Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00502 006817 12233953 na godz. na dobę w sumie
Powszechne a szczególne prawo pracy - ebook/pdf
Powszechne a szczególne prawo pracy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8620-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> pracy i ubezpieczeń społecznych
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Ludwik Florek profesor zwyczajny doktor habilitowany nauk prawnych; kierownik Ka-
tedry Prawa Pracy Uniwersytetu Warszawskiego; członek Europejskiej Akademii Prawa
Porównawczego, wiceprzewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Pra-
cy i Zabezpieczenia Społecznego, przewodniczący Sekcji Polskiej tego Stowarzyszenia,
wiceprzewodniczący Komisji Kodyfi kacyjnej Prawa Pracy (2002 2007), członek Rady
Legislacyjnej (2007 2010); autor ponad 350 prac z zakresu prawa pracy, międzynaro-
dowego i europejskiego prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych.

Książka zawiera pogłębioną analizę relacji pomiędzy powszechnym a szczególnym pra-
wem pracy (uregulowanym w przepisach pozakodeksowych). Autorzy poruszają najtrud-
niejsze i budzące największe wątpliwości kwestie odnoszące się do stosowania przepisów
prawa pracy w razie zbiegu przepisów szczególnych i powszechnych, starając się udzielić
odpowiedzi na liczne pytania dotyczące stosowania tych regulacji. Publikacja zawiera
również wskazówki na temat kształtowania szczególnego prawa pracy de lege ferenda.
W opracowaniu omówiono m.in. takie zagadnienia jak:
zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego do pozaumownych stosunków pracy,
czas pracy w pragmatykach urzędniczych oraz w odniesieniu do członków personelu
latającego,
struktura wynagrodzenia w administracji publicznej,
odpowiedzialność dyscyplinarna pracownika administracji publicznej,
świadczenia na rzecz pracowników przechodzących na emeryturę lub rentę.
Tematy przedstawione w monografi i zaprezentowano w oparciu o orzecznictwo Sądu Naj-
wyższego oraz poglądy doktryny.
Publikacja przeznaczona jest dla pracowników administracji centralnej oraz terenowej,
pracowników szkolnictwa i szkolnictwa wyższego, a także osób zatrudnionych w wymia-
rze sprawiedliwości. Ze względu na zawartą w pracy krytykę zróżnicowania przepisów
szczególnych i ukazanie sposobów ograniczenia tego stanu rzeczy, książka może stano-
wić cenną lekturę dla legislatorów, którzy zajmują się omawianą problematyką.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

powszechne a szczególne prawo pracy redakcja naukowa Ludwik Florek MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 stycznia 2016 r. Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne Agata Czuj Łamanie Wolters Kluwer Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-264-9829-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wprowadzenie / 13 Ludwik Florek Powszechne a szczególne prawo pracy / 15 Walerian Sanetra Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji i systematyzacji / 28 Bogusław Cudowski Szczególne i odrębne przepisy prawa pracy / 53 Eliza Maniewska Pojęcie szczególnego prawa pracy a konstytucyjne podstawy i ograniczenia jego wyodrębniania / 66 Paweł Nowik Jednolita pragmatyka urzędnicza a powszechne prawo pracy / 79 Zbigniew Hajn Koncepcja pracodawcy w powszechnym prawie pracy i szczególnym prawie pracy sfery budżetowej / 97 Aleksandra Ziętek-Capiga Zakres szczególnej regulacji statusu pracowniczego w pragmatykach służbowych / 114 5 Spis treści Anna Dubowik Szczególne właściwości umowy o pracę jako podstawy stosunku pracy w sferze publicznej / 128 Maciej Łaga Nabór na stanowiska urzędnicze w administracji publicznej / 152 Wioletta Witoszko Przyczyny wygaśnięcia stosunku pracy w powszechnym i szczególnym prawie pracy / 171 Katarzyna Sakowska Możliwość zastosowania wypowiedzenia zmieniającego do pozaumownych stosunków pracy / 187 Monika Latos-Miłkowska Czas pracy w pragmatykach urzędniczych / 208 Jakub Szmit Struktura wynagrodzenia w administracji publicznej a regulacje kodeksu pracy / 223 Iwona Sierocka Odpowiedzialność dyscyplinarna a rozwiązanie stosunku pracy w trybie art. 52 k.p. z pracownikiem administracji publicznej / 247 Michał Brodecki Ograniczenie dodatkowego zatrudnienia członków korpusu służby cywilnej / 264 Artur Rycak Regulacje prawne zatrudnienia pracowników sądów jako szczególne prawo pracy / 281 Agnieszka Zwolińska Czas pracy członków personelu latającego – szczególne prawo pracy? / 299 6 Spis treści Katarzyna Żywolewska Ochrona trwałości zatrudnienia mianowanego nauczyciela akademickiego w związku z wypowiedzeniem stosunku pracy / 316 Robert Stępień Ograniczenia wolności związkowych pracowników służby publicznej / 339 Dorota Dzienisiuk Świadczenia na rzecz pracowników przechodzących na emeryturę lub rentę / 362 7 Wykaz skrótów k.c. k.p. k.p.c. Konstytucja RP p.sz.w. pr. lot. pr.u.s.p. u.d.l. u.f.p. Akty prawne ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.) ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1393 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 133 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności lecz- niczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 618 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicz- nych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) 9 Wykaz skrótów u.i.b. u.k.sąd. u.p.s. u.p.s.prok. u.p.u.p. u. pom. społ. u.prok. u.s.c. ustawa o NIK ustawa o PAN ustawa o PIP ustawa o SN ustawa o TK 10 ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badaw- czych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1095) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 795 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1202) ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach są- dów i prokuratury (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1241) ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 269 z późn. zm.) ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1111 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1096) ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1082) ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspek- cji Pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 640 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyż- szym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 499 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konsty- tucyjnym (Dz. U. poz. 1064 z późn. zm.) Wykaz skrótów Publikatory Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Pracy Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Woj- skowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- wych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Recueil Zbiór Urzędowy Inne sąd apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny OSNC OSNCP OSNKW OSNP OSNPUS OSP OSPiKA OTK Rec. ZU SA SN TK WSA 11 Wprowadzenie Przepisy szczególne regulujące sytuację niektórych grup pracowników są bardzo rozbudowane. Obejmują one nie tylko pragmatyki pracowników służby publicznej, lecz także osobne ustawy bądź ich części odnoszące się do innych grup zawodowych. Mają one różny zakres podmiotowy i przed- miotowy. W sumie są też bardziej obszerne niż przepisy powszechne, obej- mujące ogół pracowników (kodeks pracy, ustawy i przepisy wykonawcze). W większości przypadków przepisy szczególne bądź odsyłają do prawa po- wszechnego, bądź pozostawiają pewne kwestie nieuregulowane. Dla oceny sytuacji prawnej danej kategorii pracowników niezbędne jest zastosowanie przepisów z obydwu grup. Relacja pomiędzy prawem powszechnym a pra- wem szczególnym jest zaś w wielu przypadkach niejasna. Sprawie tej nie poświęcano w literaturze dostatecznej uwagi. Nie ma zwłaszcza całościowych opracowań na ten temat. Niniejsza publikacja stara się tę lukę wypełnić. Szczególne prawo pracy jest w dużej części prawem resortowym, nierzadko kształtowanym w oderwaniu od prawa powszechnego, co tym bardziej po- głębia wątpliwości dotyczące stosowania obydwu grup przepisów. Szczególne prawo pracy jest też podstawowym instrumentem różnicowania (dyferen- cjacji) prawa pracy. W szczególności kształtuje ono w odrębny sposób obo- wiązki i prawa, w tym przywileje danej grupy pracowników. Jego ocena wskazuje na to, że nie zawsze jest to dostatecznie uzasadnione charakterem danego zatrudnienia czy warunkami wykonywania pracy przez daną grupę pracowników. 13 Wprowadzenie Część opracowań w niniejszej publikacji ma charakter ogólny i przedstawia różne aspekty szczególnego prawa pracy oraz jego stosunek do prawa po- wszechnego. Inne dotyczą poszczególnych grup zawodowych, a zwłaszcza pracowników administracji czy nawet szerzej – służby publicznej (w tym sędziów), pracowników szkół wyższych i lotnictwa cywilnego. Zawierają one rozważania dotyczące całości ich statusu prawnego lub poszczególnych jego elementów, jak zwłaszcza nawiązanie i rozwiązanie stosunku pracy, czas pracy czy odpowiedzialność dyscyplinarna. Osobne opracowanie po- święcone jest zbiorowemu prawu pracy. W publikacji przedstawiono także świadczenia na rzecz szczególnych grup pracowników przechodzących na emeryturę lub rentę. Część artykułów zawartych w niniejszej książce była dyskutowana podczas XV Regionalnej Konferencji Prawa Pracy w Jabłonnie w czerwcu 2015 r. Pozostałe zostały przygotowane na potrzeby tej publikacji. Warszawa, październik 2015 r. Ludwik Florek 14 Ludwik Florek Powszechne a szczególne prawo pracy 1. Termin „szczególne prawo pracy”1 jest przeciwstawieniem określenia „powszechne prawo pracy”. To drugie odnosi się, chociaż w różnym stopniu, do wszystkich pracowników, czego przykładem jest zwłaszcza kodeks pracy. Przepisy powszechne są również zawarte w innych ustawach i przepisach wykonawczych, które regulują prawa i obowiązki wszystkich pracowników2, jak na przykład ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników3. O charakterze przepisu nie decyduje bowiem jego usytuowa- nie, lecz funkcja. Gdyby w kodeksie pracy były przepisy odnoszące się tylko do pewnej grupy pracowników, jak to planowano w projekcie kodeksu z 2007 r. w odniesieniu do osób zatrudnionych na kierowniczych stanowi- skach państwowych, byłyby to przepisy szczególne. Prawo szczególne reguluje sytuację pewnej grupy (kategorii) pracowników4, oznaczonej w szczególności działem zatrudnienia, branżą, sektorem czy nawet rodzajem pracy. Ich zasadniczą cechą jest odmienny sposób regulacji praw i obowiązków danej kategorii pracowników. Obejmuje ono dwie grupy aktów prawnych. Do pierwszej zaliczamy pragmatyki służbowe 1 Art. 5 k.p. posługuje się sformułowaniem „przepisy szczególne”. 2 Relacja pomiędzy przepisami kodeksu a innymi przepisami prawa pracy może być w części po- dobna do tej, która występuje pomiędzy przepisami powszechnymi a szczególnymi, o czym mowa w dalszych wywodach. 3 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 192. 4 Np. w myśl art. 1 u.p.s. w celu zapewnienia wykonywania zadań publicznych przez samorząd terytorialny ustanawia się przepisy prawa pracy określające status prawny jego pracowników. 15 Ludwik Florek (pracownicze)5 występujące w szeroko rozumianej służbie publicznej. Mogą one być poświęcone tylko statusowi pracowniczemu danej grupy, jak na przykład Karta nauczyciela6, bądź normować całość funkcjonowania danego działu służby publicznej, jak ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym7 czy ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy8. W drugim przypadku przepisami prawa pracy są te, które odnoszą się do sytuacji pracowników. Bardzo często szczególna regulacja prawna łączy się z podstawą zatrudnienia i jest dalej idąca przy mianowaniu niż przy umowie o pracę. Nierzadko widać jednak brak konsekwencji w posługiwaniu się tymi dwiema podstawami zatrudnie- nia. W dużym stopniu odchodzi się też od różnicowania sytuacji pracowni- ków mianowanych i umownych niektórych działów zatrudnienia, co dotyczy na przykład szkół wyższych. Druga grupa obejmuje przepisy regulujące sytuację pracowników innych działów zatrudnienia. Mogą one określać ją w miarę całościowo, czego przykładem jest ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu9. Mogą one również normować tylko niektóre elementy statusu pracowni- czego danej grupy, nawet jeżeli całość tego statusu podlega przepisom po- wszechnym, w tym zwłaszcza kodeksowi pracy. Przykładem jest ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej10, co dotyczy zwłaszcza czasu pracy pracowników podmiotów leczniczych11, czy ustawa o czasie pracy kierowców12. W tym znaczeniu aktem szczególnym jest również Karta 5 Obecnie określa się je też jako pragmatyki prawa pracy w odróżnieniu od administracyjnopraw- nych pragmatyk funkcjonariuszy służb mundurowych. 6 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 191 z późn. zm.). 7 Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.). 8 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 640 z późn. zm.). 9 Dz. U. poz. 1569. 10 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 618 z późn zm. 11 Szczególność tych przepisów jest ograniczona przez to, że w pewnym zakresie odsyłają one z powrotem do powszechnego prawa pracy, np. art. 95 ust. 5 czy art. 96 ust. 7 u.d.l. 12 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1155 z późn. zm.); por. też Umowa europejska dotycząca pracy załóg pojazdów wykonujących między- 16 Powszechne a szczególne prawo pracy górnika13, która została wydana na podstawie upoważnień zawartych w ko- deksie14. 2. Przepisy szczególne mogą być mniej korzystne niż przepisy powszechnego prawa pracy. Są one zawarte w ustawach, które mają taką samą moc jak kodeks pracy czy inne ustawy z zakresu powszechnego prawa pracy. Mogą się też opierać na przepisach wykonawczych, które z mocy upoważnienia ustawowego zawierają inną regulację niż prawo powszechne. Z tego punktu widzenia szczególne prawo pracy nie obejmuje układów zbiorowych pracy czy innych źródeł autonomicznego prawa pracy, jak porozumienia zbioro- we, regulaminy czy statuty. Dotyczy to również sytuacji, w której autono- miczny akt prawny może zastąpić przepisy ustawowe, jak to przewiduje na przykład art. 773 § 2 k.p. Wprawdzie może on przyznawać podobne uprawnienia pracownicze jak przepis szczególny, ale są one przedłużeniem prawa ustawowego i z reguły nie mogą być mniej korzystne niż przepisy tego prawa. W takim przypadku bowiem są one nieważne, a zamiast nich stosuje się przepisy prawa ustawowego (por. art. 9 § 2 w zw. z art. 18 § 2 k.p.). Natomiast przepisy szczególnego prawa pracy zazwyczaj mogą regu- lować poszczególne elementy statusu pracowniczego niezależnie od powszech- nego prawa pracy, a więc również mniej korzystnie niż przepisy tego ostatniego. W części wyłączają one też stosowanie powszechnego prawa pracy. Relacja pomiędzy prawem powszechnym a prawem autonomicznym jest jednak w dużym stopniu podobna do występującej pomiędzy prawem powszechnym i szczególnym. Jeżeli jednak dany akt w całości lub części zostaje wydany na podstawie przepisów szczególnych, jak na przykład statut wyższej uczelni, to w tym zakresie jego postanowienia odnoszące się do stosunku pracy stanowią również część szczególnego prawa pracy. Rozważania nad przepisami powszechnego i szczególnego prawa pracy obejmują aspekty formalny i materialny. Pierwszy z nich odpowiada na narodowe przewozy drogowe (AETR), sporządzona w Genewie dnia 1 lipca 1970 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 94, poz. 1087). 13 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa – Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13 z późn. zm.). 14 Jej obowiązywanie, zakres przedmiotowy i podmiotowy mogą być przedmiotem kontrowersji. 17 Ludwik Florek pytanie, które przepisy znajdują zastosowanie do określenia sytuacji pracow- nika, o czym mowa poniżej. Drugi dotyczy oceny odejścia od powszechnego prawa pracy, o czym mowa w dalszej części wywodów. 3. Artykuł 5 k.p. może być rozumiany także w ten sposób, że obejmuje on wszystkich pracowników, którzy znajdują się w sytuacji regulowanej poza kodeksem pracy, na przykład zostaną objęci zwolnieniami grupowymi czy podejmą pracę tymczasową. Stanowiliby oni „określoną kategorię pracow- ników”, o której mowa w art. 5 k.p., do których stosuje się przepisy pozako- deksowe traktowane również jako przepisy szczególne w rozumieniu tego przepisu. Ma do nich również zastosowanie część reguł dotyczących relacji tych dwóch grup przepisów, w tym zwłaszcza zupełności regulacji kodekso- wej i uzupełniania jej regulacją pozakodeksową. Przykładem są odesłania do pozakodeksowych „przepisów szczególnych” dotyczących ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę (art. 411 § 1, art. 45 § 3 oraz art. 57 § 2 k.p.). W dużym stopniu przepisy te nie regulują odmiennie praw i obowiązków pracowników, ponieważ ich zakres podmiotowy lub przedmiot jest inny niż objęty kodeksem pracy. W podanym przykładzie są to zwłaszcza inne sytuacje niż objęte kodeksową ochroną przed wypowie- dzeniem. Wydaje się, że w tym przypadku bardziej trafny byłby termin „przepisy odrębne” (w stosunku do kodeksu pracy). Termin ten występuje również w innych przepisach. Na przykład do okresów pracy pracowników Państwowej Inspekcji Pracy uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 56 ust. 2 ustawy o PIP). W tym przypadku odpada materialny aspekt „przepisów szczególnych” polegający na ocenie zasadności szczególnego kształtowania sytuacji prawnej danej grupy pracowników. Stąd też to rozu- mienie „przepisów szczególnych” nie będzie szerzej omawiane w dalszych wywodach. 4. Jeżeli chodzi o aspekt formalny, przepisy szczególne mogą pełnić różną rolę. Pierwsza grupa dotyczy tych, które zastępują odpowiednie przepisy powszechnego prawa pracy. Wynika to w sposób wyraźny z art. 5 k.p., zgodnie z którym jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników 18 Powszechne a szczególne prawo pracy regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nieure- gulowanym tymi przepisami. A contrario, w zakresie uregulowanym przepi- sami szczególnymi nie stosuje się przepisów kodeksu pracy lub nawet szerzej – powszechnego prawa pracy. Uchylenie przepisów szczególnych w całości lub części powoduje w odpo- wiednim zakresie powrót do stosowania prawa powszechnego. W takim przypadku odpada bowiem przesłanka stosowania art. 5 k.p. Druga grupa przepisów szczególnych obejmuje te, które uzupełniają po- wszechne prawo pracy. Do tej sytuacji nie ma zastosowania art. 5 k.p., po- nieważ nie zastępuje on przepisów powszechnego prawa pracy. Szczególność tych przepisów polega na tym, że obejmują one tylko pewną kategorię pra- cowników (grupę zawodową). Często odnoszą się one do szczególnych właściwości zatrudnienia pracowników tej grupy. Przykładem mogą być przepisy dotyczące szczególnych rygorów selekcyjnych oraz odpowiedzial- ności dyscyplinarnej osób zatrudnionych w służbie publicznej, awansu za- wodowego nauczycieli15 czy książeczki żeglarskie marynarzy16. Uchylenie omawianych przepisów nie przekłada się na stosowanie prawa powszechnego, bo są one stosowane dodatkowo obok tego prawa, w którym nie ma takich regulacji jak w prawie szczególnym. Trzecia grupa przepisów szczególnych powtarza przepisy powszechnego prawa pracy. Niekiedy ma to charakter informacyjny. Nierzadko towarzyszą temu jednak pewne modyfikacje powszechnego prawa pracy. Często obok przepisów tej grupy występują takie, które zastępują lub uzupełniają po- wszechne prawo pracy, co nadaje im charakter mieszany. Są to zwłaszcza przepisy o czasie pracy, które często powtarzają przepisy kodeksu pracy o jego wymiarze (maksymalnym), ale go ograniczają lub modyfikują jego rozkład. Przykładem są przepisy o czasie pracy nauczycieli, którego tygo- dniowy wymiar nie może przekraczać 40 godzin (art. 42 ust. 1 Karty nauczy- ciela), ale na poszczególnych stanowiskach nauczycielskich jest on niższy (15–30 godzin tygodniowo – art. 42 ust. 3 Karty nauczyciela). Podobnie 15 Art. 9a–9h Karty nauczyciela. 16 Art. 7–15 ustawy o pracy na morzu. 19 Ludwik Florek w części odrębnym regułom podlega czas pracy członków załóg statków powietrznych w przewozie lotniczym17. Niekiedy uzupełnianie prawa powszechnego w przepisach szczególnych robi wrażenie jego „poprawiania”18. 5. Z art. 5 k.p. a contrario wynika, że w sprawach nieuregulowanych przepi- sami szczególnymi stosuje się przepisy kodeksu pracy. Często jednak usta- wodawca, zamiast opierać się na ogólnej możliwości płynącej z wykładni art. 5 k.p., wyraźnie odsyła do przepisów kodeksu19 lub także do innych przepisów prawa pracy20 bądź nawet do konkretnych ustaw21. Niekiedy jest to odesłanie do całości ustawowych przepisów prawa pracy22. W innych wypadkach odesłanie dotyczy konkretnych przepisów. Ma to w założeniu usuwać wątpliwości co do sytuacji prawnej danej grupy pracowników, tym bardziej że jest to zawarte w ustawach ją regulujących, a nie tylko wynika z normy ogólnej. Odesłanie do przepisów kodeksu pracy lub prawa pracy następuje wprost lub odpowiednio. W drugim przypadku oznacza to możliwość modyfikacji przepisu powszechnego prawa pracy stosowanego do pracowników objętych regulacją szczególną. Nie wyklucza to jednak stosowania przepisu wprost, bez żadnych modyfikacji. Zestawienie różnych odesłań do prawa powszech- nego wskazuje na brak konsekwencji w omawianej kwestii. Użycie terminu 17 Art. 103 pr. lot. 18 Na przykład rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia z winy urzędnika może nastąpić w razie ciężkiego naruszenia przez urzędnika podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina urzędnika jest oczywista (art. 71 ust. 7 pkt 1 u.s.c.). To uzupełnienie jest zbędne, ponieważ jeżeli wina jest nieoczywista, to również w prawie powszechnym zachowanie się pracownika nie może stanowić przesłanki zwolnienia dyscyplinarnego. 19 Por. art. 43 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu pracy. 20 Np. według art. 9 ust. 1 u.s.c. w sprawach dotyczących stosunku pracy w służbie cywilnej, nieure- gulowanych w ustawie, stosuje się przepisy kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy. 21 Odnosi się to np. do ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (art. 20 ust. 2 Karty nauczyciela). 22 Np. art. 1 ust. 5 ustawy o pracy na morzu przewiduje, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do stosunków pracy na statkach stosuje się przepisy kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy. 20 Powszechne a szczególne prawo pracy „odpowiednio” stanowi też swego rodzaju zabezpieczenie dla zastosowania prawa powszechnego. Pozwala bowiem uchylić się od niektórych niepożą- danych skutków takiego zabiegu. 6. Ponieważ jednak ustawy szczególne regulują pewne sprawy węziej niż powszechne prawo pracy, zawsze może powstać wątpliwość, czy dalsze aspekty sytuacji prawnej danej grupy pracowników stanowią przejaw sprawy „nieuregulowanej” w rozumieniu ustawy szczególnej, do której stosuje się przepisy powszechnego prawa pracy23. Najczęściej łącznie stosuje się przepisy prawa szczególnego i powszechnego24. Wątpliwości mogą dotyczyć również tego, jakie przepisy powszechne znaj- dują zastosowanie do pracowników objętych przepisami szczególnymi25. Odrębny charakter przepisów szczególnych może też powodować wyłączenie stosowania prawa powszechnego26. Niekiedy Sąd Najwyższy podkreśla nawet 23 Np. zdaniem SN przepis art. 20 ust. 5a Karty nauczyciela nie uchyla ochrony szczególnej przed rozwiązaniem lub zmianą stosunku pracy wynikającej z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (wyrok z dnia 11 kwietnia 2014 r., III PK 92/13, LEX nr 1620590). Podobnie według wyroku z dnia 6 września 2011 r. (II PK 33/11, OSNP 2012, nr 19–20, poz. 241) odesłania z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 p.sz.w. trzeba rozumieć w ten sposób, że obejmują one także przepisy kodeksu pracy wprost dotyczące umowy o pracę, chyba że co innego wynika z ich brzmienia, celu lub funkcji. Natomiast w myśl wyroku z dnia 24 czerwca 2013 r. (II PK 315/12, OSNP 2014, nr 4, poz. 55) podstawy prawnej rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z osobą odbywającą staż urzędniczy w sądzie nie może stanowić art. 12 ust. 1 u.p.s.prok. Podstawą rozwiązania umowy o pracę z takim pracownikiem bez wypowiedzenia z jego winy może być art. 52 § 1 k.p. 24 Zgodnie z wyrokiem z dnia 15 lutego 2006 r. (II PK 301/05, OSNP 2007, nr 1–2, poz. 7) w przy- padku podważenia legalności lub zasadności zwolnienia przez Prokuratora Generalnego ze służby asesora prokuratury, zwolnionemu przysługuje roszczenie o odszkodowanie (art. 118 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze w zw. z art. 50 § 3 k.p.). 25 Według wyroku z dnia 18 lutego 2014 r. (III PK 62/13, OSNP 2015, nr 5, poz. 61) do roszczeń nauczycieli akademickich mianowanych na czas określony w przypadku wypowiedzenia stosunku pracy ma zastosowanie art. 45 k.p. 26 Zgodnie z wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r. (II PK 171/12, LEX nr 1514821) do stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego nie ma zastosowania zakaz wypowiadania umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z art. 41 k.p. Podobnie według wyroku z dnia 2 października 2013 r. (II PK 12/13, OSNP 2014, nr 6, poz. 83), stosunek pracy mianowa- nego pracownika samorządowego nie jest chroniony na podstawie art. 39 k.p., wobec czego ta- kiemu pracownikowi, z którym pracodawca rozwiązał niezgodnie z prawem stosunek pracy bez wypowiedzenia w tzw. wieku przedemerytalnym, nie przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy (art. 57 § 2 k.p.). 21 Ludwik Florek samodzielność konstrukcji, a tym samym odrębność od prawa powszechnego konstrukcji prawnych przyjętych w przepisach szczególnych27. Czasem też przepisy szczególne w stosunku do prawa powszechnego mają charakter ogólny w stosunku do innej regulacji prawnej28. W pewnych przypadkach mamy też do czynienia z podwójnym odesłaniem do bardziej ogólnego aktu szczególnego i do kodeksu pracy29. Liczne wątpliwości prawne powstające na styku prawa szczególnego z pra- wem powszechnym mogą być usunięte tylko w przepisach szczególnych. Prawo powszechne nie jest w stanie ani nawet nie powinno dostosowywać się do różnorodnych szczególnych rozwiązań prawnych. Usunięcie wątpli- wości dotyczących zakresu stosowania prawa powszechnego jako uzupełnie- nia przepisów szczególnych wymaga znajomości prawa powszechnego i wyobraźni prawniczej dotyczących przyszłego stosowania przepisów szczególnych. Możliwe jest zwłaszcza odwołanie się do przepisów, które i tak są lub byłyby stosowane. Trudniejszą sprawą jest zamknięcie drogi do stosowania przepisów powszechnych. Może to nastąpić przez odwołanie się do niektórych przepisów, co oznaczałoby, że pozostałe nie miałyby zastoso- wania. Jeżeli dana instytucja jest regulowana w przepisie szczególnym, na przykład rozwiązanie stosunku pracy, to uzupełniające stosowanie przepisów po- wszechnych powinno być uzasadnione wyraźną luką w tej regulacji. 27 Według wyroku z dnia 4 listopada 2008 r. (II PK 81/08, OSNP 2010, nr 7–8, poz. 92) przeniesienie na inne stanowisko służbowe na podstawie art. 10 ust. 1a u.p.u.p. jest samodzielną konstrukcją prawną uregulowaną w tym przepisie, odmienną od unormowanego w kodeksie pracy wypowie- dzenia warunków pracy lub płacy. 28 Np. art. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej (Dz. U. Nr 128, poz. 1403 z późn. zm.) stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do osób wchodzących w skład służby zagranicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Podobnie w art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1383 z późn. zm.) przewiduje się, że w sprawach dotyczących strażników, a nieure- gulowanych w ustawie, mają zastosowanie przepisy o pracownikach samorządowych. 29 Według art. 18 u.p.s.prok. w sprawach nią nieuregulowanych do urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pra- cownikach urzędów państwowych, a w sprawach nieuregulowanych także w tej ustawie – przepisy kodeksu pracy. 22 Powszechne a szczególne prawo pracy W przeciwnym wypadku grozi to niebezpieczeństwem manipulowania sta- nem prawnym w celu osłabienia ochrony pracowników. 7. Przepisy powszechne są wzorem dla przepisów szczególnych, nawet jeżeli odchodzą od nich. Niekiedy też instytucje powszechnego prawa pracy wy- korzystuje się w przepisach szczególnych30. Przepisy powszechnego prawa pracy nie tylko uzupełniają przepisy szczególne, ale stanowią też dla nich swoisty układ odniesienia, na podstawie którego ocenia się szczególne rozwiązania prawne. Uznanie w okresie powojennym funkcjonariuszy sze- roko rozumianej służby publicznej za pracowników spowodowało ich włą- czenie w orbitę prawa pracy, niezależnie od odrębności ich statusu prawnego. Stąd też kształtowanie i ocenianie tego statusu dokonuje się w powiązaniu z powszechnym prawem pracy. Tym bardziej dotyczy to pozostałych pra- cowników, dla których wydano przepisy szczególne. Dotychczasowe uwagi dotyczyły formalnego aspektu relacji pomiędzy pra- wem powszechnym a szczególnym. Artykuł 5 k.p. ma charakter neutralny w tym sensie, że nie przesądza on, jakie elementy statusu pracowniczego będą regulowane w sposób szczególny. Daje on jedynie pierwszeństwo regu- lacji szczególnej przed przepisami o charakterze ogólnym, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. 8. Aspekt materialny łączy się z oceną celowości odejścia od przepisów powszechnego prawa pracy. Dotyczy to zarówno ich zastępowania przepisa- mi powszechnego prawa pracy, jak i tworzenia dodatkowych obowiązków i praw (świadczeń, przywilejów itp.) pracowniczych. Ponieważ przepisy szczególne są zawarte z reguły w ustawach31, to mogą one w sposób dowolny kształtować sytuację danej grupy pracowników. Niestety, dotyczy to także odejścia od tych przepisów kodeksu pracy, które mają charakter ogólny i powinny mieć zastosowanie do całego prawa pracy, jak zasady prawa pracy, jego pojęcia i podstawowe instytucje. 30 Np. art. 18 ust. 1 ustawy o służbie zagranicznej stanowi, że dyrektor generalny nawiązuje z amba- sadorem, który przed mianowaniem nie był członkiem służby zagranicznej, stosunek pracy na podstawie powołania, na czas pełnienia funkcji ambasadora. 31 Pierwotnie przepisy szczególne dotyczące niektórych grup zawodowych (np. służba zdrowia, poczta, kolej, leśnictwo) miały formę rozporządzeń wydawanych na podstawie d. art. 298 k.p. 23 Ludwik Florek Ocena przepisów szczególnych może być prowadzona w dwóch płaszczy- znach. Pierwsza z nich dotyczy relacji pomiędzy warunkami wykonywania pracy danej grupy pracowników a szczególną regulacją ich praw i obo- wiązków. Możliwość takiej oceny jest ograniczona ze względu na dużą róż- norodność tych warunków. Druga dotyczy natomiast porównania szczegól- nych rozwiązań prawnych w różnych działach zatrudnienia. W tym zakresie szczególne prawo pracy jest instrumentem dyferencjacji (różnicowania) prawa pracy. Jest ona oparta na kryterium rodzaju zatrud- nienia i związanych z tym szczególnych obowiązków i odpowiedzialności pracowników danego działu zatrudnienia. Ma to także w części swoje uza- sadnienie historyczne. Osoby zatrudnione w służbie państwowej stały się pracownikami dopiero w okresie powojennym. Ich charakter pracy wymagał jednak zachowania wielu odrębności tej służby w porównaniu z zatrudnie- niem w gospodarce, poczynając od odrębnej podstawy zatrudnienia w po- staci mianowania. Stąd też objęcie ich wieloma szczególnymi przepisami prawa pracy. Również w pozostałych przypadkach niektóre przepisy szczególne wyraźnie odbijają charakter danego zatrudnienia, jak na przykład obowiązek przestrze- gania tajemnicy zawodowej przez pracowników instytucji finansowych32. Jak długo różnicowanie sytuacji pracowników jest następstwem odrębnych warunków ich pracy, możemy mówić o dyferencjacji uzasadnionej. Znaczna część tego zróżnicowania wydaje się jednak nie spełniać tego wa- runku. Porównanie poszczególnych instytucji prawa pracy w przepisach szczególnych często wskazuje na przypadkowość tego różnicowania33. Do- datkowo zależy ono niekiedy od okresu, w którym wydawane były dane przepisy. Brak jest również konsekwencji przy zmianach przepisów szcze- gólnych. Częściowo zapobiegać temu mogłaby nadrzędna pragmatyka służbowa. Funkcję taką pełniła kiedyś ustawa o państwowej służbie cywilnej z 1922 r. Również obecnie podnosi się potrzebę „przełamania swoistego braku ładu legislacyjnego, którego przyczyną jest duże zróżnicowanie mery- 32 Np. art. 49 ust. 1 pkt 2 i art. 220 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 989 z późn. zm.). 33 Por. np. M. Latos-Miłkowska, Czas pracy w pragmatykach urzędniczych (w niniejszym opraco- waniu). 24 Powszechne a szczególne prawo pracy toryczne i formalne poszczególnych pragmatyk urzędniczych. Poważną barierą prawną, dalece utrudniającą racjonalne zarządzenie w urzędach ad- ministracji rządowej, jest zbyt daleko idące rozproszenie i zróżnicowanie reguł prawnych w odniesieniu do zasad zatrudniania”34. Nieuzasadniona dyferencjacja dotyczy także niektórych przywilejów określonych grup zawodowych, których źródłem jest szczególne prawo pracy. Ich ocena jest sprawą złożoną. Wiele z nich ma charakter tradycyjny, ugruntowany w przepisach. Inne zostały uzyskane przez daną grupę w sposób chyba trochę przypadkowy. Przywileje te są zdecydowanie bronione przez zainteresowanych (np. górników czy nauczycieli), a często krytykowane przez pozostałych zatrudnionych. 9. Prawo szczególne może również przewidywać obowiązki pracownicze oraz skutki ich naruszenia, które nie zawsze zasługują na aprobatę. Dla przykładu: kontrowersyjną przyczyną natychmiastowego rozwiązania sto- sunku pracy z profesorem jest „niedostarczenie w wyznaczonym terminie orzeczenia potwierdzającego zdolność do pracy na zajmowanym stanowisku, wydanego przez lekarza prowadzącego badania okresowe lub kontrolne” (art. 126 pkt 2 p.sz.w.). Wydaje się, że przepis ten wprowadzono, ponieważ nauczyciele akademiccy nieco lekceważąco traktowali obowiązek badań35. Trzeba mieć jednak na uwadze, że ów przepis pomija kwestię zapewnienia przez uczelnię możliwości sprawnego przeprowadzenia tych badań, z czym nierzadko łączy się wywiązanie z tego obowiązku, jak również często ich powierzchowny charakter (bezużyteczny dla oceny stanu zdrowia). Nie uzasadnia to więc nałożenia sankcji dalej idącej niż w powszechnym prawie pracy, gdzie skutki naruszenia takiego obowiązku pracowniczego mogą być bardzo zróżnicowane, w zależności od rzeczywistego znaczenia badań dla wykonywanej pracy. Nierzadko też znaczenie takich badań w innych działach zatrudnienia może być dużo większe niż przy wykonywaniu pracy nauko- wo-dydaktycznej. Dotyczy to zwłaszcza zagrożenia osób trzecich, które wydaje się niewielkie, jeżeli profesor prowadzi zajęcia bez badań okresowych. 34 P. Nowik, Jednolita pragmatyka urzędnicza a powszechne prawo pracy (w niniejszym opracowaniu). 35 „Niedostarczenie w wyznaczonym terminie orzeczenia potwierdzającego zdolność do pracy na zajmowanym stanowisku, wydanego przez lekarza prowadzącego badania okresowe lub kontrolne” (art. 126 pkt 2 p.sz.w.) dotyczy w gruncie rzeczy braku tych badań, bo samo dostarczenie ich wyników nie stanowi czynności skomplikowanej. 25 Ludwik Florek 10. Szczególne prawo pracy jest w dużym stopniu we władaniu resortów. Dlatego też niekiedy jest nazywane prawem resortowym. Kierowanie pod- ległymi placówkami łączy się z wydawaniem przepisów. Kierownictwo re- sortu przy ich pomocy realizuje również określoną politykę, w tym politykę personalną w podległych sobie placówkach. Opiera się to także na znajomości stosunków zatrudnienia w jednostkach podległych danemu resortowi, jak również wieloletnim stosowaniu obowiązujących w nim pragmatyk służbo- wych. Wiąże się to jednak niekiedy także z niechęcią do stosowania powszech- nego prawa pracy, spowodowaną między innymi, jak można przypuszczać, jego słabą znajomością. Urzędnicy najlepiej znają bowiem prawo, które sami tworzą. Czasem odwołanie do przepisów kodeksu pracy jest dość przypad- kowe i dotyczy tych kwestii, których samodzielna regulacja chyba nastręczała trudności legislatorom resortowym36. 11. Pierwotnie zakładano, że szczególne prawo pracy będzie zawarte w przepisach wykonawczych do kodeksu pracy37, dopuszczonych dawnym art. 298 k.p.38 Przepis ten pośrednio wyznaczał zakres podmiotowy i przed- miotowy tych przepisów. Jego uchylenie spowodowało brak ograniczeń dla stanowienia prawa szczególnego. W niepamięć poszła też zasada „niezbęd- nych odstępstw”, o których w nim mowa. Wydaje się, że jednolitość prawa pracy powinna być nadrzędną zasadą tworzenia przepisów tej dziedziny 36 Przykładem jest ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury, której art. 12 ust. 4 przewiduje, że rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem bez wypowiedzenia może nastąpić m.in. w razie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z innych przyczyn, po upływie okresów przewidzianych w art. 53 k.p. Jeszcze wyraźniej wskazuje na to ust. 6 tego przepisu, według którego art. 52 k.p. stosuje się odpowiednio. Nie jest jasne, na czym ma polegać „odpo- wiednie” stosowanie tego przepisu kodeksu pracy. 37 Kłóciło się to z zasadą ustawowego kształtowania praw i obowiązków pracowników. 38 Według art. 298 rozporządzenia Rady Ministrów mogły określać w sposób szczególny niektóre prawa i obowiązki pracowników zatrudnionych w urzędach państwowych, innych działach służby państwowej, w zakładach służby zdrowia, jednostkach wojskowych i w innych zakładach pracy na stanowiskach związanych ze służbą zagraniczną lub obronnością kraju, a także zatrud- nionych za granicą przez polskie przedsiębiorstwa. Dotyczyło to zwłaszcza specjalnych wymagań w zakresie kwalifikacji osobistych i zawodowych, zasad i trybu przenoszenia na inne stanowiska, zasad odpowiedzialności służbowej i zawieszania w czynnościach oraz niezbędnych odstępstw od przepisów kodeksu w zakresie czasu pracy i wynagradzania za godziny nadliczbowe. 26 Powszechne a szczególne prawo pracy prawa, a odchodzenie od niej powinno mieć charakter uzasadnionego wy- jątku. prof. zw. dr hab. Ludwik Florek, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszaw- skiego 27 Walerian Sanetra Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji i systematyzacji 1. Szczególne prawo pracy a akty wykonawcze i autonomiczne prawo pracy Termin „powszechnie obowiązujące ustawodawstwo pracy” pojawiał się w licznych aktach prawnych zarówno w okresie przedwojennym, jak i po- wojennym. Zakres znaczeniowy tego nie był ściśle określony, natomiast od wejścia w życie kodeksu pracy można uznać – kierując się zwłaszcza sformu- łowaniami jego art. 5 – że przepisami powszechnymi (powszechnym prawem pracy) są zasadniczo przepisy kodeksu pracy. Stwierdzić tu jednak jedno- cześnie należy, że trzymając się litery art. 5 k.p., w gruncie rzeczy można mówić tylko o „szczególnym prawie pracy” („przepisach szczególnych”) i o „kodeksowym prawie pracy” („przepisach kodeksu pracy”). Niezależnie od tego pojawia się pytanie, jaki zakres znaczeniowy należy nadać pojęciu szczególnych przepisów prawa pracy (szczególnemu prawu pracy), w szczególności czy ograniczać go – tak jak przyjmuje się to na gruncie art. 5 k.p. – do przepisów pragmatyk pracowniczych. Dotyczy ono zwłaszcza tego, czy do kategorii szczególnego prawa pracy należy zaliczyć akty wykonawcze do kodeksu pracy oraz akty tzw. autonomicznego prawa pracy. Jest ono aktualne przede wszystkim w odniesieniu do tego ostatniego, bo regulacje układów zbiorowych pracy, porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów mogą modyfikować i z korzyścią dla pracowników modyfikują reguły kodek- su pracy, traktowane w tym wypadku jako ustalające minimalny poziom uprawnień i maksymalny poziom obciążeń i obowiązków pracowniczych. 28 Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji... Z aktami wykonawczymi do tego kodeksu jest natomiast inaczej, bo należy przyjąć, że zasadniczo nie dodają one niczego nowego do tego, co zostało rozstrzygnięte w sposób ustawowy, konkretyzując jedynie to, co przewiduje ustawa. Konkretyzują czy uszczegółowiają to, co zostało już rozstrzygnięte w ustawie, ale to nie oznacza, że ich przepisy są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów ustawowych. Mogą być one wydawane tylko przez konstytucyjnie określony organ, na podstawie szczególnego upoważnienia zawartego w kodeksie pracy i tylko w celu jego wykonania. Upoważnienie musi przy tym określać właściwy organ do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Akty wykonawcze do kodeksu pracy nie mogą wprowadzać odstępstw od tego, co zostało w nim uregulowane, tak jak jest to w przypadku ustaw, które mogą ustanawiać odstępstwa od tego, co zostało rozstrzygnięte w tym kodeksie, czy też normować określone materie kodeksowe w sposób zupełnie inny. W tym stanie rzeczy trudno zaakceptować twierdzenie, że akty wyko- nawcze do kodeksu pracy stanowią czy też że w określonych przypadkach mogą stanowić szczególne prawo pracy. Jest to nie tyle prawo szczególne, ile „wykonawcze” prawo pracy. W odniesieniu do aktów wykonawczych nie ma zastosowania zasada lex specialis derogat legi generalis (lex posteriori generalis non derogat legis priori specialis), ponieważ akt prawny niższego rzędu (wykonawczy) nie może uchylać aktu prawnego wyższego rzędu i w tym sensie akty te nie są „przepisami szczególnymi”. Ich przepisy, w przypadku gdy są niezgodne z ustawą, nie obowiązują, bo naruszają ustawę jako nadrzędny akt prawny. Mają natomiast moc wiążącą nie dlatego, że zawierają unormowania bardziej szczegółowe od tych, które mieszczą się w ustawie, lecz dlatego, że wydane zostają na jej podstawie – i w tym sensie czerpią swoją moc tylko z ustawy – oraz wiążą tylko w takim zakresie, w jakim przewiduje to ustawa. Jeżeli jakiś przepis aktu wykonawczego jest niezgodny z przepisem ustawy, to nie obowiązuje nie dlatego, że nie jest przepisem szczególnym, lecz z tej racji, że koliduje z aktem wyższego rzędu, a więc narusza zasadę lex superior lex inferior. Warto tu wszakże wskazać, że w przeszłości niektóre akty wykonawcze do kodeksu pracy w sensie faktycznym funkcjonowały w gruncie rzeczy jak akty prawa szczególnego. Mam tu na myśli rozporządzenia wydawane 29 Walerian Sanetra w przeszłości na mocy dawnego art. 298 k.p. Delegacja ustawowa do ich wydawania została sformułowana w kodeksie pracy tak szeroko, że w gruncie rzeczy mogły normować w sposób odmienny wszystkie główne materie stosunku pracy w odniesieniu do określonych grup pracowników (głównie pracowników aparatu publicznego), co upodabniało je w istocie do pragmatyk służbowych (pracowniczych) stanowionych w formie ustaw. Przypomnieć tu jednak należy, że ten sposób normowania stosunku pracy pracowników zatrudnionych w służbie publicznej stał się przedmiotem częstej krytyki ze strony doktryny prawa pracy z powołaniem się jeszcze na Konstytucję z 1952 r. W świetle obecnie obowiązującej Konstytucji RP (art. 92) tak sformułowana delegacja ustawowa jak ta, która znalazła się w dawnym art. 298 k.p., w oczywisty sposób musi zostać zakwestionowana; nic więc dziwnego, że art. 298 k.p. został uchylony. Dziwi tylko to, że nastą- piło to tak późno, bo dopiero w 2003 r., a nowa Konstytucja – zaostrzająca rygory wydawania aktów wykonawczych – uchwalona została już w 1997 r.1 Tego rodzaju argumentacja jak ta, która może być przytoczona w przypadku aktów wykonawczych, nie jest aktualna w odniesieniu do autonomicznego prawa pracy, niemniej nie jest to szczególne prawo pracy w rozumieniu art. 5 k.p. Z drugiej wszakże strony, przyjmując szersze pojmowanie szcze- gólnego prawa pracy (przepisów szczególnych), można uznać, że się ono w tej szerszej kategorii pojęciowej jednak mieści. W ogólności wszakże po- wyższe uwagi prowadzą do wniosku, że przyjmując, iż powszechne prawo pracy stanowi kodeks pracy, oraz mając na uwadze brzmienie jego art. 5, należy przyjąć, że szczególnym prawem pracy są tylko akty tej samej rangi co kodeks pracy, a więc ustawy. 2. Kodeksowe i „uzupełniające” prawo pracy Poza kodeksem pracy do prawa pracy zalicza się dziesiątki różnego rodzaju ustaw. Powstaje więc pytanie, czy wszystkie one stanowią „szczególne prawo pracy”. W szczególności chodzi o to, czy poza pracowniczymi pragmatykami służbowymi (służb publicznych, pracowników aparatu publicznego), co w świetle art. 5 k.p. nie budzi wątpliwości, do powszechnego prawa pracy należy zaliczyć także pozostałe ustawy uważane za należące do prawa pracy, 1 Por. np. J. Iwulski, W. Sanetra, Komentarz do Kodeksu pracy, Warszawa 2009, s. 1332. 30 Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji... czy tylko niektóre z nich i pod jakimi warunkami. Inne założenie oznacza- łoby, że możliwe byłoby przyjęcie, że część z tych ustaw uznana zostałaby – obok kodeksu pracy – także i na równi z nim za powszechne prawo pracy. Odpowiedź na te pytania w dużej mierze uzależniona jest od wniosków wypływających z analizy zakresu podmiotowego i przedmiotowego kodeksu pracy jako aktu prawnego bez wątpienia stanowiącego „powszechne prawo pracy”. Warto tu przy tym pamiętać, że przed uchwaleniem kodeksu pracy „powszechnie obowiązujące ustawodawstwo pracy” było pojęciem, które obejmowało wiele aktów normatywnych prawa pracy, a nie jedną ustawę. Według art. 1 k.p. kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, przy czym w głównej mierze reguluje on ich prawa i obo- wiązki jako stron stosunku pracy, w tym przede wszystkim ich prawa i obowiązki względem siebie. Oprócz tego typu praw i obowiązków praco- dawca ma także na przykład obowiązki wobec załogi i wobec państwa, po- dobnie jak i w przypadku pracowników można mówić o prawach i obowiąz- kach względem pracodawcy, ale także i wobec innych pracowników oraz załogi, jak i w pewnej mierze wobec państwa. Oprócz tego jakkolwiek art. 1 k.p. wskazuje tylko na prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, to jednak kształtuje bezpośrednio lub pośrednio i w mniejszym lub większym zakresie także sytuację prawną innych podmiotów (organów). Zawiera po- stanowienia dotyczące związków zawodowych oraz organizacji pracodawców, odsyłając wprawdzie w art. 181 k.p. do „ustawy o związkach zawodowych, ustawy o organizacji pracodawców oraz innych przepisów prawa”, ale jedno- cześnie regulując w sposób szczegółowy na przykład zawieranie układów zbiorowych pracy, których stronami są te podmioty. Akty te nie są zawierane przez „pracowników i pracodawców”, lecz przez związki zawodowe i orga- nizacje pracodawców (pracodawców) jako odrębne podmioty prawa. Prze- pisy określające w kodeksie pracy tzw. uprawnienia konsultacyjne związków zawodowych (np. w kwestii rozwiązania stosunku pracy) nie przyznają ich pracownikom, lecz organizacjom związkowym. Przepisy kodeksu pracy w różnych miejscach przyznają także określone prawa ogółowi pracowników danego zakładu pracy, a więc załodze, która jest innym podmiotem i inną kategorią pojęciową niż „pracownicy”. Przyznają na przykład prawo zawie- rania porozumień o zawieszeniu stosowania przepisów prawa pracy „przedstawicielstwu” pracowników (art. 91 § 2 k.p.), które przecież jest inną 31 Walerian Sanetra kategorią prawną niż „pracownicy” (art. 1 k.p.). W kodeksowych przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pojawiają się między innymi takie podmioty (organy) jak „przedstawiciele” pracowników, komisja bez- pieczeństwa i higieny pracy, służba bezpieczeństwa i higieny pracy, Komisja do spraw Najwyższych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych, lekarze, Państwowa Inspekcja Sanitarna czy Państwowa Inspekcja Pracy. Gdy chodzi o tę ostatnią, szereg dalszych jej kompetencji przewidzianych jest w różnych innych miejscach kodeksu pracy, na przykład inspektorzy pracy rejestrują układy zbiorowe pracy lub wydają zezwolenie na pracę dzieci. Trudno więc twierdzić, że kodeks pracy – w części – nie określa praw i obowiązków Państwowej Inspekcji Pracy, czy też że w części nie określa praw i obowiąz- ków załogi jako podmiotu uprawnionego do uczestniczenia w zarządzaniu zakładem pracy. Kodeks pracy określa nie tylko prawa i obowiązki pracowników, lecz także byłych pracowników (np. w przypadku zawarcia umowy o zakazie konku- rencji po ustaniu stosunku pracy), jak również ich następców prawnych (małżonka, członków rodziny). Jego przepisy dotyczą także osób ubiegają- cych się o zatrudnienie, które przy tym niekoniecznie zostaną zatrudnione. Tak jest w szczególności w przypadku prawa do swobodnie wybranej pracy (art. 10 k.p.) czy nakazu równego traktowania w zatrudnieniu, ponieważ według art. 183b § 1 pkt 1 k.p. zasada ta dotyczy między innymi odmowy nawiązania stosunku pracy, a więc w tym zakresie odnosi się nie do pracow- nika, ale do kandydata na pracownika. Niektóre przepisy kodeksu pracy jako adresata wskazują „państwo”, na przykład w myśl jego art. 10 państwo określa minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę, także „państwo” prowadzi politykę zmierzającą do pełnego produktywnego zatrudnienia. Kodeks pracy zawiera przepisy dotyczące rozpatrywania sporów o roszczenia ze stosunku pracy, w tym normuje tworzenie i funkcjonowanie komisji po- jednawczej. W pewnym zakresie reguluje także organizację i funkcjonowanie sądów pracy. Niepodobna przyjąć, że kodeksowe przepisy dotyczące tych organów są przepisami określającymi prawa i obowiązki pracowników i pracodawców (art. 1 k.p.). Należy więc przyjąć, że kodeks pracy określa głównie, choć nie wyłącznie, prawa i obowiązki pracowników i pracodawców. 32 Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji... Przepisy dotyczące w kodeksie pracy innych podmiotów (organów) niż pracownicy i pracodawcy trudno uznać za nienależące do powszechnego prawa pracy, bo w przeciwnym razie trzeba by stwierdzić, że w kodeksie pracy tylko część jego przepisów to przepisy powszechne. Kodeksowe regu- lacje dotyczące innych podmiotów (organów) niż pracodawcy i pracownicy mają z reguły charakter fragmentaryczny i to w mniejszym lub większym zakresie. W większym lub mniejszym zakresie są one uzupełniane przez unormowania ustaw pozakodeksowych, których przepisy w związku z tym mogą być określone jako „uzupełniające prawo pracy” (uzupełniające kodeks pracy). W odniesieniu do niektórych z nich w kodeksie pracy w gruncie rzeczy mamy tylko wzmiankę (np. „państwo określa minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę”), w innych przypadkach ustawodawca odsyła do określonych ustaw (o związkach zawodowych, o organizacjach pracodawców, „innych przepisów prawa” – art. 181), w stosunku do jeszcze innych odsyła do „odrębnych przepisów” (pracownicy uczestniczą w zarządzaniu zakładem pracy w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach – art. 182, organizację i zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy i Państwo- wej Inspekcji Sanitarnej określają odrębne przepisy – art. 184, a także orga- nizację, zadania i uprawnienia społecznej inspekcji pracy oraz zasady jej współdziałania z Państwową Inspekcją Pracy i innymi państwowymi orga- nami nadzoru i kontroli określają odrębne przepisy – art. 185), a na tle jeszcze innych unormowań (np. gdy chodzi o komisje pojednawcze czy sądy pracy) nie wprowadza żadnych odesłań. W odniesieniu do niektórych ustaw może- my przy tym stwierdzić, że z uwagi na zakres i znaczenie regulowanych materii uzupełniają one unormowania kodeksu pracy (np. główne upraw- nienia „konsultacyjne” związków zawodowych w indywidualnych stosunkach pracy określone są w kodeksie pracy, a nie w ustawie o związkach zawodo- wych, podobnie jak całość ich kompetencji w zakresie zawierania układów zbiorowych pracy jest w tym kodeksie, a nie we wspomnianej ustawie), a na tle innych prawdziwa jest raczej teza, że to przepisy kodeksu pracy uzupeł- niają regulacje zawarte w innych ustawach. „Uzupełniające prawo pracy” nie może być zaliczone do szczególnego prawa pracy, chociażby z tego względu, że w odniesieniu do jego części kodeks pracy używa określenia „odrębne przepisy”. Rodzi się tu wszakże pytanie, czy „uzupełniające prawo pracy” może zostać zaliczone do kategorii powszechnego prawa pracy, czy nie. W moim przekonaniu jest to możliwe, co prowadzi do wniosku, że po- 33 Walerian Sanetra wszechne prawo pracy dzieli się na „kodeksowe” prawo pracy i „uzupełnia- jące” prawo pracy (pozakodeksowe powszechne prawo pracy). 3. Kodeksowe i pozakodeksowe powszechne prawo pracy Wśród różnych ustaw, do których kodeks pracy nie odsyła (nie nawiązuje) ani w sposób bezpośredni, ani w sposób pośredni, znajdują się dalsze ustawy, które są lub bywają zaliczane do prawa pracy. Dla przykładu można tu wy- mienić ustawę z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywa- nia z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowni- ków2, ustawę z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnieniu pracowników tymczaso- wych3, ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców4, ustawę z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy5, ustawę z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji za- trudnienia i instytucjach rynku pracy6, ustawę z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń w razie niewypłacalności pracodawcy7 czy ustawę z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych8. Część z nich, jak na przykład ustawę dotyczącą pracowników tymczasowych, należy zaliczyć do szczególnego prawa pracy; gdy chodzi natomiast o inne, umieścić je można w pojęciu powszechnego prawa pracy, choć nie stanowią one ani kodeksowego, ani uzupełniającego, pozakodeksowego, powszechnego prawa pracy. Decydujące jest tutaj to, czy ustawa została wydana z myślą o uregulowaniu stosunku pracy określonej grupy pracowników (np. pracowników tymczasowych), czy też przy założe- niu, że ma normować określoną materię lub przedmiot prawa pracy (np. zwolnienia grupowe, ochronę roszczeń pracowniczych, ochronę miejsc pracy). Pewien kłopot powstaje na tle takich aktów jak ustawa o czasie pracy kierowców, bowiem z jednej strony określa ona prawa i obowiązki tylko jednej grupy pracowników, tj. kierowców (choć nie wszystkich), z drugiej 2 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 192. 3 Dz. U. Nr 166, poz. 1608 z późn. zm. 4 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1155 z późn. zm. 5 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 385 z późn. zm. 6 Tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm. 7 Tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 272 z późn. zm. 8 Tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm. 34 Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji... wszakże normuje tylko jeden, ściśle określony element ich statusu pracow- niczego, a mianowicie ich czas pracy, co przemawia za niezaliczaniem jej do zakresu szczególnego prawa pracy. Z dotychczasowych wywodów można wyprowadzić wniosek, że prawo pracy dzieli się na powszechne prawo pracy i szczególne prawo pracy. To pierwsze zaś dzieli się na kodeksowe powszechne prawo pracy i pozakodek- sowe powszechne prawo pracy. To ostatnie zaś dzieli się na uzupełniające pozakodeksowe powszechne prawo pracy, w tym prawo „odrębne”, oraz na powszechne pozakodeksowe prawo pracy, które nie ma statusu prawa uzu- pełniającego kodeks pracy. Zarówno kodeksowe, jak i pozakodeksowe po- wszechne prawo pracy oraz prawo pracy szczególne składają się z aktów prawnych rangi ustawowej. Osobną natomiast kategorię pojęciową stanowi wykonawcze prawo pracy oraz autonomiczne prawo pracy. Szczególne prawo pracy to przy tym przepisy rangi ustawowej regulujące zasadniczo w sposób całościowy stosunek pracy określonej kategorii pracowników. Całościowy charakter mają na przykład regulacje ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych, ale już nie ustawy o czasie pracy kierowców. 4. Pragmatyki pracownicze jako szczególne prawo pracy Istnienie zarówno pozakodeksowego powszechnego prawa pracy, jak i szczególnego prawa pracy stanowi zasadniczo konsekwencję trudności techniczno-legislacyjnych w kompleksowym normowaniu stosunków sta- nowiących przedmiot prawa pracy. Innymi słowy o ich istnieniu rozstrzygają względy wynikające z obszerności, złożoności oraz materialnego i formalnego zróżnicowania unormowań prawa pracy, które sprawiają, że jakkolwiek określone materie pozostawione poza kodeksem pracy powinny czy też mogłyby być z powodzeniem w nim uregulowane, to jednak normowane są w ustawach pozakodeksowych. Jakkolwiek w niektórych przypadkach ustanawianie pozakodeksowych ustaw uwarunkowane bywa także partyku- larnymi interesami określonych grup pracowników, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do pragmatyk pracowniczych, to jednak nie wydaje się jednak, by był to czynnik jedyny czy zawsze rozstrzygający. Można wobec tego – jak sądzę – ogólnie stwierdzić, że zróżnicowanie prawa pracy na prawo po- wszechne i szczególne ma charakter i uwarunkowanie głównie techniczno-le- 35 Walerian Sanetra gislacyjne (formalne), a nie merytoryczne. Nie przekreśla to oczywiście po- trzeby i wagi rozważań zmierzających do wyjaśnienia znaczenia takich zwłaszcza wyrażeń kodeksowych jak „szczególne przepisy” (szczególne prawo pracy) czy „przepisy odrębne”. Niezależnie od tego w tym kontekście godzi się wszakże podkreślić i przypo- mnieć, że w przeszłości wysuwany był postulat ograniczenia liczby pragmatyk służbowych (pracowniczych), a w radykalnej wersji postulat ich całkowitej likwidacji, przez włączenie unormowań służby publicznej do kodeksu pracy. Postulat ten nigdy nie został wcielony w życie, jakkolwiek najbliżej jego realizacji był sam kodeks pracy, w jego pierwotnej wersji, gdyż w wyniku jego uchwalenia uchylona została ustawa z dnia 17 lutego 1922 r. o państwo- wej służbie cywilnej9, a także inne pragmatyki pracownicze, co oznaczało istotną ich redukcję, a ponadto przewidziano wydawanie osobnych przepisów dla najważniejszych (z ustrojowego punktu widzenia) grup pracowników aparatu państwowego w formie rozporządzeń wykonawczych (d. art. 298 k.p.). W następnych latach liczba pragmatyk pracowniczych i niepracowni- czych nie tylko że nie zmalała, ale istotnie wzrosła, co oznaczało i oznacza poszerzenie się zakresu podmiotowego i przedmiotowego szczególnego prawa pracy. Postulat objęcia bezpośrednio przepisami kodeksu pracy także materii pragmatyk służbowych był obecny w toku prac nad projektem ko- deksu pracy z 2006 r. Jego twórcy widzieli w szczególności uzasadnienie i potrzebę ograniczenia liczby i pewnego scalenia pragmatyk służbowych, ale ostatecznie propozycje, które w tym zakresie zostały sformułowane w tym projekcie, są raczej skromne, nieśmiałe i ostrożne. Jak wspomniano, pozostawienie materii pragmatyk służbowych (pracowni- czych) poza kodeksem pracy spowodowane jest trudnościami techniczno-le- gislacyjnymi, które się pojawiają, gdy chce się je do niego włączyć. Istotny jest tu jednak również nacisk ze strony zainteresowanych grup pracowniczych lub poszczególnych służb publicznych. Zarówno władze publiczne (poszcze- gólni ministrowie i szefowie służb), jak i pracownicy w nich zatrudniani są zainteresowani w ustanawianiu dla nich osobnych ustaw, gdyż w przekonaniu tych pierwszych podkreśla to wagę danej służby i jest dogodną drogą do zapewnienia większej efektywności pracy osób w niej zatrudnionych, zaś 9 Tekst jedn.: Dz. U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72 z późn. zm. 36 Powszechne i szczególne prawo pracy w aspekcie jego pojmowania, dyferencjacji... w przekonaniu pracowników jest to skuteczny instrument zapewniający im dodatkowe uprawnienia i przywileje. Szczególne prawo pracy (prawo służby publicznej, prawo urzędnicze) jest przy tym wytworem rozwoju historycz- nego. Rozwój ten najpierw doprowadził do ukształtowania się prawa służby publicznej jako części prawa publicznego odrębnego od prawa pracy, a na- stępnie do włączenia części osób zatrudnionych w aparacie publicznym w orbitę prawa pracy. Gdyby nie włączono do prawa pracy części osób za- trudnionych w aparacie publicznym, nie doszłoby też do wyodrębnienia szczególnego prawa pracy, przynajmniej w tej jego części, która ich dotyczy. 5. Powszechne i szczególne prawo pracy a przedmiot prawa pracy Problem powszechnego i szczególnego prawa pracy zasługuje na to, by spojrzeć na nie również od strony pojęcia i przedmiotu prawa pracy. Prawo pracy, w tym także kodeks pracy, mają charakter kompleksowy, co wyraża się zwłaszcza tym, że zawarte w nich unormowania mają równocześnie charakter zobowiązaniowy (cywilnoprawny), administracyjnoprawny (pu- blicznoprawny) oraz penalny. Między innymi ta okoliczność sprawia, że wyznaczenie ścisłych granic prawa pracy jest wielce utrudnione, jeżeli w ogóle nie niemożliwe. Można założyć, że granice te mają charakter obiektywny, choć w dużej mierze zależą również od subiektywnych poglą- dów. Niezależnie od tego, czy przyjmuje się, że wyodrębnienie prawa pracy i jego granice mają charakter obiektywny, to jednak jednocześnie może być ono ujmowane szerzej lub węziej. Szersze lub węższe ujęcie (wyznaczenie granic) prawa pracy ma odpowiednie znaczenie także dla ustalenia tego, jak wyznaczone są granice powszechnego i szczególnego prawa pracy. Pojęcie prawa pracy na ogół definiowane jest przez wskazanie jego przed- miotu, tj. określonych stosunków przez nie regulowanych. Niekwestionowa- nym przedmiotem prawa pracy jest stosunek pracy, w związku z którym mówi się nieraz o prawie stosunku pracy. Do przedmiotu prawa pracy należą także inne stosunki, które są związane z pracą, przy czym zarówno gdy chodzi o rodzaj i liczbę tych stosunków, jak i zakres i sposób ujmowania poszczególnych ich typów, sp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Powszechne a szczególne prawo pracy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: