Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00312 012005 16911855 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne. Wydanie 6 - ebook/pdf
Postępowanie cywilne. Wydanie 6 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 770
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-037-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny: 1 września 2019 r.

Publikacja zawiera kompleksową analizę przepisów regulujących przebieg postępowania cywilnego, z uwzględnieniem najobszerniejszej w ostatnich latach nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 4 lipca 2019 r.

Podręcznik 'Postępowanie cywilne' zawiera omówienie instytucji z zakresu postępowania cywilnego, dotyczących m.in.:

Celem podręcznika jest przedstawienie instytucji postępowania cywilnego w przystępny sposób, który ułatwi przyswojenie podstawowej wiedzy z zakresu przedmiotu, a także zastosowanie jej w praktyce. W publikacji zawarto:

Podręcznik stanowi znaczną pomoc przede wszystkim dla studentów wydziałów prawa i administracji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Podstawowe pojęcia § 1. Pojęcie postępowania cywilnego Postępowanie cywilne jest różnie definiowane przez autorów w zależno- 1 ści od kryterium przyjętego za podstawę definicji: 1) Z. Świeboda, W. Siedlecki Są to postępowania sądowe i pozasądowe mające na celu rozpoznawanie spraw cywilnych w rozumieniu przepisów prawa procesowego cywilnego, które służą realizacji norm prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuń- czego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. 2) W. Berutowicz Jest to prawnie zorganizowane działanie kompetentnych państwowych i społecznych organów, z udziałem zainteresowanych podmiotów, mające na celu ochronę stosunków społecznych, regulowanych za pomocą prawa cywilnego, rodzinnego i pracy, przez zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym odpowiedniej normy prawnej. 3) J. Jodłowski Jest to prowadzona w określonych prawem formach działalność sądów i in- nych właściwych organów oraz występujących przed tymi organami stron i innych zainteresowanych osób, zmierzająca do realizacji stosunków prawa cywilnego, rodzinnego i prawa pracy oraz do ochrony wynikających z tych stosunków praw podmiotowych. Sumując powyższe definicje, jest to prowadzona w określonych prawem formach działalność sądów, innych organów właściwych na mocy przepisów szczególnych (referendarze sądowi, notariusze, komornicy) i stron, uczestni- ków oraz innych zainteresowanych osób, mająca na celu wydanie rozstrzy- gnięcia i ochronę praw podmiotowych w zakresie stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i prawa pracy oraz innych przekazanych do postępowa- nia cywilnego. Nb. 1 2 3 2 Rozdział I. Podstawowe pojęcia I. Prawo postępowania cywilnego (prawo procesowe cywilne) 1) Z. Świeboda, W. Siedlecki Jest to ogół przepisów prawnych normujących właściwość sądów i innych organów powołanych do rozpoznawania spraw cywilnych oraz regulują- cych postępowanie toczące się przed nimi w tych sprawach. Nie normują one więc stosunków społecznych, ale określają regulacje słu- żące ich urzeczywistnieniu. 2) M. Waligórski (podobnie W. Berutowicz) Jest to całokształt norm prawa przedmiotowego, regulującego zasady proce- su cywilnego. K. Piasecki podkreśla dodatkowo, iż jest to autonomiczna gałąź prawa nale- żącego do ius publicum, pomimo że w formach procesowych stosowane jest prawo prywatne (ius privatum). § 2. Funkcje procesu cywilnego Podstawową funkcją postępowania cywilnego jest stworzenie drogi praw- nej do wydania wyroku. Wiąże się to z realizacją prawa do sądu z art. 45 Konstytucji RP, ochrony praw i ochrony porządku prawnego. Prawo proce- sowe cywilne służy ochronie interesu publicznego i realizacji prawa mate- rialnego (cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpie- czeń społecznych). Między innymi J. Goldschmidt określa proces cywilny jako postępowanie służące do stworzenia powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Dodatkowe funkcje przypisywane postępowaniu cywilnemu to: 1) konkretyzowanie i realizowanie norm – rozpoznawanie i rozstrzyganie spraw cywilnych z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy poprzez wydanie orzeczenia co do istoty w tym zakresie; nale- ży mieć tu również na uwadze możliwość doprowadzenia do zawarcia ugo- dy przez strony postępowania (art. 10, 184, 223 KPC); 2) wydawanie zarządzeń, zwolnień, zezwoleń – funkcja szczególnie ważna w postępowaniu nieprocesowym (art. 561 KPC – zezwolenie na zawarcie małżeństwa) oraz w postępowaniu zabezpieczającym; 3) czynności dokumentacyjno-rejestrowe – prowadzenie ksiąg wieczystych i rejestrów; 4) inne czynności przekazane sądowi w drodze ustawy – zabezpieczanie do- wodów (art. 310–315 KPC), przyjmowanie oświadczeń o przyjęciu spadku (art. 640–643 KPC), otwarcie i ogłoszenie testamentu (art. 646–654 KPC) itd. Nb. 2–3 § 4. Przedmiot procesu cywilnego 3 § 3. Proces cywilny a prawo materialne O relacji prawa procesowego i materialnego w kontekście teorii proce- su była mowa wcześniej. Z punktu widzenia praktycznego należy pamiętać, że ze względu na tę łączność niektóre pojęcia prawne (np. przedsiębiorca) są wspólne. Inne się uzupełniają (zdolność prawna i zdolność sądowa, zdolność do czynności prawnych i zdolność procesowa). Jednak wiele instytucji jest typowymi tylko dla tych gałęzi prawnych. Pamiętajmy, że prawo cywilne mate- rialne normuje stosunki cywilnoprawne między podmiotami (osobami fizycz- nymi, prawnymi i ułomnymi osobami prawnymi) na zasadzie równorzędności stron i według ich woli, co jest niekiedy ograniczone przepisami iuris cogen- tis i semiimperatywnymi. Prawo procesowe cywilne natomiast reguluje postę- powanie cywilne organów państwowych toczące się przy udziale podmiotów prawnych bezpośrednio zainteresowanych celem realizacji norm prawa mate- rialnego (Z. Świeboda). Przy ustalaniu charakteru przepisu cywilnego należy kierować się jego tre- ścią, a nie miejscem, w którym się znajduje. Przykładowo, terminy do docho- dzenia roszczeń mogą zostać określone w materialnoprawnych przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 746 § 1) i odwrotnie – przepisy pro- cesowe znajdują się niekiedy w Kodeksie cywilnym (np. art. 199). W. Siedlecki rozważa stosunek prawa procesowego do materialnego na zasadzie prawa do skargi jako łącznika tych dwóch gałęzi, z kolei M. Piekar- ski z punktu widzenia czynności materialnych (np. oświadczenie woli) i proce- sowych (np. wniosek dowodowy). Zawsze więc w celu oznaczenia charakteru danego przepisu trzeba zwrócić uwagę na jego przedmiot i treść. § 4. Przedmiot procesu cywilnego W doktrynie istnieją dwa przeciwstawne poglądy na temat przedmiotu pro- cesu cywilnego: 1) koncepcja procesowa (doktryna niemiecka, K. H. Schwab, W. Siedlecki) – roszczenie procesowe (powództwo, twierdzenie), które składa się z dwóch elementów obowiązkowych treści każdego pozwu: dokładnie określo- nego żądania i wskazania okoliczności faktycznych uzasadniających to żą- danie; 2) koncepcja materialna (doktryna romańska, A. Bertini, P. Roubier, S. Sat- ta) – sytuacja prawna (prawo podmiotowe, status, stosunek prawny), co do której żąda się ochrony; chodzi o sytuację materialnoprawną, którą two- Nb. 4–5 4 5 6 7 4 Rozdział I. Podstawowe pojęcia rzą żądanie powództwa i przytoczone dla jego uzasadnienia fakty (causa petendi); sytuacja prawna wyjaśniana jest w procesie i w wyroku okazuje się, czy rzeczywiście istnieje dochodzone prawo albo stosunek prawny. § 5. Etapowa budowa procesu cywilnego Postępowanie cywilne, niezależnie już od ujęć teoretycznych, ma zawsze etapową strukturę. Postępowanie w sprawie może zakończyć się w I instancji. Jednak strony zawsze mają prawo do rozstrzygnięcia tej sprawy przez II instan- cję (postępowanie odwoławcze – apelacyjne). Prawo do II instancji ma charak- ter absolutny. Jest to zasada konstytucyjna (art. 78 Konstytucji RP), zrealizowa- na obecnie również na gruncie sądownictwa administracyjnego. Oprócz tego istnieją inne nadzwyczajne środki zaskarżenia, które zostaną omówione później. § 6. Pojęcie sprawy cywilnej Artykuł 1 KPC definiuje ,,sprawę cywilną” jako przedmiot sądowego postę- powania cywilnego. Jak wynika z przepisu, sprawy cywilne to sprawy z zakre- su prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, pracownicze (ujęcie mate- rialne) i z zakresu ubezpieczeń społecznych i niektóre administracyjne, a także inne sprawy (ujęcie formalne) są sprawami cywilnymi, bo ich rozpoznawanie odbywa się na mocy Kodeksu postępowania cywilnego. Ustawodawca w art. 1 KPC zawarł ustawową definicję „sprawy cywilnej” jako przedmiotu sądowego postępowania cywilnego, zatem tego, co jest rozpo- znawane przez sąd w postępowaniu cywilnym. Ustawodawca zawarł podział spraw na sprawy cywilne w znaczeniu materialnym, tj. wynikające ze stosun- ków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz z prawa pra- cy, a także sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, które nie są ze swej istoty sprawami cywilnymi, jednak są tak traktowane ze względu na fakt, że ich roz- poznawanie odbywa się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (np. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz niektóre sprawy admini- stracyjne). Sprawą cywilną jest taka sprawa, w której żądana przez powoda ochro- na prawna sprowadza się do wywołania skutku w zakresie stosunku cywil- noprawnego sensu largo, a więc stosunku osobistego, rodzinnego lub mająt- kowego, istniejącego pomiędzy podmiotami występującymi jako różnorzędni Nb. 6–7 § 6. Pojęcie sprawy cywilnej 5 i równoprawni partnerzy. Sprawami cywilnymi są jednak także sprawy, któ- re ze swej istoty nie są sprawami, o jakich wyżej mowa, bo ich źródłem jest prawo publiczne, niemniej uchodzą za takie z mocy wyraźnego ustanowienia ustawodawcy, który skierował je do właściwości sądów powszechnych i naka- zał stosowanie do ich rozpoznania przepisów KPC (wyr. SA w Białymstoku z 15.3.2017 r., I ACa 857/16, niepubl.). Sprawa cywilna jest abstrakcyjnym stosunkiem prawnym z zakresu prawa cywilnego i dopiero proces ma na celu wiążące ustalenie istnienia albo nieist- nienia konkretnego stosunku cywilnoprawnego między powodem a pozwanym, zatem każdy może wytoczyć powództwo, jakie uzna za słuszne i sąd powszech- ny powinien je rozpoznać (post. SN z 20.6.2012 r., I CSK 558/11, Legalis). Zgodnie z wyrokiem SN z 11.9.2014 r., (III CZP 64/14, Rzeczposp. PCD 2014, Nr 212, s. 3) w długiej ewolucji rozumienia sprawy cywilnej przyję- to, że decyduje rodzaj roszczeń wskazanych w pozwie. Jeśli są opisane jako cywilne, pozew kwalifikuje się do sądu cywilnego, który dopiero w wyro- ku orzeknie, czy wybrano właściwy sąd. Natomiast w post. SN z 11.9.2014 r. (III CZ 46/14, OSNC 2015, Nr 7–8, poz. 92), wskazano, iż w art. 1 KPC sprawa cywilna została określona jako przedmiot sądowego postępowania cywilnego, a więc tego, co jest rozpoznawane (załatwiane) przez sąd w tym postępowaniu. Ustawodawca w sposób wyczerpujący wymienił rodzaje spraw, które uzna- je za sprawy cywilne, przy czym posłużył się dwoma odrębnymi kryteriami kwalifikacyjnymi. W związku z tym rozróżnia się sprawy cywilne w znaczeniu materialnym, tj. wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzin- nego i opiekuńczego oraz z prawa pracy, oraz sprawy cywilne w znaczeniu for- malnym, które nie są ze swej istoty sprawami cywilnymi, jednakże uchodzą za takie przez to, że ich rozpoznawanie odbywa się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. I. Sprawy cywilne w znaczeniu materialnym Sprawy cywilne w ujęciu materialnym dotyczą ochrony stosunków cywilnoprawnych, czyli osobistych, rodzinnych i majątkowych na zasadzie równorzędności stron. Jeżeli jednak jedna ze stron działa z mocy swej władzy zwierzchniej, to nie jest to stosunek cywilnoprawny, a najpewniej administra- cyjnoprawny1. Zgodnie z post. SN z 27.3.2013 r. (I CSK 402/12, Legalis) przez spra- wy cywilne w znaczeniu materialnym rozumie się sprawy, w których ochro- 8 1 Wyr. TK z 12.4.1989 r. (Uw. 9/88, OTK 1989, poz. 9). Nb. 8 Rozdział I. Podstawowe pojęcia 6 na prawna sprowadza się do wywołania skutku w zakresie stosunków cywil- noprawnych, tj. stosunków osobistych, rodzinnych lub majątkowych, których podmioty – w razie sporu – występują jako równorzędni partnerzy. Przez spra- wy cywilne w znaczeniu formalnym rozumie się natomiast inne sprawy, któ- re nie są ze swej istoty sprawami cywilnymi, a jedynie uznawane są za sprawy cywilne, dlatego że z woli ustawodawcy są rozpoznawane według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Dlatego w tym rozumieniu do spraw cywilnych zaliczamy także ,,sprawy gospodarcze”, określone w art. 4791 KPC. Istotny jest wyrok TK z 10.7.2000 r. (SK 12/99, OTK 2000, Nr 5, poz. 143), w którym mowa jest o tym, że art. 1 KPC jest niekonstytucyjny, jeśli jest rozu- miany w ten sposób, ,,iż w zakresie pojęcia sprawy cywilnej nie mogą się mie- ścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna”. Choć w praktyce sądowej raczej nigdy nie kwestio- nowano tego, że decyzja administracyjna może być źródłem zobowiązań pry- watnoprawnych. Sprawami cywilnymi nie będą zatem sprawy rozpoznawane przed Naczel- nym Sądem Administracyjnym i wojewódzkimi sądami administracyjnymi, gdzie postępowanie ma charakter sądowoadministracyjny1. Także odwołanie sędziego od decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie zmiany miejsca służbowego jest szczególnym (nadzwyczajnym) środkiem zaskarżenia, a spra- wa prowadzona wskutek tego odwołania jest sprawą cywilną, ale w znacze- niu formalnym (art. 1 in fine KPC), która podlega rozpoznaniu tylko w jed- nej „instancji” przez Sąd Najwyższy, przy czym przedmiot rozpoznania został w niej ograniczony do badania zasadności zarzutów odwołania (post. SN z 18.3.2016 r., III KRS 231/13, niepubl.). Natomiast sprawa o zwrot kosztów leczenia udzielonego za granicą, mimo majątkowego charakteru, nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 i 2 KPC, gdyż adresatem tego roszczenia może być wyłącznie państwo jako podmiot prawa publicznego. Sprawa o zwrot kosztów leczenia udzielone- go za granicą to sprawa o charakterze administracyjnoprawnym, należąca do drogi postępowania administracyjnego (post. SN z 28.5.2015 r., III CZP 26/15, OSNC 2015, Nr 11, poz. 133). Pojęcie sprawy cywilnej powinno być więc rozumiane szeroko i w żadnym wypadku nie może być uzależnione od oceny zasadności roszczenia, ponieważ ocena taka wykracza poza problematykę procesową (post. SN z 6.6.2014 r., I CSK 470/13, OSNC zb. dod. 2015/C/48). 1 Orz. SN z 4.4.2003 r. (III CZP 11/03, Prok. i Pr.-wkł. 2003, Nr 9, s. 34). Nb. 8 § 6. Pojęcie sprawy cywilnej 7 II. Sprawy cywilne w ujęciu formalnym Sprawami cywilnymi są jednak także sprawy, które ze swej istoty nie są sprawami przytoczonymi we wstępnej części regulacji art. 1 KPC, gdyż ich źródłem jest prawo publiczne, niemniej jednak uchodzą za takie z mocy wyraź- nej decyzji ustawodawcy, który skierował je do właściwości sądów powszech- nych i nakazał stosowanie do ich rozpoznawania przepisów Kodeksu postępo- wania cywilnego1. 9 Są to zatem m.in. sprawy: 1) z zakresu ubezpieczeń społecznych; Przepis art. 1 KPC zawiera definicję sprawy cywilnej, która jest sprawą wy- nikającą ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuń- czego oraz z prawa pracy. W rozumieniu tego przepisu (formalnopraw- nym jego znaczeniu) sprawami cywilnymi są również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc sprawy, w których wniesiono odwoła- nie od decyzji organów rentowych (art. 4779 KPC), do których przepi- sy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczegól- nych. Od momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właści- wych dla tej kategorii. Odwołanie pełni rolę pozwu. Jego zasadność ocenia się zatem na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Postę- powanie sądowe, w tym w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń spo- łecznych, skupia się zatem na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, pozostaje w zasa- dzie poza przedmiotem tego postępowania (wyr. SN z 22.10.2013 r., III UK 154/12, Legalis); 2) z zakresu postępowania rejestrowego; 3) o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni z powodu jej nie- zgodności z prawem lub postanowieniem statutu (ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1285 ze zm.); 4) o unieważnienie, sprostowanie, ustalenie treści oraz sporządzenie aktu sta- nu cywilnego (ustawa z 28.11.2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2224 ze zm.); 5) o zastosowaniu poddania się osoby leczeniu w zakładzie lecznictwa odwy- kowego (ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdzia- łaniu alkoholizmowi, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2137 ze zm.); 1 Post. SN z 19.12.2003 r. (III CK 319/03, OSNC 2005, Nr 2, poz. 31). Nb. 9 Rozdział I. Podstawowe pojęcia 8 6) z zakresu ochrony zdrowia psychicznego (art. 42–49 ustawy z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1878 ze zm.); 7) o roszczenia o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe areszto- wanie i zatrzymanie (art. 552 i nast. KPK). Schemat 1. Rozróżnienie znaczenia materialnego i formalnego sprawy cywilnej SPRAWY CYWILNE W ZNACZENIU MATERIALNYM SPRAWY CYWILNE W ZNACZENIU FORMALNYM (przykłady) prawo cywilne ubezpieczenia społeczne prawo rodzinne postępowanie rejestrowe prawo pracy akta stanu cywilnego (i inne) Ocena sprawy na tle art. 1 KPC zależy przede wszystkim od przedstawione- go pod osąd roszczenia oraz wskazanego stanu faktycznego. Przykład: Post. SN z 12.12.2003 r. (V CK 86/03), w którym sąd przyjął, że administra- cyjnoprawny charakter stosunku łączącego studenta z uczelnią wyższą eliminuje możliwość przyjęcia dopuszczalności drogi sądowej w sprawie o stwierdzenie nieważności i uchylenia orzeczenia komisji dyscyplinarnej, więc orzeczenia, w którym nałożono określoną karę dys- cyplinarną. Od momentu wniesienia odwołania do sądu powszechnego sprawa wszczęta przez ubez- pieczonego staje się sprawą cywilną i podlega rozpoznaniu według zasad właściwych dla tej kategorii spraw (art. 83 ust. 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., w zw. z art. 1 KPC) (wyr. SA w Lublinie z 11.10.2018 r., III AUa 131/18, Legalis). Sprawa o dotacje w trybie art. 80 ustawy z 7.9.1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1457 ze zm.) ma charakter spraw cywilnych i może być rozstrzygana prze z sądy powszechne (wyr. SA w Białymstoku z 27.9.2018 r., I ACa 447/18, Legalis). Sprawa o ustalenie członkostwa w związku zawodowym jest sprawą cywilną (art. 1 KPC) (post. SN z 21.9.2018 r., V CSK 561/17, Legalis). Nb. 9 § 7. Rodzaje postępowania sądowego 9 § 7. Rodzaje postępowania sądowego Ze względu na coraz większą popularność alternatywnych metod rozwią- zywania sporów trzeba przede wszystkim, biorąc za kryterium sposób i organ rozpoznający sprawę, rozróżnić postępowanie sądowe i postępowanie poza- sądowe. 10 I. Postępowanie sądowe 11 Jest to postępowanie toczące się przed sądami powszechnymi i Sądem Naj- wyższym, a także przed innymi współdziałającymi organami, jak referendarze sądowi czy komornicy. Artykuł 2 § 1 KPC ustanawia domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych. Oznacza to, iż każda sprawa cywilna w znaczeniu materialnym zostaje rozpoznana przez sąd, chyba że przepis szczególny przekazuje ją do właściwości innych organów. Jest to wyraz zasady konstytucyjnej (art. 45, 77, 177 Konstytucji RP) i ratyfikowanych przez Polskę konwencji międzyna- rodowych (art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycz- nych z 19.12.1966 r., Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 ze zm., art. 6 Konwen- cji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4.11.1950 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), w myśl których każdy człowiek ma prawo do rozpatrzenia jego sprawy (cywilnej) przez niezawisły i bezstronny sąd. Nie ma w Polsce sądów szczególnych, rozpoznających sprawy cywilne. Należą one do właściwości sądów powszechnych – rejonowych, okręgowych i apelacyjnych. W nich znajdują się sądy pracy, rodzinne, gospodarcze, reje- strowe itd., które są jednostkami organizacyjnymi. Sąd Najwyższy rozpatru- je m.in. skargi kasacyjne i sprawuje nadzór nad działalnością innych sądów w zakresie orzekania (art. 183 Konstytucji RP i ustawa z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym, tekst jedn. Dz.U. 2019 r. poz. 825). Sądami szczególnymi są sądy wojskowe i administracyjne. Nie zajmują się one sprawami cywilnymi. Sądy administracyjne, czyli wojewódzkie sądy admi- nistracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny funkcjonują na podstawie ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) i ustawy z 25.7.2002 r. – Prawo o ustro- ju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), któ- re weszły w życie 1.1.2004 r. Na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego przed sądami powszech- nymi i Sądem Najwyższym możemy rozróżnić różne typy postępowania sądo- wego. Nb. 10–11 10 Rozdział I. Podstawowe pojęcia Postępowanie sądowe przed organami państwowymi, czyli sądami powszechnymi, możemy ze względu na jego funkcję podzielić na postępowa- nie rozpoznające sprawę co do meritum (rozpoznawcze), pomocnicze (wspo- magające osiągnięcie celu) i wykonawcze. Schemat 2. Rodzaje postępowań w postępowaniu cywilnym POSTĘPOWANIE CYWILNE sądowe przed organami państwowymi pozasądowe przed organami społecznymi 1. Zabezpieczające 2. O odtworzenie akt Postępowanie międzynarodowe rozpoznawcze pomocnicze wykonawcze 1. Proces 2. Postępowanie nieprocesowe 1. Egzekucyjne 2. Upadłościowe i restrukturyzacyjne 1. Sądami polubownymi 2. Arbitrażem międzynarodowym powołanym do rozstrzygania sporów międzynarodowych 3. Komisjami pojednawczymi w sprawach ze stosunku pracy oraz organami bankowymi 4. Prowadzącymi postępowanie ugodowe (ustawa siębiorstw i banków, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1439) 1. Postępowanie rozpoznawcze – proces cywilny 12 Jest to postępowanie składające się z wielu czynności stron i sądu, które podejmuje się w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia konkretnej sprawy cywil- nej. Inicjatywę wszczęcia procesu cywilnego ma podmiot, którego sfera praw- na (prawa podmiotowe, status) wymaga ochrony prawnej, a także prokurator jako rzecznik interesu społecznego oraz niektóre organizacje społeczne niepro- wadzące działalności gospodarczej. Proces cywilny ma charakter kontradykto- ryjny i składa się z licznych czynności procesowych. Nb. 12 § 7. Rodzaje postępowania sądowego 11 Sprawy rozstrzygane w procesie mogą być rozpatrywane w trybie zwy- kłym (zasada) bądź w postępowaniu odrębnym ze względu na ich przyspie- szenie i uproszczenie albo specjalny charakter przedmiotu postępowania. Zgodnie z art. 13 § 1 KPC istnieje zasada, że jeżeli ustawa nie stanowi ina- czej, sąd rozpoznaje sprawę w procesie (czyli istnieje ogólna zasada, że sprawy cywilne rozpatruje sąd powszechny, zob. art. 2 § 1 KPC w procesie cywilnym). Wyjątek od tej zasady stanowią postępowania nieprocesowe. W ramach postępowania rozpoznawczego w procesie ustawa przewiduje, ze względu na odmienności, postępowania odrębne. Są to: 1) w sprawach małżeńskich, 2) w sprawach ze stosunku między rodzicami a dziećmi, 3) w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, 4) w sprawach o naruszenie posiadania, 5) w sprawach gospodarczych, 6) postępowanie nakazowe i upominawcze, 7) postępowanie uproszczone, 8) europejskie postępowanie w sprawach transgranicznych, 9) europejskie postępowanie w sprawach drobnych roszczeń, 10) elektroniczne postępowanie upominawcze. 2. Postępowanie rozpoznawcze – nieprocesowe Zgodnie z art. 13 § 1 KPC istnieje zasada, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, sąd rozpoznaje sprawę w procesie (istnieje ogólna zasada, że sprawy cywilne rozpatruje sąd powszechny, art. 2 § 1 KPC – w procesie cywilnym). Wyjątek od tej zasady stanowią postępowania nieprocesowe. Postępowanie nieprocesowe jest równorzędnym trybem postępowania roz- poznawczego. W przeciwieństwie do procesu występuje tu większy krąg pod- miotów – osoby zainteresowane i większe są uprawnienia sądu do działania z urzędu. Przed 1964 r. postępowanie to było określane jako niesporne. Postę- powanie to może być niekiedy wszczęte z urzędu. Charakterystyczne jest to, że liczba uczestników odpowiada liczbie osób zainteresowanych, jak np. w postę- powaniu spadkowym. Sprawy te rozpoznawane są na podstawie przepisów szczególnych. Postępowanie nieprocesowe dotyczy: 1) spraw z zakresu prawa rzeczowego, np. stwierdzenia zasiedzenia, zniesienia współwłasności, rozgraniczenia nieruchomości; 2) spraw z zakresu prawa spadkowego, np. spisu inwentarza, przyjęcia i odrzu- cenia spadku, otwarcia i ogłoszenia testamentu, działu spadku; 13 Nb. 13 12 3) spraw z zakresu prawa osobowego, np. uznania za zmarłego, ubezwłasno- Rozdział I. Podstawowe pojęcia wolnienia, obywatelstwa dziecka i zmiany jego nazwiska; 4) spraw z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli; 5) innych spraw: a) złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (na podstawie Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego), b) odtworzenia dyplomów i świadectw z ukończenia nauki oraz umorzenia utraconych dokumentów (dekret z 7.7.1945 r. o odtworzeniu dyplomów i świadectw ukończenia nauki, Dz.U. Nr 27, poz. 164 ze zm.; dekret z 10.12.1946 r. o umorzeniu utraconych dokumentów, Dz.U. z 1947 r. Nr 5, poz. 20 oraz Kodeks postępowania cywilnego), c) z zakresu ustawy z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2175 ze zm.), d) rejestrowych (ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2017; ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 580 – ewidencja oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego), e) przyjęcia do spółdzielni i przydziału lokalu spółdzielczego (ustawa – Prawo spółdzielcze), f) unieważnienia wyborów parlamentarnych, Prezydenta RP oraz kontro- la sądowa wyboru delegatów do Krajowej Rady Izb Rolniczych (usta- wa z 5.1.2011 r. – Kodeks wyborczy, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 684 – art. 221 i nast.; ustawa z 14.12.1995 r. o izbach rolniczych, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1027), g) z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (ustawa z 25.9.1981 r. o przedsię- biorstwach państwowych, tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2152 ze zm. i ustawa z 25.9.1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwo- wego, tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1543). Jak wskazuje wyliczenie spraw, wiele z nich zostało przekazanych do postę- powania na podstawie ustaw innych niż Kodeks postępowania cywilnego. 3. Postępowanie pomocnicze – zabezpieczające 14 Jest to postępowanie w dużej mierze samodzielne, uregulowane w oddziel- nej Części II KPC, głównie na użytek postępowania rozpoznawczego. Sąd wydając postanowienie, zazwyczaj przed albo w trakcie postępowania rozpo- znawczego, może zabezpieczyć roszczenia pieniężne (czasem niepieniężne), np. rent czy alimentów. Nb. 14 13 Postępowaniem pomocniczym jest także uregulowane w art. 716–729 KPC § 7. Rodzaje postępowania sądowego postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt sądowych. W doktrynie uznaje się również za postępowanie pomocnicze: 1) postępowanie w przedmiocie zabezpieczenia dowodów; 2) postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu (w stosunku do postępowania egzekucyjnego); 3) postępowanie w przedmiocie wykonalności orzeczeń sądów zagranicznych, zagranicznych ugód zawartych przed tymi sądami. 15 4. Postępowanie wykonawcze – egzekucyjne (sprawa egzekucyjna) Kodeks nie definiuje pojęcia „sprawy egzekucyjnej”, jednakże pojęcie to pojawia się w art. 758 KPC. Wydaje się, że należy je rozumieć jako te, w któ- rych chodzi o przymusowe urzeczywistnienie praw i obowiązków ze stosun- ków prawa materialnego cywilnego. Najczęściej będą dotyczyły spraw o przy- musowe wykonanie orzeczeń i innych aktów wydanych w sprawach cywilnych, stanowiących tytuły egzekucyjne określone przez przepisy Księgi trzeciej KPC (E. Wengerek). W związku ze zmianą systematyki Kodeksu postępowa- nia cywilnego doszło do rozdzielenia Księgi drugiej na dwa niezależne działy: Księga druga – Postępowanie zabezpieczające i Księga trzecia – Postępowanie egzekucyjne. Sprawami egzekucyjnymi w rozumieniu art. 758 KPC nie są sprawy pod- dane egzekucji administracyjnej, wymienione w art. 2 ustawy z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.). Już teraz warto wspomnieć, że sprawy egzekucyjne należą do właściwości sądów i urzędujących przy tych sądach komorników sądowych, a także egze- kucyjnych w ograniczonym zakresie innych organów egzekucyjnych – Policji, banków. II. Postępowanie wykonawcze – upadłościowe Dnia 1.10.2003 r. weszła w życie ustawa – Prawo upadłościowe i napraw- cze (Dz.U. Nr 60, poz. 535)1. Zastąpiła ona rozporządzenia: Prezydenta RP z 24.10.1934 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) oraz rozporządzenie Prezydenta RP z 24.10.1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93, poz. 836 ze zm.). Nowa regulacja 16 1 Zob. szerzej: ustawa z 28.2.2003 r. (obecnie) – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 498). Nb. 15–16 Rozdział I. Podstawowe pojęcia 14 – według autorów projektu – miała na celu stworzenie warunków pozwalają- cych na całkowite zaspokojenie wierzycieli, zwiększenie możliwości zachowa- nia przedsiębiorstwa i jego działalności w postępowaniu naprawczym. III. Postępowanie pozasądowe 17 Jest to postępowanie prowadzone przed organami niemającymi charakteru sądowego – postępowanie mediacyjne, postępowanie przed komisjami pojed- nawczymi w sprawach z zakresu prawa pracy oraz postępowanie przed sądem polubownym. Postępowanie przed sądem polubownym ma charakter postępowania rozpo- znawczego. Wykonanie orzeczeń sądów polubownych następuje na podstawie przepisów o egzekucji z Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy dotyczą- ce sądownictwa polubownego znajdują się w Części V KPC (art. 1154–1217 KPC). Mediacja została uregulowana w art. 1831–18315 KPC. Natomiast zasady postępowania przed komisją pojednawczą i wykonanie zawartej przed nią ugody określają przepisy Kodeksu pracy (art. 244–258). Nb. 17
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne. Wydanie 6
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: