Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00646 011470 17842057 na godz. na dobę w sumie
Postępowanie zabezpieczające w sprawach o rozwód. Wydanie 2 - ebook/pdf
Postępowanie zabezpieczające w sprawach o rozwód. Wydanie 2 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 294
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0677-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsza publikacja stanowi pierwszą w polskiej literaturze prawniczej próbę całościowego ujęcia tej problematyki. Większość zagadnień można również odnieść do spraw o separację i unieważnienie małżeństwa.

W pracy kompleksowo przedstawiono postępowanie zabezpieczające w sprawach o rozwód, szczególnie wnikliwie omówione zostały przesłanki zabezpieczenia roszczeń pieniężnych w tych sprawach, np. alimentów, oraz roszczeń niepieniężnych dotyczących np. kontaktów z dzieckiem, wydania jednemu z małżonków opuszczającemu wspólne mieszkanie potrzebnych mu przedmiotów, sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Autor omówił również przebieg postępowania zabezpieczającego, jego cele i funkcje. Drugie wydanie monografii uwzględnia zmiany stanu prawnego wynikające z nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego, a także innych ustaw, które nastąpiły po oddaniu do druku pierwszego wydania książki. W publikacji przytoczono ponadto poglądy doktryny i aktualne orzecznictwo.

Książka jest adresowana zarówno do sędziów, adwokatów, radców prawnych, jaki i studentów prawa. Może także pomóc każdemu, kto jest zainteresowany tą problematyką.

Marcin Mikołaj Cieśliński – adwokat, doktor nauk prawnych i nauczyciel akademicki na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Jego zainteresowania zawodowe koncentrują się na prawie cywilnym oraz rodzinnym. Autor licznych publikacji z zakresu prawa procesowego cywilnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa do wydania drugiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 ROZDZIAŁ 1. Rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1 .1 . Rozwód – podstawowe zagadnienia w ujęciu prawnym i historycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1 .2 . Ogólna charakterystyka postępowania odrębnego w sprawie o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 1 .3 . Wyrok w sprawie o rozwód – zakres materialnoprawnej ochrony praw podmiotowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 ROZDZIAŁ 2. Postępowanie zabezpieczające – ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2 .1 . Podstawowe zagadnienia historii rozwoju postępowania zabezpieczającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2 .2 . Tymczasowa ochrona prawna – quasi-postępo wanie zabezpieczające w sprawach o rozwód – analiza stanu prawnego przed nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego z 2 lipca 2004 r . . . . . . . . . . . . . . 72 2 .3 . Charakter prawny polskiego modelu postępowania zabezpieczającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 ROZDZIAŁ 3. Cele (funkcje) postępowania zabezpieczającego w sprawach o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 ROZDZIAŁ 4. Przedmiot postępowania zabezpieczającego w sprawach o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 ROZDZIAŁ 5. Przesłanki zabezpieczenia w postępowaniu rozwodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 5 .1 . Przesłanki dopuszczalności zabezpieczenia w sprawach rozwodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 5 .2 . Przesłanki zasadności zabezpieczenia w sprawach rozwodowych . . . . . 134 5 Spis treści ROZDZIAŁ 6. Sposoby zabezpieczenia roszczeń w postępowaniu rozwodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 6 .1 . Sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . 145 6 .2 . Sposoby zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych . . . . . . . . . . . . . . 150 6 .3 . Sposoby zabezpieczenia roszczeń w sprawach rozwodowych – typowe rozstrzyg nięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 6 .3 .1 . Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 6 .3 .2 . Zabezpieczenie alimentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6 .3 .3 . Władza rodzicielska, kontakty oraz inne sprawy powiązane z władzą rodzicielską . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 6 .3 .4 . Zabezpieczenie polegające na wydaniu potrzebnych przedmiotów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 6 .3 .5 . Zabezpieczenie w sprawach dotyczących mieszkania . . . . . . . . 182 ROZDZIAŁ 7. Przebieg postępowania zabezpieczającego w sprawie o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 7 .1 . Wszczęcie postępowania zabezpieczającego . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 7 .2 . Treść i forma wnios ku o udzielenie zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . 187 7 .3 . Właś ciwość oraz skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 7 .4 . Rozpoznanie wnios ku o udzielenie zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . 200 7 .5 . Orzeczenie o udzieleniu zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 ROZDZIAŁ 8. Postanowienia zabezpieczające w sprawie o rozwód – charakter prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 ROZDZIAŁ 9. Środki zaskarżenia oraz zmiana i uchylenie postanowień o udzieleniu zabezpieczenia . . . . . . . . . . . 230 9 .1 . Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 9 .2 . Uchylenie lub zmiana prawomocnego postanowienia (upadek zabezpieczenia z mocy orzeczenia) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 9 .3 . Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki . . . . . . . . . . 245 ROZDZIAŁ 10. Upadek zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 ROZDZIAŁ 11. Wykonanie postanowień zabezpieczających w sprawach o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 ROZDZIAŁ 12. Koszty postępowania zabezpieczającego w sprawach o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 ROZDZIAŁ 13. Naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia w sprawie rozwodowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Wnioski końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 6 www.lexisnexis.pl Wykaz ważniejszych skrótów Akty prawne d .k .p .c . k .c . k .h . k .p .c . k .p .k . k .p .n . k .r . k .r .o . u .k .s .c . – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  29  lis topada 1930  r . – Kodeks postępowania cywilnego (Dz .U . Nr  83, poz . 651; tekst jedn . Dz .U . z 1932 r . Nr 112, poz . 934; tekst jedn . Dz .U . z 1950 r . Nr 43, poz . 394 ze zm . – uchylone) – ustawa z 23 kwiet nia 1964 r . – Kodeks cywilny (tekst jedn . Dz .U . z 2014 r ., poz . 121) – rozporządzenie Prezydenta  RP z  27  czerw ca 1934  r . – Kodeks hand lowy (Dz .U . Nr 57, poz . 502 ze zm . – uchylone) – ustawa z 17 lis topada 1964 r . – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn . Dz .U . z 2014 r ., poz . 101 ze zm .) – ustawa z  4  sierp nia 1997  r . – Kodeks postępowania karnego (Dz .U . Nr 89, poz . 555 ze zm .) – dekret z  18  lipca 1945  r . – Kodeks postępowania niespornego Dz .U . Nr 27, poz . 169 ze zm . – uchylony) – ustawa z  27  czerw ca 1950  r . – Kodeks rodzinny (Dz .U . Nr  34, poz . 308 ze zm . – uchylona) – ustawa z 25 lutego 1964 r . – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn . Dz .U . z 2012 r ., poz . 788 ze zm .) – ustawa z 28 lipca 2005 r . o kosztach sądowych w sprawach cy- wilnych (tekst jedn . Dz .U . z 2010 r . Nr 90, poz . 594 ze zm .) u .o kom . – ustawa z 29 sierp nia 1997 r . o komornikach sądowych i egzeku- cji (tekst jedn . Dz .U . z 2011 r . Nr 231, poz . 1376 ze zm .) Czasopisma Biul . SN BMS Dz .U . GSW KPP Mon .Prawn . NP NPC OSA – Biuletyn Sądu Najwyższego – Biuletyn Ministerstwa Sprawied liwości – Dziennik Ustaw – „Gazeta Sądowa Warszawska” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Nowy Proces Cywilny” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych 7 Wykaz ważniejszych skrótów – Orzecznictwo Sądów Polskich . Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyż- szego (1917–1939); Orzeczenia Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Izba Karna (1953–1961); Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (1962  r .); Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cy- wilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r .) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych (1963–1994) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- łecznych i Spraw Publicznych (od 2003 r .) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Palestra” – „Przegląd Europejski” – „Państwo i Prawo” – „Polski Proces Cywilny” – „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Ruch Prawniczy i Ekonomiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – Serwis Prawniczy Lexis Nexis – Sąd Apelacyjny – System Informacji Prawnej wydawnictwa Wolters Kluwer – Sąd Najwyższy – Sąd Wojewódzki OSN OSNC OSNCP OSNP OSP OSPiKA Pal . PE PiP PPC PPE Prok . i Pr . PS RPEiS RPE SC ZNIBPS ZNUJ Inne Lexis .pl SA SIP SN SW www.lexisnexis.pl Przedmowa do wydania drugiego Od czasu publikacji pierwszego wydania minęły 4 lata . W tym czasie po- stępowanie cywilne ulegało dalszym przeobrażeniom . Zmiany nie ominę- ły postępowania zabezpieczającego, co wpłynęło na kształt procedury w sprawach o rozwód . Obok zmian, wynikających z  uchwalenia przepisów, pojawiły się nowe orzeczenia Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych dotyczące oma- wianej problematyki . W  konsekwencji powstała konieczność aktualizacji książki . Z satysfakcją mogę stwierdzić, że część postulatów de lege ferenda, zgłoszo- nych w pierwszym wydaniu pracy „Postępowanie zabezpieczające w spra- wach o  rozwód”, została uwzględniona przez ustawodawcę i  orzecznic- two . Z  drugiej strony autor, będąc czynnym „frontowym” adwokatem, mógł w  toku codziennej pracy prawniczej swoje poglądy poddać próbie, modyfikując swoje stanowisko stosownie do nowych doświadczeń . W kon- sekwencji w drugim wydaniu książki rozwinięto pewne zagadnienia oraz w niewielkim stopniu doszło do weryfikacji poglądów . Kontakt autora ze środowiskiem akademickim, sędziowskim i  adwokac- kim umożliwił mu przez minione 4 lata przyjrzenie się zarówno poglądom doktryny, jak i judykatury . Ważnym przyczynkiem dla prowadzonych rozważań były spotkania autora ze środowiskiem sędziowskim w  ramach zorganizowanych przez Stowa- rzyszenie „Iustitia” w  dniach 20  wrześ nia 2013  r . oraz 14  lutego 2014  r . szkoleń . Głos sędziów pozwolił na poznanie stanowiska środowiska na te- mat postępowania zabezpieczającego w sprawach o rozwód, co stało się dla autora ważną inspiracją, mającą również wpływ na przedstawione w książ- ce poglądy . Wiele uwag sędziów, na co dzień orzekających w sprawach roz- wodowych, stało się cennym źródłem wiedzy, a także pozwoliło autorowi ponownie przemyśleć pewne kwestie . 9 Wprowadzenie Podstawowym celem działań powoda w procesie cywilnym jest uzys kanie w możliwie najkrótszym czasie i najniższym kosztem wyroku rozstrzygają- cego w  sposób wiążący w  przedmiocie ochrony jego praw podmiotowych . Obowiązek państwa, w imieniu którego działają sądy, nie ogranicza się jed- nak do wydania wyroku, lecz polega także na stworzeniu odpowiednich środków, za pomocą których uprawniony będzie chroniony przed negatyw- nymi skutkami długotrwałości postępowania sądowego . Z jednej strony ten obowiązek państwa polega na zapewnieniu uprawnionemu ochrony przed działaniami osoby obowiązanej, mogącej udaremnić uzys kanie zaspokoje- nia . Z drugiej strony państwo ma za zadanie stworzenie takich rozwiązań normatywnych, które zagwarantują, że podmiot, który uprawdopodobni swoje roszczenie oraz interes prawny w uzys kaniu natychmiastowej ochro- ny prawnej, będzie mógł tymczasowo realizować swoje roszczenia już w trakcie toczącego się postępowania cywilnego . W takich wypadkach obo- wiązkowi państwa odpowiada prawo uprawnionego żądania zabezpiecze- nia przez sąd przez wydanie postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia . Należy zauważyć, że często natychmiastowe udzielenie ochrony prawnej przed wydaniem wyroku jest jedynym środkiem mogącym zapewnić zainte- resowanemu osiąg nięcie słusznego celu prowadzonego postępowania . Duże znaczenie postępowania zabezpieczającego przejawia się w tym, że wydanie orzeczenia o  zabezpieczeniu ma na tyle doniosłe znaczenie, iż może w  sposób ostateczny regulować okreś lony spór – wydanie wyroku staje się wówczas jedynie formalnością lub jest w ogóle zbędne ze względu na brak zainteresowania dalszym tokiem sprawy przez strony . Niniejsza rozprawa ma na celu szczegółowe przedstawienie pro blemów postępowania zabezpieczającego w sprawach o rozwód na podstawie zno- welizowanych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego1 . Na skutek 1 Ustawa z  2  lipca 2004  r . o  zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz .U . Nr 172, poz . 1804) . 11 Wprowadzenie nowelizacji z 2 lipca 2004 r . nowe miejsce w systematyce prawa proceso- wego cywilnego uzys kało postępowanie zabezpieczające, które dotych- czas pełniło w zasadzie jedynie funkcję postępowania pomocniczego2 . Ogólnie zmiany w obrębie postępowania zabezpieczającego, wprowadzo- ne nowelizacją, ocenia się pozytywnie . Postępowanie zabezpieczające w obecnej formie jest bowiem nowoczesne i bardziej efektywne3; nabrało samodzielnego charakteru zarówno w stosunku do postępowania egzeku- cyjnego, jak i  rozpoznawczego4 . Aktualizują się tym samym poglądy M .  Waligórskiego, który uważał postępowanie zabezpieczające za trzeci typ postępowania cywilnego (tzw . proces zabezpieczający), oprócz postę- powania jurysdykcyjnego i egzekucyjnego5 . Wspomniana nowelizacja była wyrazem zarysowującej się już wcześ niej „emancypacji” postępowania zabezpieczającego6 . Na zmiany w dziedzinie postępowania zabezpieczającego oczekiwano stosunkowo długo, zapowie- dzi modernizacji tych przepisów zaś – odpowiadających potrzebom prak- tyki – można było odnaleźć w wypowiedziach doktryny7 . Nowe uregulowania w zakresie postępowania zabezpieczającego nabrały szczególnego znaczenia w  sprawach rozwodowych . Zamiast bowiem do- tychczasowej procedury, zbliżonej do postępowania zabezpieczającego, 2 Patrz np . F . Zedler, Problemy postępowania zabezpieczającego w sprawach cywilnych, RPEiS 1988, nr 1, s . 67 i n .; P . Pogonowski, Postępowanie zabezpieczające, w: Postępo­ wanie sądowe w  sprawach gospodarczych, t .  7, red . T .  Wiśniewski, Warszawa 2007, s . 294 . 3 Wywiad z K . Weitzem, Proces cywilny będzie mniej sformalizowany, „Rzeczpospolita” z 6 lipca 2009 r . 4 T .  Ereciński, w:  Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red . T . Ereciński, War- szawa 2009, s . 474; M . Jędrzejewska, Wprowadzenie do Kodeksu postępowania cywilne­ go, Warszawa 2004, s . XXXI–XXXII . 5 M . Waligórski, Proces cywilny. Funkcja i struktura, Warszawa 1947, s . 361; tenże, Pro­ ces cywilny. Funkcja i struktura. Zarys polskiego procesu cywilnego, Kraków 1952, s . 21 – okreś la on „proces zabezpieczający” jako trzeci typ funkcjonalny, którego funkcja ogranicza się do ustalenia treści zabezpieczenia in concreto i  urzeczywistnienia tego zabezpieczenia . Uznając pomocniczy charakter postępowania zabezpieczającego, au- tor ten uważał, że ma ono charakter pomocniczy „drugiego stopnia” w  stosunku do prawa materialnego . 6 Patrz A .  Jakubecki, Postępowanie zabezpieczające w sprawach z zakresu prawa włas­ noś ci intelektualnej, Kraków 2000, s . 15–16 . 7 F . Zedler, Problemy postępowania…, s . 67; T . Ereciński, Sprawozdanie z VIII Światowe­ go Kongresu Prawa Procesowego (Utrecht 24–28 sierp nia 1987 r.), PiP 1988, nr 1 . 12 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie regulującego na czas toczącego się postępowania prawa i obowiązki mał- żonków oraz dzieci wychowywanych w założonej przez tych małżonków rodzinie, ustawodawca zdecydował się, zachowując odrębność postępo- wania w sprawach małżeńskich, zastosować do tych spraw ogólny reżim postępowania zabezpieczającego . Uzasadnia to potrzebę szerokiego zapre- zentowania nowych, szczegółowych aspektów ogólnego postępowania za- bezpieczającego w postępowaniu procesowym, stosowanych celem udzie- lenia zabezpieczenia w sprawach rozwodowych . Stosunkowo niewielka liczba monografii w literaturze polskiej, dotyczących postępowania zabezpieczającego, zwłaszcza po zmianie stanu prawnego w 2004 r ., pozwala postawić tezę, że mimo doniosłego znaczenia postępo- wania zabezpieczającego w praktyce sądowej instytucja ta nie doczekała się wystarczającego zainteresowania nauki prawa . Brakuje też aktualnych kom- pleksowych opracowań, dotyczących postępowania odrębnego w sprawach małżeńskich . Chociaż dostrzega się wyraźnie, że postępowanie zabezpie- czające w sprawach o rozwód ma charakter szczególny8, nie ma w literatu- rze przedmiotu monografii poświęconej wyłącznie tym zagadnieniom, co powoduje, że obowiązujące unormowania prawne nie zostały dotychczas poddane całościowej analizie . Jedną z  podstawowych tez niniejszej pracy jest twierdzenie, że obecna konstrukcja przesłanek zabezpieczenia (a zwłaszcza interes prawny), wy- nikająca z art . 7301 k .p .c ., daje zupełnie nowe, wszechstronne i elastyczne możliwości udzielenia zabezpieczenia w  postępowaniu rozwodowym . W  sprawach tych odesłanie, zawarte w  definicji interesu prawnego (art .  7301 §  2 k .p .c .), do celu postępowania głównego jako podstawy uprawdopodobnienia tego interesu, stwarza potrzeby odwołania się do ak- sjologii prawa rodzinnego i opiekuńczego, której nie może w opracowaniu zabraknąć . Sprawy małżeńskie, jak wszystkie sprawy z zakresu prawa ro- dzinnego i opiekuńczego, wykazują bowiem wyraźną odrębność od spraw cywilnych sensu stricto . Pamiętać jednak należy, że zmiany systemowe, które dotknęły postępowania cywilnego po 1990 r ., nie pozostały obojętne dla spraw rodzinnych, w  tym spraw małżeńskich, a  zwłaszcza procesów o rozwód, czyli sporów masowych o szczególnej wadze społecznej . Wybór tematu rozprawy zatem zobowiązuje również do rozważenia, na ile zasady naczelne postępowania cywilnego, a  zwłaszcza dyspozycyjności, kontra- 8 Patrz J .  Jagieła, Tymczasowa ochrona prawna w  postępowaniu cywilnym, Warszawa 2007, s . 238 . 13 Wprowadzenie dyktoryjności, formalizmu procesowego, przy ograniczeniu aktywności sądu w prowadzeniu postępowania dowodowego, przeniknęły do postępo- wania rozwodowego . W tle pozostają też zmiany prawa materialnego ro- dzinnego9, które pozwalają na świeże spojrzenie na instytucję rozwodu . Ta część rozważań, chociaż ze względu na procesowy charakter pracy ma charakter ograniczony, jest niezbędna, albowiem dopiero właś ciwe ujęcie zasad i  celów prawa rodzinnego i  opiekuńczego pozwala udzielić prawi- dłowej odpowiedzi na pytania dotyczące sposobu wykładni „ogólnych” przepisów postępowania zabezpieczającego, mających zastosowanie wprost w sprawach rozwodowych . Uwadze nie powinno umknąć, że prze- pisy procesowe – jako normy instrumentalne – powinny odpowiadać kon- strukcjom i celom prawa materialnego10, a jednocześ nie gwarantować pra- wo do sądu . W  pracy niezbędne było też sięgnięcie do przepisów już nieobowiązują- cych oraz narosłych wokół nich poglądów judykatury i  doktryny . Jest to uzasadnione tym, że posiłkowo zastosowano tu wykładnię historyczną . W związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej, które spowodowało, że pojawiły się nowe źródła prawa w zakresie omawianej problematyki11, ce- lowe jest zasygnalizowanie niektórych rozwiązań, przyjętych w szczegól- ności w państwach europejskich oraz normach wspólnotowych . Rozważania ograniczają się do postępowania o rozwód, albowiem jest to najważniejszy z procesów rozstrzyganych w ramach postępowania odręb- nego w sprawach małżeńskich . Większość omawianych zagadnień jednak można odnieść do spraw o  separację oraz o  unieważnienie małżeństwa, które jako sprawy rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich wykazują znaczne podobieństwa . 9 Ustawa z 17 czerw ca 2004 r . o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz .U . Nr 162, poz . 1691) oraz ustawa z 6 lis topada 2008 r . o  zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz .U . Nr  220, poz .  1431) . Patrz M .  Sychowicz, Stosunki majątkowe łączące małżonków w  świet le nowych uregulowań Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, „Rodzina i Prawo” 2006, nr 1, s . 7 i n . 10 J . Jodłowski, Z . Resich, J . Lapierre, T . Misiuk-Jodłowska, K . Weitz, Postępowanie cy­ wilne, Warszawa 2007, s . 27–28 . 11 W  zakresie omawianej problematyki szczególne zainteresowanie budzi rozporzą- dzenie Rady WE nr 2201/2003 z 27 lis topada 2003 r . dotyczące jurysdykcji oraz uzna- wania i  wykonywania orzeczeń w  sprawach małżeńskich oraz w  sprawach dotyczą- cych odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz .Urz . UE 2003 L 338/1 ze zm .) . 14 www.lexisnexis.pl Rozdział 1 Rozwód 1.1. Rozwód – podstawowe zagadnienia w ujęciu prawnym i historycznym Rozwód to instytucja prawna pozwalająca rozwiązać małżeństwo za życia małżonków1 . Okreś la się go także mianem złożonego zdarzenia prawnego wymagającego wytoczenia powództwa, jako przejawu woli małżonka, oraz prawomocnego orzeczenia sądu2 . Samo pojęcie rozwodu jest wieloznaczne i występuje w najszerszym socjologicznym ujęciu oraz węższym, prawnym3 . Rozwód jako instytucja prawa ma na celu uporządkowanie i zminimalizo- wanie skutków rozwiązania małżeństwa jako zjawiska społecznego4 . Już w czasach antycznych prawo dopuszczało rozwody . Instytucję tę znało prawo babilońskie, asyryjskie, hetyckie, egipskie, greckie i rzymskie5 . Po- czątkowo w prawie rzymskim uprawnienie do żądania rozwodu mieli tyl- ko mężczyźni, następnie uzys kały je również kobiety . W  okresie pokla- sycznym ograniczono istniejącą pełną swobodę w  zakresie uzyskiwania rozwodów6 . 1 Szerzej na temat instytucji rozwodu J . Winiarz, w: System prawa rodzinnego i opiekuń­ czego, red . J .St . Piątowski, Ossolineum 1985, s . 544 i n ., T . Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 1997, s . 85–86, W . Stojanowska, Rozwód a dobro dziecka, War- szawa 1979, s . 84 i n ., K . Piasecki, Prawo małżeńskie, Warszawa 2001, s . 223 i n . 2 J . Winiarz, w: System prawa rodzinnego…, s . 592 . 3 Na temat wieloznaczności pojęcia rozwodu T . Sokołowski, w: System prawa prywat­ nego. Prawo rodzinne i opiekuńcze, t . XI, red . T . Smyczyński, Warszawa 2009, s . 538 i n . 4 Tamże . 5 R . Taubenschlag, Rzymskie prawo prywatne na tle praw antycznych, Warszawa 1955, s . 249 i n . 6 J . Winiarz, w: System prawa rodzinnego…, s . 544 . 15 Rozdział 1. Rozwód Rozwody były dopuszczalne także po upadku Rzymu, m .in . w  dawnym prawie germańskim, i  dopiero pod wpływem doktryny chrześcijańskiej, uznającej małżeństwo za związek sakramentalny (a zatem sprawę boską), rozwód stał się co do zasady niedopuszczalny7 . Zakwestionowanie sakramentalnego charakteru małżeństwa w okresie re- formacji w XVI w . spowodowało skierowanie kwestii rozwiązania małżeń- stwa na drogę świecką . Nauki Lutra, a także Knoksa sprawiły, że w poło- wie XVI  w . wprowadzono rozwody w  ściśle okreś lonych przypadkach (głównie cudzołóstwa i  porzucenia małżonka)8 . W  dobie oświecenia uznano kontraktowy charakter małżeństwa (podobnie było w  dawnym prawie niemieckim, według którego małżeństwo postrzegano jako pry- watną umowę albo jednostronne oświadczenie) . Od tego czasu rozwód stał się elementem państwowego porządku prawnego . Dalszym istotnym etapem w  historii stało się rewolucyjne prawo francu- skie z  1792  r ., dopuszczające rozwód także za wzajemną zgodą małżon- ków oraz w razie niezgodności charakterów9 . Wprowadzenie tych rozwią- zań prawnych było echem XVIII-wiecznych teorii liberalnych przede 7 B . Czech, w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, red . K . Piasecki, Warsza- wa 2001, s . 287 . Na temat koncepcji małżeństwa i rozwodu szeroko pisze J . Sokołowski w:  System prawa prywatnego…, s .  548), wskazując, że aktualny jest podział na dwa nurty pojmowania małżeństwa – pierwszy chrześcijański (a w zasadzie już tylko kato- licki), uznający małżeństwo za węzeł dozgonny i  odrzucający rozwód z  pozostawie- niem jedynie możliwości stwierdzenia nieważności małżeństwa ab initio albo orzecze- nia separacji, oraz drugi (liberalna koncepcja) uznający zjawisko rozpadu rodziny za naturalną konsekwencję społecznego faktu zaniku więzi uczuciowej między małżon- kami, co uzasadnia prawo żądania rozwodu . 8 Patrz J . Górecki, O rozwodzie w prawie angielskim, PiP 1963, nr 3, s . 499 . Autor ten jednak zwraca uwagę, że kościół anglikański w  zasadzie stosował w  dalszym ciągu normy katolickiego prawa małżeńskiego, w tym zasadę nierozerwalności małżeństwa . Zasada ta była w niewielkim stopniu łagodzona przez instytucję nieważności małżeń- stwa oraz separację . Rozwody w Anglii pojawiły się dopiero pod koniec XVII w . w for- mie szczególnej – udzielał ich nie sąd, lecz parlament; instytucja ta dotyczyła jedynie wielkich właś cicieli ziemskich . 9 J . Winiarz, w: System prawa rodzinnego…, s . 545, zwraca uwagę, że następnie Kodeks Napoleona, utrzymując instytucję rozwodu, zmniejszył liczbę przesłanek jego orzeka- nia (eliminując m .in . niezgodność charakteru) . Natomiast całkowite odejście od roz- wiązań rewolucyjnych nastąpiło po upadku cesarstwa i uchwaleniu Karty Konstytucyj- nej z  1814  r ., która religię katolicką uczyniła religią państwową, co spowodowało wyeliminowanie rozwodu z  porządku prawnego . Rozwody we Francji przywrócono dopiero w okresie II Republiki w 1884 r . 16 www.lexisnexis.pl 1.1. Rozwód – podstawowe zagadnienia w ujęciu prawnym i historycznym wszystkim Bouchotte’a, który w  pracy Observations sur le divorce głosił potrzebę wprowadzenia możliwości łatwego rozwiązywania małżeństw10 . W Polsce w okresie międzywojennym prawo małżeńskie nie zostało zuni- fikowane . Na terenie byłego Królestwa Kongresowego obowiązywało pra- wo małżeńskie z  1836  r ., natomiast na pozostałym obszarze wschodnim dawnej Rzeczypospolitej było stosowane rosyjskie prawo cywilne z 1832 r . (tom  X  część pierwsza Zwodu Praw) . Prawo małżeńskie dawnej Kongre- sówki przewidywało separację małżonków wszystkich wyznań, a rozwód dostosowywało do przepisów prawa wyznaniowego, co oznaczało, że w  stosunku do katolików nie można było orzekać rozwodu . Na obszarze byłego zaboru pruskiego obowiązywał Kodeks cywilny niemiecki z 1896 r ., dopuszczający separację i rozwód bez względu na wyznanie . Natomiast na terenie dawnego zaboru austriackiego obowiązywał Kodeks cywilny au- striacki z 1811 r ., który przewidywał separację i rozwód (także tutaj roz- wód nie był dopuszczalny dla katolików) . Dodać warto, że w Spiszu i Ora- wie obowiązywało prawo węgierskie (ustawa o  małżeństwie z  1894  r .), które przewidywało zarówno separację, jak i rozwód11 . Rozwód stał się ogólnie dostępny dopiero od 1 stycznia 1946 r ., tj . z chwilą wejścia w życie dekretu z 25 wrześ nia 1945 r . – Prawo małżeńskie12, zno- szącego jednocześ nie instytucję separacji . Dekret ten w art . 24 okreś lał, że sąd na żądanie jednego z małżonków orzeka rozwód, jeżeli uzna, iż wzgląd na dobro niepełnoletnich dzieci nie stoi temu na przeszkodzie, oraz jeżeli stwierdzi stały rozkład pożycia małżeńskiego, w szczególności dlatego, że drugi z  małżonków przykładowo dopuścił się cudzołóstwa, nastawał na życie małżonka, dziecka, odmawiał środków na utrzymanie rodziny, opu- ścił wspólne miejsce zamieszkania bez słusznej przyczyny, dopuścił się przestępstwa hańbiącego, wiódł hulaszcze lub rozwiązłe życie, uprawiał zajęcie hańbiące lub osiągał z tego zyski, nałogowo upijał się lub narkoty- zował, zapadł na chorobę weneryczną lub inną zaraźliwą dla małżonka lub niebezpieczną dla potomstwa, chorobę psychiczną, cierpiał na niemoc płciową przed ukończeniem 50 . roku życia . 10 Ē . Combier, Le divorce et la séparation de corps suivi d’une étude sur les législations étrangères, Paris 1881, s . 131 . 11 Szerzej na ten temat J . Panowicz-Lipska, Skutki prawne separacji faktycznej, Poznań 1991, s . 38 i n . oraz powołane tam piś miennictwo . 12 Dz .U . Nr 48, poz . 270 . 17 Rozdział 1. Rozwód Podstawą orzeczenia rozwodu był stały rozkład pożycia małżeńskiego wy- wołany przez przyczynę zawinioną lub niezawinioną . Na podstawie przy- toczonego przepisu orzecznictwo sądowe doprowadziło do wykreowania zasady rekryminacji, polegającej na odmawianiu rozwodu małżonkowi, który wyłącznie swoim zawinionym zachowaniem doprowadził do rozkła- du pożycia13 . Nowe unormowania wprowadził Kodeks rodzinny z 27 czerw ca 1950 r .14, obowiązujący od 1  października 1950  r ., który jako przesłankę rozwodu przyjął zupełny i trwały rozkład pożycia, wywołany przez „ważne powo- dy” (art . 29 § 1 k .r .) . Kodeks z 1950 r . nie wymieniał – choćby przykładowo – powodów rozkładu pożycia . Zgodnie z  art .  29 §  2 k .r ., mimo istnienia zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, rozwód nie był dopuszczalny, gdy- by dobro małoletnich dzieci miało wskutek niego ucierpieć; ponadto roz- wód nie mógł być orzeczony w wypadku, gdy żądał go jeden z małżonków wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi z małżonków wyraził zgodę na rozwód (art . 30 § 1 k .r .) . W art . 30 § 2 k .r . wprowadzono także zasadę, że mimo braku zgody małżonka sąd, mając na względzie interes społeczny, mógł orzec rozwód w  przypadkach wyjątkowych, jeżeli mał- żonkowie pozostawali w długotrwałym rozłączeniu . Obowiązujący Kodeks rodzinny i opiekuńczy (ustawa z 25 lutego 1964 r .15), który wszedł w życie 1 stycznia 1965 r ., w art . 56 k .r .o . recypował z Ko- deksu rodzinnego z 1950 r . podstawowe przesłanki rozwodowe, wprowa- dzając pewne zmiany mające na celu usunięcie nasuwających się wątp- liwości przy interpretacji dotychczas obowiązujących przepisów . Według obowiązujących regulacji orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne, gdy sąd ustali, że pożycie małżeńskie uległo zupełnemu i  trwałemu rozkładowi, a  nie istnieją tzw . negatywne przesłanki rozwodu . Jednakże – zgodnie z art . 56 § 2 i 3 k .r .o . – mimo istnienia trwałego i zupełnego rozkładu po- życia orzeczenie rozwodu jest niedopuszczalne w  następujących wypad- kach: jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małolet- nich dzieci małżonków16, jeżeli z innych względów rozwód byłby sprzeczny 13 B .  Czech, w:  Kodeks rodzinny i  opiekuńczy…, s .  289 . Patrz też orzeczenia  SN: z 28 maja 1948 r ., WA .C . 126/48, OSN 1948, nr III, poz . 128, oraz z 10 czerw ca 1948 r ., IC 286/48, PiP 1948, nr 12, s . 111, z glosą J . Witeckiego . 14 Dz .U . Nr 34, poz . 308 ze zm . 15 Tekst jedn . Dz .U . z 2012 r ., poz . 788 ze zm . 16 Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wyjaś niają pojęcia wspólnych dzieci małżonków . Powszechnie przyjęta wykładnia obejmuje nim zarówno małoletnie dzieci, 18 www.lexisnexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Postępowanie zabezpieczające w sprawach o rozwód. Wydanie 2
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: