w określonej sprawie na podstawie umowy stron; 2) nieusuwalną – dotyczy tych spraw, w których umowa stron o właściwość sądu jest niedopuszczalna. Zgodnie z art. 200 § 14 KPC sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu. Niewłaściwość dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę z urzędu tylko do czasu doręczenia pozwu. Po dorę- czeniu pozwu sąd bierze tę niewłaściwość pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 200 § 12 KPC). Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 20–21 12 Część A. Pytania egzaminacyjne Pytanie 22. Co to jest właściwość umowna (prorogacyjna)? Właściwość umowna dotyczy właściwości miejscowej w zakresie spraw, które są rozpoznawane w procesie cywilnym, a nie w postępowaniu nieprocesowym. W myśl art. 46 KPC strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi I instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogą- cych w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego (prorogatio fori). Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub je- żeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilkoma sądami właściwymi dla takich sporów. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwo- ści wyłącznej. Oznacza to, że strony nie mogą ustanowić umownej właściwości sądu w tych przypadkach, w których KPC wskazuje sąd wyłącznie właściwy (art. 38 i n.). Skutkiem zawarcia umowy prorogacyjnej jest obowiązek ciążący na stronach w zakresie wytoczenia powództwa przed sądem określonym w umowie. W razie naruszenia powyższego obowiązku przez powoda pozwany może, przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, zgłosić i należycie uzasadnić zarzut niewłaściwości sądu (art. 202 KPC). W takiej sytuacji sąd przekazuje sprawę sądowi określonemu w umowie prorogacyjnej stron (art. 200 KPC). Pytanie 23. Co to jest właściwość delegacyjna? Z właściwością delegacyjną mamy do czynienia w sytuacji, gdy właściwość ta jest ustalona przez sąd przełożony (w szczególnych przypadkach – Sąd Najwyższy) ze względów celowościowych albo z uwagi na szczególne okoliczności, uniemożli- wiające ustalenie właściwości na zasadach ogólnych. Właściwość delegacyjna znaj- duje zastosowanie w następujących przypadkach: 1) sąd wyłącznie właściwy na podstawie art. 38 § 1 KPC może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli przemawiają za tym względy celowości (art. 38 § 3 KPC); 2) jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub pod- jąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy inny sąd równorzędny (art. 44 § 1 KPC); 3) jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub pod- jąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy inny sąd równorzędny (art. 441 § 1 KPC); 4) jeżeli stroną jest Skarb Państwa, a państwową jednostką organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, jest sąd: a) właściwy do rozpoznania sprawy – sąd ten z urzędu przedstawia akta sprawy sądowi nad nim przełożonemu, który przekazuje sprawę innemu sądowi rów- norzędnemu z sądem przedstawiającym; Pytania 22–23 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział III. Podmioty postępowania 13 b) przełożony nad sądem właściwym do rozpoznania sprawy – sąd właściwy do rozpoznania sprawy z urzędu przedstawia akta sprawy temu sądowi przeło- żonemu, który przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu z sądem przekazującym, mającemu siedzibę poza obszarem właściwości sądu przeka- zującego (art. 442 § 1 KPC); 5) jeżeli na podstawie przepisów KPC nie można w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo (art. 45 KPC); 6) Sąd Najwyższy w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpozna- nia sądowi, który wydał orzeczenie, lub innemu sądowi równorzędnemu; Sąd Najwyższy może uchylić także w całości lub w części orzeczenie sądu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi temu samemu lub równo- rzędnemu (art. 39815 § 1 KPC); 7) sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości; sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przeka- zującego (art. 461 § 3 KPC); 8) w wypadku gdy sąd właściwy (postępowanie nieprocesowe) nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności albo gdy wymagają tego względy celowości, sąd nad nim przełożony wyznaczy inny sąd do rozpo- znania sprawy w całości lub w części (art. 508 § 2 KPC). Pytanie 24. Jakie są podstawowe zasady właściwości rzeczowej sądów cywil- nych? Zasadą w procesie cywilnym oraz w postępowaniu nieprocesowym jest to, że sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrze- żona jest właściwość sądów okręgowych. Do właściwości rzeczowej sądów okręgowych należą sprawy o: 1) prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskutecz- ności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia; 2) ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych, a więc przede wszystkim roszczenia wynikające z: a) ustawy z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i o prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1231 ze zm.), Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 24 14 Część A. Pytania egzaminacyjne b) ustawy z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 776); 3) roszczenia wynikające z prawa prasowego, a ściślej mówiąc z ustawy z 26.1.1984 r. – Prawo prasowe (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1914); 4) prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 000 zł, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści księgi wieczy- stej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawczych w elektronicz- nym postępowaniu upominawczym; 5) wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni; 6) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie istnienia lub nieistnie- nia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną; 7) zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji; 8) odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Pytanie 25. Co to jest wartość przedmiotu sporu? Ogromne znaczenie wartości przedmiotu sporu wynika z faktu, że z jej wysoko- ścią ściśle jest związana nie tylko wysokość opłat sądowych, ale również właściwość rzeczowa sądu (art. 17 pkt 4 KPC). Zgodnie z art. 19 KPC w sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu. Z kolei w innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w przepisach szczególnych KPC. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów (także dochodzonych na mocy prawa materialnego), żądanych obok roszczenia głównego (art. 20 KPC). W sytuacji gdy powód skierował kilka roszczeń przeciw jednemu pozwanemu (przedmiotowa kumulacja roszczeń – art. 191 KPC) albo dochodzi jednego lub kil- ku roszczeń od więcej niż jednego pozwanego (podmiotowa kumulacja roszczeń – art. 72 KPC), zlicza się wartość tych roszczeń (art. 21 KPC). Przepis ten nie ma za- stosowania przy odpowiedzialności solidarnej pozwanych oraz w przypadku świad- czeń niepodzielnych. Sąd może sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną przez powoda i za- rządzić w tym celu dochodzenie. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za nie- właściwy, przekaże sprawę sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych – przekaże temu z nich, który wskaże powód (art. 25 KPC). Pytanie 25 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział III. Podmioty postępowania 15 Po ustaleniu w powyższy sposób wartość przedmiotu sporu nie podlega ponow- nemu badaniu w dalszym toku postępowania (art. 26 KPC). Pytanie 26. Jakie są szczególne przypadki obliczania wartości przedmiotu sporu? W niektórych przypadkach ogólne zasady dotyczące obliczania wartości przed- miotu sporu nie mają zastosowania i stosuje się wówczas sposoby szczególne wska- zane w art. 22–24 KPC: 1) w sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok – za cały czas ich trwania; 2) w sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzier- żawy, o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość przed- miotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas oznaczony – suma czyn- szu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy umowach zawartych na czas nieoznaczony – suma czynszu za okres 3 miesięcy; 3) w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub roz- wiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu, przy umowach na czas okre- ślony – suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony – za okres jednego roku; 4) w sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego lub na podstawie tytułu innego niż najem lub dzierżawa wartość przedmiotu sporu oblicza się, przyjmując, stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzysta- nia z niej, podaną przez powoda sumę odpowiadającą 3-miesięcznemu czynszo- wi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju nieruchomości; 5) w sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu sporu sta- nowi suma wierzytelności; jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza. Pytanie 27. Na czym polega ogólna właściwość miejscowa sądów cywilnych? Podstawę do określenia właściwości miejscowej ogólnej stanowi miejsce za- mieszkania pozwanego (actor sequitur forum rei). Powództwo wytacza się przed sąd I instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, przy czym miejsce zamieszkania określa się według przepisów KC. Zgodnie z art. 25 KC miej- scem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z kolei miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 26–27 16 Część A. Pytania egzaminacyjne któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na rów- ni obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 KC). Miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna (art. 27 KC). Należy zaznaczyć, że, zgodnie z art. 28 KC, można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Z kolei, jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właści- wość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce – według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce (art. 28 KPC). Tak określoną właściwość nazywamy jako pomocniczą (subsydiarną). W przypadku podmiotów innych niż osoby fizyczne stosowane są następujące kryteria określania właściwości miejscowej: 1) powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwo- wej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone rosz- czenie (art. 29 KPC); 2) powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby (art. 30 KPC). W myśl art. 41 KC, jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, sie- dzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający. Natomiast siedzibę organizacji pozarządowych działających zgodnie z przepisami prawa, a nieposiadających osobowości prawnej określa ich statut, w razie jego braku – za siedzibę organizacji uznaje się siedzibę jej władz. Pytanie 28. Jakie są podstawowe założenia przemiennej właściwości miejsco- wej sądu? Przemienna właściwość jest jedną z form szczególnej właściwości miejscowej. Jej cechą charakterystyczną jest to, że powód otrzymuje prawo wyboru sądu i może wytoczyć powództwo w pewnych sprawach, bądź według przepisów o właściwo- ści ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w przepisach szczególnych KPC (art. 31 § 1 KPC). Przepisów o właściwości przemiennej nie stosuje się w sprawach prze- ciwko konsumentom. Właściwość przemienna, ze względu m.in. na ekonomię procesową i ułatwienie pewnym grupom podmiotów dostępu do sądu, ma zastosowanie w następujących przypadkach: 1) powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania oso- by uprawnionej (art. 32 KPC); Pytanie 28 Postępowanie cywilne, wyd. 3, Repetytoria Becka
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: