Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00581 008532 13618177 na godz. na dobę w sumie
Potrącenia 2015. Wynagrodzenia, zasiłki, umowy cywilnoprawne - ebook/pdf
Potrącenia 2015. Wynagrodzenia, zasiłki, umowy cywilnoprawne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 226
Wydawca: Wiedza i Praktyka Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-269-3493-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Najbardziej uprzywilejowanymi należnościami są alimenty i to one są zawsze na pierwszym miejscu, jeśli chodzi o kolejność potrąceń. Pracodawca, dokonując potrąceń z wynagrodzenia pracownika, powinien mieć na uwadze, że najpierw zaspokaja środki na pokrycie świadczeń alimentacyjnych, a dopiero po ich potrąceniu, gdy jeszcze pozostaną odpowiednie środki, może potrącać kolejne wierzytelności. Uzyskanie sum na zaspokojenie alimentów może nastąpić w trybie postępowania egzekucyjnego, tj. przy udziale komornika, lub bez takiego postępowania. W każdym z tych przypadków dochodzi do potrąceń z wynagrodzenia pracownika. W przypadku trybu egzekucyjnego potrącenia z wynagrodzenia za pracę wykonywane są na bazie postępowania komornika przy sądzie rejonowym ogólnej właściwości dłużnika.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Pracodawca dokonując potrącenia niezgodnie z prawem, naraża się na roszczenie pracownika o zapłatę nienależnie potrąconego wynagrodzenia. Może ponieść też odpowiedzialność związaną z wykroczeniem przeciw prawom pracownika. A wynagrodzenie za pracę rozumiane jest w postę- powaniu egzekucyjnym bardzo szeroko. dlatego autorka wyjaśnia w książce: • co jest tytułem wykonawczym do prowadzenia egzekucji, • których potrąceń można dokonywać bez zgody zatrudnionego, • jak potrącać alimenty, • jak postąpić, w razie gdy krajowa Rada komornicza zajmuje inne stano- wisko w przypadku potrąceń na przełomie roku niż Główny Inspektorat Pracy, • jakie kwoty można potrącać w przypadku umów zlecenia zawieranych z własnymi pracownikami, • jak powinna wyglądać współpraca pracodawcy z komornikiem i ile może kosztować firmę niewywiązywanie się z obowiązków wobec kancelarii komorniczej, • jak spłacać pożyczkę z funduszu socjalnego, gdy pracownik mało zarabia, • jakie stanowisko w sprawie potrąceń z wynagrodzenia i innych świadczeń pracowniczych zajmuje w ostatnich latach Sąd Najwyższy, • ile wynoszą kwoty wolne przy potrąceniach z wynagrodzenia i zasiłków. Patroni publikacji Książka dostępna jako e-book na: ISBN 978-83-269-3493-3 UOW 50 Cena 68,25 zł brutto P O T R Ą C E N A 2 0 1 5 I v a d e m e c u m p ł a t n i k a Elżbieta Młynarska-Wełpa POTRĄCENIA Wynagrodzenia, zasiłki, umowy cywilnoprawne 2015 vAdEMECuM PłATNIkA UOW50_okladka.indd 1 1/14/2015 8:34:09 AM Elżbieta Młynarska-Wełpa Potrącenia 2015 Wynagrodzenia, zasiłki, umowy cywilnoprawne Vademecum płatnika UOW50_srodki.indd 1 UOW50_srodki.indd 1 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:44:35 AM 1/12/2015 11:44:35 AM Autor: Elżbieta Młynarska-Wełpa Kierownik grupy wydawniczej: Agnieszka Konopacka-Kuramochi Redaktor: Renata Kajewska Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski Korekta: Monika Rychalska Skład: 6AN Studio Druk: Drukarnia Miller Nakład: 300 egz. ISBN 978-83-269-3493-3 NR PRODUKTOWY UOW 50 Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. Warszawa 2015 Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł. Wszelkie prawa do niniejszej publikacji, w tym do jej tytułu oraz do treści zawartych w zamieszczonych w niej artykułach, podlegają ochronie prawnej przewidzianej w szczególności prawem autorskim. Ich przedruk oraz roz- powszechnianie bez wiedzy i zgody Redakcji są zabronione. Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w gra- nicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło. Wszelkie materiały zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie popularyzacyjno-informacyjny i nie mogą być traktowane w sposób prawnie wiążący pomię- dzy Czytelnikiem a Wydawcą lub Redakcją. Redakcja dokłada wszelkich starań, aby informacje i dane zamieszczone w tych materiałach były poprawne merytorycznie i aktualne, jednakże informacje te nie mają charakteru porady czy opinii prawnej, jako że Wydawca ani Redakcja nie świadczy żadnych usług prawnych. Nie mogą być one również traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. Zastosowanie tych informacji w konkret- nym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji lub opinii prawnej. Wobec powyższego Wydawca, Redakcja, redaktorzy ani autorzy ww. materiałów nie ponoszą odpowiedzialności prawnej w szczegól- ności za skutki zastosowania się lub wykorzystania w jakikolwiek sposób informacji zawartych w tych materiałach. UOW50_srodki.indd 2 UOW50_srodki.indd 2 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:03 AM 1/12/2015 11:45:03 AM Spis treści Wykaz skrótów i aktów prawnych użytych w książce .................................................................. 7 Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady .......................... 8 Tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności .................................................................................. 9 Ochrona wynagrodzenia ........................................................................................................................................ 11 Potrącenia bez zgody zatrudnionego ................................................................................................................... 12 Świadczenia alimentacyjne .................................................................................................................................... 13 Należności inne niż alimentacyjne ....................................................................................................................... 14 Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi ....................................................................................................... 15 Kary porządkowe ..................................................................................................................................................... 15 Odliczenie kwot wcześniej wypłaconych ............................................................................................................. 16 Wynagrodzenie za wadliwie wykonaną pracę .................................................................................................... 17 Wypłata zawyżonego wynagrodzenia .................................................................................................................. 18 Potrącenia dobrowolne ........................................................................................................................................... 19 Oświadczenie pracownika o potrącaniu składki na ubezpieczenie na życie ................................................. 20 Kwoty niepotrącalne ................................................................................................................................................ 20 Potrącenia dobrowolne, gdy pracownik choruje ................................................................................................. 20 Wzór zgody na potrącenie z wynagrodzenia i dyspozycji opłacenia składki z przysługującego zasiłku ................................................................................................................................................................ 23 Zgody blankietowe .................................................................................................................................................. 23 Kolejność i granice potrąceń ustawowych ........................................................................................................... 24 Kwoty wolne od potrąceń ....................................................................................................................................... 27 Kwota wolna dla niepełnoetatowca ...................................................................................................................... 34 Kwota wolna a nieprzepracowanie pełnego miesiąca ........................................................................................ 35 Limit potrąceń w pierwszym roku pracy ............................................................................................................. 36 Pensja za grudzień otrzymana w styczniu ............................................................................................................ 37 Wypłata innych składników wynagrodzenia ...................................................................................................... 41 Kilka wypłat w danym miesiącu ........................................................................................................................... 43 Rozdział 2. Potrącenia z innych świadczeń wypłacanych pracownikowi ........................ 45 Świadczenia wypłacane w związku z podróżą służbową .................................................................................. 46 Ekwiwalenty ............................................................................................................................................................. 46 Odprawa emerytalno-rentowa .............................................................................................................................. 47 Nagroda jubileuszowa ............................................................................................................................................. 47 Odszkodowanie zasądzone pracownikowi po ustaniu stosunku pracy ......................................................... 50 Dodatkowe wynagrodzenie roczne (trzynastka) ................................................................................................ 52 Świadczenia fi nansowane z ZFŚS .......................................................................................................................... 52 Potrącenia z wybranych świadczeń pracowniczych .......................................................................................... 56 3 UOW50_srodki.indd 3 UOW50_srodki.indd 3 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:03 AM 1/12/2015 11:45:03 AM Potrącenia 2015 Rozdział 3. Potrącenia z zasiłków chorobowych i macierzyńskich .................................... 58 Granice potrąceń i kwoty wolne przy potrąceniach z zasiłków ....................................................................... 60 Wynagrodzenie i zasiłek chorobowy otrzymane w jednym miesiącu ............................................................ 61 Potrącenia z zasiłku za zgodą pracownika ........................................................................................................... 63 Rozdział 4. Potrącenia z umów cywilnoprawnych .................................................................... 72 Granice potrąceń ..................................................................................................................................................... 73 Oświadczenia składane przez zleceniobiorcę ..................................................................................................... 75 Umowy zlecenia zawierane z własnymi pracownikami .................................................................................... 79 Rozdział 5. Współpraca pracodawcy z komornikiem ............................................................. 80 Kolejność postępowania ......................................................................................................................................... 80 Fragment świadectwa pracy dotyczący informacji o zajęciu ............................................................................ 83 Egzekucja administracyjna ..................................................................................................................................... 84 Wniosek wierzyciela ................................................................................................................................................. 86 Składniki majątkowe niepodlegające egzekucji ................................................................................................... 87 Zabezpieczenie należności ..................................................................................................................................... 88 Zawieszenie postępowania egzekucyjnego .......................................................................................................... 90 Nowe wzory zawiadomień o egzekucji administracyjnej .................................................................................. 91 Różnice i podobieństwa w egzekucjach ................................................................................................................ 92 Informacje w nowych wzorach .............................................................................................................................. 93 Zajęcie wynagrodzenia przez ZUS ....................................................................................................................... 99 Sankcje wobec pracodawcy .................................................................................................................................. 101 Dokumenty niezbędne przy egzekucji ............................................................................................................... 102 Obowiązki archiwizacyjne i informacyjne pracodawcy ................................................................................... 103 Zatrudnienie pracownika, który w świadectwie pracy ma wzmiankę o zajęciu wynagrodzenia ............ 104 Zawiadomienie komornika sądowego o zatrudnieniu pracownika, którego wynagrodzenie podlega egzekucji ............................................................................................................................................ 104 Informacja dla poprzedniego pracodawcy o zatrudnieniu jego byłego pracownika, którego wynagrodzenie podlega zajęciu .................................................................................................................... 106 Obowiązki informacyjne pracodawcy ............................................................................................................... 108 Nowa umowa oraz przejęcie zakładu a unieważnienie zajęcia ...................................................................... 109 Informacja dla komornika w związku z zajęciem przez niego wynagrodzenia za pracę ............................ 109 Rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem, którego wynagrodzenie podlega egzekucji ..................... 110 Powiadomienie komornika o rozwiązaniu umowy z pracownikiem, który ma zajęcie wynagrodzenia ................................................................................................................................................ 110 Obowiązki pracodawcy po rozwiązaniu stosunku pracy z dłużnikiem ....................................................... 111 Przykładowe pisma otrzymywane przez pracodawców w związku z egzekucją komorniczą i administracyjną ............................................................................................................................................ 114 Zajęcie z wynagrodzenia za pracę przez naczelnika urzędu skarbowego ..................................................... 114 Zajęcie z wynagrodzenia za pracę przez komornika ........................................................................................ 115 Zawiadomienie o uchyleniu egzekucji ................................................................................................................ 116 Cofnięcie egzekucji ................................................................................................................................................. 116 Postanowienie komornika o umorzeniu zaległości .......................................................................................... 117 Zawiadomienie o zawieszeniu egzekucji ............................................................................................................ 118 4 UOW50_srodki.indd 4 UOW50_srodki.indd 4 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:04 AM 1/12/2015 11:45:04 AM Anulowanie poprzedniego pisma komornika ................................................................................................... 118 Żądanie komornika do złożenia oświadczenia .................................................................................................. 118 Spis treści Rozdział 6. Obowiązki pracodawcy przy zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej ................................................................................................................................ 119 Informacja o zbiegu egzekucji .............................................................................................................................. 120 Obowiązek informacyjny pracodawcy ................................................................................................................ 121 Obowiązek przekazywania zajętego wynagrodzenia przez pracodawcę ....................................................... 121 Zbieg egzekucji administracyjnych ..................................................................................................................... 123 Depozyt ................................................................................................................................................................... 124 Wezwanie o depozyt ............................................................................................................................................... 125 Informacja o przekazywaniu potrąceń do depozytu ........................................................................................ 126 Informacja dla wierzycieli w przypadku zbiegu tytułów egzekucyjnych z wynagrodzenia ....................... 127 Rozdział 7. Pytania i odpowiedzi .................................................................................................. 128 W jaki sposób chroniona jest odprawa emerytalno-rentowa ........................................................................ 128 W jaki sposób dokonywać potrąceń alimentacyjnych z ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy ............. 130 Czy trzynastkę należy w całości przeznaczyć na spłatę długu alimentacyjnego ......................................... 131 Czy do potrącenia składki wystarczy pismo związków zawodowych ........................................................... 132 Zgoda pracownika na potrącanie składek związkowych ................................................................................. 134 Jak spłacać pożyczkę z funduszu socjalnego, gdy pracownik mało zarabia ................................................. 135 Czy komornikowi należy przekazać otrzymaną przez pracownika zapomogę ........................................... 136 Jak rozliczyć się z komornikiem, gdy pracownik zmarł ................................................................................... 138 Czy komornikowi należy przekazać odprawę pośmiertną ............................................................................. 139 Jakie obowiązki ma pracodawca po otrzymaniu egzekucji od dyrektora oddziału ZUS .......................... 140 Informacja dla ZUS o wynagrodzeniu pracownika objętego zajęciem z tytułu zaległych składek ........... 142 Ile może kosztować pracodawcę niewywiązywanie się z obowiązków wobec komornika ....................... 143 W jaki sposób chronić dane osobowe pracowników podczas korespondencji z komornikiem .............. 144 Jak dokonywać potrąceń, w przypadku gdy w danym miesiącu pracownik otrzymuje wypłatę w dwóch terminach ........................................................................................................................................ 146 Jak dokonywać potrąceń z zasiłku chorobowego od 1 marca 2015 r., gdy alimenty przewyższają możliwe potrącenie ......................................................................................................................................... 162 Rozdział 8. Wskaźniki dotyczące potrąceń ............................................................................... 175 Wyliczenie minimalnego wynagrodzenia netto w 2015 roku ......................................................................... 175 Podstawowe koszty uzyskania przychodu i ulga podatkowa (kwota zmniejszająca podatek) .................. 175 Podstawowe koszty uzyskania przychodu bez ulgi podatkowej (kwoty zmniejszającej podatek) ............ 176 Podwyższone koszty uzyskania przychodu i ulga podatkowa (kwota zmniejszająca podatek) ................ 177 Podwyższone koszty uzyskania przychodu bez ulgi podatkowej (kwoty zmniejszającej podatek) .......... 178 Kwota wolna od potrąceń przymusowych i dobrowolnych dla zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy ....................................................................................................................................................... 179 Kwoty wolne od obowiązkowych potrąceń z wynagrodzenia za pracę w 2015 r. dla pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy ....................................................................................... 180 Kwoty wolne od dobrowolnych potrąceń z wynagrodzenia za pracę w 2015 r. dla pracownika zatrudnionego w pełnym i niepełnym wymiarze czasu pracy ................................................................ 180 Potrącenia obligatoryjne ........................................................................................................................................ 181 UOW50_srodki.indd 5 UOW50_srodki.indd 5 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:04 AM 1/12/2015 11:45:04 AM 5 Potrącenia 2015 Potrącenia dobrowolne .......................................................................................................................................... 181 Kwota wolna od potrąceń z uwzględnieniem proporcji dotyczącej wymiaru etatu .................................... 182 Kwoty wolne przy potrąceniach z zasiłków ........................................................................................................ 182 Kwoty wolne od potrąceń i egzekucji .................................................................................................................. 183 Rozdział 9. Orzecznictwo Sądu Najwyższego ........................................................................... 184 Kolejność zaspokojenia należności alimentacyjnych jest ściśle określona ................................................... 184 Za błędy komorników odpowiada Skarb Państwa ........................................................................................... 185 Dotacja na prowadzenie domu pomocy społecznej podlega egzekucji ....................................................... 187 Organ egzekucyjny nie może badać zasadności tytułu wykonawczego ....................................................... 189 Niepobrana emerytura jest majątkiem odrębnym małżonka ........................................................................ 190 Nie każde postępowanie egzekucyjne ma przynosić komornikowi dochód ............................................... 191 Niektóre emerytury można traktować egzekucyjnie jak wynagrodzenia za pracę ..................................... 192 Odszkodowania nie są chronione przed potrąceniami ................................................................................... 194 Prowadzenie dwu równoległych egzekucji stwarzałoby niebezpieczeństwo kolejnych zbiegów ............. 196 PESEL i NIP w klauzuli wykonalności obowiązuje dopiero od 7 lipca 2013 r. ............................................ 198 Wybrane orzecznictwo Sądu Najwyższego w skrócie ....................................................................................... 200 Rozdział 10. Wybrane interpretacje urzędowe ......................................................................... 203 Potrącenia przy wypłacie różnych świadczeń ze stosunku pracy – zmiana stanowiska MPiPS .............. 208 Pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 27 maja 2011 r. w sprawie kwoty wolnej od potrąceń przy przychodach, do których stosuje się różne koszty uzyskania (nr GPP-364-4560-15-1/11/PE/RP) ............................................................................................................. 203 Pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 7 marca 2011 r. w sprawie kwoty wolnej od potrąceń dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy (nr GPP-364-4560-12-1/11/PE/RP) ............................................................................................................. 204 Pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 22 lutego 2011 r. w sprawie proporcjonalnego zmniejszania kwoty wolnej przy potrąceniach dobrowolnych (nr GPP-364-4560-8-1/11/PE/RP) .......................... 205 Stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy z 26 stycznia 2011 r. w sprawie kwoty wolnej od potrąceń przy wypłatach należności za rok poprzedni w roku następnym (nr GPP-364-4560-3-1/11/PE/RP) ............................................................................................................... 205 Pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 1 lipca 2009 r. w sprawie potrąceń z nadpłaconego wynagrodzenia za pracę (nr GPP-110-4560-43/09/PE/RP) ..................................................................... 206 Pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 16 października 2007 r. w sprawie kwoty wolnej od potrąceń pracownika w pierwszym roku pracy (nr GPP-416- -4560-465/07/PE) ......................... 207 Rozdział 11. Najważniejsze przepisy dotyczące potrąceń .................................................... 210 Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502) (wyciąg) ................ 210 Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 101) (wyciąg) ........................................................................................................................................... 212 Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) (wyciąg) ............................................................................................................ 220 Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 159) (wyciąg) ............................................ 223 Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz.U. nr 10, poz. 52 ze zm.) (wyciąg) ......................................................................................................... 223 6 UOW50_srodki.indd 6 UOW50_srodki.indd 6 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:04 AM 1/12/2015 11:45:04 AM Wykaz skrótów i aktów prawnych użytych w książce kp kc kpc – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 121) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 101) – Sąd Najwyższy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych SN ZUS MPiPS – Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej PIP GIP – Państwowa Inspekcja Pracy – Główny Inspektorat Pracy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1015) rozporządzenie w sprawie czynności komorników – rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz.U. nr 10, poz. 52 ze zm.) ustawa o PIT – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fi zycz- nych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) ustawa związkowa – ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 167) ustawa emerytalna – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) Ordynacja podatkowa – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) rozporządzenie składkowe – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.) 7 UOW50_srodki.indd 7 UOW50_srodki.indd 7 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:04 AM 1/12/2015 11:45:04 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady Wynagrodzenie za pracę podlega szczególnej ochronie, która w praktyce oznacza, że pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego pra- wa na inną osobę, a pracodawca nie może zmniejszyć wysokości wynagrodzenia w sposób nieuprawniony. Pojęcie „wynagrodzenie za pracę” rozumiane jest w po- stępowaniu egzekucyjnym bardzo szeroko. Są nim zarówno periodyczne wyna- grodzenie za pracę i za prace zlecone oraz nagrody i premie przysługujące dłużni- kowi za okres jego zatrudnienia, jak i związany ze stosunkiem pracy zysk lub udział w funduszu zakładowym oraz we wszelkich innych funduszach pozostają- cych w związku ze stosunkiem pracy (art. 881 § 2 zdanie drugie kpc). Pomniejszanie wynagrodzenia za pracę (odliczanie i potrącanie) jest dopuszczalne tyl- ko w przypadkach określonych ustawowo. Pracodawca dokonując potrącenia w innych sytuacjach niż te uregulowane prawnie, naraża się na roszczenie podwładnego o zapła- tę nienależnie potrąconego wynagrodzenia. Może ponieść też odpowiedzialność zwią- zaną z wykroczeniem przeciw prawom pracownika. Pojęcie „potrącenie” to w praktyce czynności o różnym charakterze prawnym, których cechą wspólną są przede wszyst- kim uprawnienie lub wręcz obowiązek pracodawcy do zmniejszenia wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty. Następuje to poprzez odliczenie konkret- nych należności i rozdysponowanie ich zgodnie z przepisami. Potrącenia mogą doty- czyć zarówno wynagrodzeń za pracę, jak i innych przychodów, które są przekazywane za pośrednictwem pracodawcy pracownikom, zleceniobiorcom lub innym osobom. Potrąceń z wynagrodzenia za pracę dokonuje się według ściśle ustalonej kolejno- ści (art. 87 § 1 kp). Pierwszeństwo w zaspokojeniu z wynagrodzenia za pracę mają świadczenia alimentacyjne. Następnie potrąceniu podlegają sumy egze- kwowane na mocy tytułów wykonawczych, na pokrycie należności innych niż alimentacyjne, a w dalszej kolejności – odpowiednio udzielone pracownikowi zaliczki i kary pieniężne. 8 UOW50_srodki.indd 8 UOW50_srodki.indd 8 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:04 AM 1/12/2015 11:45:04 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady Potrącenia dokonywane przez pracodawcę można podzielić na: ustawowe, czyli takie, które nie wymagają zgody pracownika, i dobrowolne, których bez pisemnej zgody pracownika pracodawca nie może dokonać. Potrącenia z wynagrodzenia odliczane są z wynagrodzenia netto, czyli po odliczeniu od kwoty wynagrodzenia brutto składek ZUS, składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki na podatek. Bez zgody pracownika potrąceniom z wynagrodzenia netto podlegają tylko na- stępujące należności (art. 87 § 1 kp): l sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świad- czeń alimentacyjnych, l sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, l zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, l kary pieniężne zgodnie z art. 108 kp (za: nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nie- trzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy). W pierwszej kolejności pracodawca dokonuje potrąceń na mocy tytułów wykonaw- czych, a dopiero później bazuje na przepisach Kodeksu pracy i zgodach pracownika. Tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności Defi nicja tytułu wykonalności zawarta jest w artykule 776 kpc, który wyjaśnia, że podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Tym samym tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Najczęściej spotykanymi przez pracodawcę tytułami wykonaw- czymi są wyroki sądowe zaopatrzone przez sąd w taką właśnie klauzulę wykonal- ności. Jest to dokument urzędowy stwierdzający istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela i jednocześnie istnienie oraz zakres obowiąz- ku prawnego dłużnika. Z kolei klauzula wykonalności to akt sądowy, w którym sąd stwierdza, że tytuł egzekucyjny przedstawiony przez wierzyciela nadaje się do wykonania i że przeprowadzenie egzekucji jest dopuszczalne, nakazuje rów- nież wszystkim urzędom i osobom zainteresowanym wykonanie tytułu egzeku- cyjnego. Z tytułu egzekucyjnego musi więc wynikać, kto jest wierzycielem, kto dłużnikiem oraz jaka jest treść świadczenia, co w praktyce oznacza najczęściej 9 UOW50_srodki.indd 9 UOW50_srodki.indd 9 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:04 AM 1/12/2015 11:45:04 AM Potrącenia 2015 wysokość zadłużenia. Treść świadczenia oraz osoby stron (dłużnik i wierzyciel) powinny być wyraźnie oznaczone, by organ egzekucyjny nie miał co do nich żadnych wątpliwości. Należy bowiem pamiętać, że organ egzekucyjny nie może domyślać się treści tytułu czy w inny sposób go interpretować, jego rolą jest wy- konanie tego tytułu, a nie ustalanie treści. Wysokość potrąceń jest także ustawowo ograniczona zarówno w odniesieniu do po- trąceń dokonywanych bez zgody, jak i za zgodą pracownika. Łączna kwota potrąceń z tytułu udzielonych zaliczek i sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń innych niż alimentacyjne nie może przekraczać połowy wysokości wynagrodzenia. Osobny limit potrącenia dotyczy kar pieniężnych. Naj- bardziej uprzywilejowana jest egzekucja na mocy tytułów wykonawczych na za- spokojenie świadczeń alimentacyjnych, gdyż tutaj ograniczenie wysokości potrące- nia to aż trzy piąte wynagrodzenia. Przez świadczenia alimentacyjne rozumie się świadczenia wynikające nie tylko z obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny, ale tak- że z rent cywilnych spełniających funkcję alimentacyjną (art. 444 § 2, art. 903 kc). Egzekucję z wynagrodzenia za pracę prowadzi komornik przy sądzie rejonowym ogólnej właściwości dłużnika, tj. miejsca zamieszkania pracownika, pod nadzo- rem sądu. Egzekucję wszczyna zajęcie wynagrodzenia. Następuje ono przez za- wiadomienie dłużnika o zakazie odbierania wynagrodzenia, poza częścią wolną od zajęcia, i rozporządzania nim do czasu pełnego pokrycia długu. Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi, co często oznacza, że odbiorcą tytułu wykonawczego jest pracodawca, który fi zycznie taką egzekucję przeprowadza. Zasadniczymi skutkami zajęcia są nieważność rozporządzania wynagrodzeniem, przekraczającym część wolną od zajęcia (art. 885 kpc), oraz możliwość wykonywania przez wierzyciela wszelkich praw i roszczeń wobec dłużnika (art. 887 § 1 kpc). Komornik wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał pracownikowi, poza częścią wolną od zajęcia, żadnego wynagrodzenia, lecz przekazywał je bezpośrednio wierzycielowi, zawiadamiając komornika o pierwszej wpłacie, albo przekazywał je komornikowi. Na wezwanie komornika pracodawca jest zobowiązany do: l przedstawienia w ciągu tygodnia zestawienia za każdy miesiąc oddzielnie wy- nagrodzenia i dochodów pracownika uzyskanych z wszelkich innych tytułów za okres 3 miesięcy, l określenia terminu przekazywania wierzycielowi potrąconych kwot i ich wysokości, 10 UOW50_srodki.indd 10 UOW50_srodki.indd 10 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:05 AM 1/12/2015 11:45:05 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady l podania informacji o przeszkodach do wypłacenia wynagrodzenia, osobach roszczą- cych sobie prawa do wynagrodzenia oraz podstawach tych roszczeń (art. 882 § 1 kpc). Zajęcie wynagrodzenia za pracę obowiązuje nadal po rozwiązaniu dotychczasowego i na- wiązaniu nowego stosunku pracy lub przejściu zakładu na inną osobę (art. 884 § 1 kpc). W przypadku ustania stosunku pracy pracodawca zobowiązany jest do umieszczenia w świadectwie pracy wzmianki o zajęciu wynagrodzenia z oznaczeniem komornika, który dokonał zajęcia, numeru sprawy egzekucyjnej i ze wskazaniem wysokości potrą- conych już kwot. Zawiadamia ponadto przyszłego pracodawcę, jeżeli jest mu znany, o zajęciu wynagrodzenia swojego byłego pracownika i przesyła mu zawiadomienie ko- mornika oraz dokumenty związane z egzekucją, powiadamiając o tym komornika i dłużnika. Przesłanie zawiadomienia ma od chwili jego dojścia skutek zajęcia należności. Nowy pracodawca ma obowiązek zawiadomić komornika i poprzedniego praco- dawcę o zatrudnieniu pracownika. Naruszenie obowiązków związanych z egzeku- cją z wynagrodzenia za pracę zagrożone jest grzywną (art. 886 § 1 i 2 kpc). Wobec wierzyciela pracodawca ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków (art. 886 § 3 kpc). Ochrona wynagrodzenia Fakt nawiązania stosunku pracy przez dwie strony oznacza zobowiązanie się pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez praco- dawcę, a ze strony pracodawcy – obowiązek zatrudniania pracownika za wyna- grodzeniem (art. 22 § 1 kp). Pracodawca powinien pracownika wynagradzać za pracę zgodnie z jego kwalifi kacjami, odpowiednio do jej rodzaju, ilości i jakości. Wynagrodzenie pracownika podlega szczególnej ochronie. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę. Jak za- uważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z 14 października 1997 r. (sygn. akt I PKN 319/97, OSNP 1998/15/450), świadczenie to jest z założenia przeznaczo- ne na zaspokajanie bieżących potrzeb własnych pracownika i jego rodziny. W związku z tym chronione jest w sposób bezwzględny, nawet z ogranicze- 11 UOW50_srodki.indd 11 UOW50_srodki.indd 11 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:05 AM 1/12/2015 11:45:05 AM Potrącenia 2015 niem swobody dysponowania prawem do niego przez samego uprawnionego. Pracodawca może zatem, w ściśle określonych warunkach i granicach, zaspokajać z wynagrodzenia za pracę zobowiązania zarówno wobec siebie, jak i innych pod- miotów. Mówimy wówczas o potrąceniu z wynagrodzenia za pracę obciążeń pu- blicznoprawnych oraz administracyjnosądowych. Dokonywanie potrąceń jest jednostronnym uprawnieniem pracodawcy. Uprawnienie to może wynikać także ze zgody pracownika wyrażonej na piśmie, która upoważnia pracodawcę do dokonywania potrąceń nieuregulowanych prawnie. Wszystkie potrącenia odlicza się z kwoty wynagrodzenia netto, czyli po odliczeniu od wynagrodzenia za pracę obowiązkowych należności: l składek na ubezpieczenia społeczne fi nansowanych przez pracownika, l składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz l zaliczki na podatek dochodowy. Ochrona wynagrodzenia za pracę – obok wprowadzenia zakazu zrzeczenia się wynagrodzenia oraz zagwarantowania przepisami rangi ustawowej minimalnej jego wysokości – polega zatem na znacznych ograniczeniach w dokonywaniu potrąceń, zarówno w zakresie przedmiotu potrącenia, jak i jego wysokości. Potrącenia bez zgody zatrudnionego Bez zgody pracownika potrąceniom z wynagrodzenia netto podlegają tylko na- stępujące należności (art. 87 § 1 kp): l sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świad- czeń alimentacyjnych, l sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, l zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, l kary pieniężne przewidziane w art. 108 kp (za nieprzestrzeganie przez pra- cownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpo- żarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy). Potrąceń dokonuje się w wymienionej kolejności. Decyduje to o swego rodzaju hie- rarchii – konkretnie wskazane należności mają pierwszeństwo przed innymi. Jest to 12 UOW50_srodki.indd 12 UOW50_srodki.indd 12 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:05 AM 1/12/2015 11:45:05 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady ważne szczególnie przy zbiegu kilku różnych potrąceń, gdy wynagrodzenie pracow- nika nie pozwala na zrealizowanie ich wszystkich jednorazowo i w pełni. Świadczenia alimentacyjne Najbardziej uprzywilejowanymi należnościami są alimenty i to one są zawsze na pierwszym miejscu, jeśli chodzi o kolejność potrąceń. Pracodawca dokonując po- trąceń z wynagrodzenia pracownika, powinien mieć na uwadze, że najpierw zaspo- kaja środki na pokrycie świadczeń alimentacyjnych, a dopiero po ich potrąceniu, gdy jeszcze pozostaną odpowiednie środki, może potrącać kolejne wierzytelności. Uzyskanie sum na zaspokojenie alimentów może nastąpić w trybie postępowa- nia egzekucyjnego, tj. przy udziale komornika, lub bez takiego postępowania. W każdym z tych przypadków dochodzi do potrąceń z wynagrodzenia pracow- nika. W przypadku trybu egzekucyjnego potrącenia z wynagrodzenia za pracę wykonywane są na bazie postępowania komornika przy sądzie rejonowym ogól- nej właściwości dłużnika. W celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego wie- rzyciel po uzyskaniu orzeczenia zasądzającego alimenty, zaopatrzonego w klau- zulę wykonalności, występuje z pisemnym wnioskiem do komornika. To komornik odszukuje dłużnika, jego pracodawcę i zawiadamia o zajęciu. Potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych pracodawca dokonuje rów- nież bez postępowania egzekucyjnego, czyli bez udziału komornika. W tym przy- padku wierzyciel, np. rodzic reprezentujący dziecko w sprawie o alimenty, może po uzyskaniu tytułu wykonawczego wystąpić z wnioskiem o dokonywanie potrąceń bezpośrednio do zakładu pracy dłużnika, czyli pracownika danego zakładu pracy. Wówczas potrącenie z wynagrodzenia tego pracownika odbywa się na podstawie wniosku wierzyciela z załączonym wyrokiem sądowym z klauzulą wykonalności. Złożenie przez wierzyciela tych dokumentów u pracodawcy wywołuje takie same skutki prawne, jak pismo złożone przez komornika o zajęciu określonej części wy- nagrodzenia pracownika. W zakresie tego, czy pracodawca ma obowiązek dokony- wania takiego potrącenia w trybie bezegzekucyjnym, zdania są podzielone wśród praktyków. Zdaniem niektórych pracodawca nie ma obowiązku dokonywania po- trąceń bez postępowania egzekucyjnego, gdyż decydując się na to, przyjmuje na siebie wszystkie obowiązki, które ma komornik. Wówczas musi liczyć się z sankcja- mi w razie uchybienia obowiązkom, które na nim spoczywają. Przeciwne zdania 13 UOW50_srodki.indd 13 UOW50_srodki.indd 13 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:05 AM 1/12/2015 11:45:05 AM Potrącenia 2015 na ten temat wynikają z samego brzmienia art. 88 kp, w którym ustawodawca wskazał, że pracodawca „dokonuje potrąceń” na zaspokojenie świadczeń alimenta- cyjnych również bez postępowania egzekucyjnego, a nie, że „pracodawca może dokonać potrącenia”. Tym samym należy przyjąć, że na wniosek wierzyciela praco- dawca powinien dokonywać potrąceń w trybie przewidzianym w art. 88 kp. Pracodawca nie może dokonywać potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimen- tacyjnych bez postępowania egzekucyjnego, gdy: l świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych, l wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej (wykony- wanej przez komorników) lub administracyjnej (wykonywanej m.in. przez naczelników urzędów skarbowych lub dyrektorów oddziałów ZUS). Fakt uprzywilejowania należności na pokrycie świadczeń alimentacyjnych potwier- dza jeszcze jedna regulacja kodeksowa. Nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikowi z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej podlegają egzekucji na zaspokoje- nie świadczeń alimentacyjnych w pełnej wysokości (art. 87 § 5 kp). Oczywiście nale- ży pamiętać, że potrącenia te dokonane będą w pełnej wysokości tylko w przypadku, gdy zajęcie wynagrodzenia dotyczyć będzie zaległych alimentów, gdyż w przypadku alimentów bieżących, kwotowych, ich wysokość zazwyczaj pokrywana jest w ra- mach 60 granicy potrącenia z miesięcznego wynagrodzenia pracownika. Odmien- nie jednak uregulowana jest kwestia potrąceń alimentacyjnych dokonywanych z od- prawy emerytalno-rentowej oraz nagrody jubileuszowej, które podlegają ochronie przed potrąceniami jak wynagrodzenie za efektywną pracę. Takiej samej ochronie podlega też odprawa z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn niedotyczących pracow- nika (wyroki Sądu Najwyższego z 17 lutego 2004 r., sygn. akt I PK 217/03, OSNP 2004/24/419 oraz z 14 listopada 1996 r., sygn. akt I PKN 3/96, OSNP 1997/11/193). W praktyce oznacza to, że z tych świadczeń potrącenia dokonywane są do 60 netto. Należności inne niż alimentacyjne Najczęściej występującymi należnościami niealimentacyjnymi są długi, które wynikają z niespłacanych przez pracowników kredytów albo pożyczek lub nie- 14 UOW50_srodki.indd 14 UOW50_srodki.indd 14 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:05 AM 1/12/2015 11:45:05 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady opłaconych danin państwowych, czyli składek ZUS i podatków. Długi te są egze- kwowane na mocy tytułów wykonawczych w drodze egzekucji sądowej albo administracyjnej. Organem egzekucyjnym w administracji są m.in. naczelnik urzędu skarbowego, dyrektor oddziału ZUS czy dyrektor izby celnej. Tryb prowadzenia tych egzekucji jest podobny, a obowiązki pracodawcy w zakresie dokonywania potrąceń na podstawie tytułów wykonawczych – sądowych i ad- ministracyjnych – są w obu przypadkach takie same. Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi Kolejny rodzaj potrącenia bez zgody pracownika wynika z sytuacji, w których pracownik musi pobrać z fi rmy pewną kwotę pieniędzy na pokrycie wydatków związanych z wykonywaniem obowiązków służbowych i nie dokonuje stosowne- go rozliczenia pobranej zaliczki. Kwoty te podlegają obowiązkowi zwrotu lub wyliczenia się, a pracodawca ma prawo potrącić zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, jeżeli ten nie rozliczył się z nich lub nie zwrócił nadwyżki w ter- minie, w którym miał obowiązek to zrobić. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego pojęcia zaliczki pieniężnej nie można interpretować rozszerzająco. Zaliczką nie jest zatem część wynagrodzenia wypła- conego pracownikowi na poczet wynagrodzenia przyszłego przed terminem jego wymagalności, chyba że strony umówiły się inaczej (wyrok SN z 24 lipca 2001 r., sygn. akt I PKN 552/00, OSNP 2003/12/291). Chodzi tu o tzw. wynagro- dzenie pracownika wypłacone przed terminem płatności obowiązującym w da- nym zakładzie pracy. Pracownikowi, któremu udzielono zaliczki na poczet wy- nagrodzenia w ustalonym terminie wypłaty, wypłaca się tylko pozostałą część pensji, na zasadzie różnicy pomiędzy tym, co powinien łącznie otrzymać, a tym, co zostało wcześniej wypłacone. Kary porządkowe Za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, sta- wienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy pracodawca może zastosować karę pieniężną. Zarówno za jedno przekroczenie, 15 UOW50_srodki.indd 15 UOW50_srodki.indd 15 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:06 AM 1/12/2015 11:45:06 AM Potrącenia 2015 jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności nie może być ona wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika. Łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać 1/10 wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty, po dokonaniu potrąceń na podstawie tytułów wykonawczych i zaliczek (art. 108 § 3 kp). Kara pieniężna jest potrącana jako ostatnia należność według art. 87 § 1 kp. Do obliczania kwoty wynagrodzenia za jeden dzień, w celu nałożenia na pracownika kary pieniężnej, stosuje się zasady, które obowiązują przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Odliczenie kwot wcześniej wypłaconych Z wynagrodzenia za pracę (przed potrąceniem składek na ubezpieczenia spo- łeczne i zdrowotne oraz zaliczki na podatek) można odliczyć, w pełnej wysokości, kwoty wypłacone w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia (art. 87 § 7 kp). Prze- pis ten ułatwia pracodawcy odzyskanie nadpłaconego wynagrodzenia za czas ab- sencji pracowników. Odliczenie to polega na zmniejszeniu wypłacanego w danym miesiącu wynagrodzenia o kwotę pensji wypłaconej w poprzednim terminie płat- ności za czas nieobecności w pracy, za który wynagrodzenie nie przysługuje, np. za udział w strajku czy urlop bezpłatny (wyrok SN z 4 października 1994 r., sygn. akt I PRN 71/94, OSNP 1995/7/89). W przypadku gdy pracownik otrzymuje wyna- grodzenie „z góry”, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu pracodawcy wyna- grodzenia w każdej sytuacji niewykonywania pracy, chyba że za określony czas z mocy przepisu szczególnego zachowuje do niego prawo (uchwała SN z 8 grud- nia 1994 r., sygn. akt I PZP 49/94, OSNP 1995/16/202 i wyrok SN z 14 listopada 1996 r., sygn. akt I PRN 112/96, OSNP 1997/11/191). Pracodawca może odliczyć nienależne wynagrodzenie, szczególnie w przypadku gdy po jego otrzymaniu w pełnej wysokości za dany miesiąc pracownik zachoro- wał, a za ten okres przysługuje mu 80 wynagrodzenia chorobowego (lub inna wartość wynagrodzenia chorobowego czy też zasiłku chorobowego lub opiekuń- czego itp.). Nadpłacone wynagrodzenie za czas nieobecności w pracy, za który pracownikowi ono nie przysługuje, można odliczyć tylko w najbliższym termi- nie płatności przypadającym bezpośrednio po bezzasadnej wypłacie (wyrok SN z 4 października 1994 r., sygn. akt I PRN 71/94, OSNP 1995/7/89). W przypadku 16 UOW50_srodki.indd 16 UOW50_srodki.indd 16 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:06 AM 1/12/2015 11:45:06 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady gdyby takie odliczenie miało być dokonane przez pracodawcę w odniesieniu do innego okresu, wymagana jest pisemna zgoda pracownika. Wynagrodzenie za wadliwie wykonaną pracę Pracodawca powinien ustalać wysokość wynagrodzenia za pracę, tak aby odpo- wiadało ono w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifi kacjom wy- maganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Pracownik ma natomiast obowiązek wykonywać pracę sumiennie i staran- nie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami prawa lub z umową o pracę (art. 100 § 1 kp). Dlatego każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę musi dołożyć wszelkich sta- rań, aby efekt jego pracy przynosił pracodawcy korzyści, a nie narażał go na straty. Bez tego nie może domagać się pełnej, umówionej zapłaty, gdyż za czas niewyko- nywania pracy zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią (art. 80 kp). Podstawową przesłanką pozbawiającą pra- cownika wynagrodzenia jest wadliwe wykonanie z jego winy produktów lub usług. Aby móc dokonać potrącenia z wynagrodzenia pracownika części jego pensji, trze- ba udowodnić jego winę, zarówno umyślną, jak i nieumyślną, czyli wskazać, że wadliwość produktów lub usług jest konsekwencją złej jakości pracy pracownika, tj. niezachowania należytej staranności przy jej wykonywaniu. W przeciwnym ra- zie pozbawienie pracownika wynagrodzenia jest bezpodstawne i stanowi wy- kroczenie przeciwko jego prawom. W przypadku gdy obniżenie jakości produktu lub usługi nastąpiło z udowodnionej winy pracownika wskutek wadliwie wykonanej przez niego pracy, pracodawca może zmniejszyć jego wynagrodzenie proporcjonalnie do stopnia obniżenia jakości pro- duktu/usługi. Jeżeli więc wady powodują, że produkt (usługa) jest całkowicie bezwar- tościowy, wynagrodzenie za jego wykonanie w ogóle nie przysługuje. Natomiast gdy wadami lub usterkami dotknięta jest tylko część pracy – wynagrodzenie nie przysłu- guje za tę właśnie część (wyrok SN z 20 lutego 1979 r., sygn. akt I P 142/79). Praco- dawca dokonując oceny wyrobów lub usług pod względem wadliwości, powinien odnosić się do wymagań norm branżowych lub zakładowych. Jeżeli pracownik usu- nął wadliwość produktu lub usługi, przysługuje mu wynagrodzenie odpowiednie do jakości produktu lub usługi, z tym że za czas pracy przy usuwaniu wady wynagrodze- 17 UOW50_srodki.indd 17 UOW50_srodki.indd 17 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:06 AM 1/12/2015 11:45:06 AM Potrącenia 2015 nie nie przysługuje i nie ma znaczenia, czy taka praca była wykonana w obowiązko- wym czasie pracy czy w godzinach nadliczbowych (art. 82 § 2 kp). Należy jednak pamiętać, że nie można odebrać pracownikowi wynagrodzenia lub obniżyć go w sy- tuacji, gdy wadliwość nie powstała z jego winy, lecz jest następstwem wpływu innych czynników, za które nie ponosi on odpowiedzialności, np. niesprawnych narzędzi, ukrytych wad materiału czy też usterek w wykorzystywanej technologii itp. Pozostałe potrącenia mogą być dokonywane wyłącznie na podstawie pisemnej zgody pracownika (art. 91 § 1 kp). Zgoda pracownika w formie innej niż pi- semna jest nieważna (wyrok Sądu Najwyższego z 1 października 1998 r., sygn. akt I PKN 366/98, OSNP 1999/21/684). Wypłata zawyżonego wynagrodzenia Do nadpłaty wynagrodzenia pracownika może dojść w sytuacji błędnego obliczenia wynagrodzenia należnego za dany miesiąc, a pracownik otrzyma kwotę wyższą, niż powinien. Pracodawca stwierdzając błąd i wysokość nadpłaconego wynagrodzenia, nie może tego przypadku potraktować jak powyższych. Do kwot nadpłaconej pensji lub innych należności ze stosunku pracy, które można odliczać w trybie niewyma- gającym zgody pracownika, nie wolno zaliczać tych, które nastąpiły na skutek omył- ki pracodawcy. Dla dokonywania tych potrąceń wymagana jest zgoda pracownika. W sytuacji gdy pracodawcy zależy na szybkim i polubownym odzyskaniu bezzasad- nie wypłaconego wynagrodzenia, powinien zwrócić się do pracownika z prośbą o wy- rażenie zgody na potrącenie nadpłaconej kwoty z jego wynagrodzenia. Po jej otrzy- maniu (na piśmie) będzie mógł potrącić nadpłaconą kwotę. Jeśli takiej zgody nie ma, pozostaje mu złożenie pozwu w postępowaniu cywilnym z żądaniem zwrotu nadpłaty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Samowolne obniżenie wynagrodzenia pracownika, nawet wówczas gdy wcześniej zostało zawyżone, daje pracownikowi podstawę do wystąpienia do pracodawcy z roszczeniem o jego wypłatę. Stanowisko to potwierdził Główny Inspektorat Pracy w piśmie z 1 lipca 2009 r. w sprawie zasad dokonywania potrąceń z nadpła- conego wynagrodzenia pracownika (GPP-110–4560–43/09/PE/RP). Jeżeli pra- cownik nie wyraża zgody, pracodawcy pozostaje jedynie wystąpienie na drogę sądową. Analogiczne stanowisko w sprawie, podobnie jak Państwowa Inspekcja Pracy, zajmują sądy orzekające w zakresie sporów dotyczących prawa pracy. Po- 18 UOW50_srodki.indd 18 UOW50_srodki.indd 18 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:06 AM 1/12/2015 11:45:06 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady dobnie wypowiadał się też Sąd Najwyższy (wyrok z 14 lutego 2002 r, sygn. akt I PKN 889/00, OSNP-wkł. 2002/22/8; wyrok z 7 sierpnia 2001 r., sygn. akt I PKN 408/00, OSNP 2003/13/305). Potrącenia dobrowolne Co do zasady, wyrażonej w Kodeksie pracy, wynagrodzenie za pracę pracownika ma charakter niezbywalny i korzysta z pełnej ochrony prawnej. W związku z tym pracodawca może potrącać bez zgody pracownika tylko ściśle określone rodzajo- wo i kwotowo należności wymienione wyczerpująco w art. 87 kp. Przepis ten pre- cyzyjnie reguluje zasady dokonywania z wynagrodzenia za pracę dopuszczalnych potrąceń z tytułu należności publicznych (składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zaliczka na podatek dochodowy), tytułów wykonawczych sądowych (m.in. zobowiązania alimentacyjne) lub administracyjnych (m.in. zaległe podatki lub mandaty) oraz odliczania wynagrodzenia wypłaconego za okres nieobecności. Wszelkie należności niewymienione w Kodeksie pracy potrąca się wyłącznie za pi- semną zgodą pracownika. Na podstawie tej regulacji pracodawca może – jeśli pracow- nik złoży taki wniosek i wyrazi na to swoją zgodę – dokonywać potrąceń tytułem regulo- wania zleconych mu przez pracownika pozapracowniczych zobowiązań. W praktyce najczęściej chodzi o regulowanie składek z tytułu członkostwa w organizacjach społecz- no-zawodowych (związki zawodowe), samorządzie zawodowym, organizacjach branżo- wych oraz o spłatę pożyczki udzielanej przez pracodawcę ze środków obrotowych albo ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub pożyczki przyznanej pracow- nikowi w ramach przynależności do Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej. Przepisy Kodeksu pracy nie określają powszechnie obowiązujących wzorów doku- mentów, na podstawie których pracownik wnosi o potrącenia i wyraża na nie swoją zgodę. Dlatego też zwykle pracodawcy na swoje potrzeby opracowują wzory wnio- sków składanych przez pracownika o dokonywanie dobrowolnych potrąceń. Oświad- czenie pracownika powinno dotyczyć konkretnej kwoty (określonej kwotowo lub np. procentowo) oraz tytułu, z jakiego dokonywane jest potrącenie (jeśli potrącenie dotyczy np. składki na grupowe ubezpieczenie na życie, pracownik powinien w oświadczeniu wskazać kwotę potrącenia oraz sposób jego dokonywania). Warto także pamiętać, by w treści takiego oświadczenia pracownik wyrażając zgodę na po- trącenia, odnosił się nie tylko do potrąceń z wynagrodzenia za pracę, ale również 19 UOW50_srodki.indd 19 UOW50_srodki.indd 19 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:06 AM 1/12/2015 11:45:06 AM Potrącenia 2015 wyrażał zgodę na potrącenia ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa (zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego). Oświadczenie pracownika o potrącaniu składki na ubezpieczenie na życie Oświadczam, że wyrażam zgodę na potrącanie z mojego wynagrodzenia i innych wypłat dotyczących stosunku pracy, w tym zasiłków, kwoty skład- ki na pracownicze ubezpieczenie na życie w wysokości 45 zł miesięcznie, począwszy od wynagrodzenia za grudzień 20XX r. Dokument przekazany przez pracownika dotyczący zgody na dokonywanie potrąceń z jego wynagrodzenia jest jednostronnym oświadczeniem woli. Podwładny może je w każdej chwili wycofać, bez konieczności uzyskania zgody pracodawcy i bez podawa- nia uzasadnienia. Kwoty niepotrącalne Dokonując potrąceń za pisemną zgodą pracownika, pracodawca musi uwzględ- niać kwotę wolną od jakichkolwiek potrąceń, a więc niepotrącalną nawet za zgodą pracownika. Są to: l kwota netto minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązująca w danym roku kalendarzowym w przypadku pracownika pełnoetatowego (z uwzględnieniem jej proporcjonalności w stosunku do niepełnego wymiaru czasu pracy pracowni- ka) – w razie potrąceń należności na rzecz pracodawcy (spłata pożyczki ze środ- ków obrotowych pracodawcy lub inne potrącenie, np. za korzystanie z telefonu służbowego do celów prywatnych) oraz l 80 minimalnego wynagrodzenia netto – przy dobrowolnym potrącaniu innych należności (na rzecz podmiotów lub organizacji innych niż pracodawca, np. składki na związki zawodowe, rata pożyczki z PKZP). Potrącenia dobrowolne, gdy pracownik choruje Pracodawcy często obejmują pracowników różnymi grupowymi ubezpieczenia- mi, gdzie pracownik dobrowolnie wyraża chęć przystąpienia do takiego ubezpie- 20 UOW50_srodki.indd 20 UOW50_srodki.indd 20 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:07 AM 1/12/2015 11:45:07 AM Rozdział 1. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę – podstawowe zasady czenia i ponosi z tego tytułu pełną lub częściową odpłatność. Realizacja tej od- płatności na ogół dokonuje się poprzez potrącenie należności bezpośrednio z wynagrodzenia pracownika, za jego pisemną zgodą. Zezwala na to regulacja zawarta w art. 91 kp. W takich przypadkach wolna od potrąceń jest kwota wyno- sząca 80 minimalnego wynagrodzenia, po potrąceniu składek na ubezpiecze- nia społeczne i zaliczki na podatek dochodowy od osób fi zycznych (art. 91 § 2 i art. 871 § 1 pkt 1 kp). Sytuacja ulega jednak pewnej zmianie, gdy pracownik przez cały miesiąc jest nieobecny i za ten okres przysługuje mu zasiłek z ubezpieczenia chorobowego, a płatnikiem zasiłków jest pracodawca. Zasiłki podlegają bowiem potrąceniom i egzekucji na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (art. 833 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego). I tak, stosując zasady określone w art. 139 ust. 1 ustawy emerytalnej, z zasiłku choro- bowego przysługującego pracownikowi potrąca się m.in.: l kwoty nienależnie pobranych świadczeń,  l sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należ- ności alimentacyjnych,  l należności alimentacyjne potrącane na  wniosek wierzyciela na  podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego,  l sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Jak już wspominaliśmy, w przypadku zasiłków chorobowych, wolna od potrąceń i eg- zekucji jest kwota zasiłku w części odpowiadającej (art. 141 ust. 1 ustawy emerytalnej): l 50 kwoty najniższej emerytury – przy potrącaniu lub egzekwowaniu sum ustalonych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności ali- mentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi oraz sum egzekwo- wanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności innych niż alimentacyjne, l 60 kwoty najniższej emerytury – przy potrącaniu innych należności. Kwoty te od 1 marca 2015 roku wynoszą odpowiednio 440,23 i 528,27 zł. Ustawa emerytalna nie przewiduje zatem możliwości dokonywania potrąceń do- browolnych, na wniosek świadczeniobiorcy. 21 UOW50_srodki.indd 21 UOW50_srodki.indd 21 Podstawowy czarny Podstawowy czarny 1/12/2015 11:45:07 AM 1/12/2015 11:45:07 AM
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Potrącenia 2015. Wynagrodzenia, zasiłki, umowy cywilnoprawne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: