Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00555 010954 7499538 na godz. na dobę w sumie
Powszechna historia państwa i prawa w pigułce - ebook/pdf
Powszechna historia państwa i prawa w pigułce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 374
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6262-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zbliża się trudny egzamin, a Ty nie masz już czasu na wertowanie grubych podręczników?
A może musisz szybko i skutecznie powtórzyć materiał przed egzaminem z powszechnej historii państwa i prawa?
Jeżeli na chociaż jedno z tych pytań odpowiedziałeś TAK, ta publikacja jest właśnie dla Ciebie!
To wyciąg, opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień z zakresu powszechnej historii państwa i prawa, których znajomość pomoże Ci w zdaniu egzaminu. Masz ochotę na więcej? Korzystaj z materiałów online.
Powszechna historia państwa i prawa w pigułce to:
- zwięzłe ujęcie tematu,
- tabele, wykresy i wyróżnienia,
- istotne stwierdzenia, bez zbędnych opisów,
dzięki którym szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę.

W książce zostały omówione zagadnienia związane z prawem i państwowością, od starożytności aż do czasów współczesnych.

Starożytność:
- monarchie despotyczne,
- państwa-miasta,
- Cesarstwo rzymskie,
- źródła prawa m.in. Egiptu, Mezopotamii, Grecji,
- system prawa (prawo prywatne, karne, procesowe)

Średniowiecze:
- plemienne państwa  barbarzyńskie,
- monarchia feudalna (jednolita i rozdrobniona),
- monarchia stanowa,
- prawo średniowieczne – źródła i główne zagadnienia.

Czasy wczesnonowożytne:
- ustrój polityczny,
- wymiar sprawiedliwości,
- republiki wczesnonowożytne,
- źródła prawa,
- zmiany w prawie karnym,
- postępowanie karne.

Czasy nowożytne:
- zagadnienia ogólne konstytucjonalizmu,
- znoszenie podstaw feudalnego ustroju społecznego,
- monarchie konstytucyjne,
- monarchie absolutne i postabsolutne,
- reżimy autorytarne,
- republiki,
- zagadnienia kodyfikacji prawa,
- prawo cywilne, prawo karne, postępowanie cywilne i karne.

Czasy współczesne:

- konstytucyjne gwarancje praw obywatelskich i ich praktyczna realizacja,
- zarys ustroju gospodarczego w okresie międzywojennym,
- reżimy autorytarne,
- reżimy totalitarne.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Na egzamin! Na egzamin! Zbliża się trudny egzamin, a Ty nie masz już czasu na wertowanie grubych podręczników? A może musisz szybko i skutecznie powtórzyć ma- teriał przed trudnym egzaminem z powszechnej historii państwa i prawa? Jeżeli na jedno z tych pytań odpowiedziałeś TAK, ta publikacja jest właśnie dla Ciebie! To wyciąg, opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień z zakresu powszechnej historii państwa i  prawa, których znajo mość pomoże Ci w zdaniu egzaminu. Masz ochotę na więcej? Korzystaj z ma- teriałów online. Powszechna historia państwa i prawa w pigułce to: • zwięzłe ujęcie tematu, • tabele, wykresy i wyróżnienia, • istotne stwierdzenia, bez zbędnych opisów, dzięki którym szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę. www.ksiegarnia.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 ISBN 978-83-255-6261-8 Cena 29,90 zł e c ł u g i p w A W A R P i A W T S Ń A P A I R O T S I H A N H C E Z S W O P K C E B H C . . POWSZECHNA HISTORIA PAŃSTWA i PRAWA w pigułce szybko zwięźle i na temat Wydawnictwo C.H.Beck POWSZECHNA HISTORIA PAŃSTWA i PRAWA w pigułce Inne w tej serii: Prawo cywilne w pigułce Postępowanie cywilne w pigułce Prawo karne w pigułce Postępowanie karne w pigułce Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych w pigułce Prawo i postępowanie administracyjne w pigułce Prawo handlowe w pigułce Prawo gospodarcze publiczne w pigułce Prawo fi nansowe w pigułce Prawo rodzinne i nieletnich w pigułce Prawo konstytucyjne w pigułce Prawo rzymskie w pigułce Logika w pigułce Historia ustroju i prawa Polski w pigułce Prawo Unii Europejskiej w pigułce Polecamy inne nasze publikacje: M. Lipska-Toumi POWSZECHNA HISTORIA USTROJU PAŃSTW – ĆWICZENIA Skrypty Becka T. Maciejewski HISTORIA ADMINISTRACJI i MYŚLI ADMINISTRACYJNEJ. CZASY NOWOŻYTNE i WSPÓŁCZESNE Podręczniki prawnicze www.ksiegarnia.beck.pl POWSZECHNA HISTORIA PAŃSTWA i PRAWA w pigułce WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2014 Redaktor prowadzący: Aneta Gacka-Asiewicz Wykorzystano materiały autorstwa prof. zw. dr. hab. Tadeusza Maciejewskiego © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Druk i oprawa: ORTHDRUK Sp. z o.o. ISBN 978-83-255-6261-8 ISBN e-book 978-83-255-6262-5 Spis treści Wstęp ............................................................................................................................................. XI DZIAŁ PIERWSZY. STAROŻYTNOŚĆ ................................................................................. Rozdział I. Monarchie despotyczne ................................................................................ Część I. Rys historyczny .................................................................................................. Część II. Ustrój społeczny despotii .............................................................................. Część III. Ustrój polityczny despotii ............................................................................ Część IV. Ustrój polityczny wielkich imperiów ....................................................... Rozdział II. Państwa-miasta – polis ................................................................................. Część I. Polis grecka .......................................................................................................... Część II. Civitas rzymska ................................................................................................. Rozdział III. Cesarstwo rzymskie (27 r. p.n.e.–476 r. n.e.) ..................................... Rozdział IV. Źródła prawa (poza prawem rzymskim) ............................................. Część I. Pojęcie źródeł ..................................................................................................... Część II. Prawo Egiptu ..................................................................................................... Część III. Prawo Mezopotamii ....................................................................................... Część IV. Prawo Izraela .................................................................................................... Część V. Prawo Persji ........................................................................................................ Część VI. Prawo Grecji ...................................................................................................... Rozdział V. System prawa (poza prawem rzymskim) ............................................. Część I. Prawo prywatne ................................................................................................ Część II. Prawo karne ....................................................................................................... Część III. Prawo procesowe ........................................................................................... 1 3 3 4 5 7 9 9 21 33 42 42 43 43 44 45 45 47 47 50 51 DZIAŁ DRUGI. ŚREDNIOWIECZE ....................................................................................... 53 Rozdział I. Plemienne państwa barbarzyńskie. Państwo protofeudalne i początki monarchii wczesnofeudalnej ....................................................................... Część I. Ustrój społeczno-gospodarczy .................................................................... Część II. Ustrój polityczny .............................................................................................. Część III. Wymiar sprawiedliwości ............................................................................... 55 55 60 67 VI Rozdział II. Jednolita monarchia feudalna .................................................................. Część I. Ustrój społeczny ................................................................................................ Część II. Ustrój polityczny .............................................................................................. Część III. Wymiar sprawiedliwości ............................................................................... Rozdział III. Rozdrobniona monarchia feudalna (policentryzm i monarchie dzielnicowe) ............................................................................................................................... Część I. Ustrój polityczny ................................................................................................ Część II. Sądownictwo ..................................................................................................... 70 70 83 91 93 93 98 Rozdział IV. Monarchia stanowa ...................................................................................... 101 Część I. Ustrój społeczny. Struktury stanowe .......................................................... 101 Część II. Ustrój miast ........................................................................................................ 109 Część III. Ustrój polityczny ............................................................................................. 112 Część IV. Wymiar sprawiedliwości ............................................................................... 125 Rozdział V. Zagadnienia ogólne prawa średniowiecznego ................................ 130 Część I. Główne nurty i cechy ....................................................................................... 130 Część II. Dominacja prawa zwyczajowego .............................................................. 131 Część III. Partykularyzm prawa ..................................................................................... 131 Część IV. Stanowość prawa ............................................................................................ 132 Część V. Kazuistyka prawa ............................................................................................. 133 Rozdział VI. Źródła prawa .................................................................................................... 134 Część I. Prawo barbarzyńców ....................................................................................... 134 Część II. Późnośredniowieczne prawo rodzime ..................................................... 138 Część III. Odmienność systemu źródeł prawa angielskiego (po 1066 r.) ...... 144 Część IV. Prawo kanoniczne .......................................................................................... 147 Część V. Prawo rzymskie w średniowieczu .............................................................. 149 Rozdział VII. Prawo prywatne ............................................................................................ 154 Część I. Prawo osobowe ................................................................................................. 154 Część II. Prawo małżeńskie, rodzinne i opiekuńcze .............................................. 159 Część III. Prawo rzeczowe ............................................................................................... 163 Część IV. Prawo spadkowe ............................................................................................. 169 Część V. Prawo zobowiązań ........................................................................................... 174 Rozdział VIII. Prawo karne ................................................................................................... 179 Część I. Prawo karne wczesnego średniowiecza ................................................... 179 Część II. Zmiany w prawie karnym późnego średniowiecza ............................. 188 Rozdział IX. Postępowanie sądowe ................................................................................ 191 Część I. Najdawniejsze sposoby dochodzenia sprawiedliwości ...................... 191 Spis treści VII Część II. Proces zwyczajny ............................................................................................. 191 Część III. Postępowanie z urzędu ................................................................................ 196 Część IV. Postępowanie szczególne ........................................................................... 197 Część V. Postępowanie zapobiegawcze ................................................................... 198 Część VI. Postępowanie egzekucyjne ........................................................................ 199 DZIAŁ TRZECI. CZASY WCZESNONOWOŻYTNE ......................................................... 201 Rozdział I. Ustrój polityczny ............................................................................................... 203 Część I. Władza królewska .............................................................................................. 203 Część II. Administracja centralna ................................................................................. 204 Część III. Reprezentacje stanowe ................................................................................ 208 Część IV. Administracja lokalna .................................................................................... 209 Rozdział II. Wymiar sprawiedliwości .............................................................................. 213 Część I. Sądownictwo królewskie ............................................................................... 213 Część II. Sądownictwo stanowe ................................................................................... 215 Rozdział III. Republiki wczesnonowożytne na przykładzie Anglii .................. 217 Część I. Ustrój polityczny ................................................................................................ 217 Część II. Wymiar sprawiedliwości ................................................................................ 220 Rozdział IV. Źródła prawa wczesnonowożytnego ................................................... 221 Część I. Myśl kodyfikacyjna XVI–połowy XVIII w. ................................................... 221 Część II. Źródła prawa we Francji ................................................................................ 223 Część III. Źródła prawa w Rzeszy Niemieckiej ......................................................... 223 Część IV. Źródła prawa w Rosji ..................................................................................... 224 Część V. Prawo rzymskie w czasach nowożytnych ............................................... 225 Część VI. Źródła prawa angielskiego .......................................................................... 226 Rozdział V. Zmiany w prawie prywatnym .................................................................... 227 Część I. Prawo osobowe ................................................................................................. 227 Część II. Prawo małżeńskie, rodzinne i opiekuńcze .............................................. 228 Część III. Prawo rzeczowe ............................................................................................... 229 Część IV. Prawo spadkowe ............................................................................................. 232 Część V. Prawo zobowiązań ........................................................................................... 233 Rozdział VI. Zmiany w prawie karnym .......................................................................... 234 Część I. Charakterystyka ogólna .................................................................................. 234 Część II. Przestępstwo ..................................................................................................... 234 Część III. Kara ...................................................................................................................... 236 Spis treści VIII Rozdział VII. Postępowanie cywilne ............................................................................... 239 Część I. Proces rzymskokanoniczny ........................................................................... 239 Część II. Kierunki rozwoju procesu cywilnego w czasach wczesnonowożytnych ............................................................................................... 242 Rozdział VIII. Postępowanie karne .................................................................................. 244 Część I. Proces inkwizycyjny ......................................................................................... 244 Część II. Angielski proces karny ................................................................................... 246 DZIAŁ CZWARTY. CZASY NOWOŻYTNE (PÓŹNONOWOŻYTNE) ........................ 249 Rozdział I. Zagadnienia ogólne konstytucjonalizmu ............................................ 251 Część I. Pojęcie konstytucji ............................................................................................ 251 Część II. Ustanowienie i zmiana konstytucji ............................................................ 251 Część III. Struktura i systematyka konstytucji ......................................................... 252 Część IV. Treść konstytucji .............................................................................................. 253 Część V. Państwo konstytucyjne. Kryteria podziałów .......................................... 253 Rozdział II. Znoszenie podstaw feudalnego ustroju społecznego (1774–1814) ............................................................................................................................... 256 Rozdział III. Liberalno-demokratyczne monarchie konstytucyjne ................. 259 Część I. Ustrój polityczny ................................................................................................ 259 Część II. Wymiar sprawiedliwości ................................................................................ 270 Rozdział IV. Monarchie absolutne i postabsolutne ................................................ 271 Część I. Ustrój polityczny państw złożonych (konfederacji, federacji, unii realnych) ................................................................................................................ 271 Część II. Państwa unitarne ............................................................................................. 274 Część III. Wymiar sprawiedliwości ............................................................................... 279 Rozdział V. Reżimy autorytarne ....................................................................................... 282 Część I. Ustrój polityczny ................................................................................................ 282 Część II. Wymiar sprawiedliwości ................................................................................ 285 Rozdział VI. Republiki ............................................................................................................ 286 Część I. Ustrój polityczny ................................................................................................ 286 Część II. Wymiar sprawiedliwości na przykładzie Stanów Zjednoczonych ..... 294 Rozdział VII. Zagadnienia kodyfikacji prawa ............................................................. 296 Część I. Problem kodyfikacji prawa w XVIII w. ........................................................ 296 Część II. Prawo natury – ideologiczna podstawa kodyfikacji ............................ 296 Spis treści IX Część III. Założenia nowoczesnego kodeksu prawa ............................................. 298 Część IV. Zagadnienie kodyfikacji prawa w Anglii ................................................ 298 Część V. Zagadnienie kodyfikacji prawa w USA ..................................................... 299 Rozdział VIII. Prawo cywilne ............................................................................................... 300 Część I. Rozwój prawa cywilnego i myśli cywilistycznej w XIX i XX w. .......... 300 Część II. Źródła prawa cywilnego. Przebieg prac kodyfikacyjnych i ich rezultaty ................................................................................................................. 303 Część III. Instytucje prawa cywilnego ........................................................................ 309 Część IV. Źródła prawa handlowego .......................................................................... 316 Część V. Instytucje prawa handlowego ................................................................... 318 Rozdział IX. Prawo karne ..................................................................................................... 321 Część I. Myśl karnistyczna XVIII–XX w. ....................................................................... 321 Część II. Źródła prawa karnego .................................................................................... 323 Część III. Podstawowa problematyka nowożytnego prawa karnego ............ 327 Rozdział X. Postępowanie cywilne .................................................................................. 333 Rozdział XI. Postępowanie karne .................................................................................... 335 Część I. Myśl humanitarna i jej postulaty ................................................................. 335 Część II. Źródła prawa ...................................................................................................... 336 DZIAŁ PIĄTY. CZASY WSPÓŁCZESNE .............................................................................. 339 Rozdział I. Konstytucyjne gwarancje praw obywatelskich i ich praktyczna realizacja w okresie międzywojennym ......................................................................... 341 Rozdział II. Zarys ustroju gospodarczego w okresie międzywojennym ...... 343 Rozdział III. Ustroje liberalno-demokratyczne ......................................................... 344 Część I. Stare i nowe monarchie konstytucyjne .................................................... 344 Część II. Stare i nowe republiki ..................................................................................... 344 Rozdział IV. Reżimy autorytarne ...................................................................................... 349 Część I. Pojęcie autorytaryzmu .................................................................................... 349 Część II. Władza głowy państwa (król, prezydent, premier, caudillo) ............. 350 Część III. Władza ustawodawcza .................................................................................. 351 Część IV. Zarząd lokalny. Samorząd ............................................................................ 352 Spis treści X Rozdział V. Reżimy totalitarne .......................................................................................... 353 Część I. Pojęcie totalitaryzmu ....................................................................................... 353 Część II. Totalitaryzm włoski i niemiecki ................................................................... 353 Część III. Totalitaryzm bolszewicki. Stalinizm ......................................................... 355 Część IV. Systemy prawne państw demokratycznych ......................................... 357 Część V. Systemy prawne państw totalitarnych ..................................................... 357 Spis treści Wstęp Zapewne czujesz presję przed zbliżającym się egzaminem i zastanawiasz się jak przebrnąć przez setki stron tekstu tak, aby wiadomości zostały w Twojej głowie. Konieczne są notatki, zakreślacze itp., których zadaniem jest pomóc Ci w uporządkowaniu wiedzy. Co jednak jeśli czasu jest coraz mniej, a po przeczytaniu tych setek stron nie starczyło go już na notatki i rysowanie tabel? Rozwiązanie stanowi właśnie ta publikacja. To kompak- towe opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień, których znajo- mość pomoże w  zdaniu egzaminu. Przedstawiamy Ci idealne narzędzie zarówno do nauki, jak i  do powtórki przed egzaminem. Dzięki zwięzłe- mu ujęciu tematu, tabelom, wykresom i wyróżnieniom szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę, a podejście do egzaminu stanie się mniej stresującym przeżyciem. Korzystaj także z testów, do których odeśle Cię QR Code z okładki. Powodzenia! Redakcja DZIAŁ PIERWSZY. STAROŻYTNOŚĆ Rozdział I. Monarchie despotyczne Część I. Rys historyczny 1. Egipt. Wystąpiła w nim tendencja do centralizacji i integracji państewek. Wywołały ją przede wszystkim warunki naturalne, a zwłaszcza konieczność stworzenia jednolitego systemu irygacyjnego wzdłuż Nilu. Najpierw doszło do zjednoczenia Górnego Egiptu, następnie Dolnego Egiptu. Ostateczne ich scalenie było dziełem faraona Menesa (ok. 3100 r. p.n.e.), założyciela I dyna- stii. Licząca się odtąd historia starożytnego Egiptu objęła prawie 3000 lat, się- gając aż do 332 r. p.n.e. W tym czasie Egiptem rządziło 30 dynastii. W pierw- szym tysiącleciu p.n.e., w tzw. epoce późnej, doszło do ostatecznego upadku państwa, które od 525 r. p.n.e. stało się prowincją perską, pozostając nią aż do podbojów Aleksandra Wielkiego (332 r. p.n.e.). 2. Sumerowie. W  połowie czwartego tysiąclecia  p.n.e. w  południowej Mezopotamii osiedlili się Sumerowie, tworząc miasta-państwa (Ur, Uruk, Lagasz). Na  gruzach potęgi politycznej Sumerów Sargon z  Akadu stwo- rzył pierwsze wielkie państwo semickie, istniejące ok. 2300–2100 r. p.n.e., które przekształciło się w  państwo sumeryjsko-akadyjskie, trwające do ok. 1800 r. p.n.e. Jego zmierzch zapoczątkowało powstanie państwa sta- robabilońskiego na południu Mezopotamii (Hammurabi 1792–1750 p.n.e.) oraz staroasyryjskiego (Szamszi Adad 1748–1716 p.n.e.) na północy. Pierw- sze upadło po półtora wieku, drugie stworzyło wielkie imperium, obejmu- jące w różnych okresach cały Bliski Wschód, a nawet Egipt. Upadek Asyrii nastąpił u schyłku VII w. p.n.e. Jej miejsce na okres wieku zajęło państwo nowobabilońskie, któremu kres położył w 539 r. Cyrus, twórca uniwersal- nego imperium perskiego. 3. Palestyna. Obszar Palestyny stał się łupem plemion semickich, które założyły tutaj wiele państw. Największe znaczenie spośród nich uzyskało państwo izraelskie, gdzie scentralizowana monarchia powstała ok. 1030 r. (Saul). 4 Rozdział I. Monarchie despotyczne Część II. Ustrój społeczny despotii 1. Kapłani. Odgrywali najważniejszą rolę w despotiach. Była to grupa zam- knięta, dziedziczna, na czele stał arcykapłan. W Egipcie występowała grupa wyższa (ojcowie lub słudzy boży) i niższa (czyści). Posiadali władzę, rozległą wiedzę, liczne przywileje i ziemie z nadań monarszych. 2. Ludność świecka. Składali się na nią urzędnicy, żołnierze, kupcy, rze- mieślnicy, chłopi, niewolnicy. Przykładowo w Mezopotamii istniał podział na 3 grupy: • awilum – pełnoprawni obywatele (potomkowie zdobywców, członkowie rodów), • muszkenum – warstwa pośrednia (wyzwoleńcy i autochtoni), • wardum – niewolnicy. 3. Urzędnicy. To druga po kapłanach najważniejsza warstwa w państwie. Sprawne funkcjonowanie państwa i  gospodarki spowodowało, zwłaszcza w Egipcie, wykształcenie się tysięcy posad urzędniczych. Pierwotnie funkcję tą można było objąć dzięki zdobytemu wykształceniu, później także poprzez dobre urodzenie. 4. Żołnierze. Za  zasługi dostawali ziemie i  przywileje (zwłaszcza podat- kowe). W  Mezopotamii wojownicy uzyskiwali w  dzierżenie tzw. ilkum. Obejmowało ono: grunt, dom, ogród, a nawet inwentarz żywy. Ilkum było dziedziczne i niezbywalne. Jego posiadacz zobowiązany był wykonywać służbę wojskową osobiście. Naruszenie tego zakazu karano śmiercią, zaś ilkum przekazywano najętemu zastępcy. 5. Kupcy i rzemieślnicy. Kupcy i rzemieślnicy stanowili niewielki ułamek społeczeństwa. Położenie prawne tej grupy, w świetle zachowanych źródeł, nie jest jasne. W Egipcie praw politycznych nie posiadali, z kolei w Mezopo- tamii zaliczani byli do klasy pełnoprawnych. 6. Chłopi. Najliczniejszą grupą społeczną byli chłopi, stanowiący ponad 90 ogółu ludności. W Egipcie, gdzie dominowała własność państwowa, chłopi żyli z reguły na ziemi faraona we wspólnotach gminnych, rzadziej dzierża- wiąc ziemię należącą do urzędników i świątyń. Odwrotnie było w Mezopota- mii, gdzie panujący, możni i urzędnicy oddawali zazwyczaj chłopom ziemię w dzierżawę bezpośrednią. Z tego tytułu musieli płacić świadczenia w natu- rze, wynoszące przeważnie połowę lub trzecią część zbiorów. Część III. Ustrój polityczny despotii 5 7. Niewolnicy. Źródłem niewoli było: • jeństwo wojenne, • urodzenie oraz • sprzedaż niewypłacalnego dłużnika lub jego rodziny. W rezultacie dominowali niewolnicy państwowi, a prywatnych było nie- wielu. Pod względem prawnym niewolnik był rzeczą. Dopuszczano jednak posiada- nie przez niego rodziny i drobnego majątku ruchomego, który po jego śmierci przypadał panu. Wolność zazwyczaj uzyskiwało się poprzez samowykupienie, na  które można było pożyczyć pieniądze. W sumie w historii Wschodu znaczenie go- spodarcze niewolników nie było wielkie. Największą ich liczbę zatrudniał monarcha do wykonywania różnorodnych posług w pałacu (niewolnictwo pałacowe). Część III. Ustrój polityczny despotii 1. Monarcha Egipt faraon Sumerowie Państwo sumeryjsko-akadyjskie Państwo żydowskie pates lugal później król lugal później król Pochodzenie władzy monarszej miało charakter teokratyczny. W  pań- stwie egipskim faraon był najpierw bogiem, później synem boga, wreszcie tylko pośrednikiem między bogami a ludem, strażnikiem „Maat – boskiego ładu”. W Mezopotamii władca był w trzecim tysiącleciu jeszcze inkarnacją samego boga, jego uosobieniem. W drugim tysiącleciu uważano go już je- dynie za wybrańca bóstw, zastępcę boga na ziemi. Stopniowy upadek idei boskości panującego był więc wyraźny. Złożyły się na  to  różne czynniki: brak trwałego zjednoczenia państw (Mezopotamia), upadek państwowości, złe rządy, klęski wojenne, liczne zamachy stanu, detronizacje itp. Za istotę boską nie był jedynie uważany król żydowski, jakkolwiek był poma- zańcem wybieranym za pośrednictwem proroków. Władza monarchy miała charakter despotyczny. Panujący łączył bo- wiem w swym ręku całą władzę: ustawodawczą, wykonawczą, sądowniczą i  wojskową. Realizację tych uprawnień traktowano, zgodnie z  teokratycz- nym charakterem państwa, jako wykonywanie woli boga. Była ona święta. Sprzeciwienie się jej uznawano za  najcięższe przestępstwo, zagrożone 6 Rozdział I. Monarchie despotyczne najsurowszymi karami oraz potępieniem w  życiu pozagrobowym. Wyjąt- kiem było państwo izraelskie, gdzie ważną rolę odgrywało zgromadzenie, król nie posiadał też tutaj władzy ustawodawczej, a  administracyjna była ograniczona. 2. Administracja centralna i lokalna a. Zastępca monarchy. Był drugą najważniejszą osobą w  państwie – w Egipcie był to wezyr, w Mezopotamii nuband. Do ich obowiązków należał: • zarząd dworu, • kierowanie sprawami państwa (robotami publicznymi, skarbowością itp.), • sprawowanie najwyższego sądownictwa w  imieniu władcy (Egipt) oraz naczelne dowództwo wojskowe (Mezopotamia). Ich faktyczna władza dorównywała nieraz monarszej. W  Egipcie znaczną pozycję osiągnęli też kanclerz i naczelny skarbnik. b. Administracja Egiptu. Egipt terytorialnie podzielony był na  nomy. Na  ich czele stali naczelnicy zwani nomarchami. W  swym ręku dzierżyli władzę administracyjną, sądową i skarbową oraz sprawowali zarząd gospo- darczy; wynagradzani byli dobrami w naturze. c. Administracja Mezopotamii. W Mezopotamii do stworzenia scentrali- zowanej administracji doszło dopiero w okresie państwa starobabilońskiego (reformy Hammurabiego). Kraj dzielił się na prowincje z gubernatorami (issaku), wywodzącymi się z dawnych władców lokalnych. Te dzieliły się na okręgi z naczelnikami (pa­ hatu). Najniższą jednostką administracyjną była gmina na czele z wójtem (rabianu). Wszyscy urzędnicy mianowani byli przez króla. Sprawowali funkcje admini- stracyjne, policyjne i sądownicze. d. Administracja w państwie żydowskim. Państwo żydowskie podzielone było na 12 okręgów. Po śmierci Salomona (ok. 930 r. p.n.e.) rozpadło się ono na królestwo judzkie (2 plemiona – Jerozolima) i izraelskie (10 plemion – Sa- maria). Każdy okręg przez jeden miesiąc w roku miał obowiązek dostarczać do pałacu produkty konieczne dla utrzymania dworu i służby. Władza w po- szczególnych okręgach należała do sędziego. 3. Sądownictwo. Formalnie najwyższym sędzią był monarcha, źródło wszelkiej sprawiedliwości. Faktycznie rozstrzygał tylko sprawy najważniej- sze (np. zdradę) lub niektóre odwołania. Brak rozdziału między władzą są- dową a administracyjną powodował przy tym, że sądownictwo sprawowali Część IV. Ustrój polityczny wielkich imperiów 7 urzędnicy państwowi. W Egipcie był to wezyr na szczeblu centralnym oraz nomarchowie na poziomie terytorialnym. W Mezopotamii, w okresie istnie- nia cywilizacji Sumerów, sądownictwo spoczywało najpierw w rękach kapła- nów, a miejscem sądu były świątynie. W ręce świeckich urzędników wymiar sprawiedliwości przeszedł dopiero od reform Hammurabiego. Sądy były kolegialne, a ich skład tworzyli lokalni urzędnicy wyrokujący w oto- czeniu asesorów (starszyzna). Najważniejsze sprawy podlegały jednak jurys- dykcji królewskich sędziów zawodowych. Część IV. Ustrój polityczny wielkich imperiów 1. Państwo asyryjskie. Najstarszym wielkim imperium Wschodu było państwo asyryjskie. Po upadku Asyrii (VII w p.n.e.) nastąpił szybki rozwój imperium perskiego. Zapoczątkował je w 559 r. p.n.e. Cyrus II Wielki, zaś zakończyła jego istnienie śmierć Dariusza III w 331 r. p.n.e. Władcy asyryjscy uznawali się za potomków boga Assura, wykonawców jego woli. Racją istnienia państwa były ciągłe wojny, podejmowane na roz- kaz boga. W  okresie nowego państwa, podbiwszy większość starożytnego Wschodu, królowie zaczęli się określać panami czterech stron świata. Już sama ta tytulatura wyraźnie wskazywała na przyjęty przez Asyrię ekspansjo- nizm. Król dzierżył w swym ręku wszelką władzę. Jego zastępcą był turtan. System administracji Asyrii powstał pod koniec X  w.  p.n.e. Pań- stwo podzielono na  wielkie prowincje zarządzane przez namiestników. W VIII w. p.n.e. doszło do podziału prowincji na mniejsze jednostki tery- torialne, zarządzane przez mianowanych przez króla urzędników. Obok ob- szarów państwa pozostawiono terytoria obejmujące kraje podbite, admini- strowane przez dotychczasowych władców, sprawujących władzę w imieniu Asyrii. Ten dwoisty system wynikał z dysponowania przez Asyrię zbyt ma- łymi rezerwami ludzkimi i zemścił się na niej w końcu VII w. p.n.e., kiedy to  bunt terroryzowanych przez wieki ludów doprowadził do  nagłej kata- strofy państwa i jego ostatecznego upadku (608 r. p.n.e.). 2. Imperium Perskie. Stworzone zostało przez Cyrusa  II Wielkiego na  gruzach imperium asyryjskiego. Zorganizował je  jednak na  przełomie VI/V w. p.n.e. król Dariusz I. Podstawą jego polityki była łagodniejsza eks- ploatacja ludów podbitych, w porównaniu z systemem asyryjskim, o którym żywo pamiętano. Zapewniło to  panowaniu perskiemu większą stabilizację oraz poparcie lokalnych możnych i kapłanów, z którymi dzielili się władzą, zachowując sobie pierwszeństwo.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Powszechna historia państwa i prawa w pigułce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: