Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00333 005607 13069109 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie karne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 2 - ebook/pdf
Postępowanie karne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 2 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 398
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8063-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny: 1 stycznia 2018 r. do Dz.U. z 2017 r. poz. 1904

Szybko i skutecznie przygotujesz się do egzaminu!

Pytania

Kazusy

Tablice

Testy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

REPETYTORIA BECKA Postępowanie karne 2. wydanie pytania kazusy tablice testy REPETYTORIA BECKA Postępowanie karne Polecamy w tej serii: POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE, wyd. 2 POSTĘPOWANIE CYWILNE, wyd. 2 POSTĘPOWANIE KARNE, wyd. 2 PRAWO CYWILNE – CZĘŚĆ OGÓLNA, wyd. 6 PRAWO HANDLOWE I GOSPODARCZE, wyd. 2 PRAWO KONSTYTUCYJNE PRAWO PRACY, wyd. 2 PRAWO RZECZOWE, wyd. 6 SPADKI I PRAWO RODZINNE, wyd. 2 ZOBOWIĄZANIA, wyd. 2 Postępowanie karne pytania • kazusy • tablice • testy 2. wydanie Anna Grochowska Łukasz Jagiełłowicz Łukasz Wiśniewski WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2018 Stan prawny: 1 stycznia 2018 r. (do Dz.U. z 2017 r. poz. 1904) Wydawca: Wioletta Żelazowska Poszczególne części opracowali: 21–25, 34–65, 94–109, 128–143, 165–175 1–6, 9–20, 110–127, 176–189 Pytania egzaminacyjne: Anna Grochowska: Łukasz Jagiełłowicz: 7–8, 26–33, 66–93, 144–164,190–192 Łukasz Wiśniewski: Kazusy: Anna Grochowska: Łukasz Jagiełłowicz: 1–4, 9–13, 29–33 Łukasz Wiśniewski: Tablice: Anna Grochowska: 12–19, 25–28, 37–40 Łukasz Jagiełłowicz: 6–11, 20–24, 41–44 Łukasz Wiśniewski: 1–5, 29–36, 45–49 Testy: www.testy-prawnicze.pl 5–8, 14–15, 26–28, 34–35 16–25, 36–41 © Wydawnictwo C.H.Beck 2018 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: TimPrint, Warszawa Druk i oprawa: P.W.P. Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-812-8062-4 ISBN e-book 978-83-812-8063-1 Spis treści Wykaz skrótów _____________________________________________________ IX Część A. Pytania egzaminacyjne ______________________________ I. Zagadnienia wstępne ______________________________________________ Pytania 1–8 II. Zasady procesu karnego ___________________________________________ Pytania 9–20 III. Przesłanki procesowe _____________________________________________ Pytania 21–25 IV. Sąd _____________________________________________________________ Pytania 26–33 V. Strony procesowe oraz inni uczestnicy postępowania _________________ Pytania 34–65 VI. Czynności procesowe _____________________________________________ Pytania 66–76 VII. Dowody ________________________________________________________ Pytania 77–93 VIII. Środki przymusu _______________________________________________ Pytania 94–109 IX. Postępowanie przygotowawcze ____________________________________ Pytania 110–127 X. Postępowanie przed sądem I instancji _______________________________ Pytania 128–143 XI. Postępowanie odwoławcze ________________________________________ Pytania 144–164 XII. Postępowania szczególne _________________________________________ Pytania 165–175 XIII. Nadzwyczajne środki zaskarżenia ________________________________ Pytania 176–185 1 1 12 26 29 38 62 72 87 102 120 134 148 155 VI Spis treści XIV. Postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia __________________ Pytania 186–189 XV. Postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych _ Pytania 190–192 Część B. Kazusy ________________________________________________ Kazus 1. Właściwość miejscowa i rzeczowa sądu ___________________________ Kazus 2. Wyłączenie sędziego z uwagi na niezdolność do orzekania w danej sprawie Kazus 3. Instytucja iudex suspectus ______________________________________ Kazus 4. Instytucja perpetuatio fori _______________________________________ Kazus 5. Okoliczności i termin wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia ________ Kazus 6. Cofnięcie aktu oskarżenia ______________________________________ Kazus 7. Złożenie wyjaśnień na piśmie ___________________________________ Kazus 8. Konsekwencje czynności podejmowanych lub zaniechanych przez obrońcę i pełnomocnika dla reprezentowanych uczestników postępowania _____ Kazus 9. Charakter prawny terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia Kazus 10. Zupełny zakaz dowodowy _____________________________________ Kazus 11. Bezwzględny zakaz dowodowy _________________________________ Kazus 12. Przestępstwo składania fałszywych zeznań a realizacja prawa do obrony _ Kazus 13. Forma oddalenia wniosku dowodowego, zmiana kwalifikacji prawnej czynu w trakcie postępowania sądowego _________________________ Kazus 14. Uprawnienia zatrzymanego ____________________________________ Kazus 15. Zaskarżalność postanowienia sądu odwoławczego o zastosowaniu tymczasowego aresztowania wydanego wskutek zażalenia ____________ Kazus 16. Obowiązek zawiadomienia o przestępstwie _______________________ Kazus 17. Wszczęcie postępowania przygotowawczego ______________________ Kazus 18. Odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego i tryb jej zaskarżenia Kazus 19. Obrońca w postępowaniu przygotowawczym i jego udział w przesłuchaniu podejrzanego ________________________________________________ Kazus 20. Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym ______________ Kazus 21. Formy postępowania przygotowawczego. Czynność przedstawienia zarzutów Kazus 22. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów i związane z nim uprawnienia informacyjne podejrzanego _____________________________________ Kazus 23. Aktywność dowodowa stron w postępowaniu przygotowawczym i ich udział w jego czynnościach _____________________________________ Kazus 24. Zmiana zarzutów przedstawionych podejrzanemu a akt oskarżenia _____ Kazus 25. Wzruszenie prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego ___________________________________________ Kazus 26. Skazanie bez przeprowadzania rozprawy – orzeczenie przez sąd kary niezgodnej z wnioskiem prokuratora _____________________________ Kazus 27. Rozszerzenie oskarżenia w trybie z art. 398 KPK ___________________ Kazus 28. Możliwość zmiany kwalifikacji prawnej zarzucanego w akcie oskarżenia czynu przez sąd ______________________________________________ Kazus 29. Termin do wniesienia apelacji, instytucja przywrócenia terminu ________ Kazus 30. Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu apelacyjnym, wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego ___________________________ Kazus 31. Skład sądu odwoławczego na rozprawie apelacyjnej _________________ 163 169 177 177 178 179 180 181 182 184 185 186 187 188 188 189 190 192 193 194 195 196 198 199 201 202 203 205 206 207 208 210 210 212 Spis treści Kazus 32. Instytucja tzw. instancji poziomej ________________________________ Kazus 33. Cofnięcie apelacji wniesionej na korzyść oskarżonego ________________ Kazus 34. Skutki niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego na posiedzenie pojednawcze ________________________________________________ Kazus 35. Przesłanki wydania wyroku nakazowego i sposób jego zaskarżania _____ Kazus 36. Dopuszczalność kasacji ________________________________________ Kazus 37. Granice rozpoznania kasacji. Rodzaje rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym ____________________________________ Kazus 38. Przesłanki wznowienia postępowania karnego. Tryb zaskarżenia orzeczenia w przedmiocie wznowienia ___________________________ Kazus 39. Wznowienie postępowania propter nova a opinia biegłego ____________ Kazus 40. Podjęcie warunkowo umorzonego postępowania karnego ____________ Kazus 41. Odszkodowanie za niesłuszne skazanie. Zarzut przedawnienia roszczenia Część C. Tablice _________________________________________________ Tablica 1. Prawo karne a prawo karne procesowe __________________________ Tablica 2. Funkcje prawa karnego procesowego ___________________________ Tablica 3. Cele postępowania karnego ___________________________________ Tablica 4. Przedmiot procesu. Tożsamość czynu ___________________________ Tablica 5. Podział zasad procesu karnego _________________________________ Tablica 6. Struktura organizacyjna sądownictwa w sprawach karnych ___________ Tablica 7. Struktura organizacyjna prokuratury _____________________________ Tablica 8. Właściwość sądu ____________________________________________ Tablica 9. Skład sądu I instancji na rozprawie ______________________________ Tablica 10. Skład sądu odwoławczego na rozprawie apelacyjnej ________________ Tablica 11. Iudex inhabilis a iudex suspectus _________________________________ Tablica 12. Podział przesłanek procesowych na materialne, formalne i mieszane ___ Tablica 13. Definicja oskarżonego (art. 71 KPK) _____________________________ Tablica 14. Przesłanki obrony obligatoryjnej (art. 79, 80 KPK) __________________ Tablica 15. Definicja pokrzywdzonego ____________________________________ Tablica 16. Pokrzywdzony jako strona postępowania _________________________ Tablica 17. Procedura wnoszenia subsydiarnego aktu oskarżenia _______________ Tablica 18. Różnice między prywatnym a subsydiarnym aktem oskarżenia ________ Tablica 19. Przedstawiciele procesowi stron _______________________________ Tablica 20. Podział czynności procesowych ze względu na charakter czynności i treść czynności procesowych _________________________________ Tablica 21. Terminy w postępowaniu karnym _______________________________ Tablica 22. Wniosek dowodowy _________________________________________ Tablica 23. Czynności dowodowe ________________________________________ Tablica 24. Zakazy dowodowe __________________________________________ Tablica 25. Podział kodeksowy środków przymusu __________________________ Tablica 26. Kategorie środków zapobiegawczych ____________________________ Tablica 27. Kontrola stosowania środków zapobiegawczych ___________________ Tablica 28. Okresy stosowania tymczasowego aresztowania ___________________ Tablica 29. Postępowanie przygotowawcze w toku procesu karnego ____________ Tablica 30. Cele postępowania przygotowawczego __________________________ Tablica 31. Przebieg postępowania przygotowawczego _______________________ VII 213 214 215 216 217 219 220 222 223 225 229 229 229 230 230 231 231 232 232 233 233 234 234 235 235 236 236 237 238 239 240 241 241 241 242 242 243 244 245 246 246 247 VIII Spis treści Tablica 32. Organy postępowania przygotowawczego ________________________ Tablica 33. Strony postępowania przygotowawczego ________________________ Tablica 34. Czynność przedstawienia zarzutów _____________________________ Tablica 35. Funkcje aktu oskarżenia ______________________________________ Tablica 36. Zakończenie postępowania przygotowawczego ___________________ Tablica 37. Skazanie bez rozprawy _______________________________________ Tablica 38. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności _____________________ Tablica 39. Fazy postępowania głównego __________________________________ Tablica 40. Postępowania szczególne _____________________________________ Tablica 41. System środków zaskarżenia w polskim procesie karnym ____________ Tablica 42. Wymogi formalne środka odwoławczego _________________________ Tablica 43. Rodzaje orzeczeń sądu odwoławczego ___________________________ Tablica 44. Wyjście przez sąd odwoławczy poza granice zaskarżenia ____________ Tablica 45. Rodzaje nadzwyczajnych środków zaskarżenia ____________________ Tablica 46. Kasacja strony a kasacja podmiotów szczególnych __________________ Tablica 47. Rodzaje rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym _ Tablica 48. Podstawy wznowienia postępowania karnego _____________________ Tablica 49. Rodzaje rozstrzygnięć kończących postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ____________________________________ 248 248 249 249 250 251 252 253 254 256 256 257 257 258 258 260 261 262 Część D. Testy __________________________________________________ 263 Test 1. Przepisy wstępne ____________________ 263 Odpowiedzi do testu 1 __ 375 Test 2. Właściwość i skład sądu; wyłączenie sędziego 272 Odpowiedzi do testu 2 __ 375 Test 3. Strony, obrońcy, pełnomocnicy, przedstawiciel społeczny ______________ 277 Odpowiedzi do testu 3 __ 376 Test 4. Czynności procesowe _________________ 289 Odpowiedzi do testu 4 __ 377 Test 5. Porządek czynności procesowych, terminy i doręczenia ________________________ 293 Odpowiedzi do testu 5 __ 378 Test 6. Protokoły, przeglądanie akt i sporządzanie odpisów, a także odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt __________________ 297 Odpowiedzi do testu 6 __ 378 Test 7. Dowody ___________________________ 300 Odpowiedzi do testu 7 __ 379 Test 8. Środki przymusu _____________________ 309 Odpowiedzi do testu 8 __ 380 Test 9. Postępowanie przygotowawcze _________ 318 Odpowiedzi do testu 9 __ 381 Test 10. Postępowanie przed sądem I instancji ____ 324 Odpowiedzi do testu 10 __ 381 Test 11. Postępowanie odwoławcze ____________ 333 Odpowiedzi do testu 11 __ 382 Test 12. Apelacja i zażalenie ___________________ 337 Odpowiedzi do testu 12 __ 383 Test 13. Postępowania szczególne ______________ 341 Odpowiedzi do testu 13 __ 383 Test 14. Nadzwyczajne środki zaskarżenia – kasacja 345 Odpowiedzi do testu 14 __ 384 Test 15. Nadzwyczajne środki zaskarżenia – wznowienie postępowania ___________ 349 Odpowiedzi do testu 15 __ 384 Test 16. Postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia __________________________ 352 Odpowiedzi do testu 16 __ 384 Test 17. Postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych oraz koszty procesu ____________________________ 356 Odpowiedzi do testu 17 __ 385 Wykaz skrótów 1. Akty normatywne EKPC ________ Konwencja z 4.11.1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) KC __________ Kodeks cywilny KK __________ Kodeks karny KKS _________ Kodeks karny skarbowy Konstytucja RP Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) KPC _________ Kodeks postępowania cywilnego KPK _________ Kodeks postępowania karnego KRO _________ Kodeks rodzinny i opiekuńczy MPPOiP ______ Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 19.12.1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) PolU _________ ustawa z 6.4.1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1782 ze zm.) PrAdw _______ ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm.) poz. 1767 ze zm.) poz. 1870) PrProk _______ ustawa z 28.1.2016 r. – Prawo o prokuraturze (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. PrUSP ��������ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. RadPrU _______ ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. Dz.U. z 2016 r. poz. 2062 ze zm.) WychTrzeźwU _ ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al- koholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 487 ze zm.) 2. Publikatory i czasopisma Dz.U. ________ Dziennik Ustaw Dz.Urz. _______ Dziennik Urzędowy KZS _________ Krakowskie Zeszyty Sądowe OSNKW ______ Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa OSNwSK _____ Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych Prok. i Pr. _____ Prokuratura i Prawo X Wykaz skrótów 3. Organy orzekające SA ___________ Sąd Apelacyjny SN ___________ Sąd Najwyższy SN (7) ________ Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów TK ___________ Trybunał Konstytucyjny 4. Inne skróty art. __________ artykuł in. ___________ inny (-a, -e) nast. _________ następne np. ___________ na przykład Nr ___________ numer post. _________ postanowienie poz. __________ pozycja pyt. __________ pytanie r. ____________ rok sprost. ________ sprostowanie t. ____________ tom tekst jedn. _____ tekst jednolity uchw. ________ uchwała ust. __________ ustęp w. ___________ wiek w zw. ________ w związku wyr. __________ wyrok zd. ___________ zdanie (-a) ze zm. ________ ze zmianami zob. __________ zobacz Część A. Pytania egzaminacyjne I. Zagadnienia wstępne Pytanie 1. Podaj definicję postępowania karnego. Jaki jest jego stosunek do prawa karnego? Jak to często bywa w odniesieniu do pojęć o podstawowym znaczeniu, nie są one jednolicie definiowane. Co więcej, w nauce pojawia się wiele terminów do sie- bie zbliżonych (postępowanie karne, proces karny, prawo karne procesowe, proce- dura karna), które jednak nie zawsze mogą być traktowane synonimicznie. Celem niniejszej publikacji nie jest wyczerpujące przedstawienie różnych poglądów poja- wiających się w nauce. Jej założeniem jest zawarcie informacji, które mogą okazać się pomocne przy powtarzaniu materiału z zakresu postępowania karnego przed eg- zaminem. Jednak zagadnienia wstępne (i fundamentalne) wymagają nieco szersze- go przedstawienia. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić pojęcie prawa karnego, gdyż ma ono szerszy zakres. Jeżeli przedstawić je jako zbiór, to postępowanie karne będzie się w nim zawierać. Prawo karne w znaczeniu ogólnym (szerokim) to zbiór norm prawnych określających odpowiedzialność karną oraz sposób postępowania w spra- wach o przestępstwa. Zbiór ten obejmuje zatem prawo karne materialne oraz prawo karne procesowe. Prawo karne materialne (prawo karne w ścisłym znaczeniu) określa czyny za- bronione przez ustawę pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek, bezprawne, za- winione i społecznie szkodliwe w stopniu wyższym niż znikomy (przestępstwa), kary, środki karne stosowane w związku z naruszeniem prawa karnego oraz zasa- dy odpowiedzialności za czyny zabronione. Prawo karne procesowe to logiczna konsekwencja istnienia prawa karnego materialnego. Sama groźba kary (lub na- wet postawa moralna jednostki, wykluczająca zachowania mogące zostać potrak- Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka Pytanie 1 2 Część A. Pytania egzaminacyjne towane jako czyny zabronione) to w większości przypadków wystarczający czyn- nik powstrzymujący od przestępstwa. Jeżeli jednak normy prawa karnego zostaną naruszone, to potrzebne jest odpowiednie instrumentarium, aby wyciągnąć konse- kwencje wynikające z tych norm. Prawo karne procesowe ma służyć urzeczy- wistnieniu prawa karnego materialnego. Jest to ogół (zbiór) norm prawnych re- gulujących postępowanie karne (proces karny). Z kolei samo postępowanie karne, które można potraktować jako synonimicz- ne względem pojęcia procesu karnego, to prawnie uregulowana działalność (tok czynności) stosownych organów zmierzająca do realizacji prawa karnego ma- terialnego. W ramach tej działalności podejmowane są czynności procesowe o róż- norodnym charakterze, zmierzające do ustalenia przede wszystkim, czy doszło do popełnienia czynu zabronionego, ustalenie osoby sprawcy i wyciągnięcie względem niego odpowiednich konsekwencji prawnych, o ile będą ku temu zachodzić prze- słanki. Rzecz jasna, czynności te podejmowane są w odpowiedniej kolejności (usta- wa wyróżnia stadia postępowania karnego, np. postępowanie przygotowawcze, po- stępowanie przed sądem I instancji itd.) i przez uprawnione do tego organy. Działają one w oparciu o przepisy prawa karnego procesowego, które stanowią podstawę prawną ich czynności. Innymi słowy, postępowanie karne dotyczy sfery faktycznej działalności ludzkiej (np. przesłuchanie świadka, zatrzymanie, przedstawienie za- rzutów, wydanie orzeczenia), a prawo karne procesowe sfery norm prawnych regu- lujących tę działalność. Zasygnalizowane na początku trudności terminologiczne należy jeszcze uzupeł- nić o uwagę co do zamiennego używania pojęć „postępowanie karne” i „proces kar- ny”. Jest to dopuszczalne, choć istnieją w tej kwestii różne głosy, np. traktowanie pojęcia procesu jako kategorii najszerszej, obejmującej poszczególne stadia, które określa się mianem postępowania (np. postępowanie przygotowawcze). Nie zawsze jednak będzie to możliwe, co wynika w dużej mierze z utartych już sformułowań. Proces przed sądem II instancji będzie można zastąpić określeniem postępowanie odwoławcze, postępowanie przygotowawcze określeniem proces przygotowawczy już nie. Z kolei pojawiające się czasami pojęcie „procedura karna” należy trakto- wać jako bliskie pojęciu prawa karnego procesowego. Podobnie będzie z określe- niem „ustawa procesowa” czy „ustawa karnoprocesowa”. Pytanie 2. Wymień cele postępowania karnego Postępowanie karne ma zapewnić realizację prawa karnego materialnego. Celem postępowania karnego jest osiągnięcie stanu sprawiedliwości prawnomaterialnej oraz sprawiedliwości proceduralnej. Pierwszy stan oznacza prawidłowe zastosowa- nie przepisów prawa karnego materialnego do konkretnego zachowania człowieka, a drugi – wytworzenie u stron przekonania, że organy procesowe uczyniły wszyst- Pytanie 2 Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka I. Zagadnienia wstępne 3 ko, aby stało się zadość przepisom prawa, respektując przy tym wszelkie uprawnie- nia i gwarancje procesowe (proces ma być fair). Ogólne cele postępowania karnego zostały uregulowane w art. 2 § 1 KPK. Z pkt 1 wypływa tzw. zasada trafnej reakcji karnej (zasada trafnej represji). Prze- pisy kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania, aby sprawca prze- stępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewin- na nie poniosła takiej odpowiedzialności. Ostrze postępowania karnego wymierzone jest w przestępczość, która ma być zwalczana. Zadaniem jest jednak również zapo- bieganie przestępstwom oraz umacnianie poszanowania prawa i zasad współ- życia społecznego (pkt 2). Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 3 KPK, w toku procesu powinny zostać uwzględnione prawnie chronione interesy pokrzywdzonego przy poszano- waniu jego godności. Od dłuższego już bowiem czasu proces karny to nie tylko roz- grywka pomiędzy oskarżycielem publicznym a oskarżonym (jego obrońcą) przed sądem, ale także forum działalności pokrzywdzonego, wyposażonego w szereg uprawnień procesowych. Warto pamiętać, że w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony jest stroną (art. 299 § 1 KPK). W postępowaniu sądowym może on stać się stroną, jeżeli złoży stosowne oświadczenie woli o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 54 § 1 KPK). Celem jest także to, aby rozstrzyg- nięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie (art. 2 § 1 pkt 4 KPK). Z przepi- su tego wywodzi się dyrektywę szybkości postępowania. Szybkość ma oczywiście istotne znaczenie, co często jest akcentowane przez strony postępowania. Jeżeli jed- nak wyjaśnienie okoliczności sprawy i poczynienie prawdziwych ustaleń faktycz- nych (realizacja zasady prawdy materialnej) ma się odbyć kosztem ww. dyrektywy, to trzeba taki stan rzeczy zaakceptować. Innymi słowy, postępowanie nie ma być szybkie kosztem jego jakości. Z tego względu wskazuje się, że szybkość procesu należy traktować jako dyrektywę postępowania, a nie naczelną zasadę procesu, któ- rą jest zasada prawdy materialnej. Niewątpliwie jednak organy procesowe powinny czynić wysiłki w celu spraw- nego przeprowadzenia postępowania, bez nieuzasadnionej zwłoki (bez przewlekło- ści). Znalazło to wyraz nie tylko w KPK, ale przede wszystkim w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w odniesieniu do każdej procedury sądowej. Według tego przepisu, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasad- nionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wspomnieć należy także o aktach prawa międzynarodowego odnoszącego się do postulatu szybkości postępowania, m.in. art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowie- ka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), składającego się na prawo do rzetelnego procesu sądowe- go. W polskim prawie instrumentem zapobiegającym przewlekłości (lub niwelują- cym jej skutki) jest ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzo- Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka Pytanie 2 4 Część A. Pytania egzaminacyjne rowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1259 ze zm.). Pytanie 3. Jakie są funkcje prawa karnego procesowego? Prawo karne procesowe jako zbiór norm prawnych regulujących całokształt po- stępowania karnego ma do spełnienia różnorodne funkcje. Spośród nich najważniej- sze to: 1) funkcja porządkująca (regulacyjna) – prawo karne procesowe reguluje prze- bieg postępowania, wyznaczając porządek czynności procesowych, ich formę, konsekwencje, a także określa prawa i obowiązki uczestników postępowania. Postępowanie karne, z natury rzeczy, obejmuje skomplikowane instrumenta- rium, które musi być uporządkowane, aby mogło spełnić zakładane cele; 2) funkcja prakseologiczna (instrumentalna) – polega na takim ukształto- waniu procesu karnego, aby mógł on w sposób skuteczny osiągać wyznaczo- ne cele (prakseologia to w dużym skrócie nauka o skutecznym działaniu). Pra- wo karne procesowe powinno być tworzone z uwzględnieniem doświadczenia wynikającego z jego stosowania, a także poglądów wyrażanych w odniesieniu do konkretnych zagadnień. Warto wspomnieć na tym tle o badaniach prawno- -porównawczych, które okazują się pomocne w kształtowaniu prawidłowych i sprawnych rozwiązań. Skoro podstawowym celem postępowania karnego jest realizacja prawa karnego materialnego, to cel ten powinien być osiągnięty moż- liwie najszybciej, bez zbędnych nakładów i czynności; 3) funkcja gwarancyjna – ostatnia z wymienionych, ale z pewnością nie najmniej istotna. Znaczna część norm prawa karnego procesowego dotyczy wolności i praw człowieka i obywatela (np. wolność osobista, własność, wolność i tajem- nica komunikowania się, prawo do obrony). Mówi się, że kształt procedury kar- nej to barometr sytuacji ustrojowej państwa. Istota funkcji gwarancyjnej polega na precyzyjnym określeniu uprawnień i obowiązków uczestników postępowa- nia, a więc jasnym określeniu ich sytuacji procesowej. Chroni to przed dowol- nością i arbitralnością organów państwa, które muszą poruszać się w granicach wyznaczonych przepisami prawa. Innymi słowy, prawo karne procesowe za- kreśla ramy swobód obywatelskich (nie mają one charakteru absolutnego) i do- puszczalnej ingerencji organów procesowych. Interes wymiaru sprawiedliwości (a szerzej: osiągnięcie celów postępowania) może wymagać i często wymaga wkroczenia w sferę praw i wolności obywatelskich. Przykładem może być zasto- sowanie środków zapobiegawczych, w tym tymczasowego aresztowania ozna- czającego pozbawienie oskarżonego wolności na czas procesu, czy przymusowe doprowadzenie świadka na przesłuchanie w sytuacji uporczywego uchylania się przez niego od złożenia zeznań. Wszystkie te ingerencje mają swoje umocowa- Pytanie 3 Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka I. Zagadnienia wstępne 5 nie ustawowe i w razie spełnienia przesłanek mogą zaistnieć w konkretnym po- stępowaniu. Pytanie 4. Czym są funkcje procesowe? Funkcji procesowych nie należy mylić z omówionymi powyżej funkcjami prawa karnego procesowego. To zupełnie inne zagadnienie. Przez funkcje procesowe na- leży rozumieć rodzaje działalności procesowej uczestników postępowania, po- między którymi zachodzą określone stosunki procesowe. Wyróżnia się trzy rodzaje funkcji procesowych: 1) ściganie (i w konsekwencji oskarżanie) – aktywność ta cechuje organy proce- sowe na etapie postępowania przygotowawczego, a w postępowaniu sądowym oskarżyciela i polega na wykryciu oraz doprowadzeniu do wyciągnięcia konse- kwencji względem osoby winnej popełnienia przestępstwa; 2) obronę – polega na podejmowaniu działalności mającej na celu ochronę praw oraz interesów podejrzanego/oskarżonego i zmierza do osiągnięcia możliwie najkorzystniejszego dla niego rozstrzygnięcia. Wykonuje ją sam oskarżony lub jego obrońca; 3) orzekanie – jest domeną organu procesowego na etapie postępowania sądowe- go. Polega na rozpoznaniu sprawy przez sąd i wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie (dotyczy to zarówno sądu I instancji, jak i sądu odwoławczego, który orzeka na skutek wniesienia środka zaskarżenia). Pytanie 5. Co jest przedmiotem procesu karnego? W polskiej nauce wykształciły się dwa zasadnicze poglądy na temat przedmiotu procesu karnego. Pierwszy z nich upatruje go w hipotetycznym czynie zarzuconym oskarżonemu (tzw. teoria czynu), a według drugiego przedmiotem procesu jest od- powiedzialność prawna oskarżonego za zarzucane mu przestępstwo (tzw. teoria od- powiedzialności). Ten ostatni pogląd jest dominujący. Należy przyjąć, że przedmiotem procesu karnego jest kwestia odpowiedzial- ności prawnej (karnej, ale również cywilnej) oskarżonego za zarzucane mu przestępstwo. Odpowiedzialność ta oznacza możliwość poniesienia przez kon- kretną osobę konsekwencji prawnych wynikających z przestępstwa. Ma ona dwa aspekty: karny oraz cywilny. Oczywiście pierwszy z nich ma charakter podstawo- wy, a drugi może się zrealizować, gdy w konkretnym postępowaniu rozstrzygana będzie kwestia roszczeń cywilnoprawnych wynikających z przestępstwa (np. wnio- sek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w trybie art. 49a KPK, będący procesowym odbiciem art. 46 § 1 KK). War- Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka Pytania 4–5 6 Część A. Pytania egzaminacyjne to nadmienić, że na mocy ustawy z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396) uchylono rozdział 7 KPK, który dotyczył powoda cywilnego. Od 1.7.2015 r. powództwo cywilne w postępo- waniu karnym (tzw. powództwo adhezyjne) nie występuje. Jego wyeliminowanie wiązało się z niską operatywnością tego instrumentu procesowego, który z uwagi na stosunkowo wysokie wymogi formalne i szeroką możliwość pozostawienia przez sąd powództwa cywilnego bez rozpoznania był bardzo rzadko stosowany w prakty- ce. Wykorzystywany był szeroko i nadal jest konkurencyjny środek w postaci wspo- mnianego wniosku w trybie art. 46 § 1 KK. W teorii odpowiedzialności nacisk położony jest na ustalenie, kto popełnił prze- stępstwo i jakie konsekwencje prawne powinien ponieść, a nie na sam fakt po- pełnienia przestępstwa. Oczywiście ustalenia odnoszące się do okoliczności jego popełnienia mają podstawowe znaczenie, to jednak ograniczanie się do nich nie wy- czerpuje zagadnienia przedmiotu procesu. Z tego właśnie względu tzw. teoria czy- nu ma niepełny charakter i jest punktem wyjścia, bowiem sam czyn lub jego hipote- za nie stanowi przedmiotu procesu (ustalenia faktyczne co do czynu są pierwszym etapem, służebnym względem rozstrzygnięcia o odpowiedzialności prawnej danej osoby). Innymi słowy, zaistnienie danego zdarzenia faktycznego jest warunkiem koniecznym ustalenia zakresu odpowiedzialności, czyli konsekwencji popełnienia czynu zabronionego. Można jednak obie powyższe teorie powiązać, co znalazło od- zwierciedlenie w literaturze. Koncepcję przedstawiającą czyn zarzucony oskarżo- nemu jako przedmiot procesu można uznać za wyjściową, której rozwinięciem jest teoria odpowiedzialności. Warto podkreślić, że w koncepcji tej jest mowa o czynie hipotetycznym (treść zarzutu z aktu oskarżenia, jego opis). Hipoteza ta może rzecz jasna się nie potwierdzić, czego konsekwencją będzie uniewinnienie oskarżonego. W takim przypadku albo w sytuacji umorzenia postępowania (gdy oskarżony czynu zabronionego nie popełnił) postępowanie miało przedmiot w postaci właśnie tej hi- potezy. Nie jest przekonujące twierdzenie, że taki proces nie miał przedmiotu – to- czył się on i doprowadził do określonego orzeczenia. Odpowiedzialność prawna w procesie karnym ma dwie podstawy: faktyczną i prawną (normatywną). Podstawą faktyczną odpowiedzialności prawnej jest czyn zarzucany oskarżonemu. Podstawę prawną stanowi kwalifikacja prawna, która zo- stała zastosowana do tego czynu. Zagadnienie to zostanie rozwinięte przy omawia- niu kwestii tożsamości czynu (zob. pyt. 6). Pytanie 6. Wyjaśnij, na czym polega zagadnienie tożsamości czynu. Przyjęcie odpowiedzialności prawnej danej osoby wymaga poczynienia ustaleń faktycznych (quaestio facti), które następnie należy ocenić z perspektywy przepi- sów prawa (quaestio iuris). Podstawa faktyczna odpowiedzialności prawnej to czyn Pytanie 6 Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka I. Zagadnienia wstępne 7 zarzucany oskarżonemu. W zakresie tej podstawy musi zachodzić tożsamość po- między czynem zarzuconym a przypisanym (tzw. tożsamość czynu). Innymi słowy, wskazany w akcie oskarżenia zarzut wyznacza ramy przedmiotowe rozpoznania sprawy i tylko w granicach tego zdarzenia faktycznego orzeka sąd. Czyn wskazany w orzeczeniu kończącym postępowanie musi być tym samym czynem, który zo- stał zarzucony w akcie oskarżenia. Nie należy jednak rozumieć tożsamości czynu w ten sposób, że opis czynu przy- pisanego w wyroku musi być identyczny z opisem zarzutu przedstawionego przez oskarżyciela. Sąd samodzielnie czyni ustalenia faktyczne i może modyfikować opis czynu, co częstokroć ma miejsce. W toku postępowania przed sądem przepro- wadzane są dowody, które mogą zmienić obraz czynu, uszczegółowić go lub uzu- pełnić. Jest to dopuszczalne, o ile modyfikacja ta nie będzie tak znacząca, że będzie można mówić już o innym czynie. Tytułem przykładu, tożsamość czynu byłaby za- chowana, gdyby w wyniku postępowania sąd ustalił, że śmierć pokrzywdzonego na- stąpiła o godz. 22.15, a nie ok. 21.45, jak wskazano w akcie oskarżenia, a opis czynu uzupełnił dodatkowo o bardziej precyzyjne określenie obrażeń, które doprowadziły do śmierci (np. w oparciu o uzupełniającą opinię biegłych złożoną na rozprawie). Gdyby jednak sąd ustalił, że śmierć poniósł nie X, ale Y, miało to miejsce nie w dniu 25.3.2013 r., ale w dniu 11.7.2013 r., a w dodatku obrażenia prowadzące do śmierci zadał nie oskarżony Z, a inna osoba, to bez wątpienia mielibyśmy do czynienia z in- nym zdarzeniem faktycznym, a w konsekwencji z brakiem tożsamości czynu. W nauce procesu karnego wyróżniono wiele różnych kryteriów, w oparciu o któ- re ustala się, czy tożsamość czynu została zachowana. Poniżej przedstawiono kry- teria tożsamości czynu od strony negatywnej, zaproponowane przez M. Cieślaka i rozwinięte przez S. Waltosia (S. Waltoś, P. Hofmański, Proces karny. Zarys syste- mu, Warszawa 2016, s. 29–30). Tożsamość czynu jest wyłączona, gdy: 1) nastąpiła zmiana osoby sprawcy – np. okazuje się, że przestępstwo popełnił ktoś inny niż osoba wskazana w akcie oskarżenia jako oskarżony. Skoro zmienia się podmiot przestępstwa, to mamy do czynienia z innym czynem (czynem innej osoby); 2) nastąpiła zmiana dobra prawnego (przedmiotu ochrony) – np. sąd usta- la, że oskarżony o spowodowanie wypadku komunikacyjnego ukradł ze sklepu wartościowy model samochodu w skali 1:18. Dobrem prawnym w pierwszym przypadku jest bezpieczeństwo w komunikacji i zdrowie oraz życie człowieka, a w drugim – własność; 3) nastąpiła zmiana osoby pokrzywdzonego i jednocześnie wystąpiła jakakol- wiek różnica w zakresie miejsca, czasu czynu, przedmiotu wykonawczego lub ustawowych znamion czynu; 4) nie doszło do zmiany osoby pokrzywdzonego, ale ujawniły się 4 różnice do- tyczące miejsca, czasu czynu, przedmiotu wykonawczego i ustawowych zna- mion czynu. Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka Pytanie 6 8 Część A. Pytania egzaminacyjne Istota tożsamości czynu polega zatem na tym, że przedmiotem rozpoznania sądu ma być ten sam czyn rozumiany jako zdarzenie faktyczne (historyczne), któ- ry został podany w akcie oskarżenia. Zagadnienie tożsamości czynu jest istotne także z punktu widzenia zasady skargowości (skarga oskarżyciela inicjuje postę- powanie sądowe tylko w zakresie czynu wskazanego w tej skardze), powagi rze- czy osądzonej (res iudicata) oraz zakazu powtórnego prowadzenia postępowania przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn (ne bis in idem), o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części publikacji. Nadmienić należy, że wspomniana powyżej ocena zachowania (czynu) z per- spektywy przepisów prawa karnego materialnego (kwalifikacja prawna czynu), będąca podstawą prawną odpowiedzialności, może się zmieniać. Kwalifikacja przy- jęta w akcie oskarżenia nie wiąże sądu, co oznacza, że ta zaproponowana przez oskarżyciela w akcie oskarżenia może zostać zweryfikowana przez sąd w wyroku. Będzie to miało miejsce, gdy zmieni się obraz czynu lub dojdzie do poprawy przez sąd błędnie przyjętej przez oskarżyciela kwalifikacji. W toku postępowania przygo- towawczego, zgodnie z art. 314 KPK, wydaje się nowe postanowienie o przedsta- wieniu zarzutów, jeżeli okaże się, że czyn zarzucany podejrzanemu należy zakwa- lifikować z surowszego przepisu. W sentencji wyroku znajduje odzwierciedlenie rozstrzygnięcie sądu co do oceny prawnej czynu zarzuconego oskarżonemu. Sąd powinien uprzedzić obecne na rozprawie strony o możliwości zakwalifikowania czynu według innego przepisu prawnego (art. 399 § 1 KPK) i umożliwić oskarżone- mu na jego wniosek przygotowanie się do obrony, przerywając rozprawę (art. 399 § 2 KPK). Pytanie 7. Omów założenia nowelizacji KPK z 11.3.2016 r. Nowelizacja KPK z 11.3.2016 r. nie stanowiła prostego powrotu do regulacji procesu karnego obowiązującej przed dniem wejściem w życie ustaw nowelizują- cych KPK z 27.9.2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 1247 ze zm.) i 20.2.2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 396), ale służyła odejściu od koncepcji zmiany modelowej pol- skiego procesu karnego. Wspomniane dwie ustawy miały na celu m.in. dopro- wadzenie do modelowej zmiany polskiego procesu karnego zakładającej istotny zwrot ku kontradyktoryjności procesu. Nowy model ustanowiony przedmiotowy- mi nowelizacjami poprzez znaczące ograniczenie inicjatywy dowodowej sądu do- prowadzić miał do zwiększenia aktywności procesowej stron postępowania. Rola sądu ograniczać miała się do kierownictwa formalnego procesu oraz oceny mate- riału dowodowego przedstawionego przez strony. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która przygotowała opisywaną zmianę modelową procesu karnego wyszła z założenia, że dotychczasowy model procesu wyczerpał swoje możliwości i, że to w pełni kontradyktoryjny proces karny ma zapewnić najlepsze warunki do poznania Pytanie 7 Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka I. Zagadnienia wstępne 9 prawdy materialnej w procesie. Rząd utworzony po wyborach parlamentarnych z 25.10.2015 r. za jedno z głównych zadań, w obszarze szeroko pojętego wy- miaru sprawiedliwości, uznał natomiast uchwalenie zmiany KPK zakładają- cej powrót do modelu procesu karnego, przewidującego występowanie elemen- tów inkwizycyjnych w postępowaniu jurysdykcyjnym, w tym w szczególności aktywności dowodowej sądu. Nowelizacja KPK z 11.3.2016 r. stanowi realizację przedmiotowych założeń. Ustawa przywróciła rozwiązania dotyczące inicjaty- wy dowodowej sądu obowiązujące przed 1.7.2015 r. (dzień wejścia w życie refor- my modelu procesu karnego wprowadzonej przez nowelizacje z 2013 r. i 2015 r.). Reforma przywraca również poprzednio obowiązujący rozpoznawczy charak- ter postępowania przygotowawczego, który zakłada utrwalanie dowodów dla sądu. Ustawodawca nie zrezygnował jednak z wielu rozwiązań procesowych prze- widzianych przez nowelizacje KPK z 27.9.2013 r. i 20.2.2015 r. W niektórych przy- padkach ustawodawca nie tylko nie zdecydował się na powrót do poprzednich re- gulacji, ale dodatkowo pogłębił kierunek wprowadzanych zmian. Przykładem może być model postępowania odwoławczego, który zakłada zasadniczo reformatoryjne orzekanie przez sąd odwoławczy. Ustawa z 11.3.2016 r. wprowadza instytucję skar- gi na wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu I instancji i przekazujące- go sprawę do ponownego rozpoznania, która w zamyśle twórców reformy, stanowić ma dodatkową gwarancję wzmocnienia reformatoryjnego orzekania przez sąd od- woławczy. Twórcy nowelizacji z 11.3.2016 r. w uzasadnieniu projektu (Druk sej- mowy Nr 207, Sejm VIII kadencji) wskazywali na to, że podzielają zdanie Komi- sji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego przygotowującej nowelizację z 27.9.2013 r., że: „konieczne jest zmierzenie się z następującymi zjawiskami: 1) nadmiernym formalizmem wielu czynności, który nie służąc zapewnieniu gwa- rancji procesowych uczestników postępowania, wydłuża procedowanie; 2) zbędnym angażowaniem sędziów do czynności, które z powodzeniem mogą być dokonywane przez czynnik niesądowy; 3) niewłaściwym realizowaniem standardów konstytucyjnych, które wobec rosną- cej aktywności Trybunału Konstytucyjnego w obszarze prawa karnego proceso- wego, jawią się jako coraz bardziej klarowne”. W wymienionych powyżej obszarach ustawodawca zdecydował się na utrzyma- nie większości rozwiązań wprowadzonych przez nowelizacje KPK z 27.9.2013 r. i 20.2.2015 r. Przykładem mogą być regulacje dotyczące obecności oskarżonego na rozprawie, czy też przepisy określające rolę referendarza w procesie karnym. Reasumując stwierdzić należy, że nowelizacja z 11.3.2016 r. miała na celu po- wrót do obowiązującego przed 1.7.2015 r. kontradyktoryjno-inkwizycyjnego modelu postępowania jurysdykcyjnego oraz powiązanych z nim regulacji po- stępowania, w tym w szczególności postępowania przygotowawczego. Postępowanie karne, wyd. 2, Repetytoria Becka Pytanie 7
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie karne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 2
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: