Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00415 005624 13094922 na godz. na dobę w sumie
Pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii - ebook/pdf
Pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 464
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2106-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Zasadniczym celem pracy jest przedstawienie pozycji partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii. Książka zawiera pogłębioną i kompleksową analizę rozwiązań przyjętych na gruncie hiszpańskim, dotyczących możliwości tworzenia i finansowania partii politycznych, a także ich uczestniczenia w wyborach przeprowadzanych do organów przedstawicielskich na czterech szczeblach: lokalnym, regionalnym, państwowym i europejskim. Zasadniczą część pracy stanowi natomiast szczegółowa i wielopłaszczyznowa analiza skutków, jakie pociągnęło za sobą przyjęcie takich rozwiązań, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości posiadania swojej reprezentacji w organach przedstawicielskich przez mniejszości zamieszkujące hiszpańskie regiony peryferyjne, charakteryzujące się wyraźnymi odrębnościami. 

Praca składa się z sześciu rozdziałów. W rozdziale pierwszym autorka dokonuje teoretycznego i definicyjnego uporządkowania podstawowych pojęć i zjawisk, którymi zdecydowała posługiwać się w pracy i do których się odwołuje. Na gruncie literatury przedmiotu prezentowanych jest bowiem wiele stanowisk dotyczących sposobów definiowania takich pojęć i zjawisk jak podział socjopolityczny, grupa etniczna, narodowość, mniejszość narodowa, naród czy nacjonalizm. Autorka wyjaśnia także, w jaki sposób definiuje się współcześnie pojęcia partii regionalnej i partii etnoregionalnej oraz uzasadnia, dlaczego w jednoczącej się Europie możliwość powoływania reprezentantów do organów przedstawicielskich na czterech szczeblach – europejskim, państwowym, regionalnym i lokalnym – ma tak duże znaczenie.

W rozdziale drugim podjęto próbę znalezienia odpowiedzi na pytania dotyczące pojawienia się i utrwalenia podziałów socjopolitycznych w Hiszpanii, przebiegających na linii centrum – peryferia, rozumienia w przeszłości takich pojęć jak naród i narodowość, a także o genezę partii regionalnych w Hiszpanii.

W rozdziale trzecim syntetycznie przedstawione zostały zagadnienia dotyczące decentralizacji państwa hiszpańskiego. W sposób szczegółowy natomiast omówiono zasady tworzenia partii politycznych w tym państwie. Owe rozważania w sposób szczególny odnoszą się do możliwości posiadania politycznej reprezentacji przez wspólnoty zamieszkujące regiony peryferyjne państwa, jak również pokazują mechanizmy zabezpieczające hiszpańską demokrację przed groźbą powstawania ugrupowań wartościom demokratycznym zagrażającym.

Rozdział czwarty poświęcono problemowi finansowania partii politycznych w Hiszpanii.

W dwóch ostatnich rozdziałach przedstawiona została natomiast szczegółowa analiza skutków politycznych, jakie pociągnęło za sobą przyjęcie opisanych uprzednio rozwiązań w zakresie możliwości tworzenia partii politycznych (w tym także partii regionalnych) w Hiszpanii i ich finansowania, partycypacji w wyborach oraz w procesach związanych z tworzeniem organów wykonawczych na szczeblu państwowym i regionalnym.

Publikacja jest kierowana do takich czytelników jak badacze i nauczyciele akademiccy, studenci, a także dziennikarze i politycy oraz wszystkie osoby zainteresowane problematyką działania współczesnych państw demokratycznych, a w szczególności zagadnieniami związanymi z posiadaniem politycznej reprezentacji przez wspólnoty zamieszkujące peryferyjne regiony państwa, cechujące się wyraźnymi odrębnościami.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

M a ł g o r z a t a M y ś l i w i e c Małgorzata Myśliwiec Pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej hiszpanii P o z y c j a p a r t i i i r e g o n a l n y c h w s y s t e m i e p o l i t y c z n y m h i s z p a n i i w s p ó ł c z e s n e j Więcej o książce CENA 42 ZŁ (+VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-106-5 Pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii Mojej Córce Marcie NR 3183 Małgorzata Myśliwiec Pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2014 Redaktor serii: Nauki Polityczne Mariusz Kolczyński Recenzent Adam Jamróz Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozd ział 1 Rozważania definicyjne 1.1. Wprowadzenie 1.2. Podziały socjopolityczne: determinanty i konsekwencje 1.3. Pojęcie grupy etnicznej 1.4. Natio, nationis — mnogość pojęć i ich polityczna wieloznaczność Narodowość Mniejszość narodowa Naród Nacjonalizm 1.5. Polityczny wymiar problemów z definiowaniem pojęć odnoszących się do grup etnicznych, narodowości i narodów 1.6. Organy przedstawicielskie na czterech szczeblach: europejskim, państwowm, regionalnym i lokalnym nia się partii regionalnych 1.7. Pojęcie partii regionalnej i etnoregionalnej Rozd ział 2 Hiszpańskie antecedencje. Geneza konfliktu centrum — peryferie oraz pojawie- 2.1. Wprowadzenie 2.2. Uwarunkowania polityczne 2.3. Uwarunkowania społeczne i geograficzne 2.4. Uwarunkowania gospodarcze 2.5. Rozumienie pojęć naród i narodowość na gruncie hiszpańskim 2.6. Geneza ugrupowań o charakterze regionalnym w Hiszpanii Rozd ział 3 Prawne podstawy decentralizacji państwa oraz tworzenia partii politycznych we współczesnej Hiszpanii 11 19 41 41 43 46 54 54 56 57 61 63 64 67 73 73 76 86 95 100 112 125 6 Spis treści 3.1. Wprowadzenie 3.2. Regulacje konstytucyjne dotyczące regionalnych odrębności w państ- wie 3.2.1. Zasada demokratycznego państwa prawa i zasada pluralizmu 3.2.2. Naród i hiszpańskie narodowości 3.2.3. Przepisy dotyczące decentralizacji państwa Wspólnoty autonomiczne Samorząd terytorialny 3.2.4. Przepisy dotyczące tworzenia i działania partii politycznych 3.3. Ustawa o partiach politycznych z 27 czerwca 2002 roku 3.3.1. Zasady tworzenia partii politycznych 3.3.2. Organizacja i funkcjonowanie partii politycznych 3.3.3. Rozwiązanie lub sądowe zawieszenie działania partii politycznych . Rozd ział 4 Finansowanie partii politycznych w Hiszpanii 4.1. Środki pochodzące z zasobów publicznych Subwencje Subwencje wyborcze Subwencje w wyborach do Kortezów Generalnych Subwencje w wyborach do Parlamentu Europejskiego Subwencje w wyborach samorządowych Warunki uzyskania subwencji i jej zaliczki Subwencje w wyborach do parlamentów wspólnot autonomicznych Andaluzja Aragonia Asturia Estremadura Galicja Kantabria Kastylia i León Kastylia -La Mancha Kraj Basków La Rioja Madryt Murcja Nawarra Wspólnota Walencji Wyspy Baleary Wyspy Kanaryjskie Przypadek Katalonii Subwencje na pokrycie rocznych kosztów funkcjonowania partii poli- Subwencje nadzwyczajne tycznych 4.2. Środki pochodzące z zasobów prywatnych Składki członkowskie 125 125 126 129 139 139 143 145 146 146 149 153 157 159 159 159 160 161 162 164 164 168 168 169 170 170 171 172 172 173 173 175 175 176 177 177 178 179 180 182 182 182 Spis treści Darowizny Dochody uzyskiwane dzięki działalności promocyjnej ugrupowania oraz dzięki świadczeniu usług Spadki i zapisy 4.3. Podatki płacone przez partie polityczne Rozd ział 5 Hiszpańskie partie regionalne w świetle zasad rywalizacji wyborczej i jej 5.1. Hiszpański system wyborczy a wybory do Kortezów Generalnych rezultatów na szczeblu państwowym i europejskim 5.1.1. Wybory do Kongresu Deputowanych Zarządzanie wyborów Czynne prawo wyborcze Bierne prawo wyborcze Zgłaszanie list wyborczych Przeprowadzenie kampanii wyborczej Przeprowadzenie głosowania Ustalenie wyników wyborów Ocena systemu wyborczego i jego konsekwencje 5.1.2. Wybory do Senatu Zarządzenie wyborów Czynne i bierne prawo wyborcze Zgłaszanie list wyborczych Przeprowadzenie głosowania i ustalenie wyników wyborów Desygnowanie senatorów przez zgromadzenia ustawodawcze wspól- not autonomicznych Ocena systemu wyborczego i jego konsekwencje 5.1.3. Analiza partycypacji i rezultatów partii regionalnych w wyborach do Kortezów Generalnych w latach 1977—2011 5.2. Hiszpański system wyborczy a wybory do Parlamentu Europejskiego 5.2.1. Wybory do Parlamentu Europejskiego Zarządzanie wyborów Czynne i bierne prawo wyborcze Zgłaszanie list wyborczych Przeprowadzenie głosowania i ustalenie wyników wyborów Ocena systemu wyborczego i jego konsekwencje 5.2.2. Analiza partycypacji i rezultatów partii regionalnych w wyborach do Parlamentu Europejskiego Rozd ział 6 Hiszpańskie partie regionalne w świetle zasad rywalizacji wyborczej i jej 6.1. Siedemnaście systemów wyborczych na szczeblu regionalnym rezultatów na szczeblu regionalnym i lokalnym Czynne i bierne prawo wyborcze Zarządzenie wyborów 7 183 184 185 185 187 187 188 189 191 192 193 196 198 204 206 213 215 216 217 219 221 226 227 255 255 257 257 258 259 260 261 265 265 269 272 8 Spis treści Zgłaszanie list wyborczych Przeprowadzenie głosowania i ustalenie wyniku wyborów 6.2. Analiza partycypacji i rezultatów partii regionalnych w wyborach do parla- mentów wspólnot autonomicznych 6.2.1. Model dominacji partii ogólnopaństwowych 6.2.3. Model dominacji partii regionalnych 6.3. Ocena systemów wyborczych i ich konsekwencji 6.4. Hiszpański system wyborczy a wybory na szczeblu lokalnym 6.4.1. Zarządzanie wyborów lokalnych 6.4.2. Czynne i bierne prawo wyborcze 6.4.3. Wybory na poziomie gminnym 6.4.3.1. Wybory do rad gmin Zgłaszanie list wyborczych Przeprowadzenie głosowania i ustalenie wyników wyborów . 6.4.3.2. Wybory burmistrza 6.4.4. Wybory do zarządów Cabildos na Wyspach Kanaryjskich 6.4.5. Wybory do zgromadzeń ogólnych (Juntas Generales) terytoriów his- torycznych: Álavy, Bizkai i Gipuzkoa 6.4.6. Wybory do deputacji prowincjonalnych 6.4.7. Podsumowanie 6.2.2. Model rywalizacji mieszanej Andaluzja Estremadura Kastylia -La Mancha Kastylia i León Madryt Murcja Wspólnota Walencji Aragonia Asturia Galicja Kantabria La Rioja Wyspy Baleary Wyspy Kanaryjskie Katalonia Kraj Basków Nawarra Zakończenie Bibliografia Indeks osobowy Summary Sumario 280 282 288 289 289 296 299 303 307 312 316 322 322 326 330 334 339 342 348 356 356 363 372 379 391 391 392 396 396 400 401 404 405 408 409 410 415 431 453 461 465 „Konstytucja (artykuły 1 i 2) wychodzi od jedności narodu hiszpańskiego, który konstytuuje się w postaci społecznego i demokratycznego państwa prawa i któ- rego władze pochodzą od ludu hiszpańskiego, w którym spoczywa suwerenność narodowa. Owa jedność prze- kłada się na organizację — Państwo — obejmującą całe terytorium narodowe. Ale organy ogólnopaństwowe nie sprawują całej władzy publicznej, ponieważ Konstytu- cja przewiduje w zakresie pionowego podziału władzy udział w jej sprawowaniu przez podmioty terytorialne różnej rangi”. STC 4/1981, de 2 de febrero de 1981, BOE Supl. al núm. 47, de 24 de febrero de 1981 Wykaz skrótów AC AC—INC ACN AGI AHI AHI—CC AIC AIL AIPF AM Amaiur AP APIF AP—PDP—CdG AP—PDP—UL AP—PDP—UL—UN AP—PL ARALAR ATI BA BILDU BNG — Asamblea Canaria — Asamblea Canaria — Izquierda Nacionalista Can- — Asamblea Canaria Nacionalista — Agrupación Gomera Independiente — Agrupación Herreña Independiente — Agrupación Herreña Independiente — Coalición aria Canaria — Agrupación Independientes de Canarias — Agrupación Insular de Lanzarote — Agrupació Independent Popular de Formentera — Asamblea Majorera — Agrupaciones Electorales de Merindades — Alianza Popular — Agrupació Popular Independent de Formentera — Alianza Popular — Partido Demócrata Popular — Partido Liberal — Centristas de Galicia (oznaczana także jako CPG — Coalició Popular de Galicia) — Alianza Popular — Partido Demócrata Popular — Unión Liberal (oznaczana także jako CP — Coali- ción Popular) — Alianza Popular — Partido Demócrata Popular — Unión Liberal — Unión Valenciana — Alianza Popular — Partido Liberal — Aralar — Agrupación Tinerfeña Independiente — Bloque por Asturies — Bildu — Bloque Nacionalista Galego 12 BNPG—PSG BNV BpM CA CAA—IUA CAIC CA—PA CAS CC CCI CCNC CC—PNC CC—PNC—CCN CC—UCD CDA—PNA CdC—UCD CdL CDN CDS CDS Cex CG CHA CIM CiU COP CpI CPV C’s EA EAE—ANV EAJ—PNV Wykaz skrótów — Bloque Nacional — Popular Galego — Partido Socialista Galego — Bloc Nacionalista Valencià — Bloc per Mallorca — Coalición Asturiana — Convergencia Alternativa de Aragón — Izquierda Unida de Aragón — Candidatura Aragonesa Independiente De Centro — Coalición Andalucista — Poder Andaluz — Centristas Asturianos — Coalición Canaria — Centro Canario Independiente — Convergencia Nacionalista Canaria — Coalición Canaria — Partido Nacionalista Cana- — Coalición Canaria — Partido Nacionalista Canario — Centro Canario Nacionalista — Centristes de Catalunya — Unió del Centre rio — Convergència Democràtica Aranesa — Partit Nacio- — Centristes de Catalunya — Unió del Centre Democràtic nalista Aranès Democràtic — Ciudadanos de Logroño — Convergencia de Demócratas de Navarra — Centre Democràtic i Social — Centro Democrático y Social — Coalición Extremeña — Coalición Galega — Chunta Aragonesista — Candidatura Independent de Menorca — Convergència i Unió — Coalició d’Organitzacions Progressistes de Formen- — Convergència per les Illes — Compromís pel País Valencià — Ciutadans — Partido de la Ciudadania — Eusko Alkartasuna — Eusko Abertzale Ekintza — Acción Nacionalista — Euzko Alderdi Jeltzalea — Partido Nacionalista tera Vasca Vasco EAJ—PNV—EA EB—B EC—FED EE EG EH EM—EU ERC ERC—FN ESEI EU EU—EV EUPV EV ExU FAC FAIC FAP FIEF FNC FSA—PSOE FSB—PSOE GxF—PSOE HB ICAN ICU ICV IdPV I—E IF IFN INC INDEP Wykaz skrótów 13 — Euzko Alderdi Jeltzalea — Partido Nacionalista Vasco — Eusko Alkartasuna — Ezker Batua — Berdeak — Coalición Electoral — Esquerra De Cataluña — Euskadiko Ezkerra — Esquerda Galega — Euskal Herritarok — Esquerra de Menorca — Esquerra Unida — Esquerra Republicana de Catalunya — Esquerra Republicana de Catalunya amb Front Nación — Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarra (Fuerza para la Unidad de los Socialistas Vascos) — Esquerra Unida — Ezquerra Unida — Els Verds — Ezquerra Unida del País Valencià — Els Verds — Extremadura Unida — Foro de Ciudadanos — Federación de Agrupaciones Independientes de Ca- narias — Federación de Partidos de Alianza Popular — Federación Independientes de Ibiza y Formentera — Federación Nacionalista Canaria — Federación Socialista Asturiana — Partido Socialista — Federación Socialista Balear — Partido Socialista Obrero Español Obrero Español nyol — Gent per Formentera — Partit Socialista Obrer Espa- — Herri Batasuna — Iniciativa Canaria — Izquierda Canaria Unida — Iniciativa Ciudadana Vasca — Euskal Hiritarren Egitekoak — Iniciativa del Pueblo Valenciano — Izquierda — Ezkerra — Independientes de Fuerteventura — Agrupación Electoral Independientes Forales Navar- ros — Izquierda Nacionalista Canaria — Agrupaciones Electorales Independientes 14 IpC IpC—V IpCV—EuiA IPN IU IUA IU—BA IU—BA IU—CA IU—CE IU—CM IUCyL IU—EB IULV—CA IU—LV—CE IU—LV—RM IUN IUN—NEB IURM IU—SIEX IU—UPV—IU IU—V IV—EA NABAI NABAI 2011 Nca NR PA PACTE PANCAL PAR PAS PC PCA PCA—PCE Wykaz skrótów — Iniciativa per Catalunya — Iniciativa per Catalunya — Els Verds — Iniciativa per Catalunya Verds — Esquerra Unida i Alternativa — Agrupacions Independents Progressistes i Nación — Izquierda Unida — Izquierda Unida de Aragón — Izquierda Unida — Bloque por Asturies — Izquierda Unida — Bloque por Asturies — Los Verdes — Izquierda Unida — Convocatoria por Andalucía — Izquierda Unida — Compromiso por Extremadura — Izquierda Unida de la Comunidad de Madrid — Izquierda Unida Castilla i León — Izquierda Unida — Ezker Batua — Izquierda Unida Los Verdes — Convocatoria por — Izquierda Unida — Los Verdes — Compromiso por — Izquierda Unida — Los Verdes de la Región de Murcía — Izquierda Unida de Navarra — Izquierda Unida de Navarra — Nafarroako Ezker — Izquierda Unida de la Región de Murcía — Izquierda Unida — Socialistas Independientes de Andalucía Extremadura Batua Extremadura — Unitat del Poble Valencià — Izquierda Unida — Los Verdes — Iniciativa Verds — Esquerra Alternativa — Nafarroa Bai — Nafarroa Bai 2011 — Nuevas Canarias — Nueva Región — Partido Andalucista — Pacte Progressista d`Eivissa — Partido Nacionalista de Castilla y León — Partido Aragonés — Partíu Asturianista — Partido Cantonal — Partido Comunista de Asturias — Partido Comunista de Andalucía — Partido Comu- nista de España PCC—PCE PCE PCE—EKA PCE—EPK PCE—PCPV—PCE PCG PCN PCTV—EHAK PDL PDP PDPC PdPdM PGI PI PIL PM PNC PP PPA PP—A PP—ExU PPN PR PRC PRCM PRGU PRMa PRMu PRP PSA PSA—PA PSCan—PSOE PSC—CpC Wykaz skrótów 15 — Partido Comunista de Canarias — Partido Comuni- — Partido Comunista de España — Partido Carlista de Euskalherria — Euskalherriko — Partido Comunista de Euskadi — Euskadiko Partidu sta España Karlista Alderdia Komunista — Partido Comunista del país Valenciano — Partido Comunista de Galicia — Plataforma Canaria Nacionalista — Partido Comunista de las Tierras Vascas — Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista — Partido Demócrata Liberal (Partit Demócrata Libe- ral) nya — Partido Demócrata Popular — Coalicion Electoral Pacte Democratic Per Catalu- — Partido del País de Murcia — Partido Gallego Independiente — Partit per la Independencia — Partido de Independiented de Lanzarote — Partido Murcianista — Partido Nacionalista Canario — Partido Popular — Partido Popular Autonomista — Partido Popular de Andalucía — Partido Ppoular — Extremadura Unida — Partido Popular de Navarra — Partido Riojano — Partido Regionalista de Cantabria — Partido Regionalista de Castilla La -Mancha — Partido Regionalista de Guadalajara — Partido Regionalista Manchego — Partido Regionalista Murciano — Partido Riojano Progresista — Partido Socialista de Andalucía — Partido Socialista de Andalucía — Partido An- — Partido Socialista de Canabria — Partido Socialista — Partit dels Socialistes de Catalunya — Ciutadans pel daluz Canvi Obrero Español 16 Wykaz skrótów — Partit dels Socialistes de Catalunya — Ciutadans pel Canvi — Iniciativa per Catalunya — Els Verds — Partido Socialista de Castilla -La Mancha — Partido Socialista Obrero Español — Partit dels Socialistes de Catalunya — Partido Socia- lista Obrero Español — Partido Socialista de Castilla y León — Partido Socialista Obrero Español — Partido Socialista de Euskadi — Euskadiko Eskerra — Partido Socialista de Euskadi — Euskadiko Esker- ra — Partido Socialista Obrero Español — Partido Socialista de Euskadi — Partido Socialista — Partido Socialista de Galicia — Esquerda Galega — Partido Socialista de Galicia — Esquerda Galega — Obrero Español Os Verdes Obrero Español PSC—CpC—IpC—V PSCM—PSOE PSC—PSOE PSCyL—PSOE PSE—EE PSE—EE—PSOE PSE—PSOE PSG—EG PSG—EG—OV PSG—PSOE PSIB—PSOE PSIC—PSOE PSM—PSOE PSMa PSMa—EN PSMa—IV—E PSMa—NM PSMe—EU PSMe PSMe—EN PSMe—NI PSMe—V PSN—PSOE PSOE PSOE—A PSOE—Aragón — Partido Socialista de Galicia — Partido Socialista — Partit dels Socialistes de les Illes Balears — Partido — Partido Socialista de las Islas Canarias — Partido Socialista Obrero Español Socialista Obrero Español — Partido Socialista de Madrid — Partido Socialista Obrero Español — Partit Socialista de Mallorca — Partit Socialista de Mallorca — Entesa Nacionalista — Partit Socialista de Mallorca — Iniciativa Verds — — Partit Socialista de Mallorca — Nacionalistes — Partit Socialista de Menorca — Esquerra Unida — Partit Socialista de Menorca — Partit Socialista de Menorca — Entesa Nacionalista — Partit Socialista de Menorca — Nacionalistes de les — Partit Socialista de Menorca — Els Verds — Partido Socialista de Navarra — Partido Socialista Obrero Español — Partido Socialista Obrero Español — Partido Socialista Obrero Español de Andalucía — Partido Socialista Obrero Español de Aragoń Entesa de Mallorca de Menorca Illes PSOE—E PSOE—ExC PSOE—P PSOE—PACTE PSOE—R PSPV—PSOE PSRM—PSOE PSUC PTE PTEs PTE—UC SI SI SIEX TC TC—PNC TG UA UAI UAn UAr UA—CHA UCD UCL UCN UDCA UDF UIM UM UN UNAI UNC UPCA UPC—AC UPL UpLR UPN UPR — Partido Socialista Obrero Español — Regionalistas — Partit Socialista del País Valencià — Partit Socialista Obrer Espanyol — Partido Socialista de la Región de Murcia — Partido Socialista Obrero Español — Partit Socialista Unificat de Catalunya — Partido de Trabajadores de España — Partido del Trabajo de España — Partido de Trabajadores de España — Unidad Comu- vissa nista Wykaz skrótów 17 — Partido Socialista Obrero Español de Extremadura — Partit Socialista Obrer Espanyol — Eivissa pel Canvi — Partido Socialista Obrero Español — Progresistas — Partit Socialista Obrer Espanyol — Pacte pel Ei- — Solidaritat Catalana per la Independència — Solución Independiente — Socialistas Independientes de Extremadura — Tierra Comunera — Tierra Comunera — Partido Nacionalista Castellano — Terra Galega — Unión Aragonesista — Unidad Alavesa — Unidad Andaluza — Unidad Aragonesa — Unión Aragonesista — Chunta Aragonesista — Unión del Centro Democrático — Unión Centrista Liberal — Unidad Cantabra — Unidad Castellana — Unión Démocrata Foral — Unió Independent de Mallorca — Unión Mallorquina — Partido Union Nacional — Unión Navarra de Izquierdas — Unidad Nacional Castellana — Unión para el Progreso de Cantabria — Unión del Pueblo Canario — Asamblea Canaria — Unión del Pueblo Leonés — Unión por La Rioja — Unión del Pueblo Navarro — Unión por La Rioja 18 Wykaz skrótów UpyD URAS URCL URV UV UV—FICVA—CCV — Unión Progreso y Democracia — Unión Renovadora Asturiana — Unidad Regionalista de Castilla y León — Unió Regional Valenciana — Unió Valenciana — Unió Valenciana — Federación de Independientes de la Comunidad Valenciana — Centristes de la Comunitat Valenciana Wstęp Analizując stan bardzo bogatej literatury przedmiotu dotyczącej partii poli- tycznych w Europie, trudno nie zauważyć, że ich autorzy skupiają się głównie na analizie zjawisk zachodzących na poziomie władz centralnych współczesnych państw. I trudno się takiemu stanowi rzeczy dziwić. Wszak to władze centralne odgrywają rolę głównych ośrodków podejmujących decyzje o charakterze poli- tycznym, zarówno w zakresie spraw wewnętrznych, jak i zagranicznych państwa. Nie zmienia to jednak faktu, że partie prowadzące swoją działalność i przedsta- wiające w wyborach kandydatów na terytorium całego państwa często nie są jedynymi podmiotami wpływającymi na jakość podejmowanych decyzji poli- tycznych. Dotyczy to przede wszystkim federacji oraz tzw. państw regionalnych1. W polskiej, ale także i w europejskiej literaturze dotyczącej partii poli- tycznych, stosunkowo niewiele miejsca poświęcono dotąd partiom działającym na subpaństwowym szczeblu regionalnym. Stosunkowo niewiele opracowań opisuje także istnienie i działanie partii regionalnych oraz ich szczególnego pod- typu, czyli partii etnoregionalnych. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest z pew- nością kilka. Bez wątpienia pierwszą z nich jest przyjęcie błędnego założenia, że zjawisko etniczności w jednoczącej się Europie jest zupełnym przeżytkiem, zjawiskiem w zaniku. Przekonanie, że procesy integracyjne świadczą o stop- niowym odchodzeniu od wartości regionalnych, etnicznych i narodowych nie ma jednak nic wspólnego z rzeczywistością. Unifikacja określonych procedur prawnych czy ekonomicznych wyjątkowo sprzyja staraniom o zachowanie włas- nej odrębności kulturowej, jest istotnym czynnikiem wpływającym na kształt postulatów politycznych przedstawianych przez konkretne ośrodki kierujące. Eksponowanie odrębności kulturowej i podkreślanie posiadania własnej tożsa- mości grupowej jest coraz bardziej charakterystyczne nie tylko dla ośrodków władzy państwowej, ale także regionalnej, coraz częściej bowiem można zauwa- 1 Szerzej na temat koncepcji państwa regionalnego zob. w: Iwanek, 1996a: 27—41, Iwanek, 2012b: 231—247, Iwanek, 2000: 171—178. 20 Wstęp żyć wykorzystywanie tego elementu w strategii politycznej elit działających na szczeblu regionalnym (Myśliwiec, 2010: 132—133). Marginalizacja badań tego typu może wynikać także z faktu, że w porów- naniu z reprezentantami innych wielkich „rodzin” partii politycznych deputo- wani wywodzący się z partii regionalnych zajmują w parlamentach państwo- wych oraz w Parlamencie Europejskim stosunkowo niedużą liczbę miejsc. Jak zauważa jednak Lieven De winter (2001: 3), nie wynika to z ich małej wagi politycznej, ale raczej z relatywnie niewielkiego rozmiaru terytorialnego regio- nów, w których walczą o głosy. Po trzecie badanie partii regionalnych wiąże się z koniecznością wyciągnię- cia wniosków wynikających z analizy pewnych zjawisk, których występowanie sięga końca XIX wieku, było wyraźnie widoczne w latach 20. i 30. XX wieku i których intensyfikacja nastąpiła pod koniec ubiegłego stulecia. Ugrupowa- nia regionalne stanowią bowiem unikalną kombinację starych i nowych ele- mentów tworzących rzeczywistość współczesnych systemów partyjnych. Nie- które z omawianych ugrupowań powstały już pod koniec XIX wieku, czego doskonałym przykładem jest założona w 1895 roku przez Sabino Aranę y Goiri Baskijska Partia Nacjonalistyczna (PNV). Kolejne partie zaliczane do tej samej „rodziny” pojawiły się w latach drugiej i trzeciej dekady XX wieku. Można do nich zaliczyć Walijską Partię Narodową (Plaid Cymru — założoną w 1925 roku), Katalońską Lewicę Republikańską (ERC — założoną w 1931 roku) czy Szkocką Partię Narodową (SNP — założoną w 1934 roku). Intensyfikacja pro- cesu powstawania ugrupowań regionalnych przypada na sam koniec XX wieku. Procesy integracyjne w Europie, a także decentralizacja poszczególnych państw zaowocowały powstaniem takich partii, jak Demokratyczna Konwergencja Kata- lonii, której istnienie sięga 1974 roku2, Liga Północna (założona w 1989 roku) czy utworzona w 1994 roku Liga Sabaudzka. W takiej sytuacji ocena ewolucji zjawiska pojawienia się i oddziaływania ugrupowań regionalnych na systemy partyjne poszczególnych państw jednoczącej się Europy jest zadaniem niezwy- kle skomplikowanym. Brak dostatecznej perspektywy czasowej oraz koniecz- ność z jednej strony rozdzielnego, ale w wielu aspektach również i łącznego rozpatrywania problemów „starych” i „nowych” ugrupowań tego typu stawia badacza przed zadaniem arcytrudnym. Intensyfikacja badań dotyczących pozycji partii regionalnych w systemach politycznych poszczególnych państw europejskich, a w szczególności ich obec- ności w organach przedstawicielskich na czterech szczeblach — europejskim, państwowym, regionalnym i lokalnym — jest działaniem zdecydowanie uza- sadnionym. Pierwszym argumentem przemawiającym na rzecz tego rodzaju badań jest fakt, że we współczesnej Europie ugrupowania te odgrywają cen- 2 Szerzej na temat powstania Demokratycznej Konwergencji Katalonii zob. w: Myśliwiec, 2006a: 49—51, PaźDziora, 2001: 397—405. Wstep 21 tralną rolę w konstruowaniu regionalnych „wspólnot wyobrażonych”. To w kon- sekwencji zmusza naukowców do podjęcia próby zdefiniowania pojawiających się oraz zredefiniowania istniejących już relacji centrum — peryferie (De win- ter, GóMez -reino, lynch, eds., 2006: 15). Drugim argumentem jest fakt, że w państwach Europy Zachodniej poziom relewancji ugrupowań regionalnych jest dość wysoki. Pierwszym czynnikiem warunkującym to zjawisko jest zapewne występowanie partii należących do tej „rodziny” niemal we wszystkich zachodnioeuropejskich systemach partyjnych i odnoszenie przez nie coraz bardziej znaczących sukcesów wyborczych. Drugim natomiast jest to, że dwie kolejne fale politycznej mobilizacji — w 1970 i 1990 roku — pokazują, iż zjawisko nacjonalizmów peryferyjnych w Europie Zachodniej wzrasta. Dlatego należy uznać, że rozszerza się pole szerokich możliwości działa- nia dla tego typu partii, a w szczególności partii etnoregionalnych (IbIdem, s. 14). Po trzecie partie regionalne są co prawda zjawiskiem politycznym charakte- rystycznym dla państw „starej Europy”, ale ich występowanie można odnotować także w państwach Europy Środkowej i Wschodniej. Do ugrupowań należących niewątpliwie do tej samej „rodziny” partii można zaliczyć między innymi buł- garski Ruch na rzecz Praw i Swobód (DPS) oraz działającą na Słowacji Partię Węgierskiej Koalicji (SMK—MKP). W zachodnioeuropejskiej literaturze przed- miotu do owej „rodziny” zalicza się także działający w Polsce Ruch Autonomii Śląska, formalnie nie będący jednak partią polityczną (IbIdem, s. 13). Oznacza to, że prowadzenie na gruncie polskim badań poświęconych partiom regionalnym w Europie Zachodniej może być szczególnie ważne. Polska jest bowiem pań- stwem unitarnym i raczej trudno przypuszczać, aby przyjęty w 1997 roku porzą- dek konstytucyjny określający taką formę ustrojową został w najbliższym czasie zmieniony. Nie oznacza to jednak, że oddziaływanie wzorców zachodnioeuropej- skich nie będzie miało w przyszłości wpływu na wydarzenia polityczne w Polsce i na kształtowanie rodzimej sceny partyjnej. Dogłębna analiza rozwiązań przy- jętych w poszczególnych państwach Europy Zachodniej w zakresie możliwości partycypowania reprezentacji wspólnot regionalnych w pochodzących z wyboru organach przedstawicielskich na szczeblu europejskim, państwowym, regio- nalnym i lokalnym może pozwolić na wyciągnięcie odpowiednich wniosków i merytoryczną ocenę szans i zagrożeń dla demokracji, będących efektem włą- czenia politycznych przedstawicieli wspólnot regionalnych w proces stanowienia prawa i — szerzej rzecz ujmując — w proces działania systemu politycznego. Po czwarte analiza funkcjonowania partii regionalnych w ramach europej- skich systemów politycznych może w znacznym stopniu przyczynić się do zro- zumienia niektórych czynników warunkujących tzw. „odmrażanie” systemów partyjnych3. Proces regionalizacji państw europejskich niewątpliwie przyczynił 3 Szerzej na temat koncepcji „odmrażania” systemów partyjnych zob. herbut, 1996: 17—22. 22 Wstęp się do ich modernizacji. Już w latach 70. XX wieku zaczęto przy tym zwracać uwagę na fakt, że modernizacja wiązała się ze wzrostem peryferyjnej mobi- lizacji w społeczeństwach wysoko rozwiniętych. Jednakże obok starych argu- mentów, wiązanych dotąd głównie z efektem modernizacji, zaczęto wymieniać także nowe, łączone z pojawieniem się nowych systemów wartości. Bez wąt- pienia momentem przełomowym w takim interpretowaniu zmian zachodzących w zachodnioeuropejskich systemach partyjnych pod wpływem mobilizacji pery- feryjnej była publikacja Arenda lijPharta (1977: 46—64). Do najważniejszych czynników warunkujących pojawienie się konfliktów etnicznych na Zachodzie Lijphart zaliczył między innymi horyzontalizację wertykalnych grup etnicz- nych opartą na nierównym wpływie na rozwój poszczególnych grup, rosnący zakres spraw będących polem działania państwa i konsekwencje tego zjawi- ska, malejące przemieszczenie konfliktów etnicznych oraz słabnięcie innych podziałów socjopolitycznych, nową falę demokratyzacji, ośmielającą żądania etniczne, wzrost znaczenia wartości postburżuazyjnych, takich jak demokraty- zacja, decentralizacja i autonomia, a także prawo do samostanowienia, usank- cjonowane prawnie na arenie międzynarodowej oraz efekt demonstracji żądań etnicznych (IbIdem). Można zatem przyjąć, że odwołanie się partii regionalnych do nowych systemów wartości i wykorzystanie faktu rozczarowania znacznej części elektoratu ofertą tradycyjnych ugrupowań umożliwiło im zgromadzenie w ostatnich dekadach znacznego kapitału politycznego (De winter, GóMez- -reino, lynch, eds., 2006: 14). W końcu po piąte należy także wskazać na fakt, że pomimo istnienia sze- regu klasyfikacji partii politycznych4 autorzy badający współcześnie ów prob- lem proponują najczęściej przyjęcie podziału na „rodziny” partii politycznych ze względu na główne „bieguny rywalizacji” występujące w większości państw europejskich5. W praktyce oznacza to zawężenie klasyfikacji do wskazania kilku najważniejszych stereotypów doktrynalnych, które wyróżniają współczesne partie. Za Andrzejem antoszewskiM należy stwierdzić, że jest to podejście szczególnie przydatne w przypadku prowadzenia badań komparatystycznych (antoszewski, 2009: 75), pozwala bowiem na wskazanie najbardziej trwałych podziałów socjopolitycznych, jakie dzielą obywateli w poszczególnych pań- 4 Na gruncie polskiej literatuty przedmiotu problem różnych sposobów klasyfikacji partii politycznych został dokładnie opisany między innymi przez Marka sobolewskieGo, 1974: 219— 280, Ryszarda herbuta, 2002: 123—184 oraz Marka chMaja, Wojciecha sokoła i Marka ŻMi- GroDzkieGo, 1997: 26—49. 5 Pojęciem „biegunów rywalizacji” posługuje się na gruncie polskiej politologii Andrzej antoszewski (2009: 75). „Bieguny rywalizacji” to dla niego „koncentracja poparcia dla par- tii (bloku partii), zajmujących alterantywne stanowisko wobec kwestii, wobec których wyborcy są głęboko i trwale podzieleni — czy to z uwagi na odmienne wartości bądź oceny przez nich wyznawane, czy też ze względu na odmienne interesy grupowe, prowadząca do do stworzenia realnej lub symbolicznej alterantywy politycznej wobec rządzących bądź opozycji”. Wstep 23 stwach europejskich. Liczba „rodzin” wyróżnionych w ramach takich klasyfika- cji jest przy tym uzależniona od stanowiska przyjętego przez jej autora. W 2002 roku Ryszard herbut wyróżnił siedem „rodzin” partii politycznych: komuni- styczne, lewicowolibertariarne, socjaldemokratyczne, chadeckie, liberalne, kon- serwatywne, ultraprawicowe (herbut, 2002: 153—184). W 2009 roku Andrzej antoszewski (2009: 75—76) wyodrębnił pięć głównych „biegunów rywaliza- cji”: socjalistyczny (umiarkowanej lewicy), konserwatywno -chrześcijańsko- -demokratyczny, liberalny, ekologiczny oraz radykalny (reprezentowany przez ortodoksyjną lewicę komunistyczną i/lub ekstremalną prawicę). Adam jaMróz wskazał natomiast już w 1993 roku na istnienie we współczesnych państwach demokratycznych tylko trzech żywych stereotypów doktrynalnych: konserwa- tywnego, liberalnego i socjaldemokratycznego (jaMróz, 1993: 187). Jak zaznaczono już powyżej, przyjęcie takiej klasyfikacji wydaje się słuszne, gdyż wskazuje na istnienie trwałych podziałów socjopolitycznych w poszcze- gólnych państwach europejskich, warto jednak podkreślić raz jeszcze, że we współczesnej Europie podziały związane ze stosunkiem do kwestii ideowych nie są jedynymi istotnymi podziałami socjopolitycznymi. Fakt rozczarowa- nia znacznej części elektoratu ofertą tradycyjnych ugrupowań stworzył szansę na przejęcie głosów niezadowolonych wyborców przez partie, które odwo- łują się do innych systemów wartości i wskazują na istnienie innych interesów politycznych niż tylko te, które eksponują w swych programach partie klasy- fikowane w ramach tradycyjnych stereotypów doktrynalnych. Za Wojciechem sokołeM należy bowiem zauważyć, że w przypadku rozpatrywania działania partii politycznych „[…] nie kwestionując kreacyjnej roli idei, należy mieć na uwadze kategorię interesu jako podstawy działań politycznych” (sokół, ŻMi- GroDzki, red., 2008: 37). Należy podkreślić, że do najważniejszych podziałów socjopolitycznych w państwach jednoczącej się Europy zaliczają się obecnie podziały tworzące się na linii centrum — peryferie. O wadze ich istnienia — w kontekście rozważań podejmowanych w zakresie teorii i praktyki partii politycznych — świadczy fakt, że wielu autrów wskazuje w zaproponowanych przez siebie klasyfikacjach na istnienie „rodziny” partii regionalnych i etnicznych. I tak „rodzinę partii regionalnych i etnicznych” znajdziemy w klasyfikacji zaproponowanej przez Klausa von beyMe (1982), choć sam autor zazncza wyraźnie, iż nie można jej przyporządkować do klasycznych schematów ideologicznych6. „Rodzinę partii regionalnych” można znaleźć w klasyfikacji zaproponowanej przez Jürga stei- nera (1993: 25—98)7, „partii etnicznych” w klasyfikacji brytyjskiego badacza 6 Na gruncie polskiej literatury przedmiotu koncepcję Klausa von beyMe komentowali mię- dzy innymi Marek chMaj, Wojciech sokół i Marek ŻMiGroDzki, 1999: 32, Andrzej antoszewski, 2009: 72 oraz Wojciech sokół w: sokół, ŻMiGroDzki, red., 2008: 39. 7 Na gruncie polskiej literatury przedmiotu koncepcję Jürga steinera komentowali m.in. Marek chMaj, Wojciech sokół i Marek ŻMiGroDzki, red., 1999: 32. 24 Wstęp Paula lewisa (2000: 56), a w klasyfikacji czeskich politologów można odnaleźć „rodzinę partii regionalnych i etnicznych” (Fiala, holzer, strMiska, red., 2002: 17—21)8. Problem istnienia „rodziny” partii regionalnych i etnicznych jest obecny także na gruncie polskiej literatury przedmiotu. Wspominają o niej w swo- ich pracach tacy autorzy, jak Ryszard herbut i Andrzej antoszewski, lecz nie ujmują jej w proponowanych przez siebie klasyfikacjach, odwołujących się do głównych stereotypów doktrynalnych. Ryszard herbut zauważa, że „Ugru- powania […] [regionalne — M.M.] nie mieszczą się w klasycznym układzie przestrzennym lewica — prawica i dlatego niejednokrotnie ryzykowna byłaby próba dokonania tego rodzaju klasyfikacji” (herbut, 2002: 182). Autor pod- kreśla, że w przypadku tego typu partii pojawia się bowiem odmienny rodzaj konfliktu, który determinuje charakter tożsamości programowej owych ugrupo- wań. Zaznacza przy tym, że partie regionalne mogą, choć nie muszą, akcento- wać znaczenia konfliktu centrum — peryferie. Ryszard herbut wskazuje także na fakt, że w państwach, w których konflikt centrum — peryferie ma znaczny poziom relewancji w polityce, można podjąć próbę usytuowania reprezentują- cych go partii na osi lewica — prawica (IbIdem). Przeciwnikiem klasyfikowania tego rodzaju partii jako odrębnej „rodziny” ideologicznej jest także Andrzej antoszewski. Podobnie jak Wojciech Sokół autor podkreśla, że „[…] wyróżnienie partii etnicznych […] dokonuje się na innej podstawie, a mianowicie poprzez odwołanie się do grup społecznych, których interesy reprezentują […]” (antoszewski, 2009: 73). Należy jednak wyraźnie podkreślić, że pomimo zdecydowanie uzasadnio- nego, negatywnego stosunku wspomnianych wyżej autorów do celowości ujmo- wania partii regionalnych i etnicznych w klasyfikacjach wskazujących na ist- nienie „rodzin” ideologicznych poruszają oni w swych opracowaniach problem ich istnienia i komentują go. Można zatem przyjąć, że jest to problem badawczo istotny. Warto także zwrócić uwagę na fakt, że wielu autorów badających zjawiska związane z funkcjonowaniem systemów partyjnych, których stanowiska zostały przywołane powyżej, wyraźnie wskazuje na istnienie partii regionalnych i par‑ tii etnicznych. Rozróżnienie to oznacza, że na gruncie współczesnej litera- tury przedmiotu wyraźnie dostrzega się cechy różniące ugrupowania należące do opisanej powyżej „rodziny”. Niewątpliwie jednym z najciekawszych przykładów państwa europejskiego, w którym rywalizacja polityczna pomiędzy centrum i peryferiami wskazuje na istnienie bardzo istotnego podziału socjopolitycznego w tym wymiarze, jest współczesna Hiszpania. W państwie tym bardzo wyraźnie widać, że próba 8 O klasyfikacjach Paula lewisa, a także Petra Fiali, Jana holzera i Maxmilián strMiskiej pisze w polskiej literaturze przedmiotu Andrzej antoszewski, 2009: 73. Wstep 25 opisania działania systemu partyjnego przy wyłącznym zastosowaniu klasyfi- kacji opartej na tradycyjnych stereotypach doktrynalnych musi prowadzić do uzyskania obrazu niepełnego i mocno zniekształconego. Procesy polityczne, które przebiegały w tym państwie w ciągu ostatnich 150 lat, pokazują bowiem, że w przypadku Hiszpanii podział socjopolityczny dzielący centrum i peryferie jest nie mniej istotny niż podziały związane ze stosunkiem do kwestii ekono- micznych i światopoglądowych. Bardzo wyraźnie widać tam, że u progu dru- giej dekady XXI wieku, w którą państwo to wkroczyło pogrążone w poważnym kryzysie gospodarczym, rozczarowane polityką elit działających na szczeblu politycznego centrum, nastąpił wzrost popularności partii regionalnych. W tym miejscu należy wyraźnie zaznaczyć, że badanie hiszpańskich partii należą- cych do owej „rodziny” musi wiązać się z poświęceniem szczególnej uwagi wyróżnianemu w jej ramach podtypowi ugrupowań odwołujących się do war- tości etnicznych. Wynika to z charakteru regionów peryferyjnych różniących się od pozostałych obszarów państwa specyficznymi odrębnościami, takimi jak własny język, zwyczaje czy tradycja instytucji politycznych, i wykorzystywa- niem owych odrębności w grze politycznej przez partie etnoregionalne. Dla- tego też autorka niniejszego opracowania będzie posługiwała się zarówno poję- ciem partii regionalnej, jak i partii etnoregionalnej. Znaczenie obydwu pojęć będzie wymagało jednak precyzyjnego zdefiniowania, co znajdzie swoje miej- sce w rozdziale pierwszym pracy. Z polskiej perspektywy państwa dość silnie scentralizowanego niewątpliwie warto zwrócić uwagę na przypadek Hiszpanii. Pierwszym argumentem przema- wiającym za słusznością podjęcia badań w owym zakresie jest fakt, że pomimo przyznania uprawnień autonomicznych wszystkim regionom Hiszpanię two- rzącym państwo to nadal zachowuje formę państwa unitarnego9. W niniejszym opracowaniu analizie poddane zostaną zatem zjawiska zachodzące w warun- kach istnienia takiej formy państwa, a nie w warunkach federacji, obcej polskiej tradycji ustrojowej. Po drugie rozszerzenie na gruncie polskiej literatury przed- miotu zakresu wiedzy o działających w Hiszpanii partiach regionalnych może w przyszłości okazać się przydatne w kontekście stopniowego dojrzewania pol- skiej demokracji na szczeblu lokalnym i regionalnym. Decentralizacja państwa polskiego po 1989 roku była bodaj jednym z najtrudniejszych do przeprowadze- nia procesów politycznych. Wystarczy tylko wspomnieć, że u progu istnienia III RP, w 1990 roku, pojawił się wyłącznie jeden szczebel samorządu teryto- rialnego, czyli samorząd gminny. Na kolejne rozwiązania w zakresie reformy samorządowej trzeba było poczekać do 1998 roku, kiedy to rząd Jerzego Buzka zdecydował o utworzeniu szczebla powiatowego i wojewódzkiego. Przyjęte 9 Szerzej na temat unitarnego charakteru państwa regionalnego zob. Iwanek, 1996a: 27—41; Iwanek, 2012b: 231—247; Iwanek, 2000: 171—178; Myśliwiec, 2009c: 244—259; Myśliwiec, 2011b: 28—46. 26 Wstęp wówczas rozwiązania stają się jednak obecnie coraz częściej przedmiotem dys- kusji, zarówno politycznej, jak i naukowej. Nierzadko w jej ramach pojawia się stwierdzenie, że reforma samorządowa jest procesem, który w Polsce nie został jeszcze zakończony. Warto przy tym zauważyć, że postulaty dotyczące kierunków zmian w zakresie decentralizacji państwa polskiego pochodzą czę- sto od podmiotów działających w skali lokalnej i regionalnej10. Należy zatem przypuszczać, że proces dojrzewania elit politycznych działających na szczeblu subpaństwowym będzie w przyszłości skutkował wysuwaniem kolejnych postu- latów, a to może powodować pogłębianie podziału socjopolitycznego na linii centrum — peryferie. W polskiej literaturze przedmiotu istnieją opracowania poświęcone syste- mowi politycznemu współczesnej Hiszpanii. Opisują one działanie systemu politycznego jako całości lub tylko określonych jego elementów. Do najważniej- szych z nich należy zaliczyć niewątpliwie prace Jana Iwanka, takie jak: Hiszpa‑ nia (Iwanek, 1989: 356—394), Senat Królestwa Hiszpanii (Iwanek, 1996b: 137— 176), Postępowanie ustawodawcze w Hiszpanii (Iwanek, 1993b: 105—112) oraz Obrońca Ludu w Hiszpanii (Iwanek, 1993a: 9—30). Do najważniejszych pozycji w polskiej literaturze przedmiotu dotyczących działania hiszpańskiego systemu politycznego należą także prace Tadeusza MołDawy. Wśród nich należy wska- zać na szczególne znaczenie takich pozycji, jak: System konstytucyjny Hiszpa‑ nii (MołDawa, 2012), Konstytucja Hiszpanii z 27 grudnia 1978 roku, znoweli‑ zowana 27 sierpnia 1992 (2008 — wstęp i tłumaczenie T. MołDawa), Kortezy Generalne Hiszpanii (MołDawa, 1991), Parlament Hiszpanii: Kortezy Generalne (MołDawa, 2013). Prace Tadeusza Mołdawy pokazują także problem historycz- nej ewolucji systemu politycznego tego państwa. Do grupy owej należy zaliczyć prace: Ewolucja ustroju politycznego Hiszpanii współczesnej (MołDawa, 1976) oraz Podstawowe instytucje ustroju politycznego Hiszpanii (MołDawa, 1978). Problematyką działania systemu politycznego współczesnej Hiszpanii zajmo- wała się także autorka niniejszej pracy (Myśliwiec, 2011a: 113—153; Myśliwiec, 2010c: 115—126; Myśliwiec, 2010a: 131—145). W polskiej literaturze przedmiotu istnieje również szereg opracowań poświęconych problemowi hiszpańskiego regionalizmu. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć niewątpliwie prace Jana Iwanka, takie jak: Współczesne rozumienie autonomii terytorialnej (Iwanek, 2000: 171—178), Prawnokonstytu‑ cyjne położenie regionów autonomicznych w Hiszpanii (Iwanek, 1996a: 27—41), Wspólnota autonomiczna w ustroju polityczno ‑prawnym Hiszpanii (Iwanek: 2012b: 231—247) oraz Hiszpania (Iwanek, 1989: 356—394). Do grupy opra- cowań pionierskich w polskiej literaturze przedmiotu należy zaliczyć także 10 Przykładem postulatów formułowanych na szczeblu regionalnym i dotyczących problemu decentralizacji państwa są założenia programowe Ruchu Autonomii Śląska. Szerzej na temat projektu zmiany Konstytucji RP przedstawionego przez Ruch Autonomii Śląska. Zob. Myśli- wiec, 2013: 179—190. Wstep 27 opracowania Tadeusza skrzyPczaka: U źródeł autonomii terytorialnej w roz‑ wiązaniach ustrojowych w Hiszpanii (skrzyPczak, 1979: 78—86) oraz Pań‑ stwo regionalne — problemy autonomii terytorialnej we Włoszech i Hiszpanii (skrzyPczak, 1984: 71—84). Problem regionalizmu hiszpańskiego został rów- nież poruszony w opracowaniach Tadeusza MołDawy, wśród których na szcze- gólną uwagę zasługuje praca pod tytułem System konstytucyjny Hiszpanii (Moł- dawa, 2012). Tematyce hiszpańskiego państwa regionalnego poświęcone są także prace takich autorów, jak Anna sroka (2008) oraz Łukasz wojcieszak i Dag- mara Głuszek -szaFraniec (2011). Problematykę hiszpańskiego państwa regio- nalnego podejmowała również w swoich badaniach autorka niniejszej pracy (Myśliwiec, 2006a; Myśliwiec, 2009a: 227—238; Myśliwiec, 2009c: 244—259; Myśliwiec, 2011a: 113—153; Myśliwiec, 2011b: 28—46). Niewiele jednak polskojęzycznych opracowań poświęconych jest proble- matyce partii politycznych we współczesnej Hiszpanii, w tym zagadnieniom dotyczącym partii regionalnych. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć prace Katarzyny sobolewskiej -Myślik: Partie i systemy partyjne na poziomie regionu. Przykład Szkocji i Katalonii (sobolewska -Myślik, 2012) oraz System partyjny współczesnej Hiszpanii (sobolewska -Myślik, 1996). Ważną pozycję stanowi praca Jana Iwanka pt. Hiszpania (iwanek, 1999: 356—394), poświęcona systemowi partyjnemu tego państwa, oraz praca Tadeusza MołDawy pt. System partyjny Hiszpanii (MołDawa, 1991: 67—106). Informacje na temat charaktery- styki współczesnego systemu partyjnego w Hiszpanii oraz podstaw prawnych jego funkcjonowania zostały zawarte w pracy Tadeusza MołDawy pt. System konstytucyjny Hiszpanii (MołDawa, 2012). Duży wkład w stan polskiej wiedzy na temat założeń programowych hiszpańskich partii lewicowych wnoszą pub- likacje Kazimierza kIka, wśród których wymienić należy prace: Od repub‑ liki do monarchii: hiszpańska lewica w walce o demokrację 1939—1986 (kik, 1990), Ruch socjalistyczny pofrankistowskiej Hiszpanii. Lata opozycji politycz‑ nej (1976—1981) (kIk, 1988a: 169—192) i Ruch socjalistyczny pofrankistow‑ skiej Hiszpanii. PSOE u władzy (1982—1986) (kIk, 1988b: 157—183). Ważną publikację stanowi także praca Kazimierza kIka i Tadeusza iwińskieGo Lewica iberyjska (1982) Istotną publikacją dotyczącą regionalnego systemu partyjnego w Hiszpanii jest ponadto System partyjny Kraju Basków w latach 1975—2010 Szymona bachrynowskieGo i Pawła witeckieGo (2011). Problematykę hiszpań- skich partii regionalnych w polskiej literaturze przedmiotu podejmowała także autorka niniejszego opracowania (Myśliwiec, 2006a; Myśliwiec, 2004: 248— 261; Myśliwiec, 2006d: 297—313)11. Analiza stanu polskiej literatury przedmiotu pozwala stwierdzić, że na gruncie polskiej politologii nie opracowano dotąd w sposób kompleksowy prob- lemu dotyczącego pozycji partii regionalnych w systemie politycznym współ- 11 Zob. też PaźDziora, 2001: 397—405. 28 Wstęp czesnej Hiszpanii. Dostępne pozycje ukazują w sposób marginalny tego typu ugrupowania przy okazji charakteryzowania ogólnopaństwowego systemu poli- tycznego lub partyjnego albo pokazują ich funkcjonowanie tylko w wybranych regionach państwa. Brak jednak opracowania, które pokazałoby, jakie rozwią- zania prawne przyjął hiszpański ustawodawca, aby umożliwić tworzenie par- tii politycznych w Hiszpanii (w tym także partii regionalnych), aby określić zasady ich finansowania oraz umożliwić im uzyskanie reprezentacji w organach przedstawicielskich działających na czterech szczeblach: europejskim, państwo- wym, regionalnym i lokalnym. To z kolei powoduje lukę w polskiej literaturze przedmiotu i potrzebę dostarczenia wiedzy na temat liczby relewantnych par- tii regionalnych istniejących w Hiszpanii, ich sukcesów wyborczych i zdolności do zawierania porozumień koalicyjnych, a w końcu także na temat ich pozycji w państwowym systemie politycznym oraz w systemach regionalnych. Zasadni- czym celem pracy będzie zatem politologiczna analiza zarysowanych w ten spo- sób problemów, a nie szczegółowe opisywanie genezy, struktury i celów poli- tycznego działania poszczególnych partii regionalnych w tym państwie, autorka jest bowiem przekonana, że charakterystyka poszczególnych ugrupowań nale- żących do owej „rodziny” partii politycznych mogłaby z powodzeniem stać się przedmiotem osobnych monografii lub odrębnych opracowań naukowych12. Ważnym z punktu widzenia podjęcia prac badawczych elementem jest okre- ślenie dla nich właściwej cezury czasowej. Autorka przyjmuje, że zasadnicze rozważania będą obejmowały lata 1975—2012, czyli okres zmian następujących w Hiszpanii bezpośrednio po śmierci generała Franco, aż do czasów współczes- nych, dla których cezurą końcową będą wybory do zgromadzeń ustawodaw- czych Andaluzji, Asturii, Galicji, Katalonii i Kraju Basków. Aby jednak odpo- wiedzieć na postawione pytania badawcze i zweryfikować przyjęte hipotezy, autorka wykroczy dość znacznie poza przyjętą cezurę, analizując zjawiska spo- łeczne, polityczne i ekonomiczne występujące w Hiszpanii już w XIX wieku. Przystąpienie do analizy problemu pozycji partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii wymaga uprzedniego uporządkowania teoretycznego i definicyjnego podstawowych pojęć i zjawisk, którymi autorka niniejszego opracowania będzie się posługiwała lub do których będzie się odwo- ływała, na gruncie literatury przedmiotu prezentowanych jest bowiem wiele sta- nowisk dotyczących sposobów definiowania takich pojęć i zjawisk, jak podział socjopolityczny, grupa etniczna, narodowość, mniejszość narodowa, naród czy 12 Na gruncie polskiej literatury przedmiotu takiego zadania podjęła się między innymi Katarzyna sobolewska -Myślik (2004: 115—138), charakteryzując ugrupowania działające na katalońskiej scenie politycznej. Charakterystykę poszczególnych partii regionalnych i etno- regionalnych działających na terytorium Wspólnoty Autonomicznej Kraju Basków przedstawili natomiast Szymon bachrynowski i Paweł witecki (2011: 88—99). Podobnego zadania podjęła się także autorka niniejszej pracy, przedstawiając genezę i założenia programowe katalońskiej koali- cji Convergència i Unió w pracy pt. Katalonia na drodze do niepodległości? (Myśliwiec, 2006a). Wstep 29 nacjonalizm. Przystąpienie do pracy badawczej musi także poprzedzić wskaza- nie, w jaki sposób definiuje się współcześnie pojęcia partii regionalnej i partii etnoregionalnej, oraz uzasadnienie, dlaczego w jednoczącej się Europie możli- wość powoływania reprezentantów do organów przedstawicielskich na czterech szczeblach — europejskim, państwowym, regionalnym i lokalnym — ma tak duże znaczenie. Tak zarysowana problematyka zostanie przedstawiona w roz- dziale pierwszym niniejszego opracowania. Nie mniej ważne niż przyjęcie odpowiednich ram teoretycznych będzie uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące pojawienia się i utrwalenia podzia- łów socjopolitycznych w Hiszpanii przebiegających na linii centrum — pery- ferie, rozumienia w przeszłości takich pojęć, jak naród i narodowość, a także na pytania o genezę partii regionalnych w Hiszpanii. Rozważania poświęcone temu zakresowi zostaną zawarte w rozdziale drugim pracy i będą koncentro- wały się wokół trzech zasadniczych pytań badawczych: 1. Jakie uwarunkowania polityczne, społeczne i geograficzne oraz gospodarcze legły u podstaw pojawienia się i utrwalenia podziałów socjopolitycznych w Hiszpanii, które już w XIX wieku doprowadziły do zaostrzenia konfliktu na linii centrum — peryferie? 2. W jaki sposób na gruncie hiszpańskim ewoluował problem rozumienia takich pojęć, jak naród i narodowość, które często były wykorzystywane do tworze- nia partii regionalnych, a przede wszystkim partii etnoregionalnych, i które do dziś stanowią jedną z głównych osi działania tego typu ugrupowań? 3. Kiedy w Hiszpanii pojawiły się partie regionalne i jaka była ich pozycja po- lityczna do połowy lat 70. XX wieku? Wyznaczenie teoretycznych ram pracy w rozdziale pierwszym oraz zna- lezienie odpowiedzi na przedstawione powyżej pytania badawcze w rozdziale drugim umożliwią podjęcie prac zmierzających do weryfikacji hipotezy ogól- nej (wiodącej), która zakłada, że istnienie we współczesnej Hiszpanii znaczą- cych podziałów socjopolitycznych na linii centrum — peryferie musiało skłonić elity polityczne działające na szczeblu politycznego centrum po śmierci gene- rała Franco, kierujące procesem transformacji demokratycznej i stawiające sobie za cel utrzymanie terytorialnej integralności państwa, do przyjęcia takich roz- wiązań w zakresie możliwości tworzenia, działania oraz finansowania partii politycznych, a także w zakresie prawa wyborczego, które zapewniłyby wspól- notom zamieszkującym poszczególne regiony historyczne możliwość posiada- nia swojej reprezentacji w organach przedstawicielskich na czterech szczeblach: europejskim, państwowym, regionalnym i lokalnym, przez co zapewniły im także znaczącą pozycję w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii. Autorka przyjmuje, że w weryfikacji hipotezy ogólnej (wiodącej) pomóc ma weryfikacja ośmiu hipotez szczegółowych (subhipotez). Brzmią one następująco: 1. Istnienie trwałych podziałów socjopolitycznych generujących w Hiszpanii konflikt na linii centrum — peryferie i będących przyczyną wyraźnych ten- 30 Wstęp dencji odśrodkowych w państwie nie skłoniło jednak hiszpańskiego ustawo- dawcy działającego na poziomie centralnym do przyjęcia takich rozwiązań prawnych, które w znacznym stopniu utrudniałyby tworzenie i funkcjonowa- nie partii regionalnych, a w ramach tej „rodziny” także partii etnoregional- nych. 2. W okresie demokratycznym, po śmierci generała Franco w 1975 roku, usta- wodawca hiszpański przyjął takie rozwiązania prawne, które wyklucza- ją obecnie możliwość wyeliminowania najsilniejszych partii regionalnych z procesu rywalizacji o mandaty w organach przedstawicielskich na czterech szczeblach: europejskim, państwowym, regionalnym i lokalnym. 3. Przekraczanie kolejnych barier relewancji przez partie regionalne w regio- nach cechujących się szczególnymi odrębnościami (kulturowymi, ekono- micznymi, historycznymi etc.) sprzyja pojawianiu się i większej aktywności politycznej tego typu ugrupowań w regionach do tej pory mniej aktywnych. 4. Ukształtowanie się na poziomie politycznego centrum hiszpańskiego syste- mu dwupartyjnego, charakteryzującego się znaczącą rozbieżnością profili ideologicznych dwóch konkurujących ze sobą ugrupowań spowodowało, że niemożliwe jest utworzenie wielkiej koalicji w przypadku nieuzyskania przez jedną z dwóch dominujących partii większości absolutnej w Kongresie Deputowanych. Taka sytuacja uniemożliwia polityczną marginalizację partii regionalnych na szczeblu państwowym. 5. Możliwość wzięcia odpowiedzialności za proces tworzenia rządu na pozio- mie regionu lub przynajmniej możliwość wzięcia udziału w negocjacjach dotyczących jego utworzenia powodują wzrost znaczenia partii regionalnych na poziomie regionalnym. 6. O silnej pozycji partii regionalnych w systemie partyjnym współczesnej Hi- szpanii, związanej głównie z ich wysokim poziomem relewancji na szczeblu państwowym i regionalnym, świadczy możliwość wskazania w zdecydowa- nej większości przypadków na ich jednoznaczne profile ideologiczne. 7. Partie regionalne wpływają na wzrost fragmentaryzacji państwowego syste- mu partyjnego. 8. Partie regionalne wpływają na wzrost fragmentaryzacji niektórych regional- nych systemów partyjnych. Podstawą do przeprowadzenia badań niezbędnych do weryfikacji ogólnej hipotezy badawczej oraz hipotez szczegółowych będą przede wszystkim akty prawne przyjęte w Hiszpanii zarówno na poziomie państwowym, jak i na pozio- mie regionalnym, wyniki wyborów przeprowadzonych w Hiszpanii w latach 1977—2012 do organów przedstawicielskich na czterech szczeblach (europej- skim, państwowym, regionalnym i lokalnym) oraz wybrane dokumenty par- tyjne. Poza analizą niezwykle bogatego materiału źródłowego autorka odniesie się także do istotnych pozycji literatury przedmiotu, które powstały do tej pory na gruncie polskim, hiszpańskim, belgijskim i amerykańskim. Wstep 31 Ze względu na sposób skonstruowania hipotezy ogólnej (wiodącej) i hipo- tez szczegółowych, a także na charakter źródeł, które zostaną zbadane, autorka zastosuje w swojej pracy kilka różnych metod stosowanych w badaniach polito- logicznych. Biorąc pod uwagę, że zarówno tytuł pracy, jak i założenie hipotezy ogól- nej (wiodącej) koncentrują się wokół problemu pozycji partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii, szczególne znaczenie będzie miało zastosowanie metody analizy systemowej. Jak zauważa Adam jaMróz (1989: 6), przytaczając na gruncie polskiej literatury przedmiotu stanowisko Michaela croziera i Erharda FreDiberGa, „istota rozumowania systemowego polega na traktowaniu jakiegoś zjawiska jako ustrukturalizowanej całości, któ- rej elementy są współzależne i skoordynowane w swym działaniu”. Cechą cha- rakterystyczną myślenia systemowego jest natomiast posługiwanie się sche- matem „przyczynowości systemowej”, która „zakłada współzależność skutków i przyczyn w ramach pewnego systemu, którego właściwości […] pozwalają wyjaśniać i przewidywać rezultaty jego działania”. Zastosowanie analizy systemowej obliguje zatem badacza do określenia co najmniej dwóch kwestii. Pierwszą z nich jest wskazanie przynajmniej kilku współzależności, jakie ist- nieją pomiędzy elementami tworzącymi system, który jest pojmowany jako pewna całość. Po drugie natomiast konieczne jest „zarysowanie granicy mię- dzy ową ustrukturalizowaną całością, stanowiącą właściwy obszar systemu, a zewnętrznymi warunkami jego funkcjonowania, tworzącymi otoczenie systemu” (IbIdem, s. 7). Zadania te wynikają z faktu, że koncepcja analizy systemowej obejmuje dwa podstawowe założenia. Pierwsze nich przyjmuje, że źródło wszelkich zmian i przeksztaceń tkwi w samym systemie, drugie natomiast wskazuje na to, że „wszelkie zmiany zachodzące w obrębie systemu są rezultatem relacji o charakterze sprzężenia zwrotnego między systemem a jego otoczeniem”. Na potrzeby niniejszej pracy konieczne jest zatem określenie opisanych powyżej charakterystycznych składników analizy systemowej. Pierwszym z nich jest niewątpliwie zespół uwarunkowań politycznych, społecznych, geo- graficznych i gospodarczych, które tworzą otoczenie systemu politycznego. W przypadku Hiszpanii szczególne znaczenie będzie miało przedstawienie róż- nic w nakreślonych powyżej obszarach dotyczących odmienności charakteryzu- jących poszczególne regiony peryferyjne i hiszpański interior. Jako że nie jest to jednak najważniejszy element rozważań podjętych w pracy, jego przedstawie- nie będzie miało charakter bardzo zwięzły i łącznie z aspektami historycznymi dotyczących owych zjawisk będzie przedmiotem analizy podjętej we wspo- mnianym już rozdziale drugim. Drugim składnikiem analizy systemowej podjętej przez autorkę jest system organów państwowych będący jednym z podsystemów całości hiszpańskiego systemu politycznego. Należy jednak wyjść z założenia, że szczegółowe przed- 32 Wstęp stawianie w ramach niniejszej pracy wszystkich organów państwowych two- rzących ów podsystem byłoby działaniem daleko wykraczającym poza przyjęte ramy badawcze, a zatem zupełnie pozbawionym celu. Argumentem uzasad- niającym zaniechanie takiego działania jest także fakt, że w polskiej litera- turze przedmiotu organy te zostały już dość obszernie opisane13. Dlatego też ze względu na przyjęte założenia badawcze w pracy ogólnie scharakteryzowane zostaną tylko wybrane organy państwowe. Będą do nich należały organy stano- wiące przepisy prawa na czterech szczeblach (lokalnym, regionalnym, państwo- wym i europejskim), których skład jest wyłaniany w drodze wyborów. Ponadto zostaną także w sposób ogólny scharakteryzowane organy władzy wykonawczej powoływane na szczeblu państwowym i regionalnym. Trzecim składnikiem podjętej w niniejszej pracy analizy systemowej są hiszpańskie partie polityczne i zasady funkcjonowania systemu partyjnego. Stanowią one w istocie drugi podsystem hiszpańskiego systemu politycznego. Ze względu na fakt, że głównym przedmiotem rozważań podjętych w niniej- szej pracy jest pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczes- nej Hiszpanii, składnik ów będzie najistotniejszym elementem przeprowadzanej analizy. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że metoda analizy systemo- wej będzie miała zastosowanie także przy badaniu samego hiszpańskiego systemu partyjnego, w ramach którego funkcjonują partie regionalne. W lite- raturze przedmiotu można się spotkać z wieloma próbami zdefiniowania poję- cia systemu partyjnego14. W przeszłości próby te często cechowało dość sze- rokie podejście zakładające, że na system partyjny składa się wszystko to, co dzieje się wokół partii rywalizujących na arenie politycznej (m.in. struktura podziałów socjopolitycznych, zachowania wyborcze, programowy oraz ideowy charakter poszczególnych partii, ich wewnętrzna organizacja czy proces for- mowania koalicji gabinetowych) (herbut, 1996). Jak zauważa jednak Ryszard herbut (1996: 23), „zasadnicza niedogodność takiego właśnie konceptualizo- wania kategorii systemu partyjnego tkwi w tym, iż praktycznie zatarta zostaje granica między tymi zjawiskami, które powinny znaleźć się w ramach interesu- jącego nas pojęcia, a tymi, które tworzą jedynie jego otoczenie”. Biorąc zatem pod uwagę, że ogólna charakterystyka otoczenia zarówno systemu politycznego, jak i partyjnego zostanie nakreślona w rozdziale drugim niniejszej pracy, doko- nanie analizy funkcjonowania hiszpańskieg
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pozycja partii regionalnych w systemie politycznym współczesnej Hiszpanii
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: