Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00338 006023 14496331 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne. Zarys wykładu - ebook/pdf
Postępowanie cywilne. Zarys wykładu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 429
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0177-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Postępowanie cywilne. Zarys wykładu to profesjonalnie napisany podręcznik akademicki, który pomoże studentom w przygotowaniu się do egzaminu z procedury cywilnej. Omówiono w nim podstawowe instytucje prawa procesowego z uwzględnieniem najnowszych zmian Kodeksu postępowania cywilnego, m.in. rezygnacji z odrębności proceduralnych postępo-wania w sprawach gospodarczych, które obecnie rozpoznawane są na zasadach ogólnych, a także istotnych zmian wprowadzonych w przepisach regulujących międzynarodowe postępowanie cywilne, np. dotyczących wykonalności orzeczeń, ugód sądowych i dokumentów urzędowych z państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach alimentacyjnych oraz uchylania wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej.

W celu ułatwienia studentom nauki w tekście zamieszczono schematy ilustrujące wybrane instytucje prawne. Sięgnięto do bogatego dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego i po wzory niektórych czynności sądowych, tj. wyroku, postanowienia, klauzuli wykonalności. Dodatkowym elementem podręcznika są żartobliwe rysunki wykonane przez Mateusza Rakowicza, które sprawią, że lektura podręcznika stanie się bardziej interesująca.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Post´powanie cywilne Zarys wykładu Henryk Dolecki Wydanie 5 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Grażyna Polkowska-Nowak Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Gierłowska, Grażyna Polkowska-Nowak Opracowanie techniczne: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0177-7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Przedmowa do piątego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Przedmowa do czwartego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Przedmowa do trzeciego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Przedmowa do drugiego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 ROZDZIAŁ I. Wiadomości wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 § 1. Pojęcie i funkcja postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 § 2. Rodzaje postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 § 3. Normy prawa procesowego cywilnego a normy prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . 23 § 4. Terytorialny i czasowy zasięg przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . . . . 24 § 5. Postępowanie cywilne a inne rodzaje postępowań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1. Postępowanie cywilne a postępowanie karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 2. Postępowanie cywilne a postępowanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. Postępowanie sądowoadministracyjne a postępowanie cywilne . . . . . . . . . . . 29 § 6. Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na postępowanie cywilne . . . . . . . 30 § 7. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 § 8. Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w sprawach o naruszenie art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 § 9. Polskie prawo procesowe cywilne a prawo Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 2. Prawo unijne a prawo krajowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3. Prawo unijne a postępowanie przed sądami państw członkowskich . . . . . . . . 38 4. Orzeczenia wstępne Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . 38 ROZDZIAŁ II. Droga sądowa w sprawach cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 1. Pojęcie drogi sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 2. Dopuszczalność drogi sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 § 3. Skutki braku drogi sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 ROZDZIAŁ III. Zasady postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 § 2. Rodzaje zasad procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 6 Spis treści 1. Zasada prawdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 2. Zasada dyspozycyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3. Zasada kontradyktoryjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 4. Zasada koncentracji materiału procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 5. Zasada równości stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 6. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 7. Zasada swobodnej oceny dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 8. Zasada ustności i pisemności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 9. Zasada jawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 10. Zasada formalizmu procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 ROZDZIAŁ IV. Podmioty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 § 1. Sąd – organizacja sądów rozpoznających sprawy cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 § 2. Właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2. Właściwość rzeczowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 3. Wartość przedmiotu sporu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 4. Właściwość miejscowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 5. Skutki niewłaściwości sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 § 3. Skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 1. Skład sądu w procesie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 2. Wyłączenie sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 3. Wyłączenie innych podmiotów postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 § 4. Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, organizacje pozarządowe, Państwowa Inspekcja Pracy, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 1. Przesłanki i formy udziału prokuratora w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . 78 2. Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 3. Organizacje pozarządowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 4. Państwowa Inspekcja Pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 5. Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 § 5. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1. Strony w procesie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1.1. Zdolność sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 1.2. Zdolność procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 1.3. Zdolność postulacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 1.4. Legitymacja procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 2. Współuczestnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 3. Interwencja główna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 4. Interwencja uboczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 5. Przypozwanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 6. Następstwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 § 6. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 ROZDZIAŁ V. Przedmiot postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 § 1. Powództwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 § 2. Rodzaje powództw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Spis treści 7 1. Powództwo o zasądzenie (świadczenie) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 2. Powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 3. Powództwo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego . . . . . . . . . . . . . 109 § 3. Kumulacja roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 § 4. Zmiana powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 ROZDZIAŁ VI. Czynności procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 § 1. Istota i rodzaje czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 § 2. Pisma procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 § 3. Doręczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 § 4. Posiedzenia sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 § 5. Terminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 ROZDZIAŁ VII. Koszty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 § 1. Koszty procesu cywilnego – zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 § 2. Zasady rozstrzygania o kosztach procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 § 3. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie przez sąd pełnomocnika . . . . . 134 § 4. Zabezpieczenie kosztów postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 § 5. Prawo pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonych w państwach Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 1. Prawo pomocy w postępowaniu prowadzonym w Rzeczypospolitej Polskiej . . . 141 2. Prawo pomocy w postępowaniu prowadzonym w innym państwie członkowskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 ROZDZIAŁ VIII. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . 147 § 1. Mediacja i postępowanie pojednawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 1. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 2. Postępowanie pojednawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 § 2. Wszczęcie postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 § 3. Skutki prawne wszczęcia procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 1. Procesowe i materialnoprawne skutki wytoczenia powództwa . . . . . . . . . . . . 151 2. Procesowe i materialnoprawne skutki doręczenia pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . 154 § 4. Zachowanie się pozwanego w procesie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 1. Bierne zachowanie się pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 2. Obrona pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 § 5. Rozprawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 1. Przygotowanie rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 2. Przebieg rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 § 6. Zawieszenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 § 7. Niemerytoryczne zakończenie procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 1. Odrzucenie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 2. Umorzenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 § 8. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 2. Przedmiot dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 3. Ciężar twierdzenia (onus proferendi ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 4. Ciężar dowodu (onus probandi ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 5. Domniemania prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 6. Domniemania faktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 8 Spis treści 7. Dowód prima facie .............................................. 183 8. Uprawdopodobnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 9. Zabezpieczenie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 § 9. Środki dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 1. Dokumenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 2. Zeznania świadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 3. Opinia biegłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 4. Oględziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 5. Przesłuchanie stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 6. Inne środki dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 § 10. Zasady orzekania w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 § 11. Merytoryczne zakończenie postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 1. Zakończenie procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 2. Wydanie wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 § 12. Rodzaje wyroków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 1. Wyrok wstępny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 2. Wyrok częściowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 3. Wyrok końcowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 4. Wyrok łączny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 5. Wyrok zaoczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 § 13. Skutki prawne wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 1. Prawomocność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 2. Wykonalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 3. Skuteczność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 § 14. Nakazy zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 § 15. Postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 § 16. Zarządzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 § 17. Rektyfikacja orzeczeń w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 1. Sprostowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 2. Uzupełnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 3. Wykładnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 ROZDZIAŁ IX. Postępowania odrębne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 § 2. Postępowanie w sprawach małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 1. Odrębności proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 2. Szczegółowe uregulowania w sprawach o rozwód i separację . . . . . . . . . . . . . 220 3. Unieważnienie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 4. Ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 5. Ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 § 3. Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi . . . . . . . . 225 1. Zagadnienia materialnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 § 4. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych . . . 229 1. Rodzaje spraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 2. Odrębności proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 § 5. Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 Spis treści 9 § 6. Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji, regulacji energetyki, regulacji telekomunikacji i poczty, regulacji transportu kolejowego oraz w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone . . . . . . . . 238 § 7. Postępowanie nakazowe i upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 1. Postępowanie nakazowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 2. Postępowanie upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 3. Elektroniczne postępowanie upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 § 8. Postępowanie uproszczone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 § 9. Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 1. Europejskie postępowanie nakazowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 2. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . 250 ROZDZIAŁ X. Postępowanie nieprocesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 1. Właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 2. Skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 3. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 4. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 § 2. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa osobowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 1. Uznanie za zmarłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 2. Stwierdzenie zgonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 3. Uchylenie postanowień orzekających uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 4. Ubezwłasnowolnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 5. Postępowanie w sprawach dotyczących akt stanu cywilnego . . . . . . . . . . . . . 270 § 3. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli 271 1. Sprawy małżeńskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 2. Sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi . . . . . . . . . . . . . . . 274 3. Sprawy o przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 4. Sprawy z zakresu opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 5. Sprawy z zakresu kurateli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 6. Sprawy nieletnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 7. Sprawy dotyczące przymusowego leczenia alkoholików . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 8. Sprawy z zakresu przymusowego leczenia i rehabilitacji narkomanów . . . . . . 280 9. Sprawy dotyczące ochrony zdrowia psychicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 10. Sprawy z zakresu ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz ustawy o obywatelstwie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 § 4. Sprawy z zakresu prawa rzeczowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 1. Stwierdzenie zasiedzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 2. Przepadek rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 2.1. Przepadek rzeczy na podstawie prawa celnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 2.2. Przepadek pojazdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 3. Zarząd związany ze współwłasnością i użytkowaniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 4. Zniesienie współwłasności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 5. Ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 6. Postępowanie wieczystoksięgowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 § 5. Sprawy z zakresu prawa spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 1. Sąd spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 10 Spis treści 2. Zabezpieczenie spadku, przedmiotu zapisu windykacyjnego i spis inwentarza . . . 295 3. Przyjęcie lub odrzucenie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 4. Ogłoszenie testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 5. Wyjawienie przedmiotów spadkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 6. Przesłuchanie świadków testamentu ustnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 7. Sprawy dotyczące wykonawcy testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 8. Zarząd spadku nieobjętego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 9. Stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego . . . . . . . . 299 10. Dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 11. Inne sprawy spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 § 6. Sprawy z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 § 7. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 § 8. Postępowanie rejestrowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 § 9. Inne sprawy uregulowane w przepisach pozakodeksowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 1. Odtworzenie dyplomów i świadectw ukończenia nauki . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 2. Postępowanie w sprawach o umarzanie utraconych dokumentów . . . . . . . . . 309 3. Postępowanie w sprawie przyjęcia do spółdzielni i przydzielenia lokalu spółdzielczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 4. Sprawy z zakresu Kodeksu morskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 5. Sprawy z zakresu Kodeksu wyborczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 ROZDZIAŁ XI. Zaskarżenie orzeczeń sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 § 2. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 § 3. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 § 4. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 § 5. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 § 6. Wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 § 7. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . 332 ROZDZIAŁ XII. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt . . . . . . . . . 335 ROZDZIAŁ XIII. Postępowanie zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 ROZDZIAŁ XIV. Postępowanie egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 § 1. Pojęcie i rodzaje egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 § 2. Podmioty postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 1. Organy egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 2. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 § 3. Warunki dopuszczalności egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 1. Tytuł egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 2. Klauzula wykonalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 3. Zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 4. Stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . 356 5. Zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 § 4. Przebieg postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 1. Wniosek o wszczęcie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 Spis treści 11 2. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 3. Czynności egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 4. Wstrzymanie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 5. Zawieszenie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 6. Umorzenie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 7. Ograniczenia egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 § 5. Egzekucja świadczeń pieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 1. Egzekucja z ruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 2. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 3. Egzekucja z rachunków bankowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 4. Egzekucja z innych wierzytelności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 5. Egzekucja z innych praw majątkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 6. Egzekucja z nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 7. Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego 379 8. Uproszczona egzekucja z nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 9. Egzekucja ze statków morskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 10. Podział sumy uzyskanej z egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 11. Wyjawienie majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 § 6. Egzekucja świadczeń niepieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 § 7. Egzekucja z udziałem Skarbu Państwa oraz przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . 387 § 8. Egzekucja przez zarząd przymusowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 § 9. Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego . . . . . . . 389 § 10. Egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 § 11. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 § 12. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 1. Skarga na czynności komornika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 2. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 3. Zarzuty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 § 13. Powództwa przeciwegzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 1. Powództwo opozycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 2. Powództwo interwencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 ROZDZIAŁ XV. Międzynarodowe postępowanie cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 § 2. Jurysdykcja krajowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 1. Jurysdykcja krajowa w procesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 2. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu nieprocesowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 3. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym . . . . 404 § 3. Immunitet sądowy i egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 § 4. Odrębności proceduralne w sprawach z elementem zagranicznym . . . . . . . . . . . 406 1. Zdolność sądowa i procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 406 2. Zabezpieczenie kosztów procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 3. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 4. Pomoc prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 5. Zabezpieczenie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 6. Zagraniczne dokumenty urzędowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 7. Zabezpieczenie spadku po cudzoziemcach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 12 Spis treści 8. Stwierdzenie obcego prawa i wzajemności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 9. Uzasadnianie prawomocnych orzeczeń i wydawanie zaświadczeń . . . . . . . . . 412 10. Uchylenie wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 § 5. Uznanie i stwierdzenie wykonalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 1. Uznanie orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 2. Wykonalność orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych oraz ugód zawartych przed takimi sądami i organami lub przez nie zatwierdzonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 3. Wykonalność orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, ugód zawartych przed takimi sądami lub zatwierdzonych przez takie sądy oraz dokumentów urzędowych sporządzonych w tych państwach, opatrzonych zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 4. Wykonalność europejskich nakazów zapłaty wydanych przez sądy państw członkowskich Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 5. Wykonalność orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej wydanych w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń . . . . . 416 6. Wykonalność orzeczeń, ugód sądowych i dokumentów urzędowych z państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach alimentacyjnych . . . . . . . . . . . . 416 ROZDZIAŁ XVI. Sąd polubowny (arbitrażowy) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 § 1. Zapis na sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 § 2. Skład sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 § 3. Postępowanie przed sądem polubownym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 § 4. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 426 § 5. Uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 Słownik zwrotów łacińskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 Wykaz skrótów d. k.p.c. Dz.U.  ETE k.c. k.k.  k.m.  – dawny Kodeks postępowania cywilnego z 1930/32 r. – Dziennik Ustaw – Europejski Tytuł Egzekucyjny – rozporządzenie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 805/2004 z 21 kwietnia 2004 r. w spra- wie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.Urz. UE 2004 L 143/15) – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U.  Nr  16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z  18  września 2001  r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 217, poz. 1689 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia 1997  r. k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k.  k.r.o. k.s.h. k.wyb. MP MSiG NSA OSNC OSNCP (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z  26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z  6  czerwca 1997  r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – ustawa z  15  września 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – ustawa z  5  stycznia 2011  r. – Kodeks wyborczy (Dz.U.  Nr  21, poz. 112 ze zm.) – „Monitor Polski” – „Monitor Sądowy i Gospodarczy” – Naczelny Sąd Administracyjny – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej oraz Izby Admi- nistracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” 14 OSP OSPiKA p.a.s.c. PiP PPC p.p.s.a. Wykaz skrótów – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – ustawa z 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.) – „Państwo i Prawo” – „Polski Proces Cywilny” – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sąda- mi administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) pr.geod.kart. – ustawa z  17  maja 1989  r. – Prawo geodezyjne i  kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) pr.spółdz. – ustawa z  16  września 1982  r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) p.u.n. – ustawa z  28  lutego 2003  r. – Prawo upadłościowe i  naprawcze pr.wodn. – ustawa z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) PS PUG p.u.s.p. SN tekst jedn. TFUE TK TUE TWE u.k.s.c. poz. 145 ze zm.) – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427) – Sąd Najwyższy – tekst jednolity – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Trybunał Konstytucyjny – Traktat o Unii Europejskiej – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) u.k.s.e. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji u.k.w.h. – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.) u.p.p. jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) – ustawa z 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w  sprawach cywilnych prowadzonych w  państwach członkow- skich Unii Europejskiej oraz o  prawie pomocy w  celu ugodowe- go załatwienia sporu przed wszczęciem takiego postępowania (Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 67 ze zm.) Zb.Orz. – „Zbiór Orzeczeń” Przedmowa do piątego wydania Wydanie piąte uwzględnia zmiany dokonane przez ustawodawcę w Kodeksie postę- powania cywilnego do 1 lipca 2013 r. Ważną zmianą była rezygnacja z odrębności proceduralnych postępowania w sprawach gospodarczych, które obecnie rozpoznawa- ne są na zasadach ogólnych. Wprowadzono też nowe regulacje w międzynarodowym postępowaniu cywilnym, dotyczące np. wykonalności orzeczeń, ugód sądowych i doku- mentów urzędowych z państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach alimenta- cyjnych oraz uchylenia wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej. Poszerzono nadto zakres postępowania w sprawach stwierdzenia nabycia spadku o przedmiot zapisu win- dykacyjnego. Nie zabrakło też innych zmian polegających na dostosowaniu przepisów Kodeksu do innych obowiązujących obecnie przepisów, np. pojęcie „organizacje spo- łeczne” zastąpiono pojęciem „organizacje pozarządowe”, uwzględniając w ten sposób różnorodność tych organizacji. Autor Przedmowa do czwartego wydania W czwartym wydaniu podręcznika uwzględniono obowiązujący stan prawny. Do pro- cedury cywilnej wprowadzono w ostatnim czasie wiele zmian mających usprawnić po- stępowanie przed sądem w sprawach cywilnych (np. elektroniczne postępowanie upo- minawcze) i dostosowanie go do wymogów współczesnego obrotu prawnego zarówno krajowego, jak i  międzynarodowego. Nowe instytucje procesowe to między innymi: europejskie postępowanie w  sprawach transgranicznych, stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty, zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w euro- pejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń. Daleko idące zmiany wprowadzo- no również w przepisach regulujących międzynarodowe postępowanie cywilne. Autor 16 Przedmowa do drugiego wydania Przedmowa do trzeciego wydania Wydanie trzecie podręcznika uwzględnia ostatnio dokonane zmiany w Kodeksie postę- powania cywilnego. Ustawodawca jest niestrudzony w poprawianiu procedury cywil- nej. Znowelizowane zostały m.in. przepisy o postępowaniu w sprawach gospodarczych, o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego oraz o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wpłynęło na potrzebę dostosowania przepisów polskiej procedury cywilnej do prawa unijnego, a wyrazem tych zmian są m.in. prze- pisy, które wprowadziły do naszego prawa instytucje europejskiego tytułu egzekucyj- nego. Ułatwi to i przyspieszy obrót prawny w sprawach cywilnych między państwami Unii Europejskiej. Podręcznik oparty jest na aktualnym stanie prawnym. Ponadto uwzględnia unormowa- nia, które wejdą w życie w październiku i grudniu tego roku (Dz.U. z 2007 r. Nr 121, poz. 831, Dz.U. z 2007 r. Nr 112, poz. 769) oraz z dniem 1 lutego 2008 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 123, poz. 849). Autor Przedmowa do drugiego wydania Drugie wydanie podręcznika uwzględnia wszystkie zmiany ustawodawcze dokonane w Kodeksie postępowania cywilnego w 2005 r., a mianowicie nowo wprowadzoną in- stytucję mediacji, kompleksowo uregulowaną kwestię kosztów sądowych w sprawach cywilnych oraz zmienioną systematykę Kodeksu, wynikającą z  umieszczenia w  czę- ści piątej gruntownie znowelizowanych przepisów o  sądzie polubownym (arbitrażu), a nadto zmiany związane z uchwaleniem ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Pań- stwa, której powierzono zastępstwo procesowe w postępowaniu przed sądami w celu zapewnienia ochrony prawnej interesów Skarbu Państwa. Uwzględnienie w podręczniku powyższych zmian było konieczne, aby czytelnik mógł zapoznać się z aktualnym stanem prawnym w zakresie postępowania cywilnego. Autor Przedmowa Postępowanie cywilne. Zarys wykładu jest podręcznikiem akademickim, który ma po- móc studentom w  przygotowaniu się do egzaminu. Przedstawiono w  nim wszystkie główne instytucje prawa procesowego – z tym jednak, że zagadnienia teoretyczne omó- wiono tylko w  takim zakresie, w  jakim było to niezbędne dla poznania istoty danej instytucji prawnej. Najważniejsza rola w  stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przy- pada sądom, dlatego wykładem z procedury cywilnej objęto również problematykę or- ganizacji sądownictwa. Uwzględniając wiodącą rolę Sądu Najwyższego, wykorzystano dorobek orzeczniczy wyznaczający kierunki wykładni przepisów i kształtujący jednoli- tość orzecznictwa. Wstąpienie do Unii Europejskiej postawiło przed naszymi sądami nowe zadania zwią- zane ze  stosowaniem prawa wspólnotowego. W  związku z  tym przedstawiono pod- stawowe relacje zachodzące pomiędzy prawem polskim a  prawem wspólnotowym – ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień proceduralnych. Dydaktyka akademicka kieruje się swoimi prawami, ale wykład z procedury cywilnej nie może ograniczyć się tylko do analizy rozwiązań ustawowych. Aby pokazać obraz czynności procesowych i uwidocznić, jak materia sądowa nabiera realnych kształtów, przedstawiono wzory niektórych z tych czynności, tj. wyroku, postanowienia i klauzuli wykonalności. W celu ułatwienia studentom nauki w podręczniku zamieszczono schematy ilustrujące wybrane instytucje prawne. Z takim graficznym przedstawieniem instytucji procedural- nych zetknąłem się po raz pierwszy na wykładach z procedury cywilnej prowadzonych przez Prof. Włodzimierza Berutowicza, który następnie przedstawił je w swoim pod- ręczniku do procedury cywilnej. Za uprzejmą zgodą Autora, za którą bardzo dziękuję, wykorzystano niektóre z tych schematów, po ujęciu na nowo i dokonaniu niezbędnych zmian związanych z obecną strukturą sądownictwa i aktualnym stanem prawnym. Podziękowania kieruję także do Prof. Feliksa Zedlera za inspirację i słowa zachęty przy pisaniu pracy. Pragnę również podziękować Mateuszowi Rakowiczowi za rysunki, które poprzez dow- cipne skojarzenia być może sprawią, że lektura książki stanie się mniej nużąca. Autor Rozdział I Wiadomości wstępne § 1. Pojęcie i funkcja postępowania cywilnego 1 W ustawie procesowej zostało użyte pojęcie „postępowanie cywilne”, a zatem jest ono pojęciem prawnym, ale w żadnym z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego nie ma jego definicji. W celu zdefiniowania go należy wziąć pod uwagę za- równo elementy podmiotowe, jak i przedmiotowe. Na elementy podmiotowe wskazuje treść art. 2 k.p.c., który stanowi, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Na elementy przedmiotowe wskazuje natomiast art. 1 k.p.c., stanowiąc, że Kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu pra- wa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych – sprawy cywilne. Kodeks wskazuje więc na organy, które rozpoznają sprawy cywilne, i określa zakres ich kompetencji. Przy definiowaniu pojęcia „postępowanie cywilne” musimy uwzględnić także inne ele- menty podmiotowe, a mianowicie wziąć pod uwagę podmioty zainteresowane rozstrzy- gnięciem sprawy (strony, uczestnicy postępowania), ponieważ z  reguły z  inicjatywy tych podmiotów i w ich interesie prowadzone jest postępowanie. Można zatem stwier- dzić, że postępowanie cywilne jest działaniem uprawnionych organów przy udzia- le zainteresowanych podmiotów, skierowanym na ochronę ich interesów w  za- kresie prawa cywilnego, rodzinnego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Mając zdefiniowane pojęcie postępowania cywilnego, należy wskazać na funkcję, którą to postępowanie spełnia. Jest nią ochrona porządku prawnego i dlatego należy ona do jednych z podstawowych funkcji państwa. Wykonywana jest przez władzę sądowniczą, niezależną od innych władz, o czym stanowi art. 10 w zw. z art. 173 i 175 Konstytucji RP. 2 Funkcja postępowania cywilnego jest realizowana przez stosowanie w danym konkret- nym stanie faktycznym norm prawa cywilnego materialnego i polega na rozstrzyganiu sporów cywilnoprawnych oraz na wykonywaniu innych czynności, takich jak: dokona- nie wpisu w księdze wieczystej (art. 6268 k.p.c.), zabezpieczenie spadku (art. 635 § 1 3 4 5 6 20 I. Wiadomości wstępne k.p.c.), wydawanie komornikowi zarządzeń zmierzających do zapewnienia należytego wykonania egzekucji (art. 759 § 2 k.p.c.), złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (art. 692 k.p.c.). § 2. Rodzaje postępowania cywilnego W  sądowym postępowaniu cywilnym można wyróżnić postępowania: rozpo- znawcze, pomocnicze, egzekucyjne oraz postępowanie międzynarodowe, które może dotyczyć każdego z wymienionych postępowań. Postępowanie rozpoznawcze odgrywa bardzo ważną rolę, gdyż w tym postępo- waniu sąd merytorycznie rozpoznaje sprawę, tzn. ustala stan faktyczny, a następ- nie odnosi ten stan do norm prawa cywilnego materialnego i na tej podstawie orzeka o skutkach prawnych dla stron lub uczestników postępowania. W ten sposób sąd decy- duje o udzieleniu lub o odmowie udzielenia ochrony prawnej. Postępowanie rozpoznawcze może być prowadzone w  jednym z  dwóch try- bów: procesu lub postępowania nieprocesowego. Każda sprawa cywilna musi być rozpoznana we właściwym trybie i  dlatego przy wszczęciu postępowania sędzia bada, w jakim trybie powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia (art. 201 § 1 k.p.c.). Wymóg prowadzenia sprawy we właściwym trybie sąd bierze zawsze pod uwa- gę z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 zd. 3 k.p.c.). Jeżeli sprawę wszczęto lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w trybie właściwym lub przekaże właściwemu sądowi do rozpoznania w takim trybie (art. 201 § 2 zd. 1 k.p.c.). Regułą jest, że sąd rozpoznaje sprawy w  procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 13 § 1 k.p.c.). Proces cywilny wszczynany jest zawsze z inicjatywy pozasądowej i charaktery- zuje się tym, że występują dwie przeciwstawne strony o sprzecznych interesach. Strona wszczynająca proces określana jest jako powód (actor), a przeciwnik tej strony jako pozwany (reus). Ustawodawca w  ramach procesu cywilnego wyodrębnił postę- powanie zwykłe, do którego mają zastosowanie zasady ogólne (art.  15–42412 k.p.c.), przewidziane dla większości spraw rozpoznawanych w procesie cywilnym, oraz postę- powania odrębne (art. 425–50537 k.p.c.), a mianowicie: 1) w sprawach małżeńskich; 2) w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi; 3) w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych; 4) w sprawach o naruszenie posiadania; 5) w  sprawach z  zakresu ochrony konkurencji, regulacji energetyki, regulacji tele- komunikacji i poczty, regulacji transportu kolejowego oraz w sprawach o uznanie wzorca umowy za niedozwolone; 6) postępowanie nakazowe i upominawcze; 7) postępowanie uproszczone. 7 Drugi tryb postępowania rozpoznawczego to postępowanie nieprocesowe, które charakteryzuje się tym, że nie ma dwóch przeciwstawnych stron, lecz biorą w nim udział uczestnicy postępowania (w sprawie może wystąpić także jeden uczestnik). Po- § 2. Rodzaje postępowania cywilnego 21 stępowanie to z reguły wszczynane jest na wniosek, jednak w wypadkach wskazanych w Kodeksie może być wszczęte przez sąd z urzędu (art. 570 k.p.c.). Postępowanie nieprocesowe również nie jest jednolite i można wyróżnić: 1) postępowanie uregulowane przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 506– 6948 k.p.c.); 2) postępowanie w poszczególnych rodzajach spraw, uregulowane ustawami szczegól- nymi. Należy zwrócić uwagę, że sprawy cywilne mogą być rozpoznawane nie tylko przed sądem powszechnym, ale również w postępowaniu przed sądem polubownym oraz przed komisjami pojednawczymi w sprawach o roszczenia pracowników z zakresu prawa pracy. 8 Na mocy art. 1157 k.p.c. strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spory o prawa majątkowe lub spory o prawa niemajątkowe – mogące być przedmiotem ugody sądowej, z  wyjątkiem spraw o  alimenty, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Zapis na sąd polubowny obejmujący spory z  zakresu prawa pracy może być sporządzony tylko po powstaniu sporu i wymaga zachowania formy pisemnej (art. 1164 k.p.c.). Strony mogą uzgodnić zasady i  sposób postępowania przed sądem polubow- nym. W braku odmiennego uzgodnienia stron sąd polubowny może, z zastrzeżeniem przepisów ustawy, prowadzić postępowanie w taki sposób, jaki uzna za właściwy. Sąd polubowny nie jest związany przepisami o postępowaniu przed sądem (art. 1184 k.p.c.). Postępowanie przed sądem polubownym uregulowane jest przepisami art. 1154–1217 k.p.c. Postępowanie przed komisjami pojednawczymi natomiast wiąże się z  uprawnieniem pracownika, który ma prawo dochodzić roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej, ale przed skierowaniem na drogę sądową może żądać wszczęcia postępowania przed komisją pojednawczą (art.  242 k.p.). Pracodawca i  pracownik w  toku postępowania przed komisją powinni dążyć do polubownego załatwienia sporu ze stosunku pracy. Je- żeli postępowanie przed komisją nie doprowadziło do zawarcia ugody, pracownik może żądać przekazania sprawy do sądu pracy. Postępowanie egzekucyjne polega na podejmowaniu czynności przez strony i  innych uczestników oraz organy egzekucyjne w  celu przymusowej realizacji świadczenia określonego w tytule egzekucyjnym, a tym samym ostatecznego urzeczy- wistnienia normy prawa egzekucyjnego ustalonej w tym tytule1. 9 Postępowanie to może być wszczęte na wniosek wierzyciela egzekwującego, a także z urzędu, jak również na żądanie uprawnionego organu. W postępowaniu tym uczest- niczą jako strony wierzyciel egzekwujący i  dłużnik egzekwowany. Należy podkreś- lić, że postępowanie to zostaje wszczęte wtedy, gdy dłużnik nie spełnia dobrowolnie nałożonej na niego w tytule egzekucyjnym powinności (np. zapłaty określonej kwoty, zaniechania przechodzenia przez nieruchomość). 1 E. Wengerek, w: Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, Wrocław–Warszawa–Kraków– Gdańsk 1974, s. 341. Definicja sformułowana przez E. Wengerka trafnie oddaje istotę tego postępo- wania. 10 11 12 13 14 22 I. Wiadomości wstępne Postępowanie upadłościowe i naprawcze zostało unormowane ustawą z 28 lute- go 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze2, która w myśl art. 1 ust. 1 reguluje: 1) zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami lub osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej, których niewypłacalność powstała wskutek wyjątkowych i niezależ- nych od nich okoliczności; 2) skutki ogłoszenia upadłości; 3) zasady postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypła- calnością. W postępowaniu tym uczestniczą upadły i wierzyciele, a sprawy o ogłoszenie upad- łości rozpoznaje sąd upadłościowy, którym jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy. Postępowanie pomocnicze – do niego zaliczamy postępowanie zabezpieczające oraz postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt. Udzielenia zabezpie- czenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny (art. 730 § 1 k.p.c.). Funkcją postępowania zabezpieczającego jest stworzenie takiej sytuacji, która umożliwi wykonanie w przyszłości orzeczenia sądu. Takiego zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 7301 § 1 k.p.c.). Zabezpieczenia może również dokonać sąd z urzędu – tylko w tych przypadkach, gdy postępowanie może być wszczęte z urzędu (art. 732 k.p.c.), z tym jednak że zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 731 k.p.c.). Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt prowadzone jest w celu odtworzenia zaginionych lub zniszczonych w całości lub w części akt sądowych. Sąd wszczyna to postępowanie z urzędu lub na wniosek. Jeżeli po przeprowadzeniu postępowania akta nie mogą być odtworzone lub odtworzone zostały w części niewy- starczającej do podjęcia dalszego postępowania, sprawa może być wszczęta ponownie (art. 716–729 k.p.c.). Międzynarodowe postępowanie cywilne uregulowane jest w  części czwar- tej Kodeksu postępowania cywilnego (art.  1097–10991, 1103–1117, 1119–11355, 1137–1152 k.p.c.). Ma zastosowanie wtedy, gdy w sprawie cywilnej występuje element obcy – zagraniczny (np.  powód jest cudzoziemcem, niewykonanie zobowiązań przez cudzoziemca zaciągniętych na terytorium państwa polskiego, cudzoziemiec przysposa- bia dziecko będące obywatelem polskim). Należy podkreślić, że międzynarodowe postępowanie cywilne w  przeciwieństwie do prawa międzynarodowego publicznego jest regulowane przepisami prawa wewnętrz- nego i dotyczy zarówno procesu cywilnego, postępowania nieprocesowego, jak i egze- kucji. Przy tym stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ma charakter subsydiarny, ponieważ obowiązuje zasada priorytetu umów międzynarodowych i do- piero wtedy, gdy taka umowa nie stanowi inaczej, stosuje się polskie prawo procesowe. W powołanych przepisach uregulowane jest również postępowanie delibacyjne, któ- rego przedmiotem jest uznanie orzeczeń sądów zagranicznych lub stwierdzenie wyko- 2 Tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm. 15 16 § 3. Normy prawa procesowego cywilnego a normy prawa cywilnego 23 nalności orzeczeń sądów zagranicznych lub ugód zawartych przed takimi sądami. Prze- pisy międzynarodowego postępowania cywilnego zawierają też normy rozgraniczające kompetencje sądów polskich od jurysdykcji sądów innych państw. § 3. Normy prawa procesowego cywilnego a normy prawa cywilnego Rozważając problematykę wzajemnego stosunku norm prawa procesowego cywilnego do norm prawa cywilnego materialnego, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na odmienność zadań, jakie normy te spełniają w ramach porządku prawnego. Prawo cywilne materialne reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi (art. 1 k.c.). Prawo cywilne procesowe natomiast ma charakter instrumentalny i daje podmiotom prawa cywilnego podstawę do reali- zacji ich praw i obowiązków w postępowaniu przed sądem. Można więc stwierdzić, że między prawem procesowym a materialnym istnieje ścisła zależność, ponieważ samo prawo materialne nie mogłoby być realizowane bez odpowiednich norm procesowych (ubi ius, ibi remedium). Należy jednak pamiętać, że normy prawa cywilnego realizowane są w obrocie praw- nym przez osoby fizyczne, osoby prawne oraz inne podmioty samodzielnie i z reguły w  sposób bezkonfliktowy. W  sytuacjach gdy dochodzi do konfliktu, podmiotom tym otwiera się droga sądowego postępowania cywilnego w  celu rozstrzygnięcia sporu, z tym jednak, że prawo procesowe stosuje się również w sytuacjach, gdy nie ma konflik- tu między podmiotami prawa cywilnego, ale istnieje potrzeba rozstrzygnięcia określo- nej kwestii prawnej (np. stwierdzenia, kto jest spadkobiercą, czy też sprostowania aktu stanu cywilnego). Prawo cywilne materialne i prawo cywilne procesowe są uregulowane różnymi akta- mi prawnymi, ale oba te działy prawa są ze sobą w ścisłym związku. Widoczne to jest zwłaszcza w uregulowaniach wspólnych, np. art. 64 k.p.c., regulujący kwestię zdolności sądowej, odwołuje się do pojęcia osoby fizycznej i prawnej, a status prawny tych osób reguluje prawo cywilne. Podobnie jest w art. 65 k.p.c., określającym, którym podmio- tom przysługuje zdolność procesowa, i wskazującym na osoby fizyczne posiadające peł- ną zdolność do czynności prawnych. Przepis prawa procesowego odwołuje się więc do pojęcia „zdolność do czynności prawnych”, które jest uregulowana w prawie cywilnym materialnym. Zdarza się również, że niektóre normy umieszczone w przepisach prawa pro- cesowego mają charakter materialnoprawny, co wynika z analizy ich treści. Przykładem jest art. 618 § 3 k.p.c., który stanowi, że po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o zniesieniu współwłasności uczestnik nie może dochodzić roszczeń o  zniesienie współwłasności i  o  prawo własności, chociażby nie były one zgłoszone w  postępowaniu o  zniesienie współwłasności. Oznacza to, że w  prawie procesowym uregulowano utratę określonych roszczeń, co niewątpliwie stanowi aspekt materialno- prawny, a nie procesowy. 17 Przy interpretacji przepisów i ustalaniu, czy mają one charakter procesowy czy mate- rialnoprawny, należy więc kierować się nie tylko tym, w jakim akcie prawnym są one
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne. Zarys wykładu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: