Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00066 005735 11250931 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie dyscyplinarne w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej - ebook/pdf
Postępowanie dyscyplinarne w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-490-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W książce przedstawiono poszczególne etapy postępowania dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Monografia w sposób kompleksowy prezentuje omawianą problematykę przez pryzmat standardów sprawiedliwości proceduralnej.
W pracy ukazano takie zagadnienia, jak:
źródła prawa, funkcje i zasady postępowania,
status podmiotów występujących w postępowaniu (zarówno uczestników, jak i organów dyscyplinarnych),
uprawnienia i obowiązki stron oraz uczestników postępowania,
przebieg postępowania dyscyplinarnego, odwołanie oraz wznowienie.

Opracowanie obejmuje zarówno badania dogmatyczne postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i drugoinstancyjnego. Dodatkowo w publikacji została ujęta kwestia respektowania praw człowieka w stosunku do obwinionego funkcjonariusza. Praktyczny walor książki podnosi fakt, że zostały w niej omówione formularze wykorzystywane na poszczególnych etapach postępowania.

Monografia przeznaczona jest dla funkcjonariuszy Służby Więziennej, dyrektorów zakładów karnych i aresztów śledczych, adwokatów, radców prawnych, prokuratorów oraz sędziów. Zainteresuje także naukowców zajmujących się problematyką prawa penitencjarnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

postępowanie dyscyplinarne w sprawach funkcjonariuszy służby więziennej Beata Baran MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Publikacja dofi nansowana ze środków Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego Stan prawny na 3 marca 2016 r. Recenzent Prof. dr hab. Stanisław Pieprzny Wydawca Agata Jędrasik Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne Agnieszka Bąk Łamanie Wolters Kluwer Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-264-8935-8 ISSN 1897-4392 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Moim Rodzicom Spis treści Wykaz skrótów / 13 Słowo wstępne / 17 Wprowadzenie / 19 Rozdział 1 Aksjologia postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 31 1.1. 1.2. Podstawy aksjologiczne postępowania dyscyplinarnego / 31 Standardy sprawiedliwości proceduralnej w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 36 Rozdział 2 Postępowanie dyscyplinarne w sprawach funkcjonariuszy więziennictwa w ujęciu historycznym / 55 Rozdział 3 Źródła prawa w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 75 3.1. 3.2. 3.3. Źródła prawa a postępowanie w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej – uwagi wprowadzające / 75 Ustawowe i podustawowe źródła postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 84 Przynależność gałęziowa norm regulujących postępowanie dyscyplinarne w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 89 7 Spis treści 3.4. Funkcje norm regulujących postępowanie w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej / 95 Rozdział 4 Podstawowe zasady postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 102 Uwagi wprowadzające / 102 Zasada prawdy obiektywnej w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 105 Zasada domniemania niewinności w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 110 Zasada in dubio pro reo w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 113 Zasada prawa do obrony w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 115 Zasada kontroli w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 118 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 8 Rozdział 5 Podmioty postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 122 Uwagi wprowadzające / 122 Status prawny organów dyscyplinarnych / 123 Status prawny stron w postępowaniu dyscyplinarnym / 137 5.3.1. 5.3.2. Uwagi wprowadzające / 137 Status prawny rzecznika dyscyplinarnego w postępowaniu dyscyplinarnym / 139 Status prawny obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym / 146 Status prawny pokrzywdzonego w postępowaniu dyscyplinarnym / 158 5.3.3. 5.3.4. Status prawny obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym / 161 Spis treści Rozdział 6 Systematyka przebiegu postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej w ujęciu modelowym / 170 Rozdział 7 Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 176 7.1. 7.2. 7.3. Uwagi wprowadzające / 176 Czynności wyjaśniające przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego / 179 Podstawy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego / 182 Rozdział 8 Odmowa wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej lub jego umorzenie / 194 Rozdział 9 Postępowanie wyjaśniające w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej / 207 9.1. 9.2. 9.3. Uwagi wprowadzające / 207 Postępowanie dowodowe w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej / 208 Aspekty temporalne postępowania wyjaśniającego / 224 Rozdział 10 Rozstrzygnięcia w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 230 10.1. 10.2. Uwagi wprowadzające / 230 Orzeczenia w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 231 10.2.1. 10.2.2. 10.2.3. Charakter prawny orzeczenia dyscyplinarnego / 231 Aspekt formalny orzeczenia dyscyplinarnego / 233 Aspekt temporalny orzeczenia dyscyplinarnego / 239 9 Spis treści 10.2.4. 10.3. Rozstrzygnięcia zapadające w orzeczeniach dyscyplinarnych w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 241 Postanowienia w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 259 10.3.1. Charakter prawny i typologia postanowień zapadających w postępowaniu dyscyplinarnym / 259 Aspekt formalny postanowień zapadających w postępowaniu dyscyplinarnym / 262 10.3.2. Rozdział 11 Zaskarżanie orzeczeń i postanowień wydanych w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej – zagadnienia ogólne / 265 Rozdział 12 Odwołanie w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 270 12.1. 12.2. 12.3. 12.4. 12.5. Aspekt formalny odwołania / 276 Aspekt temporalny odwołania / 281 Charakter prawny odwołania w postępowaniu dyscyplinarnym / 270 Podmioty uprawnione do wniesienia odwołania w postępowaniu dyscyplinarnym / 273 Wymogi formalne i temporalne odwołania / 276 12.3.1. 12.3.2. Postępowanie odwoławcze przed przełożonym dyscyplinarnym / 290 Postępowanie odwoławcze przed wyższym przełożonym dyscyplinarnym / 292 12.5.1. 12.5.2. Uwagi wprowadzające / 292 Faza wstępna postępowania odwoławczego przed wyższym przełożonym dyscyplinarnym / 293 Faza rozpoznawczo-wyjaśniająca postępowania odwoławczego przed wyższym przełożonym dyscyplinarnym / 294 Faza orzecznicza postępowania odwoławczego przed wyższym przełożonym dyscyplinarnym / 302 12.5.3. 12.5.4. 10 Spis treści Rozdział 13 Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 313 14.1. 14.2. Rozdział 14 Zażalenie w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 319 Charakter prawny zażalenia / 319 Podmioty uprawnione do wniesienia zażalenia w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 322 Wymogi formalne i temporalne zażalenia w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 325 14.3.1. 14.3.2. Postępowanie zażaleniowe / 328 14.4.1. 14.4.2. Aspekt formalny zażalenia / 325 Aspekt temporalny zażalenia / 326 14.4. 14.3. Uwagi wprowadzające / 328 Postępowanie zażaleniowe przed organem dyscyplinarnym pierwszej instancji / 328 Postępowanie zażaleniowe przed organem dyscyplinarnym drugiej instancji / 330 14.4.3. Rozdział 15 Wznowienie postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 332 15.1. 15.2. 15.3. Charakter prawny wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 332 Dopuszczalność wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 334 15.2.1. 15.2.2. Uwagi wprowadzające / 334 Podstawy wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 336 Procedura wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 342 15.3.1. 15.3.2. Tryby wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 342 Aspekt temporalny wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 346 11 Spis treści 15.3.3. 15.3.4. Przebieg procedury wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 349 15.3.3.1. 15.3.3.2. Uwagi wprowadzające / 349 Faza wstępna procedury wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 350 Faza dowodowa procedury wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 353 Faza orzecznicza procedury wznowienia postępowania dyscyplinarnego / 355 15.3.3.3. 15.3.3.4. Weryfikacja orzeczeń zapadłych w postępowaniu o wznowienie postępowania dyscyplinarnego / 363 Rozdział 16 Prawomocność i wykonywanie orzeczeń oraz postanowień w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej / 364 16.1. 16.2. Prawomocność orzeczeń oraz postanowień w postępowaniu dyscyplinarnym / 364 Wykonywanie orzeczeń zapadłych w postępowaniu dyscyplinarnym / 366 Podsumowanie / 371 Wykaz aktów prawnych / 379 Wykaz orzecznictwa / 383 Bibliografia / 387 12 Wykaz skrótów EKPC ERW k.c. k.k. k.k.s. k.k.w. Konstytucja RP k.p. k.p.a. Akty normatywne europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) Europejskie Reguły Więzienne ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 186 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wy- konawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępo- wania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) 13 Wykaz skrótów k.p.k. MPPOiP rozporządzenie ws. karania dyscy- plinarnego z 1963 r. rozporządzenie ws. postępowania dyscyplinarnego z 2010 r. rozporządzenie ws. regulaminu z 1996 r. rozporządzenie ws. regulaminu z 1978 r. rozporządzenie ws. sądów honoro- wych z 1961 r. ustawa o SW ustawa o SW z 1996 r. ustawa o SW z 1959 r. 14 ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa- nia karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Poli- tycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 1963 r. w sprawie karania dyscyplinarne- go funkcjonariuszów Służby Więziennej (Dz. U. z 1964 r. Nr 3, poz. 19) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 146, poz. 982) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscypli- narnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz. 634 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 kwietnia 1978 r. w sprawie regulaminu dyscyplinar- nego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 10, poz. 41 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 maja 1961 r. w sprawie organizacji sądów honoro- wych i sądów koleżeńskich dla funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz zasad i trybu postępowania przed tymi sądami (Dz. U. Nr 27, poz. 134) ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więzien- nej (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.) ustawa z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więzien- nej (tekst jedn.: Dz. U. z 1984 r. Nr 29, poz. 149 z późn. zm.) Wykaz skrótów Publikatory i czasopisma Acta Universitatis Wratislaviensis Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych Dziennik Praw Państwa Polskiego (1918–1919) Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Gdańskie Studia Prawnicze Krakowskie Zeszyty Sądowe Monitor Prawniczy Nowe Prawo Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Woj- skowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Zbiór Urzędowy, Seria A Państwo i Prawo Prokuratura i Prawo Przegląd Sejmowy Przegląd Sądowy Przegląd Więziennictwa Polskiego Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Zbiór Orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego 15 AUWr. CzPKiNP Dz. Pr. P. P. Dz. U. Dz. Urz. UE GSP KZS M. Praw. NP ONSA OSNKW OSNP OSP OTK OTK-A PiP Prok. i Pr. Prz. Sejm. PS PWP RPEiS Zb. Orz. ZNSA ZNUJ ZNUR Wykaz skrótów Inne CBOSA ETPC NSA SA SN SW TK TSUE UE WSA Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych Europejski Trybunał Praw Człowieka Naczelny Sąd Administracyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Służba Więzienna Trybunał Konstytucyjny Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Unia Europejska Wojewódzki Sąd Administracyjny 16 Słowo wstępne Prezentowana monografia została zainspirowana nowym modelem postę- powania dyscyplinarnego przyjętym w uchwalonej w dniu 9 kwietnia 2010 r. ustawie o Służbie Więziennej. Od momentu wejścia w życie tego aktu poja- wiło się wiele rozmaitych problemów dotyczących jego stosowania. Głównym zagadnieniem badawczym postawionym w pracy jest kwestia respektowania w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Wię- ziennej standardów sprawiedliwości proceduralnej. Poszczególne instytucje procedury dyscyplinarnej zostały szczegółowo przedstawione pod tym właśnie kątem. Opracowanie to stanowi zmienioną wersję dysertacji doktorskiej obronionej w lutym 2016 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagielloń- skiego. Pragnę serdecznie podziękować tym wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej książki. Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję do mojego Promotora Pana prof. zw. dr. hab. Jerzego Migdała, który nie tylko służył radą, ale również wspierał, gdy pojawiały się rozmaite wątpliwości. Trudno przecenić znaczenie uwag, które zgłaszał podczas spotkań poświę- conych kolejnym fragmentom opracowania. 17 Słowo wstępne Za cenne uwagi dziękuję także Recenzentom rozprawy doktorskiej: Pani prof. zw. dr hab. Elżbiecie Urze oraz Panu Prof. KUL dr. hab. Krzysztofowi Wiakowi, których refleksje wpłynęły na ostateczny kształt tekstu, skłaniając do ponownego przemyślenia niektórych sformułowanych wcześniej poglą- dów. Beata Baran Kraków, 19 kwietnia 2016 r. 18 Wprowadzenie Uwagi wstępne Problematyka postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej1 funkcjonariuszy Służby Więziennej ma istotne znaczenie dla prawidłowego działania systemu penitencjarnego2. Normatywne aspekty funkcjonowania procedury dyscyplinarnej zasługują na bliższą refleksję ze strony nauki prawa, ze względu na blisko trzydziestotysięczną rzeszę funkcjonariuszy SW3. Świadczą oni pracę w ramach niepracowniczego zatrudnienia admini- stracyjnoprawnego4. Jedną z wyróżniających go cech jest specjalna odpowie- dzialność zawodowa o charakterze dyscyplinarnym5. Jej istotą są dolegliwości w postaci kar o charakterze represyjnym6 będące następstwem popełnienia przewinienia dyscyplinarnego przez funkcjonariusza SW. Mechanizmy proceduralne pozwalające urzeczywistnić ten rodzaj odpowiedzialności 1 Por. ogólne uwagi na temat odpowiedzialności dyscyplinarnej J. Supernata, O odpowiedzialności dyscyplinarnej służby publicznej, a zwłaszcza o odpowiedzialności subiektywnej, czyli poczuciu odpowiedzialności (w:) Służba publiczna. Stan obecny, wyzwania i oczekiwania, red. M. Stec, S. Płażek, Warszawa 2013, s. 243 i n.; A. Korzeniewskiej-Lasoty, Zróżnicowanie postępowań dys- cyplinarnych, Przegląd Prawa Publicznego 2014, nr 7–8, s. 218 i n. 2 Por. T. Szymanowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze i polityka peni- tencjarna, Warszawa 2014, s. 24. 3 Por. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2013, rok LXXIII, Warszawa 2013, s. 185. 4 Ogólną charakterystykę tego rodzaju zatrudnienia przedstawił w doktrynie T. Kuczyński, Wła- ściwość sądu administracyjnego w sprawach ze stosunków służbowych, Wrocław 2000, s. 50 i n. Bliżej problem ten został omówiony w następnym punkcie wprowadzenia. 5 Odpowiedzialność tę należy de lege lata odróżnić od odpowiedzialności porządkowej i dyscypli- narnej pracowników administracji. Bliżej w tej materii E. Ura, Obowiązki pracowników admini- stracji publicznej a odpowiedzialność za ich wykonanie, ZNUR 2003, nr 7, s. 401 i n. 6 Por. E. Ura, Prawo urzędnicze, Warszawa 2004, s. 205 i n. 19 Wprowadzenie wymagają w moim przekonaniu bliższej analizy. W piśmiennictwie prawni- czym odczuwa się brak opracowania7, które w sposób kompleksowy, zarówno od strony teoretycznej, jak i praktycznej, przedstawiałoby te złożone zagad- nienia, zwłaszcza po uchwaleniu ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej8. O doniosłości tej problematyki dla praktyki funkcjonowania Służby Wię- ziennej świadczą dane na temat liczby spraw dyscyplinarnych prowadzonych w XXI wieku. Ilustruje to poniższy wykres. Liczba spraw dyscyplinarnych funkcjonariuszy SW w XXI wieku waha się rocznie od blisko 200 do około 400. Średniorocznie w latach 2001–2014 zawsze przekraczała 250. Wskazane tu dane statystyczne w sposób jedno- znaczny uzasadniają potrzebę teoretycznego i dogmatycznego opracowania tematyki postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy SW. Podkreślić należy, że ma ona charakter heterogeniczny, gdyż dotyczy zarów- no wymiaru teoretycznego, jak i praktycznego. 7 Jedyne opracowanie, w którym kompleksowo omówiono przebieg procedury dyscyplinarnej, to F. Radoniewicz (w:) R. Borek-Buchajczuk, M. Kaczocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierz- bicki, M. Zoń, Służba Więzienna. Komentarz, red. M. Mazuryk, M. Zoń, Warszawa 2013, s. 505–631. Z natury rzeczy ma ono charakter praktyczny i chociaż wiele kwestii zyskało w nim trafne naświetlenie, to jednak model procedury dyscyplinarnej w Służbie Więziennej, zwłaszcza w wymiarze funkcjonalnym i aksjologicznym, nie jest wcale koherentny. Wiele zatem kwestii w dalszym ciągu oczekuje na teoretyczne opracowanie. Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że wszelkie niedostatki w tworzeniu ogólnej teorii mogą w swych konsekwencjach skutkować wo- luntaryzmem wykładni, co w przypadku postępowania dyscyplinarnego jest niedopuszczalne, ponieważ może prowadzić do naruszenia standardów sprawiedliwości proceduralnej. 8 Dz. U. Nr 79, poz. 523; tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1415 z późn. zm. 20 Wykres 1. Liczba postępowań dyscyplinarnych w latach 2001–2014 Wprowadzenie Źródło: opracowany na podstawie danych z Rocznej Informacji Statystycznej Służby Więziennej za lata 2001–2014. Głównym przedmiotem analiz w tym opracowaniu są zagadnienia procedu- ralne związane z postępowaniem dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariu- szy SW. Kwestie materialnoprawne9 będą w niej traktowane subsydiarnie, w tym sensie, że odwołanie do nich następuje tylko wówczas, gdy jest to konieczne dla pełnego wyjaśnienia kontekstu proceduralnego10. Przyjęta 9 Przesłanki materialnoprawne odpowiedzialności dyscyplinarnej omówił w doktrynie R. Giętkow- ski, Odpowiedzialność dyscyplinarna w prawie polskim, Gdańsk 2013, s. 182 i n. oraz powołana tam literatura. Zob. też w tej kwestii T. Kuczyński, Odpowiedzialność funkcjonariuszy służb zmi- litaryzowanych za przewinienia mniejszej wagi, ZNSA 2012, nr 6, s. 28 i n. 10 Problematyka przebiegu postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy SW wyzwala często kontrowersje, także w praktyce jego stosowania. W moim przekonaniu stan ten jest następ- stwem złożoności regulacji normatywnej i jej wieloaspektowości. Przeplatają się w tej materii zagadnienia materialnoprawne z procesowymi i organizacyjnymi. W tej materii zob. też A. Ko- rzeniewska-Lasota, Zróżnicowanie postępowań..., s. 219–220. 21 Wprowadzenie konwencja merytoryczna w sposób wyraźny delimituje sferę proceduralną od materialnoprawnej11. Zasadniczym celem badawczym opracowania jest określenie, w jakim stopniu obowiązująca regulacja ustawowa w zakresie postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy SW odpowiada wartościom realizowanym przez uniwersalne standardy sprawiedliwości proceduralnej i podstawowym zasa- dom postępowania charakterystycznym dla demokratycznego państwa prawnego. W wymiarze aksjologicznym praca ta odwołuje się do poglądu wyrażonego ponad dwieście lat temu przez Monteskiusza12: „Les formalités de la justice sont nécessaires a la liberté”. W szczególności nader istotne są kwestie respektowania praw i interesów podmiotów uczestniczących w procedurze dyscyplinarnej. Mam tu na myśli przede wszystkim gwarancje ochrony interesów obwinionego oraz pokrzywdzonego. Z drugiej strony doniosłe znaczenie ma też zagadnienie, w jakim zakresie procedura ta zabez- piecza należyte funkcjonowanie Służby Więziennej13, w szczególności zaś, czy pozwala skutecznie eliminować lub chociażby ograniczać pojawiające się w jej strukturach naganne społecznie zachowania14. Ma to centralne znaczenie dla realizacji podstawowych celów prawa karnego wykonawczego15. Stąd też opracowanie to zostało oparte na tezie o względnej homeostazie interesów istniejącej w płaszczyźnie proceduralnej pomiędzy stronami i or- ganami dyscyplinarnymi uczestniczącymi w postępowaniu dyscyplinarnym. Jej instrumentem są wkodowane w normy ustawy o SW uniwersalne stan- dardy sprawiedliwości proceduralnej oraz podstawowe zasady postępowania. Pozwalają one zachować racjonalną równowagę między interesami organu dyscyplinarnego dbającego o interes służby a interesami obwinionego funkcjonariusza Służby Więziennej. 11 Na temat istoty materialnoprawnego aspektu odpowiedzialności prawnej zob.: E. Kruk, Pojęcie odpowiedzialności (analiza wybranych zagadnień), Administracja. Teoria – Dydaktyka – Praktyka 2008, nr 3, s. 114 i n.; S. Sykuna, Kilka uwag o odpowiedzialności prawnej, GSP 2003, t. XI, s. 30 i n.; E. Ura, Prawo urzędnicze, s. 205 i n. 12 Ch. de Montesquieu, De l esprit des lois (w:) Oeuvres complètes, ed. D. Oster, Paris 1964, s. 749. 13 Por. T. Przesławski, Służba Więzienna w Polsce. Administracja i podstawy działania, Warszawa 2012, s. 92 i n. 14 Na temat przewinienia dyscyplinarnego zob. F. Radoniewicz (w:) R. Borek-Buchajczuk, M. Ka- czocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierzbicki, M. Zoń, Służba Więzienna...., s. 520 i n. oraz J. Paśnik, Prawo dyscyplinarne w Polsce, Warszawa 2000, s. 257 i n. 15 Por. T. Szymanowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze..., s. 261 i n. 22 Wprowadzenie Część wstępna rozprawy odnosi się głównie do aspektów metodologicznych, terminologicznych, aksjologicznych i historycznych (rozdziały 1–3). Oma- wiam w niej zagadnienia „prejudycjalne” dla dalszych wywodów merytorycz- nych. Druga – zasadnicza – część (rozdziały 4–16) ma za przedmiot instytucje i mechanizmy regulujące przebieg postępowania w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy SW w stadium służbowym. Są one prowadzone w klasycznej formule sekwencyjności dogmatycznej, począwszy od wszczęcia postępowa- nia, poprzez pierwszą i drugą instancję, skończywszy na wykonaniu orzecze- nia. Praca oparta została głównie na analizie polskiego materiału normatywnego i doktrynalnego. U podstaw opracowania znalazły się studia dogmatyczne, prowadzone zarówno w płaszczyźnie ogólnoteoretycznej, jak i praktycznej. Dzięki temu zabiegowi możliwe stało się przedstawienie podstawowych mechanizmów normatywnych określających funkcjonowanie procedury dyscyplinarnej w kontekście standardów sprawiedliwości proceduralnej oraz podstawowych zasad postępowania w demokratycznym państwie prawa. W rozprawie przy analizie norm ustawy o Służbie Więziennej posłużyłam się uniwersalnymi metodami wykładni prawa, w tym także odpowiednimi dyrektywami preferencji16. Subsydiarnie zastosowałam także mechanizmy statystyczne oraz egzemplifikacyjne. Te ostatnie odnoszą się głównie do praktyki funkcjonowania Służby Więziennej. Zakres podmiotowy postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej Istotne znaczenie dla tematyki tego opracowania ma określenie zakresu podmiotowego postępowania dyscyplinarnego17. Konkretnie rzecz ujmując, chodzi o to, które osoby świadczące pracę w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej18 objęte zostały de lege lata władzą dyscyplinarną. Zagad- 16 Por. M. Zieliński, Współczesne problemy wykładni prawa, PiP 1996, z. 8–9, s. 7. 17 Ogólnie na temat podmiotów podlegających odpowiedzialności dyscyplinarnej zob.: R. Giętkowski, Odpowiedzialność dyscyplinarna..., s. 23 i n.; E. Ura, Prawo urzędnicze, s. 205 i n. 18 Służba Więzienna zgodnie z trafnym poglądem wyrażonym przez S. Pieprznego i E. Urę (Formacje mundurowe w systemie administracji publicznej (w:) Służby i formacje mundurowe w systemie bezpieczeństwa wewnętrznego Rzeczypospolitej Polskiej, red. E. Ura, S. Pieprzny, Rzeszów 2010, s. 21) ma status formacji mundurowej administracji bezpieczeństwa wewnętrznego. Jako mniej 23 Wprowadzenie nienie to nie zostało sprecyzowane expressis verbis w ustawie o Służbie Więziennej, zatem wymaga szczegółowej analizy już na wstępie. Punktem wyjścia do rozważań na ten temat będzie regulacja przyjęta w art. 230 ust. 1 ustawy o SW. Przepis ten stanowi, że funkcjonariusz odpo- wiada dyscyplinarnie19 za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego20 pole- gającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem21. Norma ta w płaszczyźnie podmiotowej w sposób jednoznaczny odnosi się tylko do funkcjonariuszy SW. Również wszystkie pozostałe przepisy z rozdziału 21 ustawy o SW posługują się tym pojęciem. Warto podkreślić, że znalazło się ono także w samym tytule tego rozdziału. Na tym tle rodzi się pytanie, czy postępowanie to obejmuje wszystkie osoby świadczące pracę w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej. Na tak sformułowane pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Zakres postępowania dyscyplinarnego obejmuje wyłącznie osoby posiadające status funkcjonariuszy w rozumieniu rozdziału 6 ustawy o SW. Nie ma ono nato- miast zastosowania do pracowników zatrudnionych w SW, gdyż de lege lata nie posiadają oni przymiotu jej funkcjonariusza. Wyraźne rozróżnienie w tej materii statuuje art. 26 ust. 1 omawianej ustawy. Artykuł 230 ust. 1 tegoż aktu prawnego jest normą szczególną, a zatem zgodnie z argumentacją exceptiones non sunt extentendae nie może być interpretowany rozszerzająco. precyzyjna jawi się definicja W. Maciejko (Osobowe prawo administracyjne, Warszawa 2008, s. 177), w której Służba Więzienna została uznana za „odmianę wyspecjalizowanej państwowej służby egzekucyjnej”. 19 Na temat charakteru odpowiedzialności dyscyplinarnej zob. E. Kusowska, Odpowiedzialność za delikt dyscyplinarny jako przejaw karania poza obszarem państwowego prawa karnego – zarys problematyki (w:) Granice kryminalizacji i penalizacji, red. S. Pikulski, M. Romańczuk-Grądecka, Olsztyn 2013, s. 660 i n. Zob. też A. Bojańczyk, Z problematyki relacji między odpowiedzialnością dyscyplinarną i karną (na przykładzie odpowiedzialności dyscyplinarnej zawodów prawniczych), PiP 2004, z. 29, s. 22 i n. 20 Typy przewinień dyscyplinarnych oraz ich znamiona w ujęciu ogólnoteoretycznym przedstawia R. Giętkowski, Odpowiedzialność dyscyplinarna..., s. 190 i n. Zob. też E. Plebanek, Wielowarstwowa struktura przestępstwa a materialna treść i model struktury przewinień dyscyplinarnych (w:) Państwo prawa i prawo karne. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla, red. P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel, t. 2, Warszawa 2012, s. 455 i n. 21 Por. S. Pieprzny, Kodeksy etyczne służb i formacji mundurowych (wybrane zagadnienia) (w:) Służba publiczna. Stan obecny, wyzwania i oczekiwania, red. M. Stec, S. Płażek, Warszawa 2013, s. 176 i n. 24 Wprowadzenie Także ogólnoteoretyczny zakaz wykładni synonimicznej, zgodnie z którym różnym pojęciom i zwrotom nie wolno nadawać tego samego znaczenia, przemawia za proponowaną tutaj wykładnią. Oznacza to w praktyce niedo- puszczalność stosowania postępowania dyscyplinarnego wobec pracowników „cywilnych” zatrudnionych w strukturach organizacyjnych więziennictwa22. Rozważenia wymaga także, którzy funkcjonariusze SW są objęci zakresem postępowania dyscyplinarnego. Ich korpus w świetle postanowień art. 40 ust. 2 ustawy o SW dzieli się na tych pozostających w służbie przygotowaw- czej oraz na pozostających w służbie stałej. Ze względu na fakt, że art. 230 ust. 1 nie statuuje żadnych różnic pomiędzy obiema tymi kategoriami funkcjonariuszy, w oparciu o argumentację lege non distinguente wywodzę stwierdzenie, iż zarówno pierwsi, jak i drudzy są objęci zakresem podmioto- wym postępowania dyscyplinarnego. Objęcie de lege lata zakresem podmiotowym postępowania dyscyplinarnego wyłącznie funkcjonariuszy SW wymaga scharakteryzowania chociaż pokrótce mechanizmów prawnych ich zatrudnienia. Centralne miejsce zajmuje w tej materii art. 26 ustawy o SW, zgodnie z którym pełnią oni służbę w jednost- kach organizacyjnych23. To właśnie „służba”24 jest istotą zatrudnienia o charakterze administracyjnoprawnym25, w ramach którego funkcjonariusza 22 Wobec tej kategorii zatrudnionych mają zastosowanie regulacje z art. 108 k.p. dotyczące kar po- rządkowych. Por.: B. Wagner (w:) Kodeks pracy. Komentarz, red. B. Wagner, Gdańsk 2011, s. 639 i n.; A. Świątkowski, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2012, s. 582 i n.; W. Perdeus (w:) Kodeks pracy. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2012, s. 711 i n. 23 Na temat struktur organizacyjnych Służby Więziennej zob. bliżej: T. Przesławski, Służba Więzienna w Polsce..., s. 71 i n.; K. Dubiel, Więziennictwo w wewnętrznym i zewnętrznym systemie bezpie- czeństwa państwa (w:) Służba Więzienna w systemie obronnym państwa, red. Z. Piątek, S. Olear- czyk, Warszawa 2011, s. 84 i n.; J. Buczek, Zadania i struktury Służby Więziennej (w:) Służba Więzienna w systemie..., s. 71–74. 24 E. Ura definiuje służbę publiczną jako sytuację „osób zatrudnionych na podstawie różnych sto- sunków prawnych we wszystkich konstytucyjnie wyodrębnionych władzach (...) wykonujących zróżnicowane funkcje i zadania związane z realizacją ustawowych zadań poszczególnych władz” – E. Ura, Prawo urzędnicze, s. 11. 25 Por.: B. Szustakiewicz, Stosunki służbowe funkcjonariuszy służb mundurowych i żołnierzy zawo- dowych jako sprawa administracyjna, Warszawa 2012, s. 17 i n.; K. Chochowski, Model służby publicznej w III RP (w:) Służba publiczna. Stan obecny, wyzwania i oczekiwania, red. M. Stec, S. Płażek, Warszawa 2013, s. 39 i n. 25 Wprowadzenie SW i podmiot zatrudniający26 łączy stosunek prawny o charakterze niepra- cowniczym. Jego źródłem jest niepracownicze mianowanie. Konstrukcja ta wywodzi się z prawa publicznego i ma charakter jednostronny27. Praca w ramach służby, także w Służbie Więziennej, jest wykonywana w warunkach dobrowolnego podporządkowania28, jednak z silnymi elementami dyspozy- cyjności29 wobec podmiotu zatrudniającego30. Jednym z jej aspektów jest niewątpliwie specjalna, określona w pragmatyce służbowej, odpowiedzialność dyscyplinarna. W ujęciu wypracowanym w doktrynie prawa31 niepracownicze zatrudnienie o charakterze administracyjnym w służbach mundurowych charakteryzuje się następującymi cechami: 1. jednostronnym ustaleniem przez państwo w drodze bezwzględnie obo- wiązujących norm ustawowych warunków służby funkcjonariusza, w analizowanym przypadku to przede wszystkim regulacje przewidziane w art. 44–216 ustawy o SW; 2. publicznoprawnym charakterem stosunku służby, którego wyrazem jest administracyjnoprawny akt mianowania32 – por. art. 40 w zw. z art. 42 ust. 7 i 8 oraz art. 46 ustawy o SW; 26 Pojęcia tego nie należy mylić z pojęciem pracodawcy w rozumieniu art. 3 k.p. Bliżej por. A. Sobczyk, Uwagi na temat praw pracodawcy w polskim prawie pracy, Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej, red. A. Świątkowski, Kraków 1995, s. 211 i n. 27 Por. J. Stelina (w:) T. Kuczyński, E. Mazurczak-Jasińska, J. Stelina, Stosunek służbowy, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, System Prawa Administracyjnego, t. 11, Warszawa 2011, s. 184–190. 28 Por. M. Mazurczyk (w:) R. Borek-Buchajczuk, M. Kaczocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierzbicki, M. Zoń, Służba Więzienna. Komentarz, red. M Mazuryk, M. Zoń, Warszawa 2013, s. 121. 29 Por. T. Zieliński, Stosunek prawa pracy do prawa administracyjnego, Warszawa 1977, s. 180 i n. 30 Jak to podkreślał już w latach 80. T. Zieliński (Prawo pracy. Zarys systemu. Część ogólna, t. 1, Warszawa–Kraków 1986, s. 7), praca w służbach zmilitaryzowanych, pro foro interno o charakterze wewnątrzorganizacyjnym, nie podlega prawu pracy, lecz prawu administracyjnemu. W tym miejscu warto podkreślić, że pogląd ten odnosi się wyłącznie do aspektu materialnoprawnego. 31 T. Kuczyński (w:) T. Kuczyński, E. Mazurczak-Jasińska, J. Stelina, Stosunek służbowy, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, System Prawa Administracyjnego, t. 11, Warszawa 2011, s. 19–20; idem, Właściwość sądu administracyjnego w sprawach stosunków służbowych, Wrocław 2000, s. 50 i n. 32 Por. J. Migdał, Stosunek służbowy funkcjonariuszy Służby Więziennej w świetle nowej ustawy – wybrane problemy, CzPKiNP 2000, nr 2, s. 123. 26 Wprowadzenie 3. określeniem obowiązków funkcjonariusza jako powinności względem państwa i służby33, a nie powinności wobec zatrudniającej go jednostki organizacyjnej – por. art. 41 ust. 1 ustawy o SW; 4. trwałością stosunku służbowego, którą zapewnia enumeratywne wylicze- nie przyczyn34 uzasadniających zwolnienie35, jak i ścisłe określenie wy- mogów kompetencyjnych i proceduralnych samego zwolnienia – por. art. 96–109 ustawy o SW; 5. podległością służbową36 rozumianą jako stosunek kompetencyjno-zależ- nościowy37 zachodzący między funkcjonariuszem a przełożonym w ra- mach zatrudnienia (służby38), obejmującą dyspozycyjność określaną jako obowiązek funkcjonariusza poddania się, w granicach określonych przepisami prawa, aktom przełożonego odpowiedniego szczebla, zmie- niającym lub istotnie modyfikującym schemat tego stosunku, wpływają- cym na dalszy byt w dotychczasowym kształcie, jak i podporządkowanie służbowe wynikające z wykonywania poleceń39 (rozkazów) – por. m.in.: art. 10 ust. 2, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 3 i 4, art. 13 ust. 1, 3 i 4, art. 32, art. 69, art. 74, art. 157 ust. 2 ustawy o SW; 6. ograniczeniem niektórych uprawnień obywatelskich (por. m.in. art. 34 ust. 2, art. 163 ust. 1 ustawy o SW)40, osobistych (por. m.in. art. 159, 161, 162 i art. 163 ust. 3 i 4 ustawy o SW)41 oraz ekonomicznych (por. m.in. art. 160 ust. 1)42; 33 Por. M. Zdyb, Aksjologiczne dylematy służby publicznej (w:) Prawne i aksjologiczne aspekty służby publicznej, red. K. Mieszkowska-Daszkiewicz, M. Mazuryk, Lublin–Warszawa 2010, s. 134–135. 34 Por. R. Borek-Buchajczuk (w:) R. Borek-Buchajczuk, M. Kaczocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierzbicki, M. Zoń, Służba Więzienna. Komentarz, red. M. Mazuryk, M. Zoń, Warszawa 2013, s. 251 i n. 35 Por. J. Migdał, Stosunek służbowy..., s. 124–125. 36 Por. T. Przesławski, Służba Więzienna w Polsce..., s. 171. 37 Por. M. Miemiec, Prewencja i weryfikacja w ramach nadzoru i kierownictwa w ujęciu tradycyjnym (w:) Nadzór administracyjny. Od prewencji do weryfikacji, red. C. Kosiński, Wrocław 2006, s. 40. 38 Por. bliżej E. Ura, Prawo urzędnicze, s. 11. 39 Por. L. Bielecki, Prawne formy i metody działania administracji (w:) Prawo administracyjne. Część ogólna, red. L. Bielecki, P. Ruczkowski, Warszawa 2011, s. 357 oraz M. Kaczocha (w:) R. Borek-Bu- chajczuk, M. Kaczocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierzbicki, M. Zoń, Służba Więzienna. Komentarz, red. M Mazuryk, M. Zoń, Warszawa 2013, s. 392–393. 40 Por. M. Kaczocha (w:) R. Borek-Buchajczuk, M. Kaczocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierzbicki, M. Zoń, Służba Więzienna..., s. 404–405. 41 Ibidem, s. 399–403. 42 Ibidem, s. 396–398. 27 Wprowadzenie 7. specjalnymi uprawnieniami socjalnymi43 mającymi niekiedy charakter przywilejów – por. art. 170–216 ustawy o SW44; 8. wzmocnionymi rygorami odpowiedzialności za działania podjęte przez funkcjonariusza przejawiające się zwłaszcza w odpowiedzialności dys- cyplinarnej – por. art. 230–264 ustawy o SW45. Przywołane przeze mnie przepisy ustawy o Służbie Więziennej w pełni ko- relują z ogólnoteoretyczną46 charakterystyką administracyjnoprawnego za- trudnienia na podstawie mianowania. W świetle podjętego w tej rozprawie tematu uprawnione jest stwierdzenie, że tylko oni są objęci zakresem postę- powania dyscyplinarnego z rozdziału 21 ustawy o SW. Przyjęty w tej pracy zakres tematyczny nie uzasadnia zatem omawiania szczegółowo problema- tyki charakteru prawnego zatrudnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej. Aspekt metodologiczny We wstępie do rozprawy nieco uwagi należy poświęcić zastosowanym w niej metodom badawczym. W tej materii kierowałam się ustaleniami poczynio- nymi w teorii prawa47. Zastosowałam cztery podstawowe metody: logicz- no-językową, aksjologiczną, statystyczną oraz historyczną. Z natury rzeczy przy rozważaniach na temat postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy SW centralne znaczenie ma pierwsza z nich. W tym miejscu godzi się jednak podkreślić, że pozostaje ona w toku dalszych wywodów w ścisłej koincydencji z innymi wskazanymi wyżej metodami. Za nader istotne uważam badanie prawa w kategoriach aksjologicznych (od gr. aksios – cenny). Zawsze jest ono bowiem konstruowane w celu urzeczy- 43 J. Migdał, Stosunek służbowy..., s. 127–129. 44 Por. M. Zoń i M. Mazuryk (w:) R. Borek-Buchajczuk, M. Kaczocha, M. Mazuryk, F. Radoniewicz, J. Wierzbicki, M. Zoń, Służba Więzienna..., s. 415 i n. 45 Por. E. Ura, Odpowiedzialność prawna służby publicznej w administracji rządowej i samorządu terytorialnego (w:) Służba publiczna. Stan obecny, wyzwania i oczekiwania, red. M. Stec, S. Płażek, Warszawa 2013, s. 302 i powołaną tam literaturę. 46 T. Kuczyński (w:) T. Kuczyński, E. Mazurczak-Jasińska, J. Stelina, Stosunek służbowy, s. 18–20. Zob. też z dawniejszej literatury poglądy T. Zielińskiego, Prawo pracy. Zarys..., t. 1, s. 6–7. 47 Por. A. Peczenik, Płaszczyzny badania prawa, PiP 1968, z. 2, s. 232 oraz K. Opałek, Przedmiot prawoznawstwa a problem tzw. płaszczyzn prawa, PiP 1969, z. 6, s. 991. 28 Wprowadzenie wistnienia pewnych wartości48. Co więcej, prawo stanowione jest nie tylko nosicielem określonych wartości, ale również ich gwarantem, dlatego też badacz powinien odnosić się do nich przy interpretacji norm prawnych49. W tym opracowaniu istotne znaczenie ma też metoda historyczna50. Badaniu poddano w nim modele postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjona- riuszy więziennictwa na przestrzeni blisko stu lat. Analizą historyczną obję- łam okresy od odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r., poprzez cały okres międzywojenny, okres PRL-u, skończywszy na mechanizmach wprowadzonych po zmianach ustrojowych w 1989 r. Refleksji historycznej towarzyszy ujawnienie korelacji zachodzących pomiędzy procedurami dys- cyplinarnymi a funkcjonowaniem systemu więziennictwa w konkretnych warunkach społeczno-ustrojowych. Subsydiarne znaczenie ma w tej rozprawie metoda statystyczna. Posłużyłam się nią w celu ilustracji niektórych aspektów praktyki funkcjonowania pro- cedury dyscyplinarnej w sprawach funkcjonariuszy SW. W bardziej konkretnym ujęciu opracowanie to zostało skonstruowane w oparciu o następujące dyrektywy metodologiczne: • kompleksowości – problematyka postępowania dyscyplinarnego w spra- wach funkcjonariuszy SW została w nim przedstawiona zarówno od strony teoretycznej, jak i praktycznej, • proporcjonalności – zagadnienia dotyczące tej procedury zostały omówio- ne w odpowiedniej relacji do ich merytorycznej doniosłości, • sekwencyjności – kinetyka postępowania dyscyplinarnego została przed- stawiona w klasycznym ujęciu, od wszczęcia procedury do wykonania prawomocnego orzeczenia, • erudycyjności – w opracowaniu zostały uwzględnione nie tylko dzieła z prawa karnego wykonawczego i administracyjnego, ale również z innych gałęzi prawa, także z tych o charakterze ogólnoteoretycznym, 48 Por. T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2003, s. 22. 49 Por. S. Kasprzak, Metody badawcze w prawie i prawie kanonicznym, Nawkowyj Wisnyk 2011, nr 1, s. 313. 50 Por. H. Olszewski, Podejście historyczne w prawoznawstwie (w:) Metody badania prawa. Materiały Sympozjum, Warszawa 28–29 kwietnia 1971 r., red. A. Łopatka, Ossolineum 1973, s. 17 i n. 29 Wprowadzenie • interdyscyplinarności – wywody merytoryczne zostały przedstawione przez pryzmat ustaleń poczynionych w ramach różnych dyscyplin praw- niczych51. Zastosowanie tych wszystkich metod i dyrektyw pozwoli na przedstawienie problematyki postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy SW z wielopłaszczyznowej perspektywy. W niniejszej rozprawie dominuje konwencja problemowa z subsydiarnym zastosowaniem ujęcia opisowego. To drugie akcentuje wielokroć kontekst praktyczny analizowanych zagadnień normatywnych. 51 Zagadnienie to omawiam bliżej w podrozdziale 3.3. tej rozprawy. 30 Rozdział 1 Aksjologia postępowania dyscyplinarnego w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej 1.1. Podstawy aksjologiczne postępowania dyscyplinarnego W społeczeństwach cywilizowanych przyjmuje się, że norma prawna może być uznana za obowiązującą przede wszystkim ze względu na uzasadnienie aksjologiczne; albo w postaci nakazanych przez nią czynów, albo w postaci dezaprobaty wobec czynów zakazanych, z punktu widzenia określonego systemu wartości1. W przypadku odpowiedzialności dyscyplinarnej ma za- stosowanie głównie druga ze wskazanych opcji. Doktryna prawa za fundamentalną kategorię aksjologiczną uznaje godność, opierając się na poglądach czołowych filozofów nowożytnych2. W tej materii zasługuje na uwagę uniwersalne twierdzenie sformułowane przez I. Kanta. W sposób nader trafny ujął on istotę problemu, stwierdzając, że: „Wszystko ma albo cenę albo godność. To co ma cenę, można zastąpić, (...) co zaś wszelką cenę przewyższa (...) posiada godność”3. Filozoficzne poglądy uznające fundamentalne znaczenie godności ludzkiej zyskały aprobatę zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze. W wyroku TK 1 Por. M. Zieliński, Z. Ziembiński, Uzasadnienie twierdzeń, ocen i norm w prawoznawstwie, Warszawa 1988, s. 149. 2 Z. Hołda, Ochrona godności ludzkiej skazanego w toku odbywania kary pozbawienia wolności, Palestra 1988, z. 7, s. 117. 3 Z. Duniewska (w: ) Prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, red. M. Stahl, Warszawa 2013, s. 132. 31 Rozdział 1. Aksjologia postępowania dyscyplinarnego w sprawach... z dnia 30 września 2008 r., K 44/074 przyjęto, że pojęciu „godności ludzkiej należy przypisać charakter wartości konstytucyjnej o centralnym znaczeniu dla zbudowania aksjologii obecnych rozważań konstytucyjnych”. Punktem wyjścia do dalszych rozważań będzie stwierdzenie, że pojęcie to występuje w rozmaitych znaczeniach. Jego etymologia ma łacińskie korzenie, gdzie dignus oznaczało osobę wartą czci i uszanowania. W płaszczyźnie filozoficz- nej jest ona pojmowana w nierozerwalnej koincydencji z osobą ludzką. Godność osoby ludzkiej stanowi bowiem ontologiczną i konstytutywną cechę jestestwa5. Uniwersalny nakaz respektowania godności człowieka obejmuje więc – jak trafnie to podkreśla Z. Hołda – godność osobową, tożsamą z po- jęciem człowieczeństwa, a nie godność osobowościową6. Współczesna cywilizacja uznaje godność za źródło wszelkich wartości7. Według A. Rodzińskiego8 godność osoby ludzkiej jest nawet „wartością wartości”. W płaszczyźnie aksjologicznej jest więc kamieniem węgielnym, na którym budowany jest porządek prawny. W XX wieku godność człowieka stała się fundamentem uniwersalnych praw jako standard tego, co człowie- kowi należne. W płaszczyźnie normatywnej na czoło wysuwa się Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, której art. 22 statuuje dyrektywę, że: „Każdy człowiek (...) ma prawo (...) do korzystania z praw (...) nieodzownych dla jego godności”. Z kolei art. 10 ust. 1 MPPOiP9 explicite odwołuje się do godności, określając zasady odnoszenia się przez władze publiczne do osób pozbawionych wolności i nakazując traktowanie ich w sposób humanitarny i „z poszanowaniem przyrodzonej godności osoby ludzkiej”. Dyrektywa ta a fortiori ma zastosowanie także do innych procedur o charakterze represyj- nym, w tym także do postępowań dyscyplinarnych. 4 OTK-A 2008, nr 7, poz. 126, LEX nr 441911. 5 Por. B. Wojciechowski, Interkulturowe prawo karne. Filozoficzne podstawy karania w wielokul- turowych społeczeństwach demokratycznych, Toruń 2009, s. 98. 6 Z. Hołda (w:) Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, red. Z. Hołda, K. Postulski, Gdańsk 1998, s. 32. 7 Por.: F.J. Mazurek, Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka, Lublin 2001, s. 7 i n.; idem, Pojęcie godności człowieka. Historia i miejsce w projektach konstytucji III Rzeczpospolitej, Rocz- niki Nauk Prawnych Towarzystwa Naukowego KUL, Lublin 1996, t. VI, s. 5–41. 8 A. Rodziński, Osoba, moralność, kultura, Lublin 1989, s. 32. 9 Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167. 32 1.1. Podstawy aksjologiczne postępowania dyscyplinarnego Również źródła prawa o charakterze regionalnym odwołują się w swych podstawach aksjologicznych do godności. W szczególności należy tu wskazać zasadę VI ust. 2 Aktu końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie10 z 1975 r., w której podkreślono, iż wszelkie prawa i wolności wynikające z przyrodzonej godności są uznawane za istotne (essential) dla swobodnego rozwoju osoby ludzkiej. Także prawo Unii Europejskiej statuuje odpowiedniej treści dyrektywę. Zgodnie bowiem z art. 1a traktatu lizboń- skiego11 Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości oraz państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka. Ów akt, eksponując godność osobową czło- wieka jako pierwszą z najważniejszych wartości, wspólną państwom człon- kowskim, w sposób szczególny podkreśla znaczenie tej wartości. Uprawnia to do konstatacji, że godność osoby ludzkiej zajmuje pierwsze miejsce w systemie aksjologicznym Unii Europejskiej12. Normatywnym potwierdze- niem powyższej hierarchii wartości jest art. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej13, który uznaje godność14 człowieka za nienaruszalną i nakazuje jej poszanowanie oraz ochronę. Zgodnie z utrwalonym w doktry- nie15 poglądem przepis ten statuuje nie tylko prawo podmiotowe, ale także stanowi normę obiektywnego porządku prawnego, co nakłada na Unię Eu- ropejską i państwa członkowskie rozmaite obowiązki w zakresie jej posza- nowania. Szczególne znaczenie ma ono dla wykładni praw „godnościo- wych”16, również co do zakazu poniżającego traktowania. Oznacza to, że dyrektywa nienaruszalności i ochrony godności człowieka ma zastosowanie także w postępowaniach o cechach represyjnych, a więc również w sprawach dyscyplinarnych funkcjonariuszy SW. 10 Por. Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Warszawa 1980, s. 5 i n. 11 Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzony dnia 13 grudnia 2007 r., Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569. 12 Por.: P. Gilowski, Podstawy prawne Unii Europejskiej (w:) Prawo Unii Europejskiej z uwzględnie- niem Traktatu z Lizbony, red. A. Kuś, Lublin 2010, s. 87; W. Jedlecka, Godność człowieka jako podstawa aksjologiczna porządku prawa Unii Europejskiej (w:) Współczesne koncepcje ochrony wolności i praw podstawowych, red. A. Bator, M. Jabłoński, M. Maciejewski, K. Wojtowicz, Wrocław 2013, s. 173. 13 Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 391–407. 14 Por. T.T. Koncewicz, Aksjologia unijnego kodeksu proceduralnego, Warszawa 2010, s. 66. 15 A. Wróbel (w:) Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Komentarz, red. A. Wróbel, War- szawa 2013, s. 51. 16 Ibidem. 33 Rozdział 1. Aksjologia postępowania dyscyplinarnego w sprawach... W systemie prawa polskiego godność również stanowi w wymiarze aksjolo- gicznym podstawowy punkt odniesienia przy dekodowaniu znaczenia wszelkich norm prawnych. Stanowisko to wynika bezpośrednio z treści17 art. 30 Konstytucji RP18. Dyrektywa w nim sformułowana skierowana jest w sferze podmiotowej do wszystkich władz publicznych, w tym także do organów dyscyplinarnych. Z kolei w płaszczyźnie przedmiotowej odnosi się do wszelkich podejmowanych przez nie działań, także w ramach procedur dyscyplinarnych. Oznacza to w praktyce kategoryczny imperatyw nakazujący poszanowanie w toku całego postępowania godności wszystkich jego uczestników. Immanentnym przymiotem godności jest humanitaryzm w zakresie trakto- wania osób uczestniczących w postępowaniu. Jego istota w procedurach o charakterze represyjnym sprowadza się do ograniczenia zbędnych dolegli- wości, jakie dotykają uczestniczące w nim podmioty. W postępowaniu dys- cyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy SW chodzi zwłaszcza o zakaz poniżającego traktowania, przede wszystkim obwinionego, ale także świad- ków czy pokrzywdzonego. Jest to o tyle istotne, że status pokrzywdzonego może posiadać osoba pozbawiona wolności, której dobra zostały naruszone w następstwie przewinienia dyscyplinarnego popełnionego przez funkcjo- nariusza SW. Humanitarne traktowanie jest imperatywnym nakazem normatywnym. Został on expressis verbis sformułowany zarówno w prawie międzynarodo- wym, jak i w prawie krajowym. Jeśli chodzi o prawodawstwo międzynaro- dowe, należy tutaj wskazać art. 5 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r.19 Z kolei art. 7 MPPOiP20 oraz art. 3 EKPC21, których Rzeczpospo- 17 Por.: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2013, s. 43–44; A. Kulig (w:) Prawo konstytucyjne RP, red. P. Sarnecki, Warszawa 2014, s. 156 oraz L. Bosek, Gwarancje godności ludzkiej i ich wpływ na polskie prawo cywilne, Warszawa 2012, s. 73 i n. 18 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. 19 Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z dnia 10 grudnia 1948 r. Por. T. Szymanowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze..., s. 50. 20 Por. T. Szymanowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze..., s. 51. 21 Konwencja z dnia 3 września 1953 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm. Por. T. Szymanowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze..., s. 55. 34 1.1. Podstawy aksjologiczne postępowania dyscyplinarnego lita jest stroną, także podkreślają wiodącą rolę humanitaryzmu jako realizacji idei poszanowania godności ludzkiej. Również Europejskie Reguły Więzienne z 2006 r. w punkcie 72.1 akcentują obowiązek traktowania osadzonych w sposób humanitarny przez personel więzienny22. Bliżej te wątki zostaną omówione w rozdziale 3. Zakaz poniżającego traktowania jako istota zasady humanitaryzmu został także sformułowany w art. 40 Konstytucji RP23. Ma on więc na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy zasadniczej bezpośrednie zastosowanie także w postępo- waniu dyscyplinarnym wobec funkcjonariuszy SW. Szczegółowo tematyka ta będzie podejmowana w ramach analizy poszczególnych standardów obowiązujących w postępowaniu dyscyplinarnym. Godność i humanitaryzm jako fundamentalne wartości stanowią aksjolo- giczną podstawę sprawiedliwości. Jej ugruntowanie treściowe ma charakter obiektywny, niezależny od woli człowieka24. W klasycznym ujęciu sformu- łowanym przez Ulpiana sprawiedliwość jest stałą i niezmienną wolą przy- znania każdemu należnego mu prawa (iustitia est constans et perpetua vo- luntas ius suum cuique tribuendi). W ujęciu Arystotelesowskim25 ideałem jest sprawiedliwość wyrównawcza (iustitia commutativa26), której istota sprowadza się do nagradzania zasług i karania przewinień. W przypadku norm o charakterze represyjnym, jakimi z natury rzeczy są normy prawa dyscyplinarnego, ten drugi aspekt ma szczególne znaczenie. W ujęciu mate- rialnym27 pojęcia sprawiedliwości fundamentalne znaczenie ma dyrektywa 22 Za: www. bip. ms. gov. pl/ Data/ Files/ _public/ bip/ prawa_ czlowieka/ zalecenia/ europejskie_ reg_ wiezienne2. rtf, wersja polska, data dostępu: 5 lutego 2015 r.; https:// wcd. coe. int/ ViewDoc. jsp?id= 955747, wersja angielska, data dostępu: 5 lutego 2015 r., zwane dalej ERW z 2006 r. Por. T. Szy- manowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze..., s. 58 i n. 23 Por.: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej..., s. 51; L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2014, s. 108 oraz K. Wojtyczek (w:) P. Czarny, A. Kulig, B. Naleziński, P. Sarnecki, P. Tuleja, K. Wojtyczek, Prawo konstytucyjne RP, red. P. Sarnecki, Warszawa 2011, s. 106. Por. także T. Szymanowski (w:) T. Szymanowski, J. Migdał, Prawo karne wykonawcze..., s. 35. 24 Por. bliżej M. Piechowiak, Filozofia praw człowieka. Prawa człowieka w świetle ich międzynaro- dowej ochrony, Lublin 1999, s. 86. 25 Por. J. Oniszczuk, Koncepcje prawa, Warszawa 2004, s. 62. 26 Por. J. Stelmach, Kodeks argumentacyjny dla prawników, Kraków 2003, s. 103–104. 27 Por. J. Skorupka, O sprawiedliwości procesu karnego, Warszawa 2013, s. 52 i n. 35 Rozdział 1. Aksjologia postępowania dyscyplinarnego w sprawach... trafnej represji28. W formule dostosowanej do charakteru prawa dyscyplinar- nego uprawnione jest przyjęcie założenia, zgodnie z którym ten, i tylko ten, kto jest winien popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, powinien za to ponieść odpowiedzialność taką i tylko taką, na jaką według prawa zasłużył. Dwukrotny zwrot „i tylko” akcentuje jej dwukierunkowość, której istota polega na ukaraniu winnego i niekaraniu niewinnego29. W świetle konstytu- cyjnej dyrektywy poszanowania i ochrony godności człowieka większym złem jest ukaranie osoby niewinnej niż bezkarność osoby winnej. Oczywiście w postępowaniu dyscyplinarnym, jak we wszystkich procedurach represyj- nych, należy dążyć do tego, żeby uniknąć jednego i drugiego zła, tj. aby nie ukarać niewinnego, a jednocześnie nie pozostawić winnego bezkarnym. Temu ma w swej istocie służyć procedura dyscyplinarna. Obok dyrektywy sprawiedliwości materialnej w państwach cywilizowanych istotną rolę odgrywa sprawiedliwość proceduralna. Ze względu na temat tej rozprawy to ona będzie tutaj w centrum uwagi. Instytucje i mechanizmy regulujące przebieg postępowania w sprawach dyscyplinarnych funkcjona- riuszy SW będą oceniane przez pryzmat standardów sprawiedliwości proce- duralnej i podstawowych zasad postępowania, gdyż są one uniwersalnym nośnikiem wartości w demokratycznym państwie prawa. 1.2. Standardy sprawiedliwości proceduralnej w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej Sprawiedliwość proceduralna stanowi immanentną część idei szeroko poj- mowanej sprawiedliwości. Z dawien dawna przyjmowano bowiem, że słuszne i sprawiedliwe jest to, co zgodne z przyjętymi regułami formalnymi30. Stąd też normy materialne podlegały ocenie przez pryzmat zastosowanych dla ich realizacji wartości31 reguł proceduralnych. W wymiarze aksjologicz- 28 M. Cieślak, Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, Warszawa 1971, s. 221. 29 Ibidem. 30 Por. bliżej J. Stelmach, Współczesna filozofia interpretacji prawniczej, Kraków 1999, s. 135 i n. 31 Na temat wspólnych wartości prawa procesowego zob. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, A. Krawczyk, A. Skoczylas, Prawo procesowe administracyjne, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, System Prawa Administracyjnego, t. 9, Warszawa 2014, s. 23–25. 36 1.2. Standardy sprawiedliwości proceduralnej w postępowaniu dyscyplinarnym... no-filozoficznym były one zakorzenione w teorii T. Hobbesa32, J.J. Rousseau33 oraz I. Kanta34. Nawiązywały do koncepcji imperatywu kategorycznego oraz wynikania treści z formy. Współczesne ujęcie sprawiedliwości proceduralnej, najszerzej przedstawione przez J. Rawlsa, odnosi się do idei kooperacji spo- łecznej35, wspartej także na formalnych regułach sprawiedliwości. Autor ten zalicza do nich: generalność przedmiotową, publiczność, abstrakcyjność, preferencyjność oraz równość. W wymiarze aksjologicznym formułuje on tezę o priorytecie sprawiedliwości nad efektywnością. Jak się wydaje, ta uniwersalna dyrektywa powinna mieć zastosowanie również w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy SW. Standardy proceduralne J. Rawlsa nie zyskały w nauce prawa powszechnej aprobaty36. Pojawiły się w tej materii inne, bardziej rozbudowane koncepcje ogólnoteoretyczne. Na szczególną uwagę zasługuje, w moim przekonaniu, systematyka tych standardów przedstawiona przez R.S. Summersa37. Autor ten do process values zaliczył: 1) partycypację obywateli w postępowaniu, 2) legitymizację postępowania, 3) pokojowość38 postępowania, 4) humani- taryzm postępowania, 5) ochronę sfery życia osobistego uczestników postę- powania, 6) możliwość uchylenia się od uczestnictwa w postępowaniu, 7) słuszność proceduralną, 8) praworządność proceduralną, 9) racjonalność proceduralną, 10) skuteczność procesu w realizowaniu wyliczonych wartości. Odmienny katalog, ale aksjologicznie odpowiadający standardom R.S. Summersa, został skonstruowany dla procedur o charakterze administracyj- nym39. Według przyjętego w nim ujęcia procedury administracyjne powinny realizować: 1) możliwość wysłuchania uczestników postępowania, 2) możli- 32 T. Hobbes, Lewiatan, czyli materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego, przeł. Cz. Znamierowski, Warszawa 2005, passim. 33 J.J. Rousseau, Umowa społeczna, przeł. A. Peretiakowicz, Warszawa 2002, passim. 34 Por. J. Stelmach, Współczesna filozofia interpretacji..., s. 137–138. 35 Por. J. Rawls, Liberalizm polityczny, przeł. A. Romaniuk, Warszawa 1998, s. 29 i n. 36 Krytykę tej koncepcji omawia M. Borucka-Arctowa, Koncepcja sprawiedliwości proceduralnej i jej rola w okresie przemian systemu prawa – analiza teoretyczna i funkcjonalna (w:) Dynamika wartości w prawie, red. K. Pałecki, Kraków 1997, s. 31. 37 R.S. Summers, Evaluating and Improving Legal Processes – a Plea for „Process Value”, Cornell Law Review, November 1947, No. 1, s. 1–52. 38 W tym opracowaniu będę się posługiwała również określeniem „ireniczny”, z gr. eirene ( pokój ). 39 D.J. Galligan, R.H. Langan, C.S. Nicandrou, Administrative Justice in the New European Demo- craties, Oxford 1998, s. 29. 37 Rozdział 1. Aksjologia postępowania dyscyplinarnego w sprawach... wość dowiedzenia się przez zainteresowanego o wyniku postępowania, 3) dostęp stron do odpowiednich informacji, 4) ujawnienie motywów roz- strzygnięcia oraz 5) zapewnienie trybu zaskarżenia zapadłej decyzji. Również polska teoria prawa podjęła wyzwanie określenia standardów sprawiedliwości proceduralnej. W szczególności na uwagę zasługują rozwa- żania Z. Ziembińskiego40 na temat „należytej” procedury postępowania. Zgodnie ze sformułowanym przez niego poglądem powinna ona gwaranto- wać: 1) bezstronność osób rozstrzygających sprawę, 2) kontrolę instancyjną decyzji, 3) istnienie reguł dopuszczających ustalanie stanów faktycznych, 4) ułatwianie sytuacji procesowej słabszej stronie, 5) uznanie gwarantującej równość postępowania zasady kontradyktoryjności, 6) zapewnienie możli- wości faktycznego „dostępu do sprawiedliwości”. Ogólne standardy, także w zakresie sprawiedliwości proceduralnej, określa Europejski Kodeks Dobrej Administracji, przyjęty przez Parlament Europej- ski w dniu 6 września 2001 r.41 Ze względu na fakt, że zgodnie z art. 2 ust. 4 obejmuje on swym zakresem podmiotowym wyłącznie instytucje lub organy Wspólnoty oraz jest skierowany do ich urzędników, nie ma on bezpośred- niego zastosowania w odniesieniu do postępowania dyscyplinarnego. Jednak przewidziane w nim (w art. 4–23) zasady dobrej administracji stanowią także aksjologiczny wzorzec dla omawianej problematyki. Powołana powyżej paleta standardów sprawiedliwości proceduralnej42 ce- chuje się w płaszczyźnie tekstualnej pewnymi rozbieżnościami. Jeżeli jednak na zagadnienie spojrzymy przez pryzmat aksjologiczno-prakseologiczny, można dostrzec ich silną koincydencję. Uprawnione wydaje się nawet stwierdzenie, że standardy proceduralne w zakresie chronionych wartości 40 Z. Ziembiński, O pojmowaniu sprawiedliwości, Lublin 1992, s. 177–181. 41 http:// www. ombudsman. europa. eu/ en/ resources/ code. faces/ pl/ 3510/ html. bookmark; jsessionid= 4ADEC11ED2CD7369D79655A689A03E79#/ page/ 1, data dostępu: 25 marca 2015 r. W tej ma- terii zob. też bliżej A. Krawczyk (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, A. Krawczyk, A. Skoczylas, Prawo procesowe administracyjne, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, System Prawa Administracyjnego, t. 9, Warszawa 2014, s. 29 i n. 42 Por. Z. Kmieciak, Idea sprawiedliwości proceduralnej w prawie administracyjnym (Założenia teoretyczne i doświadczenia praktyki), PiP 1994, z. 10, s. 56. 38 1.2. Standardy sprawiedliwości proceduralnej w postępowaniu dyscyplinarnym... mają przymiot uniwersalizmu43. Naturalną rzeczą jest, że poziom ich imple- mentacji do konkretnego postępowania zależy przede wszystkim od jego charakteru prawnego i specyfiki uczestniczących w nim podmiotów. W tym kontekście nie wydaje się uzasadnione tworzenie zamkniętego katalogu standardów sprawiedliwości proceduralnej. Dla potrzeb tej rozprawy posłużę się przede wszystkim powołaną już wcześniej ogólnoteoretyczną koncepcją R.S. Summersa, która w moim przekonaniu zawiera najbogatszy, a jednocześnie najsilniej aksjologicznie ugruntowany zestaw standardów. Nie będę jednak omawiała w tej rozprawie sformułowanych przez tego Autora wszystkich dziesięciu standardów pro- ceduralnych, ale skoncentruję się na tych, które mają szczególne znaczenie w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach funkcjonariuszy SW. Wywody w tej materii zostaną uzupełnione odwołaniami do innych podstawowych katalogów standardów sprawiedliwości proceduralnej oraz podstawowych zasad procedury, gdyż w płaszczyźnie funkcjonalnej są one ważkim aspektem ochrony wartości proceduralnych (process values)44. W tej części rozprawy swą uwagę skoncentruję na wątkach ogólnych. Szczegółowa analiza regulacji przepisów ustawy o SW przez pryzmat poszczególnych standardów spra- wiedliwości proceduralnej nastąpi w rozdziałach części dogmatycznej. Na potrzeby aspektu ogólnoteoretycznego wyselekcjonowałam osiem naj- istotniejszych standardów. I
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie dyscyplinarne w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: