Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00194 005995 13874749 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne. Wydanie 7 - ebook/pdf
Postępowanie cywilne. Wydanie 7 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 550
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0572-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

„Niewątpliwie najważniejszą nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego w ostatnim czasie była ustawa z 16 września 2011 r. [...] (Dz.U. Nr 233, poz. 1381). Na mocy tej ustawy wprowadzono w postępowaniu cywilnym nowe zasady koncentracji materiału procesowego prezentowanego przez strony i uczestników postępowania, jak również zlikwidowano postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych. [...] Ważnym wydarzeniem legislacyjnym było ponadto przyjęcie przez polskiego ustawodawcę regulacji dotyczącej wspólnego dochodzenia indywidualnych roszczeń przez wiele podmiotów na mocy ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44). [...]” (Karol Weitz z Przedmowy do wydania siódmego).

Pogrubienia podkreślające ważne partie materiału, piktogramy ułatwiające odnalezienie istotnych fragmentów nie tylko tuż przed egzaminem oraz numery boczne umożliwiające szybkie odnalezienie w tekście książki pojęć z indeksu to udogodnienia mające na celu ułatwienie nauki.

Prof. dr Jerzy Jodłowski (zm. w 2000 r.) – jeden z najwybitniejszych polskich procesualistów. Długoletni kierownik Katedry Postępowania Cywilnego UW oraz sędzia SN. Współautor Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Doktor honoris causa Uniwersytetu w Dijon, kawaler Orderu „Palmes Academiques”, przyznawanego we Francji najwybitniejszym uczonym.

Prof. dr Zbigniew Resich (zm. w 1989 r.) – profesor UW oraz Pierwszy Prezes SN (1968–1972). Przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej, opracowującej projekt Kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r.

Prof. dr hab. Teresa Misiuk-Jodłowska (zm. w 2005 r.) – profesor Wydziału Prawa i Administracji UW.

Doc. dr Jerzy Lapierre – emerytowany nauczyciel akademicki na Wydziale Prawa i Administracji UW. Korespondent francuskiego czasopisma naukowego „Revue Générale de Droit Procéssuel”, wydawanego w Paryżu przez prestiżowe Wydawnictwo Dalloza.

Prof. dr hab. Karol Weitz – profesor na Wydziale Prawa i Administracji UW, członek Biura Studiów i Analiz SN, radca prawny, członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego działającej przy Ministrze Sprawiedliwości oraz Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, redaktor naczelny kwartalnika „Polski Proces Cywilny”. Autor licznych publikacji z zakresu prawa postępowania cywilnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Post´powanie cywilne Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do siódmego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do czwartego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do pierwszego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dział I WIADOMOŚCI WSTĘPNE ROZDZIAŁ 1. Pojęcie postępowania cywilnego i sprawy cywilnej . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 2. Prawo procesowe cywilne. Normy procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 3. Funkcje postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 4. Proces cywilny w rozwoju historycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 5. Rodzaje postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Proces . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Postępowanie nieprocesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Postępowanie pomocnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 6. Stosowanie norm prawa procesowego w miejscu i w czasie . . . . § 1. Zasięg terytorialny norm procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Stosowanie norm prawa procesowego w czasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 7. Stosunki prawnoprocesowe w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . ROZDZIAŁ 8. Przesłanki procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 9. Źródła prawa procesowego cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Kodeks postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Inne źródła prawa procesowego cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 10. Judykatura i literatura polskiego prawa procesowego cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Judykatura sądowa w zakresie prawa procesowego cywilnego . . . . . . . . . . . . . . § 2. Literatura polskiego prawa procesowego cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 17 19 23 26 31 32 35 35 37 40 47 49 49 51 54 58 62 62 67 68 68 70 6 Spis treści ZAKRES OCHRONY PRAWNEJ W SĄDOWYM POSTĘPOWANIU CYWILNYM Dział II ROZDZIAŁ 11. Droga sądowa w sprawach cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 ROZDZIAŁ 12. Stosunek sądowego postępowania cywilnego do postępowania administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego . . § 1. Stosunek sądowego postępowania cywilnego do postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Stosunek sądowego postępowania cywilnego do postępowania sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 13. Stosunek postępowania cywilnego do postępowania karnego . . § 1. Rozgraniczenie obu rodzajów postępowania. Związek sprawy cywilnej ze sprawą karną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Dochodzenie roszczeń wynikających z przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Wpływ wyroku i procesu karnego na postępowanie cywilne oraz wyroku i postępowania cywilnego na proces karny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 87 91 93 93 96 99 ZASADY NACZELNE POSTĘPOWANIA CYWILNEGO Dział III ROZDZIAŁ 14. Zasady naczelne wymiaru sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 § 2. Zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości i prawo do sądu . . . . . . . . . . . . . . . . 107 § 3. Zasada rzetelnego postępowania. Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 § 4. Zasada niezależności sądu i niezawisłości sędziowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 § 5. Zasada nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 § 6. Zasada kolegialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 § 7. Zasada udziału czynnika społecznego w wymiarze sprawiedliwości . . . . . . . . . . 120 § 8. Zasada instancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 § 9. Zasada jawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 ROZDZIAŁ 15. Pojęcie i klasyfi kacja zasad naczelnych postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 ROZDZIAŁ 16. Zasada prawdy materialnej i zakres jej funkcjonowania w polskim procesie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 ROZDZIAŁ 17. Zasada równości stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 ROZDZIAŁ 18. Zasada dyspozycyjności (rozporządzalności) . . . . . . . . . . . . . . . . 130 ROZDZIAŁ 19. Inne naczelne zasady postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 § 1. Zasada kontradyktoryjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 § 2. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 § 3. Zasada ustności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 § 4. Zasada koncentracji (skupienia) materiału procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 www.lexisnexis.pl Spis treści 7 PODMIOTY POSTĘPOWANIA CYWILNEGO Dział IV A. SĄD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 ROZDZIAŁ 20. Organizacja i skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 § 1. Organizacja i skład sądów w sprawach cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 § 2. Skład organów sądowych w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 § 3. Wyłączenie osób wchodzących w skład organów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 ROZDZIAŁ 21. Właściwość sądów w sprawach cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 § 1. Pojęcie i rodzaje właś ciwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 § 2. Właściwość ustawowa, umowna i delegacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 § 3. Badanie właś ciwości i skutki niewłaś ciwości sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 ROZDZIAŁ 22. Właściwość rzeczowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 § 2. Właściwość rzeczowa według k.p.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 § 3. Obliczanie wartości przedmiotu sporu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 ROZDZIAŁ 23. Właściwość miejscowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 ROZDZIAŁ 24. Właściwość funkcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 ROZDZIAŁ 25. Referendarze sądowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 B. STRONY I UCZESTNICY POSTĘPOWANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 ROZDZIAŁ 26. Pojęcie stron i uczestników postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 § 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 § 2. Pojęcie strony procesowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 ROZDZIAŁ 27. Zdolność sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 ROZDZIAŁ 28. Legitymacja procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 ROZDZIAŁ 29. Zdolność procesowa. Przedstawicielstwo ustawowe. Zdolność postulacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 ROZDZIAŁ 30. Współuczestnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 § 2. Współuczestnictwo procesowe materialne i formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 § 3. Współuczestnictwo procesowe konieczne i jednolite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 § 4. Inne wypadki współuczestnictwa procesowego. Współuczestnictwo konkurencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 § 5. Stosunki między współuczestnikami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 ROZDZIAŁ 31. Następstwo procesowe i inne zmiany podmiotowe w procesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 § 1. Pojęcie i rodzaje następstwa procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 8 Spis treści § 2. Następstwo procesowe wynikające z następstwa prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 § 3. Następstwo procesowe niewynikające z następstwa prawnego . . . . . . . . . . . . . . 214 ROZDZIAŁ 32. Interwencja uboczna. Przypozwanie. Interwencja główna . . . . 217 § 1. Interwencja uboczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 § 2. Przypozwanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 § 3. Interwencja główna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 ROZDZIAŁ 33. Pełnomocnictwo procesowe. Zastępstwo procesowe Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 § 1. Pełnomocnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 § 2. Zastępstwo procesowe Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 C. PROKURATOR, RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH, RZECZNIK KONSUMENTÓW, ORGANIZACJE POZARZĄDOWE I INNE PODMIOTY . . . . . 234 ROZDZIAŁ 34. Udział prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, rzecznika konsumentów, organizacji pozarządowych, Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, kierownika ośrodka pomocy społecznej, kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie i inspektora pracy w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 § 1. Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 § 2. Udział Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 § 3. Udział powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 § 4. Udział organizacji pozarządowych w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . 240 § 5. Udział Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 § 6. Udział kierownika ośrodka pomocy społecznej i kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 § 7. Udział inspektora pracy w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 § 8. Udział właś ciwych organów w postępowaniu cywilnym w sprawie o nieważność nabycia nieruchomości przez cudzoziemców . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 § 9. Udział Rzecznika Praw Pacjenta w postępowaniu cywilnym w sprawach dotyczących naruszenia praw pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 PRZEDMIOT POSTĘPOWANIA CYWILNEGO Dział V ROZDZIAŁ 35. Powództwo i jego rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 § 1. Prawo do powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 § 2. Pojęcie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 § 3. Rodzaje powództw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 ROZDZIAŁ 36. Przedmiot procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 www.lexisnexis.pl Spis treści 9 CZYNNOŚCI PROCESOWE. KOSZTY POSTĘPOWANIA I USTANOWIENIE ADWOKATA LUB RADCY PRAWNEGO PRZEZ SĄD Dział VI ROZDZIAŁ 37. Czynności procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 § 1. Charakterystyka czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 § 2. Czynności procesowe sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 § 3. Czynności procesowe stron i uczestników postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 § 4. Czynności procesowe prokuratora, organizacji pozarządowych i innych podmiotów działających na tych samych zasadach co prokurator . . . . . . . . . . . . 264 ROZDZIAŁ 38. Pisma procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 ROZDZIAŁ 39. Doręczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 ROZDZIAŁ 40. Posiedzenia sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 ROZDZIAŁ 41. Terminy w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 § 1. Rodzaje terminów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 § 2. Uchybienie terminowi i przywrócenie terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 ROZDZIAŁ 42. Koszty postępowania. Pomoc prawna z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . 281 § 1. Pojęcie i rodzaje kosztów postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 § 2. Zasady obowiązujące co do kosztów postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 § 3. Zabezpieczenie kosztów procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 § 4. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 § 5. Pomoc prawna z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Dział VII POSTĘPOWANIE W I INSTANCJI ROZDZIAŁ 43. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 § 1. Wytoczenie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 § 2. Skutki wytoczenia powództwa i doręczenia pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 ROZDZIAŁ 44. Zawieszenie i umorzenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 § 1. Zawieszenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 § 2. Umorzenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 ROZDZIAŁ 45. Obrona pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 § 2. Uznanie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 § 3. Niepodjęcie obrony przez pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 § 4. Zaprzeczenie i zarzuty w procesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 § 5. Powództwo wzajemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 ROZDZIAŁ 46. Mediacja. Postępowanie pojednawcze. Ugoda sądowa . . . . . . . . 321 § 1. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 § 2. Postępowanie pojednawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 § 3. Ugoda sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 10 Spis treści ROZDZIAŁ 47. Rozprawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 § 2. Przygotowanie rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 § 3. Przebieg rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 ROZDZIAŁ 48. Postępowania odrębne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 § 2. Postępowanie w sprawach małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 § 3. Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi . . . . . . . 347 § 4. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 § 5. Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 § 6. Postępowania w sprawach z zakresu ochrony konkurencji, w sprawach z zakresu regulacji energetyki, sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty oraz sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego . . . . . . . . . . 356 § 7. Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 § 8. Postępowanie nakazowe i upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 § 9. Postępowanie uproszczone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 § 10. Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 § 11. Elektroniczne postępowanie upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 ROZDZIAŁ 49. Dowody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 § 1. Materiał procesowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 § 2. Dowód i jego przedmiot . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 ROZDZIAŁ 50. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 § 1. Przebieg postępowania dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 § 2. Zabezpieczenie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 ROZDZIAŁ 51. Środki dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 § 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 § 2. Dowód z dokumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 § 3. Dowód z zeznań świadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 § 4. Dowód z opinii biegłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 § 5. Dowód z oględzin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 § 6. Dowód z przesłuchania stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 § 7. Inne środki dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 Dział VIII ORZECZENIA SĄDOWE ROZDZIAŁ 52. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 § 1. Czynności procesowe sądu o charakterze decyzyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 § 2. Wyroki. Ich rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 ROZDZIAŁ 53. Wyrok zwykły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 § 2. Przedmiot orzekania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 www.lexisnexis.pl Spis treści 11 § 3. Podstawy orzekania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 § 4. Sposób orzekania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 ROZDZIAŁ 54. Wyrok częściowy, wstępny i końcowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 ROZDZIAŁ 55. Wyrok zaoczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 ROZDZIAŁ 56. Nakazy zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 ROZDZIAŁ 57. Postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 ROZDZIAŁ 58. Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia orzeczeń . . . . . . . . . . . 421 ROZDZIAŁ 59. Prawomocność, wykonalność i skuteczność orzeczeń . . . . . . . . . 423 § 1. Prawomocność orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 § 2. Wykonalność i skuteczność orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 Dział IX ŚRODKI ZASKARŻENIA ROZDZIAŁ 60. Uwagi ogólne o środkach zaskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 ROZDZIAŁ 61. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 434 § 1. Kwestie ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 434 § 2. Zarzuty podnoszone w apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 § 3. Postępowanie apelacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 § 4. Apelacja w postępowaniu uproszczonym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 ROZDZIAŁ 62. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 ROZDZIAŁ 63. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . 446 ROZDZIAŁ 64. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 ROZDZIAŁ 65. Wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457 ROZDZIAŁ 66. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Dział X POSTĘPOWANIE GRUPOWE ROZDZIAŁ 67. Postępowanie grupowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 Dział XI SĄDOWNICTWO POLUBOWNE ROZDZIAŁ 68. Sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 § 2. Zapis na sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 § 3. Skład i właś ciwość sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 12 Spis treści § 4. Postępowanie przed sądem polubownym. Wyrok sądu polubownego . . . . . . . . . 480 § 5. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 § 6. Uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485 Dział XII POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE ROZDZIAŁ 69. Postępowanie zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 § 1. Cel postępowania zabezpieczającego, rodzaje i warunki dopuszczalności . . . . . 488 § 2. Przebieg postępowania zabezpieczającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 Dział XIII POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE ROZDZIAŁ 70. Postępowanie egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 § 2. Tytuł egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 § 3. Ograniczenia egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 § 4. Powództwa przeciwegzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 § 5. Rodzaje egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 MIĘDZYNARODOWE I EUROPEJSKIE PRAWO POSTĘPOWANIA CYWILNEGO Dział XIV ROZDZIAŁ 71. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 514 § 1. Pojęcie i źródła międzynarodowego prawa postępowania cywilnego . . . . . . . . . 514 § 2. Pojęcie i źródła europejskiego prawa postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . 518 ROZDZIAŁ 72. Jurysdykcja krajowa i władza jurysdykcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 § 1. Granice kompetencji sądów krajowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 § 2. Jurysdykcja krajowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 522 § 3. Immunitet sądowy i egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 526 ROZDZIAŁ 73. Uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . 531 § 1. Uznanie zagranicznych orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 § 2. Stwierdzenie wykonalności orzeczeń zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 § 3. Wykonywanie zagranicznych orzeczeń bez stwierdzenia wykonalności . . . . . . . 536 ROZDZIAŁ 74. Prawo pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 Skorowidz przedmiotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – dawny k.p.c. z 1930/32 – Dziennik Ustaw Biul. SN d.k.p.c. Dz.U. Dz.Urz. WE – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich Dz.Urz. UE j.g.u. k.c. k.k. k.p. k.p.c. k.p.k. k.p.n. k.r.o. KPP k.s.h. Kw.Pr. M.P. NP NSA OSNAPiUS – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – jednostka gospodarki uspołecznionej – Kodeks cywilny z 1964 r. – Kodeks karny z 1997 r. – Kodeks pracy z 1974 r. – Kodeks postępowania cywilnego z 1964 r. – Kodeks postępowania karnego z 1997 r. – Kodeks postępowania niespornego – Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 r. – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Kodeks spółek handlowych z 2000 r. – „Kwartalnik Prawniczy” – Monitor Polski – „Nowe Prawo” – Naczelny Sąd Administracyjny – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych” OSN OSNC OSNCP – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej oraz Izby Administra- cyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego”, Zbiór Urzędowy (od 1995) – „Palestra” – ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi OSPiKA OSP OTK ZU Pal. p.p.s.a. Przegl. Not. – „Przegląd Notarialny” PiP PiZS PPC – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Polski Proces Cywilny” (w 1933 r. NPC – „Nowy Proces Cywilny”) 14 Wykaz skrótów – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – tekst jednolity – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Unia Europejska – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego Prok. i Pr. PS p.u.s.p. tekst jedn. TFUE UE ust. o k.s. ZNUJ ZNUŁ Uwaga: artykuły powołane bez bliższego wskazania ustawy oznaczają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r. www.lexisnexis.pl Przedmowa do siódmego wydania Przedmowa do szóstego wydania Przedmowa do siódmego wydania Od chwili ukazania się poprzedniego wydania niniejszego podręcznika upłynęło prawie pięć lat. Ze względu na dokonane w tym czasie zmiany prawa postępowania cywilnego konieczne było opracowanie jego nowego wydania. Niewątpliwie najważniejszą nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego w ostatnim czasie była ustawa z 16 wrześ nia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cy- wilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381). Na mocy tej ustawy wprowadzono w postępowaniu cywilnym nowe zasady koncentracji materiału proce- sowego prezentowanego przez strony i uczestników postępowania, jak również zlikwi- dowano postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych. Zmiany dotknęły również postępowania egzekucyjnego. Ważnym wydarzeniem legislacyjnym było ponadto przyjęcie przez polskiego ustawodawcę regulacji dotyczącej wspólnego dochodzenia indywidualnych roszczeń przez wiele podmiotów na mocy ustawy z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44). W ramach aktualizacji podręcznika uwzględniono także inne zmiany Kodeksu postę- powania cywilnego dokonane w ostatnich latach, wynikające z działań ustawodaw- czych, jak również będące rezultatem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W podręczniku uwzględniono stan prawny na dzień 10 kwietnia 2014 r. Warszawa, kwiecień 2014 r. Karol Weitz Przedmowa do czwartego wydania Przedmowa do czwartego wydania Przedmowa do czwartego wydania Od czasu publikacji trzeciego wydania podręcznika z postępowania cywilnego autor- stwa J. Jodłowskiego, Z. Resicha, J. Lapierra i T. Misiuk-Jodłowskiej upłynęły trzy lata. W tym okresie prawo postępowania cywilnego podlegało licznym zmianom, wynika- jącym z kolejnych nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego oraz innych ustaw, jak również będących efektem wydawania przez ustawodawcę nowych aktów prawnych. Sprawiło to, że powstała pilna potrzeba przygotowania nowego wydania podręcznika, które mogłoby służyć studentom uczącym się postępowania cywilnego oraz praktykom stykającym się z tym przedmiotem w pracy zawodowej. Zmiany normatywne dotknęły bardzo wielu zagadnień składających się na przed- miot postępowania cywilnego. W postępowaniu rozpoznawczym nastąpiło dalsze wzmocnienie zasad dyspozycyjności i kontradyktoryjności, zmieniono przepisy doty- czące właś ciwości sądu, wyłączenia sędziego, pełnomocnictwa oraz odnoszące się do środków zaskarżenia (nowa regulacja skargi na orzeczenie referendarza sądowego, nadanie skardze kasacyjnej charakteru nadzwyczajnego środka zaskarżenia, modyfi - kacje skargi o wznowienie postępowania, ustanowienie skargi o stwierdzenie niezgod- ności z prawem prawomocnego orzeczenia). Wprowadzono do Kodeksu postępowania cywilnego regulację dotyczącą skutków nieopłacenia pism procesowych, rozszerzono kompetencje referendarzy sądowych oraz poddano pewnym zmianom niektóre po- stępowania odrębne. Na uwagę zasługuje przyjęcie w polskim prawie postępowania cywilnego instytucji mediacji oraz całkowicie nowego uregulowania sądownictwa po- lubownego. Istotnym przekształceniom uległo postępowanie zabezpieczające, a grun- towne zmiany postępowania egzekucyjnego dotyczyły m.in. takich kwestii, jak pod- stawy egzekucji, powództwa przeciwegzekucyjne i sposoby egzekucji. W następstwie wydania nowych ustaw pozakodeksowych wprowadzona została skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nie- uzasadnionej zwłoki, reformie poddana została szeroko pojęta problematyka kosztów sądowych w sprawach cywilnych, a także istotnie zmodyfi kowano zasady reprezentacji Skarbu Państwa w sądowym postępowaniu cywilnym w związku z reaktywowaniem instytucji Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Przystąpienie naszego kraju do Unii Europejskiej spowodowało rozszerzenie źródeł międzynarodowego prawa postępowania cywilnego oraz stało się przyczyną uregulo- wania instytucji prawa pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Reforma międzynarodowego prawa postępowania cywilnego nie została jednak jeszcze w Polsce przeprowadzona. Należy 18 Przedmowa do czwartego wydania się spodziewać, że zostanie to dokonane w kolejnym etapie nowelizacji Kodeksu postę- powania cywilnego. W Komisji Kodyfi kacyjnej Prawa Cywilnego działającej przy Mini- strze Sprawiedliwości prowadzone są w tym zakresie odpowiednie prace. Skala zmian normatywnych sprawiła, że pewne partie podręcznika musiały zostać poddane mniej lub bardziej rozległym modyfi kacjom, inne trzeba było napisać od nowa, a jeszcze inne zostały dodane, gdyż nie było ich w poprzednich wydaniach. Spowodowało to znaczny wzrost objętości podręcznika, tym bardziej, że dodatkowo uwzględniono najnowsze orzecznictwo i rozbudowano przypisy o nowe pozycje litera- tury w szczególności tam, gdzie trzeba było zwrócić uwagę na kontrowersyjność oma- wianych zagadnień. Podejmując się prac na nowym wydaniem podręcznika, kierowałem się jako głównym założeniem, że zachować należy w możliwie największym stopniu taki jego kształt, jaki nadany został mu najpierw przez pierwotnych Autorów – Profesorów Jerzego Jo- dłowskiego i Zbigniewa Resicha, a następnie przez przygotowujących kolejne wydania – Docenta Jerzego Lapierre’a i Profesor Teresę Misiuk-Jodłowską. Z tego względu utrzy- mane zostało założenie, że pewne działy postępowania cywilnego, stanowiące przed- miot oddzielnych wykładów i odrębnych podręczników, przedstawione zostały tylko w ogólnym zarysie. Chodzi o postępowanie nieprocesowe, egzekucyjne i międzynaro- dowe prawo postępowania cywilnego. Nie zdecydowałem się również, jeśli nie było to konieczne w związku ze zmianami normatywnymi lub najnowszym orzecznictwem, na odstąpienie od poglądów przyjętych przez dotychczasowych Autorów podręcznika, pomimo że nie zawsze są one zbieżne z moim własnym stanowiskiem w danej kwe- stii. Mimo że jestem współautorem niniejszego wydania, ograniczyłem się jedynie do wskazania w pewnych miejscach na występowanie w nauce poglądów odmiennych od wyrażonych w podręczniku, w tym także tych, którym sam dałem wyraz w moich pu- blikacjach. Zastrzeżenie to nie dotyczy oczywiście tych partii podręcznika, które wska- zane są jako napisane w całości przeze mnie. Podręcznik w zasadniczej swej części uwzględnia stan normatywny na dzień 1 wrze- ś nia 2005 r. Dynamika zmian prawa postępowania cywilnego jest jednak taka, że pewne z nich wejdą w życie dopiero w ciągu kilku najbliższych miesięcy. Uznałem za celowe uwzględnienie także tych zmian już w tym wydaniu podręcznika, aby mógł on zachować możliwie najdłużej aktualność. Dlatego w podręczniku przedstawione zo- stały przepisy ustaw wprowadzających instytucję mediacji (ustawa z 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 172, poz. 1438, wchodzi w życie 10 grudnia 2005 r.) oraz nowe unormowanie sądownictwa polubownego (arbitrażowego) (ustawa z 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego), jak również regulacje ustawy z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417, wchodzi w życie – w zasadniczej swej części – 1 stycznia 2006 r.) i ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, wchodzi w życie 2 marca 2006 r.). Karol Weitz www.lexisnexis.pl Przedmowa do pierwszego wydania Przedmowa do pierwszego wydania Przedmowa do pierwszego wydania Książka niniejsza została opracowana jako podręcznik dla studentów wydziałów prawa i administracji. W zamierzeniach autorów nie ma ona stanowić zarysu pełnego systemu prawa procesowego cywilnego. Wymagałoby to objęcia całości postępowania cywilnego oraz szerszego przedstawienia wszystkich instytucji procesowych, co prze- kraczałoby ramy zakreś lone dla podręcznika. Prawo procesowe cywilne jest przedmiotem, który w ogólnym wykształceniu prawnika odgrywa istotną rolę. Toteż, mimo pewnego ograniczenia w aktualnym programie stu- diów prawniczych wykładów z postępowania cywilnego, nie była możliwa rezygnacja z przedstawienia w ramach podręcznika założeń i zasad postępowania cywilnego oraz jego najważniejszych instytucji z uwzględnieniem teoretycznego dorobku nauki prawa procesowego cywilnego. Rozległość materii składającej się na postępowanie cywilne wymagała jednak dokonania pewnego wyboru materiału i omówienia niektórych działów w sposób bardziej szczegółowy i pogłębiony, innych w sposób bardziej ogólny, dający niezbędną orientację w problematyce. Stopień szczegółowości opracowania po- szczególnych zagadnień i instytucji wynika z wagi, jaką odzwierciedlają one w cało- kształcie systemu prawa procesowego cywilnego. Te działy postępowania cywilnego, które stanowią przedmiot oddzielnych wykładów uzupełniających i konwersatoriów oraz którym poświęcone są (lub będą) odrębne pod- ręczniki, w ramach niniejszego opracowania przedstawione zostały tylko w ogólnym zarysie, obejmującym jedynie podstawowe wiadomości. Dotyczy to postępowania nie- procesowego, postępowania egzekucyjnego i międzynarodowego postępowania cy- wilnego. Natomiast usunięcie z programu studiów prawniczych przedmiotu „ustrój organów ochrony prawnej” i konieczność objęcia zasad ustroju organów wymiaru sprawiedli- wości wykładem z postępowania cywilnego uzasadniały potrzebę omówienia w ra- mach podręcznika organizacji sądownictwa w sprawach cywilnych. Jerzy Jodłowski Zbigniew Resich Les formalités de la justice sont nécessaires à la liberté. Ch.L. Montesquieu: De l’esprit des lois. (dans: Oeuvres Complètes, Paris 1964, p. 749). 20 Przedmowa do pierwszego wydania * Za uprzejmą zgodą Profesora Jerzego Jodłowskiego i Rodziny nieodżałowanej pa- mięci Profesora Zbigniewa Resicha podjęliśmy inicjatywę opracowania nowego wydania podręcznika Postępowanie cywilne, traktowanego w tej formie jako wy- danie pierwsze. Powstała pilna potrzeba dokonania tej pracy, ponieważ studenci wy- działów prawa już od kilku lat pozbawieni byli aktualnego podręcznika procedury cywilnej. Szczególnym bodźcem do możliwie szybkiego przygotowania nowego wy- dania podręcznika stała się dla nas gruntowna reforma naszego prawa postępowania cywilnego dokonana ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 1996 r. Nr 43, poz. 189). W wyniku tej reformy przywrócono prawidłowy kształt zasadom naczelnym po- stępowania cywilnego: kontradyktoryjności i dyspozycyjności, usunięto z procesu cywilnego silnie zaznaczone elementy zasady inkwizycyjności, przebudowano w sposób gruntowny system środków odwoławczych, wracając do systemu trójin- stancyjnego. Podjęto także próbę dalszego odformalizowania i uproszczenia postę- powania, co jest zwłaszcza widoczne w nowej regulacji postępowania nakazowego i upominawczego. Tak daleko idąca, gruntowna przebudowa naszego prawa postępowania cywilnego spowodowała konieczność równie głębokich zmian w treści podręcznika. Obszerne jego partie trzeba było napisać całkowicie od nowa, a wszystkie pozostałe zaktuali- zować. Przygotowano od początku organizację oraz właś ciwość rzeczową i funkcyjną sądów, a w pewnym zakresie także zdolność sądową. Ponadto opracowano na nowo w zasadzie cały dział IX poświęcony środkom odwoławczym, rozdział 16 omawia- jący zasadę prawdy materialnej, całą partię podręcznika poświęconą postępowaniu w sprawach gospodarczych, którego w poprzednich wydaniach w ogóle nie było, oraz postępowaniu nakazowemu i upominawczemu. Zaktualizowano i przeredagowano w sposób istotny między innymi wywody na temat funkcji postępowania cywilnego, źródeł prawa procesowego cywilnego, zasad naczelnych: kontradyktoryjności, dys- pozycyjności i bezpośredniości, wznowienia postępowania, postępowania egzekucyj- nego i międzynarodowego postępowania cywilnego. W toku tych prac trzeba było także uwzględnić nowelizacje Kodeksu postępowania cywilnego, które poprzedziły gruntowną jego przebudowę z roku 1996. Reorientacja ideologiczna, która nastąpiła w ostatnich latach w Europie, a zwłaszcza w naszej jej części znalazła także wyraz w treści podręcznika i spowodowała koniecz- ność przeredagowania wielu jego sformułowań i zmiany wielu wyrażonych w nim ocen i sądów. I wreszcie fakt, że jest to pierwsze wydanie tego podręcznika, które ukazuje się w cał- kowicie suwerennej Polsce, po zniesieniu cenzury, sprawił, że autorzy tej reedycji, oma- wiając poszczególne instytucje procesowe, mogli otwarcie i swobodnie powiedzieć, które zmiany legislacyjne dokonane w PRL były ich zdaniem celowe i pożyteczne, a które złe, a nawet bardzo złe. Ocena ta jest oczywiście fragmentaryczna i niepełna, www.lexisnexis.pl Przedmowa do pierwszego wydania 21 niejako okazjonalna, bo nie ona była przecież głównym celem podręcznika. Jest to jednak niewątpliwie temat ważny, który czeka jeszcze na swego autora. W podręczniku uwzględniony został stan prawny na dzień 1 marca 1996 roku. Jerzy Lapierre Teresa Misiuk-Jodłowska Dział I WIADOMOŚCI WSTĘPNE Rozdział 1 Pojęcie postępowania cywilnego i sprawy cywilnej Dział I. Wiadomości wstępne Rozdział 1. Pojęcie postępowania cywilnego i sprawy cywilnej I. Termin „postępowanie” ma inne znaczenie w mowie potocznej (np. mówimy o czyimś postępowaniu nienagannym, karygodnym), a inne w języku prawnym. Postępowanie w języku prawnym oznacza – mówiąc najogólniej – prowadzoną w okreś lonych prawem formach działalność (tj. czynności) organów państwowych lub społecznych oraz wy- stępujących przed tymi organami zainteresowanych osób, zmierzającą do realizacji okreś lonych przez prawo celów. Ponieważ wszystkie organy państwowe prowadzą jakąś działalność, zmierzającą do osiągnięcia pewnych celów, która regulowana jest przepisami prawnymi, przeto po- jęcie postępowania występuje w każdej dziedzinie prawa. Istnieją różne rodzaje po- stępowania w znaczeniu prawnym. Rodzaje te można wyodrębnić na podstawie kryte- rium podmiotowego bądź przedmiotowego. Biorąc pod uwagę kryterium podmiotowe, tj. rodzaj organu, który prowadzi lub przed którym toczy się dane postępowanie, można rozróżnić postępowania: sądowe, admini- stracyjne, patentowe (przed Urzędem Patentowym), przed Izbami Morskimi i inne. Opierając się na kryterium przedmiotowym, tj. rodzaju spraw, które są w danym po- stępowaniu rozpatrywane i załatwiane, dokonuje się dalszego rozróżnienia w ramach postępowania sądowego – postępowania karnego, cywilnego i sądowoadministracyj- nego, a w ramach postępowania administracyjnego postępowania administracyjnego ogólnego, podatkowego, celnego i innych. W zakresie postępowania przed Urzędem Patentowym dalsza dyferencjacja postępowania nie następuje. Zakresy postępowania wyodrębnione na podstawie kryterium podmiotowego i kryterium przedmiotowego w tym wypadku się pokrywają. Jeśli chodzi o postępowanie cywilne, to w doktrynie występują różne defi nicje tego pojęcia. Nawiązując jednak do przytoczonej wyżej ogólnej defi nicji postę- 1 2 24 Dział I. Wiadomości wstępne powania w znaczeniu prawnym, można okreś lić postępowanie cywilne jako prowa- dzoną w okreś lonych prawem formach działalność sądów i innych właś ciwych organów oraz występujących przed tymi organami stron i innych zainteresowa- nych osób, zmierzającą do realizacji stosunków prawa cywilnego, rodzinnego i prawa pracy oraz do ochrony wynikających z tych stosunków praw podmioto- wych. Działalność ta polega na rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw z zakresu tych stosunków (spraw cywilnych) oraz na przymusowym wykonywaniu orzeczeń sądów i innych właś ciwych organów stwierdzających prawa i obowiązki stron. Jak z powyższego wynika, zakres postępowania cywilnego obejmuje działalność (ogół czynności) nie tylko sądów, ale i innych organów, które są powołane do rozpoznawania i rozstrzygania spraw cywilnych. Zalicza się tu także działalność organów współdziałają- cych z sądami (komornicy, notariusze). Ponieważ sądy są głównym organem powołanym do rozpoznawania i rozstrzygania spraw o ochronę praw podmiotowych, co wynika ze sprawowanej przez nie funkcji wymiaru sprawiedliwości, a droga sądowa stanowi za- sadniczą drogę ochrony tych praw, przeto w przytoczonej defi nicji postępowania cywil- nego wyodrębniona została działalność sądów – obok innych właś ciwych organów – dla podkreś lenia ich wiodącej roli i podstawowego znaczenia sądowego postępowania cy- wilnego, które stanowi główny model postępowania cywilnego. Przytoczona defi nicja postępowania cywilnego okreś la też cel tego postępowania, którym jest realizacja stosunków prawa cywilnego, prawa rodzinnego i prawa pracy oraz ochrona prawna praw podmiotowych wynikających z tych stosunków. 3 4 5 Defi nicja ta wskazuje wreszcie na dwukierunkowość działalności sądów i innych właś ciwych organów w osiąganiu tego celu. Z jednej strony działalność ta polega na rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw cywilnych, co stanowi zasadniczą formę po- stępowania cywilnego. Z drugiej strony zaś działalność ta może polegać także na przy- musowym wykonywaniu orzeczeń sądowych i innych organów orzekających celem urzeczywistnienia stosunków prawa cywilnego, rodzinnego i prawa pracy oraz praw i obowiązków z nich wynikających. 6 Ta dwukierunkowa działalność sądów i innych organów jest podstawą do rozróżnienia dwóch głównych rodzajów postępowania cywilnego: postępowania rozpoznawczego i postępowania egzekucyjnego. Pierwsze jest prowadzone przez organy rozpoznające (jurysdykcyjne): zasadniczo niemal wyłącznie sądy i wyjątkowo organy pozasądowe (np. Izby Morskie); drugie postępowanie jest prowadzone przez organy egzekucyjne, tj. komor- ników i wyjątkowo sądy. Komornicy jako organ egzekucyjny działają pod nadzorem sądu. II. Dla ustalenia zakresu postępowania cywilnego podstawowe znaczenie ma pojęcie sprawy cywilnej. Sprawa cywilna to przede wszystkim sprawa wynika- jąca ze stosunków prawa cywilnego. Jednakże nie byłoby trafne i wystarczające ogra- niczenie pojęcia i zakresu spraw cywilnych tylko do spraw wynikających z zakresu prawa cywilnego sensu stricto. Prawa podmiotowe podlegające ochronie na drodze sądowej i drodze postępowania przed innymi organami jurysdykcyjnymi mogą wy- nikać także ze stosunków prawnych regulowanych przepisami innych działów prawa, a w szczególności prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy. Stosunki w tych dziedzinach układają się, podobnie jak stosunki prawa cywilnego, na płaszczyźnie rów- norzędności podmiotów tych stosunków oraz ekwiwalentności świadczeń (tam, gdzie www.lexisnexis.pl Rozdział 1. Pojęcie postępowania cywilnego i sprawy cywilnej 25 wchodzą w rachubę wzajemne świadczenia obu stron). Dlatego też przyjąć należy, że sprawy cywilne są to sprawy wynikające ze stosunków prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy. Sprawy z tych stosunków (cywilnych i im podobnych) są to sprawy cywilne ze swej natury. Tak też ujmuje w zasadzie pojęcie sprawy cywilnej prawo procesowe. Artykuł 1 k.p.c. okreś la jako sprawy cywilne „sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy”. Wyliczenie to obejmuje więc sprawy, których cywilny charakter wynika z ich natury, co pozwala uznać, że Kodeks przyjmuje jako podstawowe kryterium dla okreś lenia sprawy cywilnej w zasadzie kryterium materialne, jakim jest charakter stosunku prawnego, z którego dana sprawa wynika. Jednakże w dalszym ciągu przepis art. 1 wskazuje, że k.p.c. normuje postępowanie sądowe „w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych”. Wszystkie te sprawy art. 1 okreś la mianem spraw cywilnych. Ponieważ przepisy k.p.c. stosuje się w zasadzie w postępowaniu przed sądami po- wszechnymi i Sądem Najwyższym (pomijając, że subsydiarnie przepisy k.p.c. mogą być stosowane np. w postępowaniu adhezyjnym w procesie karnym lub w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym), wynika z tego, że prawo procesowe traktuje jako sprawy cywilne również sprawy wypływające ze stosunków ubezpieczenia społecz- nego oraz innych stosunków niż stosunki prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jeżeli sprawy te na mocy przepisów szczególnych są rozpoznawane przez sądy w trybie okreś lonym przepisami k.p.c. Mogą tu wchodzić w grę sprawy wy- nikające ze stosunków prawa administracyjnego lub ze stosunków niemających cha- rakteru cywilnoprawnego, wypływających z innych działów prawa. Gdy chodzi o tę grupę spraw, ustawodawca odstąpił od kryterium materialnego i przyjął kryterium formalne, jakim jest właś ciwość sądu i formy postępowania, wskutek czego objął zakresem spraw cywilnych także pewną grupę spraw, które nie są takimi ze swej natury. Pojęcie sprawy cywilnej w znaczeniu ustawowym, w świetle art. 1, ma zatem podwójny zakres – obok spraw cywilnych ze swej natury, które byłyby nimi także z braku wyraźnego przepisu prawa procesowego, obejmuje ono sprawy, które nie mogą być uznane za cywilne przy zastosowaniu kryterium material- nego, a które zostały do nich zaliczone na podstawie kryterium formalnego ze względów celowościowych. Sprawa cywilna ze swej istoty, czyli wynikająca ze stosunków prawa cywilnego, ro- dzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, pozostaje sprawą cywilną niezależnie od tego, jaki organ jest właś ciwy do jej rozpoznania. Wynika to z przepisu art. 2 k.p.c, który oprócz spraw cywilnych, rozpoznawanych przez sądy powszechne i SN (§ 1), wskazuje na sprawy cywilne należące do właś ciwości innych organów (§ 3). Natomiast sprawy, które wynikają z innych stosunków prawnych, na mocy art. 1, są traktowane jako sprawy cywilne tylko wtedy, gdy podlegają rozpoznaniu na drodze sądowej. Biorąc pod uwagę poszczególne grupy spraw cywilnych, należy zauważyć, że sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego to nie tylko sprawy ze stosunków regulowanych przepisami Kodeksu cywilnego, ale także przepisami innych ustaw, które bądź regulują stosunki zaliczane w całości do prawa cywilnego (np. prawo autorskie), bądź też mają cha- 7 8 9 26 Dział I. Wiadomości wstępne rakter kompleksowy i obejmują obok innych stosunków pewne stosunki o charakterze cy- wilnoprawnym (np. prawo własności przemysłowej, prawo spółdzielcze, prawo wodne). Na tle nakładania się stosunków cywilnoprawnych i administracyjnych oraz kom- pleksowej regulacji niektórych materii okreś lenie, czy sprawa wynika ze stosunków prawa cywilnego czy administracyjnego, nie zawsze jest łatwe. W razie wątpliwości decydować muszą kryteria rozgraniczające stosunki cywilnoprawne i administracyjno- prawne. Jeśli stosunek prawny charakteryzuje się równorzędnością stron oraz ekwi- walentnością świadczeń (gdy w grę wchodzą świadczenia obu stron), wtedy należy przyjąć, że stosunek prawny ma charakter cywilny. Gdy natomiast jest on oparty na zasadzie podporządkowania jednego podmiotu drugiemu podmiotowi wyposażonemu w funkcje władcze, wówczas ma charakter stosunku administracyjnoprawnego. Tymi kryteriami posługuje się w swej judykaturze Sąd Najwyższy, ustalając, czy dana sprawa ma charakter cywilnoprawny i należy do drogi sądowej. 10 Wszystkie sprawy z zakresu stosunków prawa rodzinnego i opiekuńczego stanowią sprawy cywilne i wszystkie należą do drogi sądowej. 11 Bardziej skomplikowane jest zagadnienie spraw cywilnych wynikających ze stosunków z zakresu prawa pracy. Prawo pracy jest bowiem kompleksową dziedziną prawa, obej- mującą różnego typu stosunki, m.in. stosunki oparte na zasadzie podporządkowania (np. sprawy z zakresu bhp). Byłoby zbyt daleko idącym uproszczeniem obejmować wszystkie sprawy wynikające ze stosunków regulowanych prawem pracy zakresem spraw cywilnych. Tylko sprawy, które wynikają ze stosunków prawa pracy, opartych podobnie jak stosunki prawa cywilnego na zasadzie równorzędności podmiotów tych stosunków i ekwiwalentności świadczeń, mogą być uważane za sprawy cywilne. Takimi stosunkami są przede wszystkim stosunki powstałe na podstawie umowy o pracę oraz inne stosunki, do których przepisy o umowie o pracę mają bezpośrednie lub odpowiednie zastosowanie (stosunek pracy na podstawie powołania art. 69 k.p., sto- sunek pracy na postawie wyboru art. 73 k.p., spółdzielczy stosunek pracy art. 77 k.p.). Sprawy wynikające z tych stosunków mają charakter spraw cywilnych, podobnie jak sprawy o odszkodowanie za szkody spowodowane wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi, jeżeli odszkodowanie jest dochodzone od pracodawcy. 12 Jeśli chodzi o inne sprawy, które prawo procesowe traktuje jako sprawy cywilne, tj. wynikające z innych stosunków prawnych niż stosunki prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, to – oprócz spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych – przykładowo można wymienić sprawy z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów czy sprawy rejestrowe. Rozdział 2 Rozdział 2. Prawo procesowe cywilne. Normy procesowe 13 Prawo procesowe cywilne. Normy procesowe I. Prawo procesowe cywilne obejmuje ogół norm regulujących właś- ciwość organów i postępowanie w sprawach rozpoznawanych w postę- powaniu cywilnym. Nawiązując do przyjętych defi nicji postępowania cywil- www.lexisnexis.pl Rozdział 2. Prawo procesowe cywilne. Normy procesowe 27 nego i sprawy cywilnej, prawo procesowe cywilne można okreś lić jako ogół norm regulujących właś ciwość sądów i innych organów oraz formy działania tych organów i występujących przed nimi stron i zainteresowanych osób przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu spraw cywilnych oraz przy przymusowym wykonywaniu orzeczeń. Prawo procesowe cywilne obejmuje więc obok norm procesowych w ścisłym znaczeniu, regulujących formy postępowania w sprawach cywilnych, także normy kompetencyjne, regulujące właś ciwość sądów i innych or- ganów w tych sprawach. Normy kompetencyjne: 1) rozgraniczają właś ciwość sądów od właś ciwości innych organów w sprawach cy- 14 15 wilnych, 2) rozgraniczają właś ciwość sądów (i innych organów) różnego lub tego samego szczebla, a ponadto 3) okreś lają właś ciwość sądów polskich w płaszczyźnie międzynarodowej, czyli ju- rysdykcję krajową (stąd okreś lamy tę grupę norm jako normy jurysdykcyjne). Normy procesowe sensu stricto i normy kompetencyjne (we wszystkich dziedzinach prawa) stanowią grupę norm formalnych (nazywanych także normami procesowymi sensu largo) w przeciwstawieniu do norm materialnych, regulujących bezpośrednio sto- sunki społeczne. Pomiędzy normami procesowymi i materialnymi istnieje jednak ścisły związek. Związek taki zachodzi także między prawem procesowym cywilnym a tymi działami prawa materialnego, które regulują stosunki społeczne, jakie są reali- zowane i chronione w postępowaniu cywilnym, a więc prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, a także prawa pracy. Skoro stosunki z zakresu tych dziedzin prawa są realizowane i chronione w postępowaniu cywilnym, formy działalności sądów i innych organów właś ciwych do rozpoznawania spraw cywilnych oraz występujących przed nimi stron i uczestników postępowania muszą być dostosowane do ochrony tych sto- sunków. Prawo procesowe cywilne, tak jak prawo formalne w ogóle, nie może istnieć bez prawa materialnego cywilnego, ponieważ postępowanie cywilne (proces cywilny) nie jest instytucją abstrakcyjną, istniejącą samą w sobie i dla siebie, lecz spełnia okreś- loną funkcję w zakresie realizacji i ochrony stosunków prawa cywilnego i pokrewnych działów prawa. Zasady i instytucje postępowania cywilnego muszą odpowiadać zasadom i instytu- cjom prawa cywilnego materialnego i tych działów prawa, z których zakresu stosunki prawne są chronione w postępowaniu cywilnym. Dotyczy to nie tylko postępowania cywilnego jako całości, czego wyrazem jest, że zasady naczelne postępowania cywil- nego muszą być zharmonizowane z zasadami prawa cywilnego materialnego obowią- zującego w danej formacji ustrojowej. W konsekwencji poszczególne formy i rodzaje postępowania cywilnego powinny być dostosowane do specyfi ki tych stosunków ma- terialnoprawnych, z jakich wynikają poszczególne rodzaje spraw cywilnych. To uza- sadnia np. odrębność postępowania w sprawach małżeńskich i rodzinnych w ramach ogólnego postępowania sądowego. Z drugiej strony również prawo procesowe oddzia- łuje na stosowanie prawa materialnego, konkretyzując formy i sposoby realizacji tego prawa. W szczególnie znacznym stopniu oddziaływanie prawa procesowego występuje w dziedzinie prawa rodzinnego. 28 16 Dział I. Wiadomości wstępne II. W teorii prawa przyjęty jest też podział norm na substancjalne (albo norma- tywne) i instrumentalne (albo konstruktywne), za pomocą którego często wyja- śnia się wzajemny stosunek prawa materialnego i procesowego. Normy substancjalne są to normy, które wyrażają pewne podstawowe zasady prawa, pewne założenia systemu prawnego i mają byt samoistny, niezależny; można więc je okreś lić jako normy zasadnicze. Normy instrumentalne są to normy, które służą realizacji norm zasadniczych, okreś lając formy i sposoby ich urzeczywistniania. Klasyfi kacja ta opiera się na słusznych przesłankach i jest o tyle uzasadniona, że trafne jest samo rozróżnienie dwojakiego rodzaju norm w systemie prawa i wyodrębnienie z jednej strony norm wyrażających podstawowe założenia tego systemu, a z drugiej zaś norm techniczno-organizacyjnych, służących wcielaniu w życie tej pierwszej grupy norm. 17 Na podstawie tego podziału w doktrynie zwykle
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne. Wydanie 7
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: