Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00255 004706 14988095 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie cywilne. Zarys wykładu - ebook/pdf
Postępowanie cywilne. Zarys wykładu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 509
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7620-810-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Postępowanie cywilne. Zarys wykładu to profesjonalnie napisany podręcznik akademicki, którego zasadniczą funkcją jest pomoc w przygotowaniu się studentów do egzaminu z procedury cywilnej. Omówiono w nim podstawowe instytucje prawa procesowego z uwzględnieniem najnowszych zmian Kodeksu postępowania cywilnego, dotyczących m.in. elektronicznego postępowania upominawczego, europejskiego postępowania w sprawach transgranicznych, stwierdzenia wykonalności europejskiego nakazu zapłaty, zaświadczenia dotyczącego orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń, a także istotnych zmian wprowadzonych w przepisach regulujących międzynarodowe postępowanie cywilne.
W celu ułatwienia studentom nauki w końcowej części podręcznika zamieszczono schematy ilustrujące wybrane instytucje prawne. Sięgnięto do bogatego dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego i po wzory niektórych czynności sądowych, tj. wyroku, postanowienia, klauzuli wykonalności. Dodatkowym elementem podręcznika są żartobliwe rysunki wykonane przez Mateusza Rakowicza, które być może sprawią, że lektura podręcznika stanie się bardziej interesująca.
Dr hab. Henryk Dolecki – profesor Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Autor wielu publikacji, w tym monografii, rozpraw, artykułów, glos i recenzji z dziedziny procedury cywilnej, prawa cywilnego i rodzinnego.
Stan prawny na 1 kwietnia 2011 roku.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Post´powanie cywilne Zarys wykładu Henryk Dolecki Wydanie 4 Warszawa 2011 Opracowanie redakcyjne: Grażyna Polkowska-Nowak Opracowanie techniczne: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka Rysunki: Mateusz Rakowicz © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7620-810-7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 022 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do czwartego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do trzeciego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do drugiego wydania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Wiadomości wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Pojęcie i funkcja postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Rodzaje postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Normy prawa procesowego cywilnego a normy prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Terytorialny i czasowy zasięg przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. . . . . . . . . . . § 5. Postępowanie cywilne a inne rodzaje postępowań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Postępowanie cywilne a postępowanie karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Postępowanie cywilne a postępowanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Postępowanie sądowoadministracyjne a postępowanie cywilne . . . . . . . . . . . . . . . § 6. Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na postępowanie cywilne . . . . . . . . . . . . . § 7. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 8. Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w sprawach o naruszenie art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności . . . . . . . . . . . . . § 9. Polskie prawo procesowe cywilne a prawo Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo unijne a prawo krajowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Prawo unijne a postępowanie przed sądami państw członkowskich . . . . . . . . . . . . . 4. Orzeczenia wstępne Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ II. Droga sądowa w sprawach cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Pojęcie drogi sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Dopuszczalność drogi sądowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Skutki braku drogi sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ III. Zasady postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Rodzaje zasad procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Zasada prawdy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zasada dyspozycyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zasada kontradyktoryjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Zasada koncentracji materiału procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 15 16 17 19 19 20 23 25 26 26 29 31 32 34 37 38 38 40 41 42 43 43 44 46 47 47 49 49 51 53 56 6 Spis treści 5. Zasada równości stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Zasada swobodnej oceny dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Zasada ustności i pisemności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Zasada jawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Zasada formalizmu procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ IV. Podmioty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Sąd – organizacja sądów rozpoznających sprawy cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Właściwość sądu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Właściwość rzeczowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Wartość przedmiotu sporu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Właściwość miejscowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Skutki niewłaściwości sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Skład sądu w procesie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Wyłączenie sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Wyłączenie innych podmiotów postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, 59 61 62 64 65 67 69 69 72 72 74 75 76 79 80 80 82 84 § 5. Uczestnicy postępowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . organizacje społeczne, Państwowa Inspekcja Pracy, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Przesłanki i formy udziału prokuratora w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . 2. Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta. . . . . . 3. Organizacje społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Państwowa Inspekcja Pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Strony w procesie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Zdolność sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Zdolność procesowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Zdolność postulacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Legitymacja procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 85 87 88 90 91 91 91 92 96 98 99 2. Współuczestnictwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 3. Interwencja główna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. Interwencja uboczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 5. Przypozwanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 6. Następstwo procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 109 § 6. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ V. Przedmiot postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 § 1. Powództwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 § 2. Rodzaje powództw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 1. Powództwo o zasądzenie (świadczenie) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2. Powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3. Powództwo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 § 3. Kumulacja roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 § 4. Zmiana powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 ROZDZIAŁ VI. Czynności procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 § 1. Istota i rodzaje czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 § 2. Pisma procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 § 3. Doręczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 136 § 4. Posiedzenia sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 5. Terminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Spis treści 7 ROZDZIAŁ VII. Koszty postępowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 § 1. Koszty procesu cywilnego – zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 § 2. Zasady rozstrzygania o kosztach procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 § 3. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie przez sąd pełnomocnika . . . . . . . . . . . 152 § 4. Zabezpieczenie kosztów postępowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 § 5. Prawo pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonych w państwach Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 1. Prawo pomocy w postępowaniu prowadzonym w Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . 159 2. Prawo pomocy w postępowaniu prowadzonym w innym państwie członkowskim . . . . . 163 § 4. Zachowanie się pozwanego w procesie cywilnym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 5. Rozprawa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 8. Postępowanie dowodowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Odrzucenie powództwa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Umorzenie postępowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ VIII. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 § 1. Mediacja i postępowanie pojednawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 1. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 2. Postępowanie pojednawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 169 § 2. Wszczęcie postępowania cywilnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Skutki prawne wszczęcia procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 1. Procesowe i materialnoprawne skutki wytoczenia powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . 171 2. Procesowe i materialnoprawne skutki doręczenia pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 176 1. Bierne zachowanie się pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 2. Obrona pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 182 1. Przygotowanie rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 183 2. Przebieg rozprawy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 6. Zawieszenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 § 7. Niemerytoryczne zakończenie procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 192 193 196 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 2. Przedmiot dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 3. Ciężar twierdzenia (onus proferendi ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 4. Ciężar dowodu (onus probandi ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 5. Domniemania prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 6. Domniemania faktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 7. Dowód prima facie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 8. Uprawdopodobnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 9. Zabezpieczenie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 § 9. Środki dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 1. Dokumenty. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 2. Zeznania świadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 3. Opinia biegłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 4. Oględziny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 5. Przesłuchanie stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 6. Inne środki dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 § 10. Zasady orzekania w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 228 § 11. Merytoryczne zakończenie postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Zakończenie procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 2. Wydanie wyroku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 § 12. Rodzaje wyroków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 1. Wyrok wstępny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 2. Wyrok częściowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 3. Wyrok końcowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 234 4. Wyrok łączny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Wyrok zaoczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 8 Spis treści § 13. Skutki prawne wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 236 1. Prawomocność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Wykonalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 3. Skuteczność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 § 14. Nakazy zapłaty. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 § 15. Postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 § 16. Zarządzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 245 § 17. Rektyfikacja orzeczeń w postępowaniu cywilnym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Sprostowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 2. Uzupełnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 3. Wykładnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 ROZDZIAŁ IX. Postępowania odrębne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 § 2. Postępowanie w sprawach małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 249 1. Odrębności proceduralne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Szczegółowe uregulowania w sprawach o rozwód i separację. . . . . . . . . . . . . . . . . 251 3. Unieważnienie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 254 4. Ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 § 3. Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi . . . . . . . . . . . . . . 256 1. Zagadnienia materialnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 § 4. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych . . . . . . . . . 261 1. Rodzaje spraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 262 2. Odrębności proceduralne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 5. Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 § 6. Postępowanie w sprawach gospodarczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 271 274 1. Pojęcie sprawy gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Odrębności proceduralne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów, regulacji § 7. Postępowanie nakazowe i upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . energetyki, regulacji telekomunikacji i poczty, regulacji transportu kolejowego . . . . . . 277 4. Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone . . . 278 280 1. Postępowanie nakazowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 2. Postępowanie upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 3. Elektroniczne postępowanie upominawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 § 8. Postępowanie uproszczone. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 § 9. Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 1. Europejskie postępowanie nakazowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 2. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 ROZDZIAŁ X. Postępowanie nieprocesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 294 1. Właściwość sądu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 3. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 4. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 § 2. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa osobowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 1. Uznanie za zmarłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 2. Stwierdzenie zgonu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 3. Uchylenie postanowień orzekających uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu . . . . 310 4. Ubezwłasnowolnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 5. Postępowanie w sprawach dotyczących akt stanu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Spis treści 9 § 3. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli . . . . . . . 316 1. Sprawy małżeńskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 2. Sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 3. Sprawy o przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 4. Sprawy z zakresu opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 5. Sprawy z zakresu kurateli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 6. Sprawy nieletnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 7. Sprawy dotyczące przymusowego leczenia alkoholików . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 8. Sprawy z zakresu przymusowego leczenia i rehabilitacji narkomanów. . . . . . . . . . . . 326 9. Sprawy dotyczące ochrony zdrowia psychicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 10. Sprawy z zakresu ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz ustawy o obywatelstwie polskim 331 § 4. Sprawy z zakresu prawa rzeczowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 1. Stwierdzenie zasiedzenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 2. Przepadek rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 2.1. Przepadek rzeczy na podstawie prawa celnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 2.2. Przepadek pojazdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 3. Zarząd związany ze współwłasnością i użytkowaniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 4. Zniesienie współwłasności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 5. Ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 6. Postępowanie wieczystoksięgowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 343 § 5. Sprawy z zakresu prawa spadkowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Sąd spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 344 2. Zabezpieczenie spadku i spis inwentarza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Przyjęcie lub odrzucenie spadku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 4. Ogłoszenie testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 5. Wyjawienie przedmiotów spadkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 6. Przesłuchanie świadków testamentu ustnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 349 7. Sprawy dotyczące wykonawcy testamentu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Zarząd spadku nieobjętego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 9. Stwierdzenie nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 10. Dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 11. Inne sprawy spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 § 6. Sprawy z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 § 7. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 § 8. Postępowanie rejestrowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 § 9. Inne sprawy uregulowane w przepisach pozakodeksowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 1. Odtworzenie dyplomów i świadectw ukończenia nauki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 2. Postępowanie w sprawach o umarzanie utraconych dokumentów . . . . . . . . . . . . . . 361 3. Postępowanie w sprawie przyjęcia do spółdzielni i przydzielenia lokalu spółdzielczego. . 362 4. Sprawy z zakresu Kodeksu morskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 5. Sprawy z zakresu Kodeksu wyborczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 ROZDZIAŁ XI. Zaskarżenie orzeczeń sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 § 2. Apelacja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 § 3. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 § 4. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 § 5. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 § 6. Wznowienie postępowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 § 7. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . 387 10 Spis treści ROZDZIAŁ XII. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt . . . . . . . . . . . . . . . 390 ROZDZIAŁ XIII. Postępowanie zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 401 ROZDZIAŁ XIV. Postępowanie egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Pojęcie i rodzaje egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 § 2. Podmioty postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 1. Organy egzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 2. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 § 3. Warunki dopuszczalności egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 407 1. Tytuł egzekucyjny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Klauzula wykonalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 3. Zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 4. Stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 5. Zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 § 4. Przebieg postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 1. Wniosek o wszczęcie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 414 2. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Czynności egzekucyjne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 4. Wstrzymanie egzekucji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 417 5. Zawieszenie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 6. Umorzenie egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 7. Ograniczenia egzekucji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 § 5. Egzekucja świadczeń pieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 1. Egzekucja z ruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 2. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 3. Egzekucja z rachunków bankowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 426 4. Egzekucja z innych wierzytelności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 5. Egzekucja z innych praw majątkowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 6. Egzekucja z nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 7. Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego . . . . . . . 439 8. Uproszczona egzekucja z nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 9. Egzekucja ze statków morskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 10. Podział sumy uzyskanej z egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 11. Wyjawienie majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 444 § 16. Egzekucja świadczeń niepieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 449 § 17. Egzekucja z udziałem Skarbu Państwa oraz przedsiębiorców. . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 18. Egzekucja przez zarząd przymusowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 § 19. Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . 452 § 10. Egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej 453 § 11. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 § 12. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 455 456 457 § 13. Powództwa przeciwegzekucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457 1. Powództwo opozycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457 2. Powództwo interwencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 1. Skarga na czynności komornika. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zażalenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zarzuty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ XV. Międzynarodowe postępowanie cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 § 1. Zagadnienia ogólne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 § 2. Jurysdykcja krajowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 463 1. Jurysdykcja krajowa w procesie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści 11 2. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu nieprocesowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 3. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym . . . . . . . . . . 469 § 3. Immunitet sądowy i egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 § 4. Odrębności proceduralne w sprawach z elementem zagranicznym. . . . . . . . . . . . . . . . 472 1. Zdolność sądowa i procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 2. Zabezpieczenie kosztów procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 3. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 4. Pomoc prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 5. Zabezpieczenie dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 476 6. Zagraniczne dokumenty urzędowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 477 7. Zabezpieczenie spadku po cudzoziemcach. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Stwierdzenie obcego prawa i wzajemności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 478 9. Uzasadnianie prawomocnych orzeczeń i wydawanie zaświadczeń . . . . . . . . . . . . . . 479 480 § 5. Uznanie i stwierdzenie wykonalności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uznanie orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 480 2. Wykonalność orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych oraz ugód zawartych przed takimi sądami i organami lub przez nie zatwierdzonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 3. Wykonalność orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, ugód zawartych przed takimi sądami lub zatwierdzonych przez takie sądy oraz dokumentów urzędowych sporządzonych w tych państwach, opatrzonych zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 4. Wykonalność europejskich nakazów zapłaty wydanych przez sądy państw członkowskich Unii Europejskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 5. Wykonalność orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej wydanych w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 ROZDZIAŁ XVI. Sąd polubowny (arbitrażowy) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485 § 1. Zapis na sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 486 § 2. Skład sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 § 3. Postępowanie przed sądem polubownym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 § 4. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 § 5. Uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 Słownik zwrotów łacińskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 Skorowidz rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 Wykaz skrótów – dawny Kodeks postępowania cywilnego z 1930/32 r. – Dziennik Ustaw – Europejski Tytuł Egzekucyjny – rozporządzenie (WE) Parlamentu Europej- skiego i Rady nr 805/2004 z 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Euro- pejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.Urz. UE L 143 z 30 kwietnia 2004 r., s. 15) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 18 września 2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 217, poz. 1689 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – ustawa z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, poz. 112 ze zm.) – „Monitor Polski” – „Monitor Sądowy i Gospodarczy” – Naczelny Sąd Administracyjny – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej oraz Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – ustawa z 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.) – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admini- stracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – ustawa z  27 lipca 2001  r. – Prawo o  ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – „Państwo i Prawo” – „Polski Proces Cywilny” d. k.p.c. Dz.U. ETE k.c. k.k. k.m. k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. k.wyb. MP MSiG NSA OSNC OSNCP OSP OSPiKA p.a.s.c. p.p.s.a. p.u.s.p. PiP PPC 14 Wykaz skrótów pr.geod.kart. – ustawa z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. pr.spółdz. – ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) pr.up.n. pr.wodn. PS PUG SN tekst jedn. TFUE TK TUE TWE u.k.s.c. u.k.s.e. u.k.w.h. u.p.p. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) – ustawa z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – Sąd Najwyższy – tekst jednolity – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Trybunał Konstytucyjny – Traktat o Unii Europejskiej – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) – ustawa z 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonych w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz o prawie pomocy w celu ugodowego załatwienia sporu przed wszczęciem ta- kiego postępowania (Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 67 ze zm.) Zb.Orz. – „Zbiór Orzeczeń” Przedmowa do czwartego wydania W czwartym wydaniu podręcznika uwzględniono obowiązujący stan prawny. Do procedury cywilnej wprowadzono w ostatnim czasie wiele zmian mających uspraw- nić postępowanie przed sądem w sprawach cywilnych (np. elektroniczne postę- powanie upominawcze) i dostosowanie go do wymogów współczesnego obrotu prawnego zarówno krajowego, jak i międzynarodowego. Nowe instytucje proce- sowe to między innymi: europejskie postępowanie w sprawach transgranicznych, stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty, zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń. Daleko idące zmiany wprowadzono również w przepisach regulujących międzyna- rodowe postępowanie cywilne. Autor Przedmowa do trzeciego wydania Wydanie trzecie podręcznika uwzględnia ostatnio dokonane zmiany w Kodeksie po- stępowania cywilnego. Ustawodawca jest niestrudzony w poprawianiu procedury cywilnej. Znowelizowane zostały m.in. przepisy o postępowaniu w sprawach gospo- darczych, o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego oraz o kosz- tach sądowych w sprawach cywilnych. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wpłynęło na potrzebę dostosowania prze- pisów polskiej procedury cywilnej do prawa unijnego, a wyrazem tych zmian są m.in. przepisy, które wprowadziły do naszego prawa instytucje europejskiego tytułu egzekucyjnego. Ułatwi to i przyspieszy obrót prawny w sprawach cywilnych między państwami Unii Europejskiej. Podręcznik oparty jest na aktualnym stanie prawnym. Ponadto uwzględnia unor- mowania, które wejdą w życie w październiku i grudniu tego roku (Dz.U. z 2007 r. 16 Przedmowa do drugiego wydania Nr 121, poz. 831, Dz.U. z 2007 r. Nr 112, poz. 769) oraz z dniem 1 lutego 2008 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 123, poz. 849). Autor Przedmowa do drugiego wydania Drugie wydanie podręcznika uwzględnia wszystkie zmiany ustawodawcze dokona- ne w kodeksie postępowania cywilnego w 2005 r., a mianowicie nowo wprowadzoną instytucję mediacji, kompleksowo uregulowaną kwestię kosztów sądowych w spra- wach cywilnych oraz zmienioną systematykę Kodeksu, wynikającą z  umieszcze- nia w części piątej gruntownie znowelizowanych przepisów o sądzie polubownym (arbit rażu), a nadto zmiany związane z uchwaleniem ustawy o Prokuratorii Gene- ralnej Skarbu Państwa, której powierzono zastępstwo procesowe w postępowaniu przed sądami w celu zapewnienia ochrony prawnej interesów Skarbu Państwa. Uwzględnienie w  podręczniku powyższych zmian było konieczne, aby czytelnik mógł zapoznać się z aktualnym stanem prawnym w zakresie postępowania cywil- nego. Autor Przedmowa Postępowanie cywilne. Zarys wykładu jest podręcznikiem akademickim, który ma po- móc studentom w przygotowaniu się do egzaminu. Przedstawiono w nim wszystkie główne instytucje prawa procesowego – z tym jednak, że zagadnienia teoretyczne omówiono tylko w takim zakresie, w jakim było to niezbędne dla poznania istoty danej instytucji prawnej. Najważniejsza rola w stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przy- pada sądom, dlatego wykładem z procedury cywilnej objęto również problematykę organizacji sądownictwa. Uwzględniając wiodącą rolę Sądu Najwyższego, wykorzy- stano dorobek orzeczniczy wyznaczający kierunki wykładni przepisów i kształtują- cy jednolitość orzecznictwa. Wstąpienie do Unii Europejskiej postawiło przed naszymi sądami nowe zadania związane ze stosowaniem prawa wspólnotowego. W związku z tym przedstawiono podstawowe relacje zachodzące pomiędzy prawem polskim a prawem wspólnoto- wym – ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień proceduralnych. Dydaktyka akademicka kieruje się swoimi prawami, ale wykład z procedury cywil- nej nie może ograniczyć się tylko do analizy rozwiązań ustawowych. Aby pokazać obraz czynności procesowych i  uwidocznić, jak materia sądowa nabiera realnych kształtów, przedstawiono wzory niektórych z tych czynności, tj. wyroku, postano- wienia i klauzuli wykonalności. W celu ułatwienia studentom nauki w podręczniku zamieszczono schematy ilustru- jące wybrane instytucje prawne. Z  takim graficznym przedstawieniem instytucji proceduralnych zetknąłem się po raz pierwszy na wykładach z procedury cywilnej prowadzonych przez Prof. Włodzimierza Berutowicza, który następnie przedstawił je w swoim podręczniku do procedury cywilnej. Za uprzejmą zgodą Autora, za którą bardzo dziękuję, wykorzystano niektóre z tych schematów, po ujęciu na nowo i do- konaniu niezbędnych zmian związanych z obecną strukturą sądownictwa i aktual- nym stanem prawnym. 18 Przedmowa Podziękowania kieruję także do Prof. Feliksa Zedlera za inspirację i słowa zachęty przy pisaniu pracy. Pragnę również podziękować Mateuszowi Rakowiczowi za rysunki, które poprzez dowcipne skojarzenia być może sprawią, że lektura książki stanie się mniej nużąca. Autor Rozdział I Wiadomości wstępne 1 § 1. Pojęcie i funkcja postępowania cywilnego W ustawie procesowej zostało użyte pojęcie „postępowanie cywilne”, a za- tem jest ono pojęciem prawnym, ale w żadnym z przepisów Kodeksu postępo- wania cywilnego nie ma jego definicji. W celu zdefiniowania go należy wziąć pod uwagę zarówno elementy podmiotowe, jak i przedmiotowe. Na elementy podmioto- we wskazuje treść art. 2 k.p.c., który stanowi, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o  ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Na elementy przedmiotowe wskazuje natomiast art. 1 k.p.c., stanowiąc, że Kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pra- cy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych spra- wach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z  mocy ustaw szczególnych – sprawy cywilne. Kodeks wskazuje więc na organy, które rozpoznają sprawy cywil- ne, i określa zakres ich kompetencji. Przy definiowaniu pojęcia „postępowanie cywilne” musimy również uwzględnić także inne elementy podmiotowe, a mianowicie wziąć pod uwagę podmioty zain- teresowane rozstrzygnięciem sprawy (strony, uczestnicy postępowania), ponieważ z reguły z inicjatywy tych podmiotów i w ich interesie prowadzone jest postępowa- nie. Można zatem stwierdzić, że postępowanie cywilne jest działaniem upraw- nionych organów przy udziale zainteresowanych podmiotów, skierowanym na ochronę ich interesów w  zakresie prawa cywilnego, rodzinnego oraz prawa pracy i ubezpieczeń spo łecznych. Mając zdefiniowane pojęcie postępowania cywilnego, należy wskazać na funkcję, którą to postępowanie spełnia. Jest nią ochrona porządku prawne- go i dlatego należy ona do jednych z podstawowych funkcji państwa. Wykonywana jest przez władzę sądowniczą, niezależną od innych władz, o czym stanowi art. 10 w zw. z art. 173 i 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2 20 I. Wiadomości wstępne Funkcja postępowania cywilnego jest realizowana przez stosowanie w danym kon- kretnym stanie faktycznym norm prawa cywilnego materialnego i  polega na roz- strzyganiu sporów cywilnoprawnych oraz na wykonywaniu innych czynności, ta- kich jak: dokonanie wpisu w księdze wieczystej (art. 6268 k.p.c.), zabezpieczenie spadku (art. 635 § 1 k.p.c.), wydawanie komornikowi zarządzeń zmierzających do zapewnienia należytego wykonania egzekucji (art. 759 § 2 k.p.c.), złożenie przed- miotu świadczenia do depozytu sądowego (art. 692 k.p.c.). § 2. Rodzaje postępowania cywilnego 3 4 5 6 W sądowym postępowaniu cywilnym można wyróżnić postępowanie: rozpo- znawcze, pomocnicze, egzekucyjne oraz postępowanie międzynarodowe, które może dotyczyć każdego z wymienionych postępowań. Postępowanie rozpoznawcze odgrywa bardzo ważną rolę, gdyż w tym po- stępowaniu sąd merytorycznie rozpoznaje sprawę, tzn. ustala stan faktyczny, a następnie odnosi ten stan do norm prawa cywilnego materialnego i na tej podsta- wie orzeka o skutkach prawnych dla stron lub uczestników postępowania. W ten sposób sąd decyduje o udzieleniu lub o odmowie udzielenia ochrony prawnej. Postępowanie rozpoznawcze może być prowadzone w jednym z dwóch try- bów: procesu lub postępowania nieprocesowego. Każda sprawa cywilna musi być rozpoznana we właściwym trybie i dlatego przy wszczęciu postępowania sędzia bada, w jakim trybie powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia (art. 201 § 1 k.p.c.). Wymóg prowadzenia sprawy we właściwym trybie sąd bierze zawsze pod uwagę z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 zd. 3 k.p.c.). Jeżeli sprawę wszczę to lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w try- bie  właściwym lub przekaże właściwemu sądowi do rozpoznania w  takim trybie (art. 201 § 2 zd. 1 k.p.c.). Regułą jest, że sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 13 § 1 k.p.c.). Proces cywilny wszczynany jest zawsze z inicjatywy pozasądowej i charakte- ryzuje się tym, że występują dwie przeciwstawne strony o sprzecznych intere- sach. Strona wszczynająca proces określana jest jako powód (actor), a przeciwnik tej strony jako pozwany (reus). Ustawodawca w  ramach procesu cywilnego wy- odrębnił postępowanie zwykłe, do którego mają zastosowanie zasady ogólne (art.  15–42412 k.p.c.), przewidziane dla większości spraw rozpoznawanych w proce- sie cywilnym, oraz postępowania odrębne (art. 425–50514 k.p.c.), a mianowicie: 1) w sprawach małżeńskich; 2) w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi; § 2. Rodzaje postępowania cywilnego 21 3) w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych; 4) w sprawach o naruszenie posiadania; 5) w sprawach gospodarczych; 6) postępowanie nakazowe i upominawcze; 7) postępowanie uproszczone. Drugi tryb postępowania rozpoznawczego to postępowanie nieprocesowe, które charakteryzuje się tym, że nie ma dwóch przeciwstawnych stron, lecz bio- rą w nim udział uczestnicy postępowania (w sprawie może wystąpić także jeden uczestnik). Postępowanie to z reguły wszczynane jest na wniosek, jednak w wypad- kach wskazanych w Kodeksie może być wszczęte przez sąd z urzędu (art. 570 k.p.c.). 7 Postępowanie nieprocesowe również nie jest jednolite i można wyróżnić: 1) postępowanie uregulowane przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 506–6948 k.p.c.); 2) postępowanie w poszczególnych rodzajach spraw, uregulowane ustawami szcze- gólnymi. Należy zwrócić uwagę, że sprawy cywilne mogą być rozpoznawane nie tylko przed sądem powszechnym, ale również w  postępowaniu przed sądem polubownym oraz przed komisjami pojednawczymi w  sprawach o  roszczenia pracowników z zakresu prawa pracy. 8 Na mocy art. 1157 k.p.c. strony mogą podać pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spory o  prawa majątkowe lub spory o  prawa niemajątkowe  – mogące być przed- miotem ugody sądowej, z wyjątkiem spraw o alimenty, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Zapis na sąd polubowny obejmujący spory z zakresu prawa pra- cy może być sporządzony tylko po powstaniu sporu i wymaga zachowania formy pisemnej (art  1164 k.p.c.). Strony mogą uzgodnić zasady i  sposób postępowania przed sądem polubownym. W braku odmiennego uzgodnienia stron sąd polubowny może, z zastrzeżeniem przepisów ustawy, prowadzić postępowanie w taki sposób, jaki uzna za właściwy. Sąd polubowny nie jest związany przepisami o postępowaniu przed sądem (art. 1184 k.p.c.). Postępowanie przed sądem polubownym uregulo- wane jest przepisami art. 1154–1217 k.p.c. Postępowanie przed komisjami pojednawczymi natomiast wiąże się z  uprawnie- niem pracownika, który ma prawo dochodzić roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej, ale przed skierowaniem na drogę sądową może żądać wszczęcia postępo- wania przed komisją pojednawczą (art. 242 k.p.). Pracodawca i pracownik w toku postępowania przed komisją powinni dążyć do polubownego załatwienia sporu ze stosunku pracy. Jeżeli postępowanie przed komisją nie doprowadziło do zawarcia ugody, pracownik może żądać przekazania sprawy do sądu pracy. Postępowanie egzekucyjne polega na podejmowaniu czynności przez strony i innych uczestników oraz organy egzekucyjne w celu przymusowej realizacji 9 22 I. Wiadomości wstępne świadczenia określonego w tytule egzekucyjnym, a tym samym ostatecznego urze- czywistnienia normy prawa egzekucyjnego ustalonej w tym tytule1. Postępowanie to może być wszczęte zarówno na wniosek wierzyciela egzekwujące- go, a także z urzędu, jak również na żądanie uprawnionego organu. W postępowa- niu tym uczestniczą jako strony wierzyciel egzekwujący i dłużnik egzekwowany. Należy podkreślić, że postępowanie to zostaje wszczęte wtedy, gdy dłużnik nie speł- nia dobrowolnie nałożonej na niego w tytule egzekucyjnym powinności (np. zapłaty określonej kwoty, zaniechania przechodzenia przez nieruchomość). Postępowanie upadłościowe i  naprawcze zostało unormowane ustawą z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze2, która w myśl art. 1 ust. 1 reguluje: 1) zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużni- ków będących przedsiębiorcami lub osobami fizycznymi nieprowadzącymi dzia- łalności gospodarczej, których niewypłacalność powstała wskutek wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności; 2) skutki ogłoszenia upadłości; 3) zasady postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych niewy- płacalnością. W postępowaniu tym uczestniczą upadły i wierzyciele, a sprawy o ogłoszenie upad- łości rozpoznaje sąd upadłościowy, którym jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy. Postępowanie pomocnicze – do niego zaliczamy postępowanie zabezpiecza- jące oraz postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt. Udzielenia za- bezpieczenia można żądać w  każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny (art. 730 § 1 k.p.c.). Funkcją postępowania zabezpieczającego jest stworzenie takiej sytuacji, która umożliwi wykonanie w przyszłości orzeczenia sądu. Takiego zabezpie- czenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodob- ni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 7301 § 1 k.p.c.). Zabezpieczenia może również dokonać sąd z urzędu – tylko w tych przypadkach, gdy postępowanie może być wszczęte z urzędu (art. 732 k.p.c.), z tym jednak że za- bezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stano- wi inaczej (art. 731 k.p.c.). 10 11 12 13 Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt prowadzone jest w celu odtworzenia zaginionych lub zniszczonych w całości lub w części akt sądowych. Sąd wszczyna to postępowanie z urzędu lub na wniosek. Jeżeli po prze- 1 E. Wengerek, w: Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, Wrocław–Warszawa–Kraków– –Gdańsk 1974, s. 341. Definicja sformułowana przez E. Wengerka trafnie oddaje istotę tego postępowania. 2 Tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. § 3. Normy prawa procesowego cywilnego a normy prawa cywilnego 23 prowadzeniu postępowania akta nie mogą być odtworzone lub odtworzone zostały w  części niewystarczającej do podjęcia dalszego postępowania, sprawa może być wszczęta ponownie (art. 716–729 k.p.c.). Międzynarodowe postępowanie cywilne uregulowane jest w części czwartej Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1097–10991, 1103–1117, 1119–1135, 1137–1152 k.p.c.). Ma zastosowanie wtedy, gdy w sprawie cywilnej występuje ele- ment obcy – zagraniczny (np. powód jest cudzoziemcem, niewykonanie zobowiązań przez cudzoziemca zaciągniętych na terytorium państwa polskiego, cudzoziemiec przysposabia dziecko będące obywatelem polskim). 14 Należy podkreślić, że międzynarodowe postępowanie cywilne w  przeciwieństwie do prawa międzynarodowego publicznego jest regulowane przepisami prawa we- wnętrznego i dotyczy zarówno procesu cywilnego, postępowania nieprocesowego, jak i egzekucji. Przy tym stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ma charakter subsydiarny, ponieważ obowiązuje zasada priorytetu umów między- narodowych i dopiero wtedy, gdy taka umowa nie stanowi inaczej, stosuje się pol- skie prawo procesowe. W powołanych przepisach u
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie cywilne. Zarys wykładu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: